Kształtowanie mikrostruktury i właściwości stopów aluminium metodą wyciskania hydrostatycznego

• Autorzy: Lewandowska M.
• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

W pracy podjęto zagadnienie możliwości kształtowania mikrostruktury i właściwości stopów aluminium metodą wyciskania hydrostatycznego. Podstawową zaletą metody wyciskania hydrostatycznego jest możliwość otrzymania wyrobów o względnie dużej objętości, co stwarza szansę na jej przemysłowe wykorzystanie. Metodę tę wykorzystano do rozdrobnienia ziarna i wytworzenia materiałow o strukturze nanometrycznej. Na przykładzie stopów aluminium wykazano, że wyciskanie hydrostatyczne pozwala na rozdrobnienie ziarna do skali spełniającej warunek nanokrystaliczności. Stwierdzono ponadto, że większość granic ziaren charakteryzuje się dużą wartością kąta dezorientacji. Uzyskane wyniki stały się także podstawą do określenia mechanizmów tworzenia szerokokątowych granic ziaren. W wątku badań aplikacyjnych, efektywność metody wyciskania hydrostatycznego, rozumianą jako zdolność do rozdrobnienia ziaren i tworzenia szerokokątowych granic ziaren, porównano z innymi metodami dużego odkształcenia plastycznego. Wskazano jednocześnie na ograniczenia w zakresie rozdrobnienia ziarna wynikające z efektów cieplnych towarzyszących odkształceniu plastycznemu.W wątku badań poznawczych podjęto zagadnienie roli cząstek faz międzymetalicznych na proces rozdrobnienia ziarna. Analizy dokonano dla dwóch typów faz międzymetalicznych: (1) cząstek pierwotnych oraz (2) wydzieleń wtórnych. Stwierdzono, że cząstki pierwotne o względnie dużych rozmiarach przyszpieszają proces rozdrobnienia ziarna, jednak ich wpływ jest ograniczony do strefy wokół cząstki o szerokości odpowiadającej jej średnicy. Wydzielenia wtórnych faz międzymetalicznych opóźniają natomiast proces rozdrobnienia ziarna. Zaobserwowani i opisano w sposób ilościowy zmiany cech geometrycznych cząstek zachodzące w wyniku wyciskania hydrostatycznego. W pracy wykazano, że stopy aluminium kształtowane metodą wyciskania hydrostatycznego uzyskują nowe, atrakcyjne właściwości mechaniczne otwierające nowe możliwości aplikacyjne tych materiałów. W przypadku stopu 2017 najlepszą wytrzymałość uzyskuje się poprzez wyciskanie materiału w stanie przesyconym. Analizowano także plastyczność, odporność na pękanie oraz stabilność temperaturową stopów aluminum po wyciskaniu hydrostatycznym. Zwrócono uwagę na możliwość kształtowania tych właściwości poprzez odpowiednie przemiany cząstek zachodzące podczas procesu wyciskania hydrostatycznego.

EN

The microstructure and properties of aluminium alloys processed by hydrostatic extrusion have been studied. The main advantage of this method is the possibility of obtaining relatively large volumes of products which would allow industrial application. The method of hydrostatic extrusion was applied to refine the grain size and to produce nanocrystalline aluminium alloys. It has demonstrated that hydrostatic extrusion allows for refinement of grain size down to nanometer scale and for the fabrication of nanomaterials with the majority of the grain boundaries possesing a high misorientation angle. Various mechanisms of high angle grain boundary formation have been proposed. The efficiency of hydrostatic extrusion defined as the ability to grain and the formation of high angle grain boundaries, was compared to other severe plastic deformation methods. The limitations of grain refinement, due to the thermal effects of the process of plastic deformation, were also discussed. Various micro structural factors influencing the process of grain refinement were discussed. Within this, the role of intermetallic particles: (1) primary particles and (2) secondary precipitates was analyzed. Primary intermetallic particles, which are relatively large, favour the process of grain refinement. Their impact is however, limited to the vicinity zone of the thickness comparable with the particle size. Precipitates, on the other hand, inhibit the process of grain refinement. The changes in the geometric parameters of the particles were quantitavely described. It has been shown that the grain refinement which takes place duriing hydrostatic extrusion leads to the significant grain boundary stregtheing of a material. The highest increase in strength was observed for 2017 alloy processed in the as-quenched condition. Other mechanical properties such as ductility, fracture toughness and thermal stability were also analysed. The possibilities of their improvement, through the controlled changes in particle size and distribution, are also discussed.

