Uporządkowane nanoporowate materiały krzemionkowe : synteza, modyfikacja i charakterystyka

• Autorzy: Choma J. , Jaroniec M. , Kloske M.

Warianty tytułu

EN

Ordered nanoporous silicas : synthesis, modification and characteristics

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Po blisko dziesięciu latach od pierwszych publikacji na temat uporządkowanych nanoporowatych krzemionek materiały te odgrywają ważną rolę we współczesnej chemii i inżynierii materiałowej. W wyniku procesów samorzutnego uporządkowania makrocząsteczek, można otrzymać materiały o ściśle zdefiniowanej strukturze porowatej i pożądanych właściwościach fizykochemicznych powierzchni. W wyniku tego procesu otrzymuje się materiały o dużej powierzchni właściwej, powyżej 1000m²/g i objętości porów większej od 1,0 cm³/g. Istnieje również możliwość modyfikacji właściwości powierzchniowych uporządkowanych nanoporowatych materiałów krzemionkowych już na etapie syntezy. Innym sposobem jest chemiczne wiązanie ligandów o odpowiednich właściwosciach fizykochemicznych. W pracy skoncentrowano się na omówieniu metod syntezy uporządkowanych materiałów, ich modyfikacji oraz na przedstawieniu metod stosowanych do oceny ich właściwości powierzchniowych i strukturalnych. Szczególną uwagę zwrócono na mechanizmy powstawania tych materiałów. Zaprezentowano także metodę otrzymywania materiałów MCM-41 o małych porach przy użyciu związków powierzchniowo czynnych o krótkich łańcuchach węglowych. Omówiono metody charakterystyki właściwości MCM-41. Przedyskutowano metody oceny porowatości na podstawie danych adsorpcji azotu i argonu oraz zastosowano je do charakterystyki wspomnianych materiałów. Szczególną uwagę zwrócono na metodę Barretta, Joynera i Halendy (BJH), która jest często stosowana do analizy mezoporowatości. Omówiono zastosowanie metod porównawczych (αs i t) do wyznaczania parametrów struktury porowatej. Przedstawione wyniki wskazują na dużą przydatność pomiarów adsorpcji azotu i argonu do charakterystyki tych materiałów. Tak więc, w niniejszej pracy omówiono różne aspekty syntezy, modyfikacji i charakterystyki uporządkowanych nanoporowatych materiałów krzemionkowych, które, jak się przewiduje, będą odgrywać ważnżą rolę w chemii XXI wieku.

EN

After ten years from the first publication about ordered nanoporous silicas, these materials still play an important role in chemistry and material engineering. As result of supramolecular self-assembly process materials of a well-defined porous structure and desirable physical and chemical properties are formed. During this process one can obtain materials with surface area above 1000 m²/g and pore volume over 1,0 cm³/g. There is a possibility to modify the surface properties of ordered nanoporous siliceous materials already at the stage of their synthesis. Another way of their modification is chemical bonding of ligands of desired physicochemical proprieties. The current review is focused on the synthesis procedures of ordered materials, modification of these materials and the methods for determination of their surface and structural properties. A special emphasis is placed on the formation mechanism of these materials. Also, a synthesis method to obtain MCM-41 with small pores is described by using surfactants of short alkyl chains. As regards characterisation methods, this work includes X-ray diffraction analysis (XRD), high-resolution transmission electron microscopy (HRTEM) and low-temperature (77 K) nitrogen adsorption. Various methods of the pore size analysis on the basis of nitrogen and argon adsorption data are critically discussed and used to characterize the selected MCM-41 materials. A particular attention is given to the Barrett, Jovner, Halenda (BJH) method, which is often applied for the pore size analysis. Our results indicate that argon and nitrogen adsorption measurements are suitable to characterize these materials. The comparative methods (αs and t-plot) used to obtain information about porous structures are discussed in details. Thus, the review covers various aspects of the synthesis, modification and characterization of ordered nanoporous siliceous materials, which are expected to play an important role in chemistry of XXI century.

Słowa kluczowe

PL

materiały krzemionkowe MCM-41; struktura porowata; właściwości powierzchniowe; modyfikacja; charakterystyka

EN

ordered siliceous materials MCM-41; porous structure; surface properties; modification; characterization

• Wydawca: Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego
• Czasopismo: Biuletyn Wojskowej Akademii Technicznej
• Rocznik: 2001
• Tom: Vol. 50, nr 10
• Strony: 83--183
• Opis fizyczny: Bibliogr. 330 poz.

Twórcy

autor

Choma J.

• Wojskowa Akademia Techniczna, Instytut Chemii, 00-908 Warszawa, ul. Kaliskiego 2

autor

Jaroniec M.

