The significance of the Polish agri-food sector in ensuring the nation’s food security – selected aspects

• Autorzy: Budzyńska-Biernat Agata

Identyfikatory

DOI

10.21008/j.0239-9415.2025.091.10

Warianty tytułu

PL

Znaczenie polskiego sektora rolno-spożywczego w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego kraju – wybrane aspekty

• Języki publikacji: EN

Abstrakty

EN

The need to ensure the country’s food security is a leading element of the state’s activities, due to the dynamic changes and threats stemming from the international environment, as well as climate change affecting agricultural crops. The objective of this study was to identify the role and importance of agri-food sector enterprises in ensuring Poland’s food security, with particular emphasis on assessing food self-sufficiency. The research material consisted of publicly available statistical data, as well as relevant subject literature. Descriptive methods, statistical techniques and visualisation methods were applied. The food self-sufficiency index, Ss, was utilised in the analysis. The detailed analysis encompassed the years 2020-2024, i.e. the period of the pandemic and the war in Ukraine, a time of crisis when supply chains were disrupted and foreign trade hampered. The study covers basic food product groups. The first part of the study characterises the country’s food security and its dimensions, while the second discusses the role of food sector enterprises in ensuring access to food. The analysis demonstrates that food companies generate the largest share of the value of sold production in industrial processing, and their strong market position is also possible thanks to a systematic increase in investment expenditure. The results of research on the production and consumption of basic agricultural raw materials show that Poland is a surplus country in food production in almost all product groups.

PL

Dynamiczne zmiany i zagrożenia płynące z otoczenia międzynarodowego, a także coraz częściej występujące w różnych rejonach świata gwałtowne zmiany klimatyczne wpływające na uprawy rolne sprawiają, że zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju staje się wiodącym elementem działalności państwa. Celem niniejszej pracy było rozpoznanie roli i znaczenia przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego Polski, ze szczególnym uwzględnieniem oceny samowystarczalności żywnościowej. Materiał badawczy stanowiły ogólnodostępne dane statystyczne, wykorzystano także literaturę przedmiotu. Zastosowano metodę opisu, techniki statystyczne oraz metodę wizualizacji. Wykorzystano również wskaźnik samowystarczalności żywnościowej Ss. Szczegółowa analiza objęła lata 2020-2024, czyli okres pandemii i wojny w Ukrainie, a więc czas sytuacji kryzysowych, w którym łańcuchy dostaw mogły pozostać przerwane, a handel zagraniczny był utrudniony. W badaniu uwzględniono podstawowe grupy produktów żywnościowych. W pierwszej części opracowania scharakteryzowano bezpieczeństwo żywnościowe kraju wraz z jego wymiarami. W dalszej natomiast omówiono rolę przedsiębiorstw sektora żywnościowego w zapewnieniu dostępu do żywności. Analiza wykazała, że przedsiębiorstwa spożywcze generują największy w przetwórstwie przemysłowym odsetek wartości produkcji sprzedanej, a ich wysoka pozycja na rynku jest możliwa również dzięki systematycznemu wzrostowi nakładów na inwestycje. Wyniki badań dotyczących produkcji oraz zużycia podstawowych surowców rolnych wykazały, że niemal we wszystkich grupach produktowych Polska jest krajem nadwyżkowym w produkcji żywności.

Słowa kluczowe

EN

food security; food self-sufficiency; agri-food enterprises

PL

bezpieczeństwo żywnościowe; samowystarczalność żywnościowa; przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego

• Wydawca: Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej
• Czasopismo: Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Organizacja i Zarządzanie
• Rocznik: 2025
• Tom: Nr 91
• Strony: 187--203
• Opis fizyczny: Bibliogr. 45 poz., rys., tab.