Słowa kluczowe

PL

stopy aluminium; nanomateriały; wyciskanie hydrostatyczne; odkształcenia plastyczne; mikrostruktura; właściwości mechaniczne

EN

aluminium alloys; nanomaterials; hydrostatic extrusion; severe plastic deformation; microstructure; mechanical properties

• Wydawca: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej
• Czasopismo: Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej. Inżynieria Materiałowa
• Rocznik: 2006
• Tom: z. 19
• Strony: 3--90
• Opis fizyczny: . Bibliogr.190 poz., wykr., tab., rys.

Twórcy

autor

Lewandowska M.

• Wydział Inżynierii Materiałowej Politechnika Warszawska

Bibliografia

• [1] Dane statystyczne International Aluminium Institute, dostępne na stronie internetowej http://www.world-aluminium.org, [dostęp: 16.08.2006]
• [2] O.E. Hall: Proc. Phys. Soc. B 64 747 (1951)
• [3] N.J. Petch: J. Iron Steel Inst. 174, 25 (1953)
• [4] R.Z. Valiev, R.K. Islamgaliev, I.V. Alexandrov: Progress in Mat. Sci. 45 103 (2000)
• [5] R.Z. Valiev: Mat. Sci. Eng. A 234-236, 59-66 (1997)
• [6] R.Z. Valiev, I.A. Alexandrov: Nanostructured Materials 12, 35-40 (1999)
• [7] M. Furukawa, Z. Horita, A.P. Zhilyaev, T.G. Langdon: Mat. Sci. Forum 426-432, 2631-2636 (2003)
• [8] H. Gleiter: Nanostructured Materials 6, 3-14 (1995)
• [9] J.W. Wyrzykowski: Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej, Mechanika, z. 105, Warszawa 1987
• [10] M. Lewandowska, H. Garbacz, W. Pachla, A. Mazur, K.J. Kurzydłowski: Hydrostatic extrusion and nanostructure formation in an aluminium alloy, Solid State Phenomena 101-102, 65-69 (2005)
• [11] H. Garbacz, M. Lewandowska, W. Pachla, K.J. Kurzydłowski: Structural and mechanical properties of nanocrystalline titanium and 316lvm steel processed by hydrostatic extrusion, Journal of Microscopy, w druku
• [12] M. Kulczyk, W. Pachla, A. Mazur, R. Diduszko, H. Garbacz, M. Lewandowska, W. Łojkowski, K.J. Kurzydłowski: Microstructure and mechanical properties in nickel deformed by hydrostatic extrusion, Materials Science Poland 23, 839-846 (2005)
• [13] J. Budniak, M. Lewandowska, W. Pachla, M. Kulczyk, K.J. Kurzydłowski: The influence of hydrostatic extrusion on mechanical properties and tribological characteristics of an austenitic stainless steel, Solid State Phenomena 114, 57 (2006)
• [14] D. Klassek, T. Suter, P. Schmutz, W. Pachla, M. Lewandowska, K.J. Kurzydłowski, O. von Trzebiatowski: The role of weak points in the corrosion resistance of hydrostatically extruded steel products, Solid State Phenomena 114, 189 (2006)
• [15] Grant badawczy KBN 7T08A 02418; Sprawozdanie z realizacji grantu: Opis odkształcenia plastycznego stopów aluminium umacnianych wydzieleniowo, Warszawa 2003
• [16] Grant badawczy KBN 4T08A 02724; Sprawozdanie z realizacji grantu: Wytwarzanie nanostruktury przez duże odkształcenie plastyczne w stopach aluminium umacnianych wydzieleniowo, Warszawa 2005