• Kent State University, Department of Chemistry, Kent, Ohio 44-242, USA

autor

Kloske M.

• Wojskowa Akademia Techniczna, Instytut Chemii, 00-908 Warszawa, ul. Kaliskiego 2

Bibliografia

• [1] M. Barnier, Atlas des risques majeurs, écologie, environment, nature, Librairie Plon, Artegraphica, Paris 1992.
• [2] S. F. Zakrzewski, Principles of Environmental Toxicology, American Chemical Society, Washington DC 1991.
• [3] S. Otok, Geografia polityczna: geopolityka, państwo, ekopolityka, PWN, Warszawa 2000.
• [4] Atlas geograficzny, praca zbiorowa pod red. H. Górskiego i W. Jędrzejewskiej, PPWK, Warszawa 1981.
• [5] Przeglądowy atlas świata, praca zbiorowa, Świat Książki i GeoCenter, Warszawa 1994.
• [6] Nowy atlas świata, praca zbiorowa, GeoCenter, Warszawa 1998.
• [7] S. Kozłowski, Gospodarka a środowisko przyrodnicze, PWN, Warszawa 1991.
• [8] J. Użycki, Wojna konwencjonalna w Europie?, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989.
• [9] Ekologiczne aspekty funkcjonowania sił zbrojnych, materiały konferencyjne, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa 1998.
• [10] Ochrona środowiska, P. W. Ląd., Warszawa 1998.
• [11] Ochrona środowiska na poligonach i garnizonowych placach ćwiczeń, P. W. Ląd., Warszawa 1999.
• [12] A. Sokołowska, Niekonwencjonalne środki syntezy materiałów, PWN, Warszawa 1991.
• [13] M. Stamatello, Inżynieria materiałowa. Podstawy chemii, Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1978.
• [14] G. M. Whitesides, Świat Nauki, 11 (1995), 110.
• [15] A. Batko, W. Kofta, M. Kukier-Wyrwicka, H. Werblan-Jakubiec, M. Wrzostek, Botanika i biologia komórki, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.
• [16] W. Z. Traczyk, Fizjologia człowieka w zarysie, PZWL, Warszawa 1992.
• [17] B. Rodkiewicz, G. Kerszman, Zarys genetyki, PWN, Warszawa 1987.
• [18] M. A. Reed, J. M. Tour, Świat Nauki, 109 (2000), 64.
• [19] W. Meier, Polymer nanocapsules, Chem. Soc. Rev., 29 (2000), 295.
• [20] K. H. Rhodes, S. A. Davis, F. Caruso, B. Zhang, S. Mann, Hierarchical assembly of zeolite nanoparticles into ordered macroporous monoliths using core-shell building blocks, Chem. Mater., 12 (2000), 2832.
• [21] J. S. Beck, J. C. Vartuli, W. J. Roth, M. E. Leonowicz, C. T. Kresge, K. D. Schmitt, C. T.-W. Chu, D. H. Olson, E. W. Sheppard, S. B. McCullen, J. B. Higgins, J. L. Schlenker, A new family of mesoporous molecular sieves prepared with liquid crystal templates, J. Am. Chem. Soc., 114 (1992), 10834.
• [22] C. T. Kresge, M. E. Leonowicz, W. J. Roth, J. C. Vartuli, J. S. Beck, Ordered mesoporous molecular sieves synthesized by a liquid-crystal template mechanism, Nature, 359 (1992), 710.
• [23] N. K. Raman, M. T. Anderson, C. J. Brinker, Template-based approaches to the preparation of amorphous, nanoporous silicas, Chem. Mater., 8 (1996), 1682.
• [24] E. T. Dutkiewicz, Fizykochemia powierzchni, WNT, Warszawa 1998.
• [25] J. Liu, Y. Shin, Z. Nie, J. H. Chang, L.-Q. Wang, G. E. Fryxell, W. D. Samuels, G. J. Exarhos, Molecular assembly in ordered mesoporosity: a new class of highly functional nanoscale materials, J. Phys. Chem. A, 104 (2000), 8328.
• [26] X. S. Zhao, G. Q. (Max) Lu, G. J. Millar, Advances in mesoporous molecular sieve MCM-41, Ind. Eng. Chem. Res., 35 (1996), 2075.
• [27] G. A. Aksielrud, M. A. Altszuler, Ruch masy w ciałach porowatych, WNT, Warszawa 1987.
• [28] G. M. Panczenkow, W. P. Lebiediew, Kinetyka chemiczna i kataliza, WNT, Warszawa 1964.
• [29] J. Choma, M. Jaroniec, W. Burakiewicz-Mortka, E. Michalski, M. Kloske, The synthesis and characterisation of the ordered mesoporous siliceous adsorbents MCM-41, Biul. WAT, 7 (2001).