Twórcy

autor

Budzyńska-Biernat Agata

• Poznan University of Technology, Faculty of Engineering Management

• https://orcid.org/0000-0002-8342-7856

Bibliografia

• 1. BBN (2024). Rekomendacje do strategii bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: BBN.
• 2. Budzyńska-Biernat, A. (2020). Zarządzanie międzynarodową konkurencyjnością przedsiębiorstw na przykładzie sektora rolno-spożywczego z Wielkopolski. Radom: Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium”.
• 3. Czernyszewicz, E. (2024). Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego w świetle globalnych uwarunkowań demograficznych, klimatycznych i społeczno-ekonomicznych. Agron. Sci., 79(3), 129-142. DOI: 10.24326/as.2024.5406.
• 4. European Parliament resolution of 18 January 2011 on recognition of agriculture as a strategic sector in the context of food security (2010/2112(INI)), Dz.Urz. UE C 136 of 18 January 2011.
• 5. FAO, IFAD, WFP (2015). The State of Food Insecurity in the World. Meeting the 2015 international hunger targets: taking stock of uneven progress. Rome: FAO.
• 6. Firlej, K., Żmija, D. (2014). Transfer wiedzy i dyfuzja innowacji jako źródło konkurencyjności przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w Polsce. Kraków: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie.
• 7. Gajda, R., Kołożyn-Krajewska, D. (2020). Ekonomiczny aspekt bezpieczeństwa żywnościowego w gospodarstwach domowych osób starszych z uwzględnieniem wybranych cech socjodemograficznych. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 27, 1(122), 111-121. DOI: 10.15193/zntj/2020/122/326.
• 8. Gawęcki, J. (2014). Pojęcie bezpieczeństwa żywności i żywienia. In: J. Gawęcki, Z. Krejpcio (eds.). Bezpieczeństwo żywności i żywienia. Poznań: Wydawnictwo UP w Poznaniu.
• 9. Global Food Security Index (2022). Economist Impact.
• 10. Grochowska, R. (2014). Specyfika koncepcji bezpieczeństwa żywnościowego jako „problemu bez rozwiązania”. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 3, 95-106.
• 11. Grzelak, M., Sobczyk, O. (2024). Analiza wpływu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego na bezpieczeństwo globalnych łańcuchów dostaw żywności. Nowa Polityka Wschodnia, 2(41), 136-160.
• 12. Gulbicka, B. (2009). Problemy wyżywienia w krajach rozwijających się (Problems of food in developing countries). Warszawa: IERiGŻ-PIB.
• 13. Kapusta, F. (2012). Agrobiznes. Warszawa: Difin.
• 14. Kapusta, F. (2017). Ewolucja bezpieczeństwa żywnościowego Polski i jej mieszkańców na początku XXI w. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1(350), 178-195. DOI: 10.5604/00441600.1233007.
• 15. Klikocka, H. Klikocki, O. Szostak, B. (2016). Ocena bezpieczeństwa żywnościowego Polski na tle produkcji rolniczej w latach 2010-2015. Polish Journal of Agronomy, 27, 9-20.
• 16. Kouam, H., Kingsley, K.M. (2023). Development of Innovation in Economics. Library Journal, 10: e10236.
• 17. Kowalczyk, S. (2009). Bezpieczeństwo żywności w erze globalizacji. Warszawa: SGH.
• 18. Kraciuk, J. (2017). Bezpieczeństwo żywnościowe krajów Unii Europejskiej. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, XIX (3), 150-155. DOI: 10.5604/01.3001.0010.3238.
• 19. Krzyżanowska, K. (2016). Ekonomiczno-społeczne uwarunkowania innowacji w zespołowym działaniu w rolnictwie. Warszawa: Wydawnictwo SGGW.
• 20. Leśkiewicz, K. (2012). Bezpieczeństwo żywnościowe i bezpieczeństwo żywności – aspekty prawne. Przegląd Prawa Rolnego, 1(10), 179-198.
• 21. Małysz, J. (1991). Bezpieczeństwo żywnościowe. Strategiczna potrzeba ludzkości. Warszawa: PWN.