• [17] Grant badawczy KBN 4T08A 04525, Wytwarzanie materiałów o budowie nanokrystalicznej metodami przeróbki plastycznej z udziałem wysokiego ciśnienia hydrostatycznego
• [18] Projekt badawczy zamawiany PBZ-KBN-096/2003, Technologie wytwarzania metali i stopów o strukturze nanometrycznej
• [19] M. Lewandowska, H. Garbacz, W. Pachla, A. Mazur, K.J. Kurzydłowski: Grain refinement in aluminium and the Al-Cu-M-Mn aluminium alloy by hydrostatic extrusion, Materials Science-Poland 23, 279-286 (2005)
• [20] M. Lewandowska: Mechanism of Grain Refinement in Aluminium in the Process of Hydrostatic Extrusion, Solid State Phenomena 114, 109 (2006)
• [21] B. Adamczyk-Cieślak, J. Mizera, M. Lewandowska, K.J. Kurzydłowski: Microstructure evaluation in an Al-Li alloy processed by severe plastic deformation, Rev. Adv. Mater. Sci. 8, 107-110 (2004)
• [22] J. Mizera, M. Lewandowska, A.V. Korznikov, K.J. Kurzydłowski: Microstructure and mechanical properties of binary Al-Li alloys processed by ECAE, Solid State Phenomena 101, 73-77 (2005)
• [23] B. Adamczyk-Cieślak, M. Lewandowska, J.Mizera, K.J. Kurzydłowski: Mechanical properties of ultra-fine grained structure formed in Al-Li alloys, Inżynieria Materiałowa 3, 205-208 (2004)
• [24] M. Lewandowska: Microstructure evolution in age-hardenable aluminium alloy during processing by hydrostatic extrusion, Journal of Microscopy 223, (2006)
• [25] M. Lewandowska, K.J. Kurzydłowski: Quantitative microstructural evaluation in a nanostructured aluminium alloy subjected to annealing, Proc. of 9th European Congress on Stereology and Image Analysis, Zakopane, May 2005
• [26] M. Lewandowska, K.J. Kurzydłowski: Thermal stability of a nanostructured aluminium alloy, Materials Characterization 55, 395-401 (2005)
• [27] A. Daniszewska, W. Łojkowski, H.J. Fecht, K.J. Kurzydłowski, U. Narkiewicz, G.A. Salishchev, M.J. Zehetbauer, M. Kulczyk, M. Chmielecka, D. Kuzmenko: Solid State Phenomena 114, 345 (2006)
• [28] V.M. Segal: Method and apparatus for intensive plastic deformation of flat billets, Patent of the USSR No 575892, 1977
• [29] V.M. Segal et al.: Plastic Working of Metals by Simple Shear, Russ. Metall. (English translation) 1, 99-105 (1981)
• [30] Y. Iwahashi, J. Wang, Z. Horita, M. Nemoto, T.G. Langdon: Scripta Mater. 35, 143-146 (1996)
• [31] M. Furukawa, Z. Horita, M. Niemoto, R.Z. Valiev, T.G. Langdon: Materials Characterization 37, 277-283 (1996)
• [32] M. Furukawa, A. Utsunomiya, K. Matsubara, Z. Horita, T.G. Langdon: Acta Mater. 49, 3829-3838 (2001)
• [33] Z. Horita, T. Fujinami, M. Nemoto, T.G. Langdon: J. Mat. Sci. Tech. 117, 288-292 (2001)
• [34] M. Furukawa, Z. Horita, M. Nemoto, T.G. Langdon: Mat. Sci. Eng. A 324, 82-89 (2002)
