Sztuczne inteligencje i biologiczne mózgi

• Autorzy: Durka Piotr

Identyfikatory

DOI

10.61947/uw.PF.2025.76.1.3-12

Warianty tytułu

EN

Artifical Inteligences and Biological Brains

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Sztuczna inteligencja (ang. artificial intelligence, AI) to najgorętszy temat ostatnich lat, nie tylko w technologii. Jest wszędzie - od szczoteczek do zębów po artykuły naukowe. Pochłania setki miliardów dolarów, trzęsie giełdami, podważa wiarę w prawdziwość cyfrowych treści, halucynuje i karmi apokaliptyczne przepowiednie. Czym naprawdę jest AI? Czy zamiast Artificial Intelligence powinniśmy mówić o Alien Intelligence, jak sugeruje Yuval Noah Harari, czy raczej oczekiwać połączenia inteligencji białkowej z krzemową przez interfejsy mózg-komputer, razem z Raymondem Kurzweilem? Dlaczego wykorzystująca zdobycze nauki cywilizacja skręca nagle w stronę czarnych skrzynek i tajemniczych wyroczni? Spróbujemy określić, czym jest AI, i wyjaśnimy czym nie jest, demaskując po drodze kilka miejskich legend o podsłuchiwaniu myśli i przenoszeniu świadomości do cyberprzestrzeni. Omówimy też realne zagrożenia wynikające z faktu, że od od lat oddajemy algorytmom rząd dusz, ale nie zauważamy tego wsłuchani w opowieści o nadchodzącej „apokalipsie AI”.

EN

Artificial Intelligence (AI) is the hottest topic of recent years, and not only in technology. It is everywhere - from toothbrushes to scientific articles. It consumes hundreds of billions of dollars, shakes stock markets, undermines the credibility of digital content, hallucinates and feeds apocalyptic prophecies. What is AI really? Should we understand Artificial Intelligence as Alien Intelligence, as Yuval Noah Harari suggests, or rather expect biological intelligence to merge with silicon intelligence via brain-computer interfaces, together with Raymond Kurzweil? Why does our science-based civilization suddenly turn towards black boxes and mysterious oracles? We will try to define what AI is and explain what it is not, along the way debunking a few urban legends about eavesdropping on thoughts and transferring consciousness to cyberspace. We will also discuss the real threats resulting from the fact that for years we have been giving the reign of our souls to algorithms, but we do not notice it, listening to stories about the coming “AI apocalypse”.

Słowa kluczowe

PL

sztuczna inteligencja; sztuczna sieć neuronowa; interfejs mózg-komputer; uczenie maszynowe; algorytm; media społecznościowe

EN

artificial intelligence; artificial neural network; brain-computer interface; machine learning; algorithm; social media

• Wydawca: Polskie Towarzystwo Fizyczne
• Czasopismo: Postępy Fizyki
• Rocznik: 2025
• Tom: T. 76, z. 1
• Strony: 3--12
• Opis fizyczny: Bibliogr. 27 poz., rys.