• [30] B. Marler, U. Oberhagemann, S. Vortmann, H. Gies, Influence of the sorbate type on the XRD peak intensities of loaded MCM-41, Microporous Mater., 6 (1996), 375.
• [31] U. Ciesla, F. Schüth, Ordered mesoporous materials, Microporous Mesoporous Mater., 27 (1999), 131.
• [32] A. Burton, R. J. Accardi, R. F. Lobo, M. Falconi, M. W. Deem, MCM-47: A highly crystalline silicate composed of hydrogen-bonded ferrierite layers, Chem. Mater., 12 (2000), 2936.
• [33] K. Gumiński, Termodynamika, PWN, Warszawa 1955.
• [34] J. Demichowicz-Pigoniowa, Obliczenia fizykochemiczne, PWN, Warszawa 1984.
• [35] K. Gumiński, Elementy chemii teoretycznej, PWN, Warszawa 1960.
• [36] W. Tomassi, H. Jankowska, Chemia fizyczna, WNT, Warszawa 1973.
• [37] S. Michałowski, K. Wańkowicz, Termodynamika procesowa, WNT, Warszawa 1993.
• [38] D. W. A. Sharp (red.), The Penguin Dictionary of Chemistry, Penguin Books Ltd., 1990.
• [39] S. Anatasiu, E. Jelescu, Środki powierzchniowo czynne, WNT, Warszawa 1973.
• [40] S. Przestalski, Błony biologiczne, Wiedza Powszechna, Warszawa 1983.
• [41] R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, PWN, Warszawa 1998.
• [42] E. T. Harris, A Structural Introduction to Chemistry, Blackie & Son Limited, London and Glasgow 1958.
• [43] T. Drapała, Podstawy chemii, WSiP, Warszawa 1987.
• [44] T. Gánti, Podstawy życia, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987.
• [45] P. W. Atkins, Podstawy chemii fizycznej, PWN, Warszawa 1999.
• [46] H. Sonntag, Koloidy, PWN, Warszawa 1982.
• [47] A. Danek (red.), Podręcznik do ćwiczeń z chemii fizycznej dla studentów farmacji, PZWL, Warszawa 1987.
• [48] C. G. Sonwane, S. K. Bhatia, N. Calos, Experimental and theoretical investigations of adsorption hysteresis and criticality in MCM-41: studies with O₂, Ar, and CO₂, Ind. Eng. Chem. Res., 37 (1998), 2271.
• [49] Z. Gontarz, Związki tlenowe pierwiastków bloku sp, WNT, Warszawa 1993.
• [50] Z. Dobkowska, K. M. Pazdro, Szkolny poradnik chemiczny, WSiP, Warszawa 1990.
• [51] A. F. Wells, Strukturalna chemia nieorganiczna, WNT, Warszawa 1993.
• [52] J. D. Lee, Zwięzła chemia nieorganiczna, PWN, Warszawa 1997.
• [53] X. S. Zhao, G. Q. Lu, A. K. Whittaker, G. J. Millar, H. Y. Zhu, Comprehensive study of surfactant chemistry of MCM-41 using 29Si CP/MAS NMR, FTIR, pyridine-TPD, and TGA, J. Phys. Chem. B, 101 (1997), 6525.
• [54] D. Khushalani, A. Kuperman, G. A. Ozin, K. Tanaka, J. Garces, J. J. Vilken, N. Coombs, Adv. Mater., 7 (1995), 842.
• [55] A. Sayari, P. Liu, M. Kruk, M. Jaroniec, Characterization of large-pore MCM-41 molecular sieves obtained via hydrothermal restructuring, Chem. Mater., 9 (1997), 2499.
• [56] K. J. Edler, J. W. White, Room-temperature formation of molecular sieve MCM-41, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1995), 155.
• [57] A. Sayari, Y. Yang, Highly ordered MCM-41 silica prepared in the presence of decyltrimethylammonium bromide, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 4385.
• [58] W. J. Kim, J. C. Yoo, D. T. Hayhurst, Synthesis of hydrothermally stable MCM-41 with initial adjustment of pH and direct addition of NaF, Microporous Mesoporous Mater., 39 (2000), 177.
• [59] Y.-R. Cheng, H.-P. Lin, Ch.-Y. Mou, Control of mesostructure and morphology of surfactant-templated silica in a mixed surfactant system, Phys. Chem. Chem. Phys., 1 (1999), 5051.
• [60] X. Tang, S. Liu, Y. Wang, W. Huang, E. Somiński, O. Palchik, Y. Koltypin, A. Gedanken, Rapid synthesis of high quality MCM-41 silica with ultrasound radiation, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (2000), 2119.
• [61] A. Scheludko, Chemia koloidów, WNT, Warszawa 1969.