• [35] D.G. Morris, M.A. Munoz-Morris: Acta Mater. 50, 4047-4060 (2002)
• [36] C.J. Luis Perez, C. Berlanga, J. Perez-Ilzarbe: J. Mat. Proc. Techn. 143-144, 105-111 (2003)
• [37] P.B. Prangnell, J.R. Bowen, P.J. Apps: Mat. Sci. Eng. A 375-377, 178-185 (2004)
• [38] M.H. Shih, C.Y. Yu, P.W. Cao, C.P. Chang: Scripta Mater. 45, 793-799 (2001)
• [39] M. Suś-Ryszkowska, T. Wejrzanowski, Z. Pakieła, K.J. Kurzydłowski: Mat. Sci. Eng. A 369, 151-156 (2004)
• [40] D.H. Shin, K.-T. Park: Mat. Sci Eng A 410-411, 299-302 (2005)
• [41] A.P. Zhilyaev, B. K. Kim, J.A. Szpunar, M.D. Baro, T.G. Langdon: Mat. Sci. Eng. A 391, 377-389 (2005)
• [42] I. Kim, W.-S. Jeong, J. Kim, K.-T. Park, D.H. Shin: Scripta Mater. 45, 575-580 (2001)
• [43] V. Stolyarov, T.Y. Zhu, I.V. Alexandrov, T.C. Lowe, R.Z. Valiev: Mat. Sci. Eng. A 343, 43-50 (2003)
• [44] S. Li, I.J. Beyerlein, C.T. Necker: Acta Mater. 54, 1397-1408 (2006)
• [45] A. Rosochowski, L. Olejnik: J. Mat. Proc. Tech. 125-126, 309-316 (2002)
• [46] J. Kuśnierz, J. Bogucka, W Baliga: Inżynieria Materiałowa 3, 377-380 (2004)
• [47] J. Kuśnierz, J. Bogucka: Archives of Metallurgy 48, 173-182 (2003)
• [48] M. Lech-Grega, S. Boczkal, J. Senderski, B. Płonka: Solid State Phenomena 114, 165 (2006)
• [49] R.Z. Valiev: Mat. Sci Forum 503-504, 3-10 (2006)
• [50] R.Y. Lapovok: Mat. Sci Forum 503-504, 37-44 (2006)
• [51] J. Richert, M. Richert, J. Zasadziński, A. Korbel: Mode of Plastic Deformation of Metals and Alloys and the Equipment for Plastic Deformation of Metals and Alloys, Patent PL, No 181 693 (1979)
• [52] J. Richert, M. Richert: Aluminium 62, 604-607 (1986)
• [53] M. Richert: Mat. Sci. Eng. A 129, 1-10 (1990)
• [54] M. Richert, Q. Liu, N. Hansen, Materials Science and Engineering A 260, 275-283 (1999)
• [55] M. Richert, J. Richert, J. Zasadziński, S. Hawryłkiewicz, J. Długopolski: Materials Chemistry and Physics 81, 528-530 (2003)
• [56] C. Rentenberger, C. Mangler, H.P. Karnthaler: Mat. Sci. Eng. A 387-387, 795-798 (2004)
• [57] I. Sabirov, R. Pippan: Scripta Mater. 52, 1293-1298 (2005)
• [58] Z. Lee, F. Zhou, R.Z. Valiev, E.J. Lavernia, S.R. Nutt: Scripta Mater. 51, 209-214 (2004)
• [59] A. Vorhauer, R. Pippan: Scripta Mater. 51, 921-925 (2004)
• [60] Y. Saito, H. Utsunomiya, N. Tsuji, T. Sakai: Acta Mater 47, 579 (1999)
• [61] N. Tsuji, R. Reji, Y. Minamino, Y. Saito: Scripta Mater. 46, 305-310 (2002)
• [62] Y. Saito, N. Tsuji, H. Utsunomiya, T. Sakai, R.G. Hong: Scripta Mater. 39, 1221-1227 (1998)
• [63] N. Tsuji, Y. Ito, Y. Saito, Y. Minamino: Scripta Mater. 47, 893-899 (2002)
• [64] N. Tsuji, R. Reji, Y. Minamino: Scripta Mater. 47, 69-76 (2002)
• [65] B. Bay, N. Hansen, D.A. Hughes, D. Kuhlmann-Wilsdorf: Acta Metall. 40, 205 (1992)
• [66] D.A. Hughes, N. Hansen: Acta Mater. 48, 2085 (2000)
• [67] Q. Liu, D. Juul Jensen, N. Hansen: Acta Mater. 46, 5819 (1998)
