The methodology of surface topography research plays a key role in identifying and describing the wear mechanism, including the tribological wear traces. In the published literature, wear traces are most often described based on the surface morphology created in the operation process (microscopic image – optical microscope OM, scanning electron microscope SEM, atomic force microscope AFM); less frequently used are 2D profile description (contact or non-contact profilometer) or 3D topography (profilometer, confocal microscope, interference microscope, focus variation microscope). Each method of testing the worn surface has its own characteristics and purposefulness of use. The combination of different methods enables a comprehensive assessment of the surface topography created in the operation process and the characterisation of tribological wear traces.This work presents the main issues in the range of research methodology of the surface topography created in the operation process (operated/worn surface topography) – the purpose of research, research programme, research methods and tools, analysis of research results (quantitative – parametric and qualitative – non parametric). The research methodology of the surface topography and tribological wear traces is presented on selected examples. The method of conducting a comprehensive analysis, including all elements – surface morphology, 2D profile analysis and 3D topographic analysis – is discussed.
PL
Metodyka badań topografii powierzchni odgrywa kluczową rolę w identyfikowaniu i opisie mechanizmów zużycia, w tym śladów zużycia tribologicznego. W publikowanych pracach najczęściej identyfikacja śladów zużycia przeprowadzana jest na podstawie morfologii powierzchni eksploatowanej (obraz mikroskopowy – mikroskop optyczny OM, skaningowy mikroskop elektronowy SEM, mikroskop sił atomowych AFM), rzadziej stosowane są opisy profilu 2D (profilometr stykowy lub bezstykowy) czy topografii 3D (mikroskop konfokalny, mikroskop interferencyjny, mikroskop różnicowania ogniskowego). Każda z metod badań powierzchni eksploatowanej ma swoją charakterystykę oraz celowość zastosowania. Połączenie różnych metod umożliwia kompleksową ocenę powierzchni eksploatowanej oraz charakterystykę śladów zużycia tribologicznego. W niniejszym opracowaniu przedstawiono główne zagadnienia w zakresie metodyki badań powierzchni eksploatowanej – cel badań, program badań, metody i narzędzia badawcze, analiza wyników badań (ilościowa – parametryczna oraz jakościowa – nieparametryczna). Metodykę badań powierzchni eksploatowanej i śladów zużycia tribologicznego zaprezentowano na wybranych przykładach. Omówiono sposób przeprowadzenia kompleksowej analizy, obejmującej wszystkie elementy – morfologię powierzchni, analizę profilową 2D oraz analizę topograficzną 3D.
Przedstawiono wyniki badań właściwości smarnych olejów roślinnych jako potencjalnych baz dla środków smarowych. Były to oleje surowe i rafinowane, niezawierające dodatków uszlachetniających. Dla porównania zbadano takie same właściwości mineralnego oleju maszynowego L-AN 46. Oceniono właściwości przeciwzużyciowe i przeciwzatarciowe olejów z wykorzystaniem aparatu czterokulowego oraz testera T-02 dla skojarzenia stal–stal. Po badaniach tribologicznych wykonano analizę powierzchni śladów tarcia. Stwierdzono, że oleje roślinne zapewniały wyższą ochronę przecizużyciową i przeciwzatarciową węzła tarcia niż olej mineralny. Mogły stanowić bazę dla biodegradowalnych środków smarowych.
EN
The paper presents the test results of the antiwear and extreme-pressure properties of vegetable oils. They were compared to mineral machine oil L-AN 46 without additives. Wear scars were analysed during tribological examinations. It was shown that vegetable oils protect friction joints against wear and seizure better than mineral oil. They can be used as the bases for lubricants.
3
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono komputerową metodę analizy procesów tribologicznych w zastosowaniu do identyfikacji elementarnych procesów zużycia ściernego. Metoda ta pozwala na wykonywanie analiz porównawczych materiałów konstrukcyjnych stosowanych na węzły tacia testowanych na tribometrze T-14.
EN
Method of the identification of the abrasive wear processes in sliding contacts by mean of the computer aided 3D analysis has been described. This method enables the comparision of wear and friction characteristics of materials for the friction couplings that have been tested on the T-14 tribology test machine.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.