• [62] M. Hartmann, Ch. Bischof, Mechanical stability of mesoporous molecular sieve MCM-48 studied by adsorption of benzene, n-heptane, and cyclohexane, J. Phys. Chem., 103 (1999), 6230.
• [63] J. Yu, J.-L. Shi, L.-Z. Wang, J.-H. Gao, D.-S. Yan, Synthesis of MCM-48 under low surfactant/silicon molar ratio conditions, J. Mater. Sci. Lett., 19 (2000), 1461.
• [64] Z. Kozłowski, Chemia ogólna, WSiP, Warszawa 1990.
• [65] J. Molenda, Technologia chemiczna, WSiP, Warszawa 1988.
• [66] Pr. zbior., Preparatyka tworzyw sztucznych, PWT, Warszawa 1961.
• [67] M. P. Stevens, Polymer Chemistry. An Introduction, Addison-Wesley Publishing Company, London–Amsterdam–Don Mills–Sydney–Tokyo 1975.
• [68] D. J. Cram, G. S. Hammond, Chemia organiczna, WNT, Warszawa 1963.
• [69] J. W. Nicholson, The Chemistry of Polymers, The Royal Society of Chemistry, 1991.
• [70] A. I. Vogel, Preparatyka organiczna, WNT, Warszawa 1964.
• [71] D. N. Hunter, Inorganic Polymers, Blackwell Scientific Publications, Oxford.
• [72] J. S. Lettow, Y. J. Han, P. Schmidt-Winkel, P. Yang, D. Zhao, G. D. Stucky, J. Y. Ying, Hexagonal to mesocellular foam phase transition in polymer-templated mesoporous silicas, Langmuir, 16 (2000), 8291.
• [73] R. Ryoo, Ch. H. Ko, M. Kruk, V. Antochshuk, M. Jaroniec, Block-copolymer-templated mesoporous silica: array of uniform mesopores or mesopore network?, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 11465.
• [74] Ch. Tanford, Physical Chemistry of Macromolecules, John Wiley & Sons, New York–London 1961.
• [75] M. Kruk, M. Jaroniec, Ch. H. Ko, R. Ryoo, Characterization of the porous structure of SBA-15, Chem. Mater., 12 (2000), 1961.
• [76] A. Corma, From microporous to mesoporous molecular sieve materials and their use in catalysis, Chem. Rev., 97 (1997), 2373.
• [77] T. Yanagisawa, T. Shimizu, K. Kuroda, Ch. Kato, The preparation of alkyltrimethylammonium-kanemite complexes and their conversion to microporous materials, Bull. Chem. Soc. Jpn., 63 (1990), 988.
• [78] T. Yanagisawa, T. Shimizu, K. Kuroda, Ch. Kato, Trimethylsilyl derivatives of alkyltrimethylammonium-kanemite complexes and their conversion to microporous SiO₂ materials, Bull. Chem. Soc. Jpn., 63 (1990), 1535.
• [79] S. O’Brien, R. J. Francis, S. J. Price, D. O’Hare, S. M. Clark, N. Okazaki, K. Kuroda, Formation of silica-surfactant mesophases studied by real-time in situ X-ray powder diffraction, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1995), 2423.
• [80] S. Inagaki, Y. Fukushima, Adsorption of water vapor and hydrophobicity of ordered mesoporous silica FSM-16, Microporous Mesoporous Mater., 21 (1998), 667.
• [81] S. Inagaki, Y. Sakamoto, Y. Fukushima, O. Terasaki, Pore wall of a mesoporous molecular sieve derived from kanemite, Chem. Mater., 8 (1996), 2089.
• [82] C. Boissiere, A. Larbot, A. van der Lee, P. J. Kooyman, E. Prouzet, A new synthesis of mesoporous MSU-X silica controlled by two-step pathway, Chem. Mater., 12 (2000), 2902.
• [83] Q. Huo, D. I. Margolese, G. D. Stucky, Surfactant control of phases in the synthesis of mesoporous silica-based materials, Chem. Mater., 8 (1996), 1147.
• [84] F. Polak, Mechanizm powstawania zeolitów A, X, Y, w: Zeolity syntetyczne i ich zastosowanie w katalizie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1974.
• [85] A. Adamczik, Niezwykły stan materii: ciekłe kryształy, Wiedza Powszechna, Warszawa 1979.
• [86] C. A. Coulson, Valence, Oxford University Press, London 1961.
• [87] J. Cipera, Podstawy chemii ogólnej, WSiP, Warszawa 1988.
• [88] J. Żmija, J. Zieliński, J. Parka, E. Nowinowski-Kruszelnicki, Wyświetlacze ciekłokrystaliczne: fizyka, technologia, zastosowanie, PWN, Warszawa 1993.
• [89] Z. Witkiewicz, Nowe kierunki w chromatografii, WNT, Warszawa 1988.