• [68] L. Delannay, O.V. Mishin, D. Juul Jensen, P. van Houtte: Acta Mater. 49, 2441-2451 (2001)
• [69] P.J. Hurley, F.J. Humphreys: Acta Mater. 51, 1087 (2003)
• [70] Y.H. Zhao, X.Z. Liao, Y.T. Zhu, Z. Horita, T.G. Langdon: Mat. Sci. Eng. A 410-411 188-193 (2005)
• [71] W.C. Liu, D. Juul Jensen, J.G. Morris: Acta Mater. 49, 3347-3367 (2001)
• [72] Q. Liu, D. Juul Jensen, N. Hansen: Acta Mater. 46, 5819 (1998)
• [73] L.A. Dobrzyński: Podstawy nauki o materiałach i metaloznawstwo, WNT, Warszawa 2002
• [74] A. Godfrey, D. Juul Jensen, N. Hansen: Acta Mater. 46, 823 (1998)
• [75] X. Huang, N. Hansen: Scripta Mater. 37, 1-7 (1997)
• [76] X. Huang: Scripta Mater. 38, 1697 (1998)
• [77] M. Lewandowska, W. Świątnicki: Microstructure evolution during strain path changes in an aluminium alloy, Inżynieria Materiałowa 4, 544 (2001)
• [78] M. Lewandowska: Dependance of deformation microstructures of aluminium alloys on the strain path, Materials Chemistry and Physics 81, 542-547 (2003)
• [79] Q. Liu, X. Huang, D.J. Lloyd, N. Hansen: Acta Mater. 50, 3789-3802 (2002)
• [80] M. Szczerba, A. Korbel: Acta Metall. 35, 1129 (1987)
• [81] M. Wróbel, S. Dymek, M. Blacharski, S. Gorczyca: Z. Metallkd. 85, 415 (1994)
• [82] M. Blacharski, S. Dymek, M. Wróbel: J. Mat. Proc. Tech. 53, 75 (1995)
• [83] Z. Jasielski, H. Paul, A. Piątkowski, A. Litrowa: J. Mat. Proc. Tech. 53, 187 (1995)
• [84] A. Korbel, P. Martin: Acta Metall. 34, 1905-1909 (1986)
• [85] A. Korbel, P. Martin: Acta Metall. 36, 2575-2586 (1988)
• [86] P. van Houtte, J.G. Servillano, A. Aernoudt: Z. Metallkd 70, 426 (1979)
• [87] H. Paul: Inżynieria Materiałowa 5, 704 (2001)
• [88] M. Richert, A. Korbel: J. Mat. Proc. Tech. 53, 331-340 (1995)
• [89] M. Richert, H.P. Stuwe, J. Richert, R. Pippan, Ch. Motz: Mat. Sci. Eng. A 301, 237-243 (2001)
• [90] Y. Iwahashi, Z. Horita, M. Niemoto, T.G. Langdon: Acta Mater. 45, 4733-4741 (1997)
• [91] Y. Iwahashi, Z. Horita, M. Niemoto, T.G. Langdon: Acta Mater. 46, 3317-3331 (1998)
• [92] M. Sato, N. Tsuji, Y. Minamino, Y. Koizumi: Sci. Tech. Adv. Mat. 5, 145-152 (2004)
• [93] Y.T. Zhu. T.C. Lowe: Mat. Sci. Eng. A 291, 46-53 (2000)
• [94] P.L. Sun, C.Y. Yu, P.W. Kao, C.P. Chang: Scripta Mater. 47, 377-381 (2002)
• [95] A. Gholina, P.B. Prangnell, M.V. Markushev: Acta Mater. 48, 1115 (2000)
• [96] C. Xu, M. Furukawa, Z. Horita, T.G. Langdon: Mat. Sci. Eng. A 398, 66-76 (2005)
• [97] C. Xu, M. Furukawa, Z. Horita, T.G. Langdon: Mat. Sci. Forum 503-504, 19-24 (2006)
• [98] B.P. Prangnell, J.R. Bowen, P.J. Apps: Mat. Sci. Eng. A 375-377, 178-185 (2004)
• [99] F.J. Humphrey: Acta Mater. 45, 4231 (1997)
• [100] P.W. Bridgman: Studies in Large Plastic Flow and Fracture, McGraw-Hill, New York 1952
• [101] S. Erbel, K. Kuczyński, Z. Marciniak: Obróbka plastyczna, PWN, Warszawa 1986