• 22. Małysz, J. (2008). Bezpieczeństwo żywnościowe strategiczną potrzebą ludzkości. Warszawa: Almamer.
• 23. Michalczyk, J. (2019). Bezpieczeństwo żywnościowe z perspektywy państw Unii Europejskiej. Ekonomia Międzynarodowa, 25, 18-45. DOI: 10.18778/2082-4440.25.02.
• 24. Mielski, K. (2016). Innowacje opakowaniowe potencjalnym źródłem sukcesu żywności ogrzewanej mikrofalowo. In: H.M. Baranowska, M. Piątek (eds.). Nowoczesne technologie produkcji żywności. Poznań: Wydział Nauk o Żywieniu Uniwersytetu Przyrodniczego.
• 25. Mroczek, B. et al. (2014). Polski przemysł spożywczy w latach 2008-2013. Warszawa: IERiGŻ-PIB.
• 26. Obiedzińska, A. (2013). Ekspertyza: przemysł spożywczy pod kątem wpływu wprowadzenia w Polsce nowych regulacji dotyczących dostępu do zasobów genetycznych i podziału korzyści wynikających z użytkowania tych zasobów, 6-9.
• 27. Obiedzińska, A. (2016). Wybrane aspekty zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego w Unii Europejskiej. Studia BAS, 4(48), 123-161.
• 28. Rocha, C. (2008). Brazil-Canada partnership: building capacity in food security. Center for Studies in Food Security, Toronto: Ryerson University.
• 29. Rocznik Statystyczny Przemysłu (2023). Warszawa: GUS.
• 30. Rocznik Statystyczny Rolnictwa (2024). Warszawa: GUS.
• 31. Sektor spożywczy w Polsce (2011). Warszawa: Polska Agencja Informacji Inwestycji Zagranicznych SA.
• 32. Sektorowa strategia bezpieczeństwa w działach administracji rządowej – rolnictwo, rozwój wsi, rynki rolne, rybołówstwo (2008). Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
• 33. Shubravska, O. Prokopenko, K. (2022). The agricultural sector of Ukraine in the Global food Market: pre-war state and post-war prospects. Research on World Agricultural Economy, 3(4), 1-11.
• 34. Sitarz, S., Janczar-Smuga, M. (2012). Współczesne zagrożenia bezpieczeństwa żywności, możliwości ich kontroli oraz eliminacji. Nauki Inżynieryjne i Technologie, 2(5), 68-93.
• 35. Special Eurobarometer Food safety in the UE (2022). European Food Safety Authority.
• 36. Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030, adopted by Resolution No. 193 of the Council of Ministers of 17.10.2023, Warsaw.
• 37. Suchoń, A. (2010). Wynalazki jako instrument modernizacji rolnictwa – zagadnienia prawne. Roczniki Naukowe – seria XII, 1, 206-212.
• 38. Suchoń, A., Zuba-Ciszewska, M. (2025). Wiedza oraz innowacyjność jako czynnik rozwoju sektora rolno-spożywczego – wybrane zagadnienia prawne i ekonomiczne. In: R. Kamiński (ed.). Biznes w erze wiedzy i w warunkach niepewności. Poznań: PTE, 281-313.
• 39. Szczepaniak, I., Wigier, M. (2020). Polski biznes rolnospożywczy wczoraj i dzisiaj – czynniki sukcesu. In: R. Przygodzka, E. Gruszewska (eds.). Instytucjonalne i strukturalne aspekty rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. Księga poświęcona pamięci dr. hab. Adama Sadowskiego, Profesora Uniwersytetu w Białymstoku. Białystok.
• 40. United Nation (2020). Goal 2: Zero Hunger. Retrived from https://www.un.org/sustainabledevelopment/hunger/.
• 41. Urban, S. (2014). Agrobiznes i biobiznes. Teoria i praktyka. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego.
• 42. Whayne, J. (ed.) (2024). The Oxford Handbook of Agriculture History. Oxford Handbooks, Oxford University Press.
• 43. Wyniki polskiego handlu towarami rolno-spożywczymi w 2022 roku (2023). Warszawa: Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.
• 44. Wyniki polskiego handlu towarami rolno-spożywczymi w 2024 roku (2025). Warszawa: Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.
• 45. Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w rejestrze REGON 2024 roku (2025). Warszawa: GUS.