• [90] Z. Witkiewicz, Podstawy chromatografii, WNT, Warszawa 1995.
• [91] J. Frasch, B. Lebeau, M. Soulard, J. Patarin, In situ investigations on cetyltrimethylammonium surfactant/silicate systems, precursors of organized mesoporous MCM-41-type siliceous materials, Langmuir, 16 (2000), 9049.
• [92] H. Morawetz, Macromolecules in Solution, John Wiley & Sons, New York 1965.
• [93] M. Kryszewski, Półprzewodniki wielkocząsteczkowe, PWN, Warszawa 1968.
• [94] Q. Huo, D. I. Margolese, U. Ciesla, D. G. Demuth, P. Feng, T. E. Gier, P. Sieger, A. Firouzi, B. F. Chmelka, F. Schüth, G. D. Stucky, Organization of organic molecules with inorganic molecular species into nanocomposite biphase arrays, Chem. Mater., 6 (1994), 1176.
• [95] U. Ciesla, D. Demuth, R. Leon, P. Petroff, G. Stucky, K. Unger, F. Schüth, Surfactant controlled preparation of mesostructured transition-metal oxide compounds, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1994), 1387.
• [96] A. E. Arbuzov, Osnovnye nachala organicheskoy khimii, Moskwa 1957.
• [97] Pr. zbior. pod red. W. Bobrowskiego, A. Justata, S. Pawlikowskiego, Technologia chemiczna nieorganiczna, WNT, Warszawa 1965.
• [98] A. Cygański, Chemiczne metody analizy ilościowej, WNT, Warszawa 1999.
• [99] H. Jankowska, A. Świątkowski, L. Starostin, J. Lawrinienko-Omieczyńska, Adsorpcja jonów na węglu aktywnym, PWN, Warszawa 1991.
• [100] S. Inagaki, Y. Fukushima, K. Kuroda, Synthesis of highly ordered mesoporous materials from a layered polysilicate, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1993), 680.
• [101] Z. Kęcki, Podstawy spektroskopii molekularnej, PWN, Warszawa 1992.
• [102] F. A. Cotton, G. Wilkinson, P. L. Gaus, Chemia nieorganiczna. Podstawy, PWN, Warszawa 1998.
• [103] M. L. Paderewski, Procesy adsorpcyjne w inżynierii chemicznej, WNT, Warszawa 1999.
• [104] B. Staniszewski, Wymiana ciepła. Podstawy teoretyczne, PWN, Warszawa 1963.
• [105] K. F. Pawłow, P. G. Romankow, A. A. Noskow, Przykłady i zadania z zakresu aparatury i inżynierii chemicznej, WNT, Warszawa 1981.
• [106] Z. Kembłowski, S. Michałowski, Cz. Strumiłło, R. Zarzycki, Podstawy teoretyczne inżynierii chemicznej i procesowej, WNT, Warszawa 1985.
• [107] M. Kruk, M. Jaroniec, A. Sayari, Adsorption study of surface and structural properties of MCM-41 materials of different pore sizes, J. Phys. Chem. B, 101 (1997), 583.
• [108] K. Miyazawa, S. Inagaki, Control of the microporosity within the pore walls of ordered mesoporous silica SBA-15, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (2000), 2121.
• [109] N. Ulagappan, C. N. R. Rao, Evidence for supramolecular organization of alkane and surfactant molecules in the process of forming mesoporous silica, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1996), 2759.
• [110] M. Kruk, M. Jaroniec, A. Sayari, Influence of hydrothermal restructuring conditions on structural properties of mesoporous molecular sieves, Microporous Mesoporous Mater., 27 (1999), 217.
• [111] A. Sayari, M. Kruk, M. Jaroniec, I. L. Moudrakowski, New approaches to pore size engineering of mesoporous silicates, Adv. Mater., 10 (1998), 1376.
• [112] A. Sayari, Y. Yang, M. Kruk, M. Jaroniec, Expanding the pore size of MCM-41 silicas: use of amines as expanders in direct synthesis and post-synthesis procedures, J. Phys. Chem. B, 103 (1999), 3651.
• [113] Ch.-F. Cheng, W. Zhou, D. H. Park, M. Hargreaves, L. F. Gladden, Controlling the channel diameter of the mesoporous molecular sieve MCM-41, J. Chem. Soc. Faraday Trans., 93 (1997), 359.
• [114] H. Wakayama, Y. Fukushima, Nanoporous silica prepared with activated carbon molds using supercritical CO₂, Chem. Mater., 12 (2000), 756.