• [102] Mechanical behaviour of materials under pressure, red. H. Li. D. Pugh, Elsevier Publ. Co. Ltd., Amsterdam 1970
• [103] Y. Estrin, L.S. Toth, Y. Brecht, H.S. Kim: Mat. Sci. Forum 503-504, 675-680 (2006)
• [104] N. Tsuji, T. Toyoda, Y. Minamino, Y. Koizumi, T. Yamade, M. Komatsu, M. Kiritani: Mat. Sci. Eng. A 350, 108-116 (2003)
• [105] A.V. Sergueeva, C. Song, R.Z. Valiev, A.K. Mukherjee: Mat. Sci. Eng. A 339, 159-165 (2003)
• [106] M. Richert, K. Chruściel, J. Długopolski: Program komputerowy KILIN, wersja 1.28, Akademia Górniczo-Hutnicza
• [107] R.Z. Valiev: Nature Mater. 3, 511 (2004)
• [108] R.Z. Valiev, Y. Estrin, Z. Horita, T.G. Langdon, M.J. Zehetbauer, Y.T. Zhu: JOM 58, 33 (2006)
• [109] K.J. Kurzydłowski: Mat. Sci. Forum 503-504, 341-348 (2006)
• [110] O.V. Mishin, D. Juul Jensen, N. Hansen: Mat. Sci. Eng. A 342, 320 (2003)
• [111] C.Y. Barlow, P. Nielsen, N. Hansen: Acta Mater. 52, 3967 (2004)
• [112] W. Pachla, J. Lewandowska, A. Mazur, H. Garbacz, R. Diduszko, M. Kulczyk, K.J. Kurzydłowski: Effect of hydrostatic extrusion on microstructure and mechanical properties of Al and Cu, J. Mat. Proc. Tech., w recenzji
• [113] R. Kapoor, S. Nemat-Nasser: Mechanics of Materials 27, 1-12 (1998)
• [114] M.B. Bever, D.L. Holt, A.L. Titchener: Prog. Mater. Sci. 17, 5-88 (1973)
• [115] W. Oliferuk, A. Korbel, W. Bochniak: Mat. Sci. Eng. A 319-321, 250-253 (2001)
• [116] W. Oliferuk, M. Maj: Mat. Sci. Eng. A 387-389, 218-221 (2004)
• [117] A.P. Sutton, R.W. Balluffi: Acta Metall. 35, 2177 (1987)
• [118] Y. Huang, F.J. Humphreys: Acta Mater. 47, 2259-2268 (1999)
• [119] J. Ryś: Stereologia materiałów, Fotobit-Design, Kraków 1995
• [120] H. Hasegawa, S. Komura, A. Utsunomiya, Z. Horita, M. Furukawa, M. Nemoto, T.G. Langdon: Mat. Sci. Eng. A 265, 188 (1999)
• [121] D.G. Morris, M.A. Morris: Acta Mater 50, 4047 (2002)
• [122] M. Cabibbo, E. Evangelista, V. Latini, E. Nes, S. Tangen: Mat. Sci. Forum: 426-432, 2673 (2003)
• [123] P. Widlicki, H. Garbacz, M. Lewandowska, W. Pachla, M. Kulczyk, K.J. Kurzydłowski: The Influence of hydrostatic extrusion on microstructure of 6082 aluminum alloy, Solid State Phenomena 114, 145 (2006)
• [124] P. Widlicki, H. Garbacz, M. Lewandowska, W. Pachla, K.J. Kurzydłowski: Microstructure and mechanical properties of 6082 aluminium alloy processed by hydrostatic extrusion, NATO Science Series II Book: Mathematics, Physics and Chemistry 212, 311 (2006)
• [125] J. Zdunek, P. Widlicki, H. Garbacz, J. Mizera, K.J. Kurzydłowski: Solid State Phenomena 114, 171 (2006)
• [126] J.S. Hayes, R. Keyte, P.B. Prangnell: Mater. Sci Tech. 16, 1259 (2000)
• [127] M. Murayama, Z. Horita, K. Hono: Acta Mater. 49, 21 (2001)
• [128] R.K. Islamgaliev, N.F. Yunusova. I.N. Sabirov, A.V. Serueeva, R.Z. Valiev: Mat. Sci. Eng. A 319-321, 877-881 (2001)