Twórcy

autor

Durka Piotr

• Wydział Fizyki UW

• https://orcid.org/0000-0001-5816-8082

Bibliografia

• [1] DeepSeek-AI et al. Deepseek-R1: Incentivizing reasoning capability in LLMs via reinforcement learning. 2025. arXiv: 2501.12948
• [2] Emily M. Bender i in. “On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big?” W: Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency. New York, NY, USA, 2021, s. 610–623. doi: 10.1145/3442188.3445922.
• [3] Hans Berger. “Über das Elektrenkephalogramm des Menschen”. W: Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten 87.1 (1929), s. 527–570. doi: 10.1007/BF01797193.
• [4] Anna Dawid. “Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie! Ukradziono Nagrodę Nobla z fizyki!” W: Postępy Fizyki 3–4 (75 2024). doi: 10.61947/uw.PF.2024.75.3-4.12-16.
• [5] Jia Deng i in. “ImageNet: A large-scale hierarchical image database”. W: 2009 IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition. 2009, s. 248–255. doi: 10.1109/CVPR.2009.5206848.
• [6] Christina Fink. “Dangerous speech, antimuslim violence, and Facebook in Myanmar”. W: Journal of International Affairs 71.1.5 (2018), s. 43–52. issn: 0022197X. url: https://www.jstor.org/stable/26508117 (dostęp 12. 02. 2025).
• [7] R. A. Fisher. “The use of multiple measu- rements in taxonomic problems”. W: Annalsof Eugenics 7.2 (wrz. 1936), s. 179–188. issn: 2050-1420 (print), 2050-1439 (electronic). doi: 10.1111/j.1469-1809.1936.tb02137.x.
• [8] Ian Goodfellow, Yoshua Bengio i Aaron Courville. Deep Learning. http://www.deeplearningbook.org.MIT Press, 2016.
• [9] Michael Townsen Hicks, James Humphries i Joe Slater. “ChatGPT is bullshit”. W: Ethics and Information Technology 26.2 (2024), s. 38. doi: 10.1007/s10676-024-09775-5.
• [10] Leigh R. Hochberg i in. “Neuronal ensemble control of prosthetic devices by a human with tetraplegia”. W: Nature 442.7099 (2006), s. 164–171. doi: 10.1038/nature04970.
• [11] A. L. Hodgkin and A. F. Huxley. “A quantitative description of membrane current and its application to conduction and excitation in nerve”. W: The Journal of Physiology 117.4 (1952), s. 500544. doi: 10.1113/jphysiol.1952.sp004764.
• [12] John Jumper i in. “Highly accurate protein structure prediction with AlphaFold”. W: Nature 596.7873 (2021), s. 583–589. doi: 10.1038/s41586-021-03819-2.
• [13] Michał Kosiński, David Stillwell i Thore Graepel. “Private traits and attributes are predictable from digital records of human behavior”. W: Proceedings of the National Academy of Sciences 110.15 (2013), s. 5802–5805. doi: 10.1073/pnas.1218772110.
• [14] Hao-Ping (Hank) Lee i in. “The Impact of Generative AI on Critical Thinking: Self-Reported Reductions in Cognitive Effort and Confidence Effects From a Survey of Knowledge Workers”. W: Proceedings of the ACM CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. ACM, kw. 2025. url: https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/the-impact-of-generative-ai-on-critical-thinking-self-reported-reductions-in-cognitive-effort-and-confidence-effects-from-a-survey-of-knowledge-workers/.
• [15] Henry Markram. A brain in a supercomputer [video]. https://www.ted.com/talks/henry_markram_a_brain_in_a_supercomputer, Lip. 2009.
• [16] Warren McCulloch and Walter Pitts. “A logical calculus of ideas immanent in nervous activity”. W: Bulletin of Mathematical Biophysics 5 (1943), s. 127–147.
• [17] Sean L. Metzger i in. “A high-performance neuroprosthesis for speech decoding and avatar control”. W: Nature 620.7976 (2023), s. 1037–1046. doi: 10.1038/s41586-023-06443-4.
• [18] Adam Mickiewicz. Dziadzy część III. https://polona.pl/preview/626a95ba-f7ea-4082-98a8-2a6648dd65c4. Dostęp: 2025.02.08. Paryż, 1838.
• [19] Iman Mirzadeh i in. GSM-Symbolic: Understanding the Limitations of Mathematical Reasoning in Large Language Models. 2024. arXiv: 2410.05229
• [20] H.P. Moravec. Mind Children: The Future of Robot and Human Intelligence. Harvard University Press, 1988. isbn: 9780674576162.
• [21] Rada Unii Europejskiej Parlament Europejski. Rozporządzenie parlamentu europejskiego i rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (tekst mający znaczenie dla EOG). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32024R1689, 2024.
• [22] Philosophical transactions of the royal society B 373 (1758 2018): Connectome to behaviour: modelling C. elegans at cellular resolution. Discussion meeting issue organized and edited by Stephen D. Larson, Padraig Gleeson and André E.X. Brown. url: https://royalsocietypublishing.org/toc/rstb/2018/373/1758.
• [23] Jiawei Su, Danilo Vasconcellos Vargas i Kouichi Sakurai. “One Pixel Attack for Fooling Deep Neural Networks”. W: IEEE Transactions on Evolutionary Computation 23.5 (paź. 2019), s. 828–841. issn: 1941-0026. doi: 10.1109/tevc.2019.2890858.
• [24] Min-Jen Tsai, Ping-Yi Lin i Ming-En Lee. “Adversarial Attacks on Medical Image Classification”. W: Cancers 15.17 (2023). issn: 2072-6694. doi: 10.3390/cancers15174228.
• [25] Ashish Vaswani i in. “Attention is All you Need”. W: Advances in Neural Information Processing Systems. Red. I. Guyon i in. T. 30. Curran Associates, Inc., 2017. url: https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/file/3f5ee243547dee91fbd053c1c4a845aa-Paper.pdf.
• [26] Joseph Weizenbaum. “ELIZA—a computer program for the study of natural language communication between man and machine”. W: Commun. ACM 9.1 (sty. 1966), s. 36–45. issn: 0001-0782. doi: 10.1145/365153.365168.
• [27] John Graham White i in. “The Structure of the Nervous System of the Nematode Caenorhabditis elegans”. W: Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B: Biological Sciences 314.1165 (1986), s. 1–340. issn: 0962-8436. url: https://royalsocietypublishing.org/toc/rstb/2018/373/1758.

Uwagi

Opracowanie rekordu ze środków MNiSW, umowa nr POPUL/SP/0154/2024/02 w ramach programu "Społeczna odpowiedzialność nauki II" - moduł: Popularyzacja nauki (2025).