• [115] L. T. Zhuravlev, The surface chemistry of amorphous silica. Zhuravlev model, Colloids Surf. A: Physicochem. Eng. Aspects, 173 (2000), 1.
• [116] I. J. Nejmark, Syntetyczne adsorbenty mineralne, WNT, Warszawa 1988.
• [117] V. Antochshuk, M. Jaroniec, Simultaneous modification of mesopores and extraction of template molecules from MCM-41 with trialkylchlorosilanes, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1999), 2373.
• [118] V. Antochshuk, M. Jaroniec, Peculiarities of alkyl-modification of ordered mesoporous materials: a single-step treatment of uncalcined MCM-41 involving template removal and surface functionalization, Stud. Surf. Sci. Catal., 129 (2000), 265.
• [119] V. Antochshuk, M. Jaroniec, Functionalized mesoporous materials obtained via interfacial reactions in self-assembled silica–surfactant systems, Chem. Mater., 12 (2000), 2496.
• [120] M. H. Lim, Ch. F. Blanford, A. Stein, Synthesis and characterization of a reactive vinyl-functionalized MCM-41: probing the internal pore structure by a bromination reaction, J. Am. Chem. Soc., 119 (1997), 4090.
• [121] K. A. Koyano, T. Tatsumi, Y. Tanaka, S. Nakata, Stabilization of mesoporous molecular sieves by trimethylsilylation, J. Phys. Chem. B, 101 (1997), 9436.
• [122] M. Ziółek, I. Sobczak, I. Nowak, P. Decyk, A. Lewandowska, J. Kujawa, Nb-containing mesoporous molecular sieves – a possible application in the catalytic processes, Microporous Mesoporous Mater., 35 (2000), 195.
• [123] R. Bogoczek, Technologia chemiczna organiczna: surowce i półprodukty, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Wrocław 1992.
• [124] E. Grzywa, J. Molenda, Technologia podstawowych syntez organicznych, WNT, Warszawa 1987.
• [125] A. S. Araujo, M. Jaroniec, Synthesis and properties of lanthanide incorporated mesoporous molecular sieves, J. Colloid Interface Sci., 218 (1999), 462.
• [126] V. Antochshuk, A. S. Araujo, M. Jaroniec, Functionalized MCM-41 and CeMCM-41 materials synthesized via interfacial reactions, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 9713.
• [127] L. E. Orgel, An Introduction to Transition-Metal Chemistry: Ligand Field Theory, John Wiley & Sons, New York 1960.
• [128] W. Kołos, Elementy chemii kwantowej sposobem niematematycznym wyłożone, PWN, Warszawa 1979.
• [129] M. Kruk, M. Jaroniec, A. Sayari, Surface heterogeneity analysis of MCM-41 metallosilicates by using nitrogen adsorption data, Langmuir, 15 (1999), 5683.
• [130] M. Jaroniec, M. Kruk, C. P. Jaroniec, A. Sayari, Modification of surface and structural properties of ordered mesoporous silicates, Adsorption, 5 (1999), 39.
• [131] C. M. Bambrough, R. C. T. Slade, R. T. Williams, S. L. Burkett, S. D. Sims, S. Mann, Sorption of nitrogen, water vapor, and benzene by a phenyl-modified MCM-41 sorbent, J. Colloid Interface Sci., 201 (1998), 220.
• [132] V. Antochshuk, M. Jaroniec, Adsorption, thermogravimetric, and NMR studies of FSM-16 material functionalized with alkylmonochlorosilanes, J. Phys. Chem. B, 103 (1999), 6252.
• [133] Ch. Yoshina-Ishii, T. Asefa, N. Coombs, M. J. MacLachlan, G. A. Ozin, Periodic mesoporous organosilicas (PMOs): fusion of organic and inorganic chemistry inside the channel walls of hexagonal mesoporous silica, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1999), 2539.
• [134] S. Guan, S. Inagaki, T. Ohsuna, O. Terasaki, Cubic hybrid organic–inorganic mesoporous crystal with a decaoctahedral shape, J. Am. Chem. Soc., 122 (2000), 5660.
• [135] S. Inagaki, S. Guan, Y. Fukushima, T. Ohsuna, O. Terasaki, Novel mesoporous materials with a uniform distribution of organic and inorganic oxide in their frameworks, J. Am. Chem. Soc., 121 (1999), 9611.