• [129] S.V. Dobatkin, V.V. Zakharov, L.L. Rokhlin: Mat. Sci. Forum 503-504, 399-406 (2006)
• [130] A. Morawiec, J.J. Fundenberger, E. Bouzy, J.S. Lecomte: J. Appl. Cryst. 35, 287 (2002)
• [131] J.J. Fundenberger, A. Morawiec, E. Bouzy, J.S. Lecomte: Ultramicroscopy 96, 127 (2003)
• [132] A. Morawiec: J. Appl. Cryst. 32, 788-798 (1999)
• [133] M. Warmuzek, W. Ratuszek, G. Sęk-Sas: Materials Characterization 54, 31-40 (2005)
• [134] M. Qian, J.A. Taylor, J.Y. FAO, M.J. Couper, D.H. StJohn: Journal of Light Metals 1, 187-193 (2001)
• [135] M.H. Mulazimoglu, A. Zuluska, J.E. Gruzlewski, F. Paray: Metall. Mater. Trans. A 27, 929-936 (1996)
• [136] N.C.W. Kuijpers, W.H. Kool, P.T.G. Koenis, K.E. Nilsen, I. Todd, S. van der Zwaag: Materials Characterization 49, 409-420 (2003)
• [137] W.A. Spitzig, J.F. Kelly: Metallography 18, 235-261 (1985).
• [138] T. Wejrzanowski, K. Rożniatowski, K.J. Kurzydłowski: Image Analysis and Stereology 20, 71-76 (2001)
• [139] C. Xu, M. Furukawa. Z. Horita, T.G. Langdon: Acta Mater. 51, 6139-6149 (2003)
• [140] Y. Nishida, H. Arima, J.-C. Kim, T. Ando: Scripta Mater. 45, 261-266 (2001)
• [141] A. Ma, K. Suzuki, Y. Nishida, N. Saito, I. Shigematsu, M. Takagi, H. Iwata, A. Watazu, T. Amura: Acta Mater. 53, 211-220 (2005)
• [142] P. Szczygieł, J. Rożen, O. Reisto: Mat. Sci. Eng. A 410-411, 261-164 (2005)
• [143] I. Sabirov, O. Kolędnik, R.Z. Valiev, R. Pippan: Acta Mater. 53, 4919-4930 (2005)
• [144] P.J. Apps, J.R. Bowen, P.B. Prangnell: Acta Mater. 51, 2811-2922 (2003)
• [145] F.J. Humphreys, P.B. Hirsch: Phil. Mag. 34, 373 (1976)
• [146] O. Engler, J. Mizera, M. Delecroix, J. Driver, K. Lucke: Proc. of Al-Li Conferece i Gapa Germany, ed. M. Peters and P.-J. Winkler, 307 (1992)
• [147] J.L. Brimhall, M.J. Klein, R.A. Huggins: Acta Metall 14, 459 (1996)
• [148] P.J. Apps, M. Berta, P.B. Prangnell: Acta Mater. 53, 499-511 (2003)
• [149] M. Berta, P.J. Apps, P.B. Prangnell: Mat. Sci. Eng. A 410-411, 381-385 (2005)
• [150] A.W. Zhu: Acta Mater. 46, 3211-3220 (1998)
• [151] M. Lewandowska, J. Mizera, J.W. Wyrzykowski: Cyclic behaviour of model Al-Li alloys: effect of the precipitate state, Materials Characterization 45, 195 (2000)
• [152] Y. Brechet, F. Louchet, C. Marchionni, J.-L. Verger-Gaugry: Phil. Mag. 38, 353 (1987)
• [153] P.J. Hurley, F.J. Humphreys: Acta Mater. 51, 1087-1102 (2003)
• [154] M. Richert, H.P. Stuwe, J. Richert, R. Pippan, Ch. Motz: Mat. Sci. Eng. A 301, 237-243 (2001)
• [155] M. Lewandowska, W. Świątnicki, A. Piątkowski, Z. Jasieński: Microstructure evolution and strain localization in Cu and Cu8Al single crystals subjected to channel die compression, Journal of Microscopy 223, (2006)
• [156] M.V. Markushev, C.C. Bampton, M.Yu. Murashkin, D.A. Hardwick: Mat. Sci. Eng. A 234-236, 927-931 (1997)
• [157] C.Y. Nam, J.H. Han, Y.H. Chung, M.C. Shin: Mat. Sci. Eng. A 347, 253-257 (2003)