• [136] V. M. Gun’ko, R. Leboda, B. Charmas, F. Villieras, Characterization of spatial and energetic structures of carbon–silica gels, Colloids Surf. A: Physicochem. Eng. Aspects, 173 (2000), 159.
• [137] R. Leboda, J. Skubiszewska-Zięba, J. Rynkowski, Preparation and porous structure of carbon–silica adsorbents obtained on the basis of Ti, Co, Ni, Cr, Zn acetylacetonates and acetylacetone, Colloids Surf. A: Physicochem. Eng. Aspects, 174 (2000), 319.
• [138] M. M. L. Ribeiro-Carrott, A. J. Estevo-Candelas, P. J. M. Carrott, K. S. W. Sing, K. K. Unger, Stabilization of MCM-41 by pyrolytic carbon deposition, Langmuir, 16 (2000), 9103.
• [139] Y. Bereznitski, M. Gangoda, M. Jaroniec, R. K. Gilpin, Adsorption characterization of active carbons modified by deposition of silica, Langmuir, 14 (1998), 2485.
• [140] J. Lee, S. Yoon, S. M. Oh, Ch.-H. Shin, T. Hyeon, Development of a new mesoporous carbon using an HMS aluminosilicate template, Adv. Mater., 12 (2000), 359.
• [141] D. Kawashima, T. Aihara, Y. Kobayashi, T. Kyotani, A. Tomita, Preparation of mesoporous carbon from organic polymer/silica nanocomposites, Chem. Mater., 12 (2000), 3397.
• [142] S. Han, K. Sohn, T. Hyeon, Fabrication of new nanoporous carbons through silica templates and their application to the adsorption of bulky dyes, Chem. Mater., 12 (2000), 3337.
• [143] V. M. Gun’ko, R. Leboda, M. Marciniak, W. Grzegorczyk, J. Skubiszewska-Zięba, A. A. Malygin, A. A. Malkov, CVD-titania/silica gel carbonized due to pyrolysis of cyclohexene, Langmuir, 16 (2000), 3227.
• [144] J. Lee, S. Yoon, T. Hyeon, S. M. Oh, K. B. Kim, Synthesis of a new mesoporous carbon and its application to electrochemical double-layer capacitors, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1999), 2177.
• [145] R. Ryoo, S. H. Joo, S. Jun, Synthesis of highly ordered carbon molecular sieves via template-mediated structural transformation, J. Phys. Chem. B, 103 (1999), 7743.
• [146] H. J. Shin, R. Ryoo, M. Kruk, M. Jaroniec, Modification of SBA-15 pore connectivity by high-temperature calcination investigated by carbon inverse replication, Chem. Commun. (2001), 349.
• [147] G. Gamow, Biography of Physics, Harper & Row, New York 1961.
• [148] R. Szepke, 1000 słów o atomie i technice jądrowej, Wydawnictwo MON, Warszawa 1982.
• [149] J. Orear, Fizyka, WNT, Warszawa 1998.
• [150] Z. Kamiński, Fizyka dla kandydatów na wyższe uczelnie, WNT, Warszawa 1984.
• [151] O. Oldenberg, N. C. Rasmussen, Fizyka współczesna, PWN, Warszawa 1970.
• [152] Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Fizyka, praca zbiorowa, WNT, Warszawa 1991.
• [153] Poradnik fizykochemiczny, praca zbiorowa, WNT, Warszawa 1974.
• [154] Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Chemia, praca zbiorowa, WNT, Warszawa 1990.
• [155] Podstawy ilościowej mikroanalizy rentgenowskiej, praca zbiorowa pod red. A. Szummera, WNT, Warszawa 1994.
• [156] L. V. Azaroff, Introduction to Solids, McGraw-Hill Book Company, New York 1960.
• [157] Энциклопедический химический словарь, Советская энциклопедия, Москва 1967.
• [158] Ch. Kittel, Introduction to Solid State Physics, John Wiley & Sons, New York 1956.
• [159] J. Chojnacki, Krystalografia chemiczna i fizyczna, PWN, Warszawa 1961.
• [160] J. Przedmojski, Rentgenowskie metody badawcze w inżynierii materiałowej, WNT, Warszawa 1990.
• [161] A. Oleś, Metody doświadczalne fizyki ciała stałego, WNT, Warszawa 1998.
• [162] K. Danzer, E. Than, D. Molch, L. Köchler, Analityka. Przegląd systematyczny, WNT, Warszawa 1993.
• [163] A. W. Adamson, Understanding Physical Chemistry, W. A. Benjamin Inc., Menlo Park, California 1969.
• [164] Metody spektroskopowe i ich zastosowanie do identyfikacji związków organicznych, praca zbiorowa pod red. W. Zielińskiego i A. Rajcy, WNT, Warszawa 2000.