• [158] K. Ohashi, T. Fujita, K. Ohishi, K. Kaneko, Z. Horita, T.G. Langdon: Mat. Sci. Forum 426-432, 2637 (2003)
• [159] Z. Pakieła, H. Garbacz, M. Lewandowska, A. Drużynka-Wiencek, M. Suś-Ryszkowska, W. Zieliński, K.J. Kurzydłowski: Nukleonika 51, 19-25 (2006)
• [160] J. Gil Servillano, I. Ocana Arizcorreta, L.P. Kubin: Mat. Sci. Eng. A 309-310, 393 (2001)
• [161] K.J. Kurzydłowski: Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej, Mechanika, z. 130, Warszawa 1989
• [162] K.S. Kumar, H. van Swygenhoven, S. Suresh: Acta Mater. 51, 5743-5774 (2003)
• [163] J. Schiotz, K.W. Jacobsen: Science 301, 1357 (2003)
• [164] A.H. Chokshi, A. Rosen, J. Karch, H. Gleiter: Scripta Metall. 23, 1679 (1989)
• [165] H. Dybiec: Inżynieria Materiałowa 4, 164-170 (2005)
• [166] J. Schiotz: Scripta Mater. 51, 837 (2004)
• [167] N. Hansen: Scripta Mater. 51, 801-806 (2004)
• [168] C.Y. Yu, P.W. Kao, C.P. Chang: Acta Mater. 53, 4019-4028 (2005)
• [169] J.W. Wyrzykowski, M.W. Grabski: Phil. Mag. 53, 505 (1986)
• [170] J. Aldazabal, J. Gil Sevillano: Mat. Sci. Eng. A 365, 186-190 (2004)
• [171] Inelastic Behaviour of Solids, red. M.F. Konninen, et al., McGraw-Hill, New York 1970
• [172] N. Manabu, T. Eto: Mat. Sci. Forum 217-222, 1517-1522 (1996)
• [173] J.C. Ehrstrom, P.H. Achon, J.F. Hebert, A. Pineau: Mat. Sci. Forum 217-222, 1539 (1996)
• [174] W.J. Golumbfskie, M.F. Amateau, T.J. Eden, J.G. Wang, Z.K. Liu: Acta Mater. 51, 5199-5209 (2003)
• [175] Y.M. Wang, M.W. Chen, F.H. Zhou, E. Ma: Nature 419, 912 (2002)
• [176] D. Witkin, Z. Lee, R. Rodriguez, S. Nutt, E. Lawernia: Scripta Mater. 49, 297 (2003)
• [177] J. Gil Servillano, J. Aldazabal: Scripta Mater. 51, 795-800 (2004)
• [178] H.S. Kim: Mat. Sci. Eng. A 328, 317-323 (2002)
• [179] J.R. Bowen, A. Gholinia, S.M. Roberts, P.B. Prangnell: Mat. Sci Eng. A 287, 87-99 (2001)
• [180] J.T. Wang, Z.Z. Du, F. Kang, G. Chen: Mat. Sci Forum 503-504, 663-668 (2006)
• [181] T.C. Lowe: Mat. Sci. Forum 503-504, 355-362 (2006)
• [182] J.H. Driver: Scripta Mater. 51, 819-823 (2004)
• [183] H. Jazaeri, F.J. Humphreys: Acta Mater. 52, 3239-3250 (2004)
• [184] P.B. Prangnell, J.R. Bowen, M. Berta, P.J. Apps, P.S. Bate: Mat. Sci. Forum 467-470, 1261-1270 (2004)
• [185] T. Wejrzanowski, K.J. Kurzydłowski: Solid State Phenomena 101-102, 315-318 (2005)
• [186] K.J. Kurzydłowski, B. Ralph: The quantitaive description of the microstructure of materials, CRC Press, Boca Raton 1995
• [187] S. Mrowec: Elementy teorii defektów i dyfuzji w stanie stałym, Wydawnictwo AGH, Kraków 1978
• [188] C.Y. Yu, P.L. Sun, P.W. Kao, C.P. Chang: Mat. Sci. Eng. A 366, 310-317 (2004)
• [189] F. Zhou, J. Lee, E.J. Lavernia: Scripta Mater. 44, 2013-2017 (2001)
• [190] J. Lian, R.Z. Valiev, B. Baudelet: Acta Mater. 43, 4165 (1995)