• [165] A. Cygański, Metody spektroskopowe w chemii analitycznej, WNT, Warszawa 1997.
• [166] A. Miecznikowski, Najnowsze osiągnięcia w rentgenografii zeolitów, w: Zeolity syntetyczne i ich zastosowanie w katalizie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, PAN, Wrocław 1974.
• [167] M. Kruk, V. Antochshuk, M. Jaroniec, A. Sayari, New approach to evaluate pore size distributions and surface areas for hydrophobic mesoporous solids, J. Phys. Chem. B, 103 (2000), 10670.
• [168] M. Kruk, M. Jaroniec, A. Sayari, Relations between pore structure parameters and their implications for characterization of MCM-41 using gas adsorption and X-ray diffraction, Chem. Mater., 11 (1999), 492.
• [169] M. Jaroniec, M. Kruk, A. Sayari, Adsorption methods for characterization of surface and structural properties of mesoporous molecular sieves, Stud. Surf. Sci. Catal., 117 (1998), 325.
• [170] M. Kruk, M. Jaroniec, Y. Sakamoto, R. Ryoo, Ch. H. Ko, Determination of pore size and pore wall structure of MCM-41 by nitrogen adsorption, TEM, and XRD, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 292.
• [171] M. Kruk, M. Jaroniec, R. Ryoo, S. H. Joo, Characterization of ordered mesoporous carbons synthesized using MCM-48 silicas as templates, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 7960.
• [172] M. Kruk, M. Jaroniec, A. Sayari, A unified interpretation of high-temperature pore size expansion processes in MCM-41 mesoporous silicas, J. Phys. Chem. B, 103 (1999), 4590.
• [173] J. Choma, M. Jaroniec, E. Michalski, M. Kloske, Adsorpcyjna charakterystyka uporządkowanych mezoporowatych materiałów krzemionkowych, Biul. WAT, w druku.
• [174] Encyklopedia popularna PWN, praca zbiorowa, PWN, Warszawa 1982.
• [175] The Encyclopedia of Science in Action, Bertelsmann Lexikon Verlag GmbH, Gütersloh–München 1996.
• [176] L. A. Dobrzański, E. Hajduczek, Metody badań metali i stopów. Mikroskopia świetlna i elektronowa, WNT, Warszawa 1987.
• [177] Encyklopedia popularna PWN, praca zbiorowa, PWN S.A., Warszawa 1998.
• [178] Techniki stosowane w mikroskopii elektronowej, praca zbiorowa pod red. L. Ciury, PWN, Warszawa 1989.
• [179] M. Hetmańczyk, H. Woźnica, Metaloznawstwo, WSiP, Warszawa 1981.
• [180] H. Jankowska, A. Świątkowski, J. Choma, Active Carbon, Ellis Horwood, Chichester 1991.
• [181] Ch. H. Ko, R. Ryoo, Imaging the channels in mesoporous molecular sieves with platinum, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1996), 2476.
• [182] J. J. Bikerman, Surface Chemistry. Theory and Applications, Academic Press, New York 1958.
• [183] W. S. Komarow, Adsorbenty i ich własności, WAT, Warszawa 1983.
• [184] E. K. Rideal, An Introduction to Surface Chemistry, Cambridge University Press, Cambridge 1930.
• [185] Encyklopedia techniki. Chemia, praca zbiorowa, WNT, Warszawa 1993.
• [186] 1000 słów o chemii i broni chemicznej, praca zbiorowa pod red. Z. Witkiewicza, Wydawnictwo MON, Warszawa 1987.
• [187] S. Bursa, Chemia fizyczna, PWN, Warszawa 1979.
• [188] G. M. Barrow, Chemia fizyczna, PWN, Warszawa 1978.
• [189] K. Pigoń, Z. Ruziewicz, Chemia fizyczna, PWN, Warszawa 1980.
• [190] A. Clark, The Theory of Adsorption and Catalysis, Academic Press, New York–London 1970.
• [191] W. Romanowski, Struktura katalizatorów, w: B. Staliński (red.), Fizykochemia ciała stałego, PWN, Warszawa 1967.
• [192] N. B. Hannay (ed.), Semiconductors, Reinhold Publishing Corporation, New York 1959.
• [193] Ch. N. Satterfield, T. K. Sherwood, The Role of Diffusion in Catalysis, Addison-Wesley Publishing Company, London 1963.
• [194] M. Ch. Karapetjanc, Wstęp do teorii procesów chemicznych, PWN, Warszawa 1983.
• [195] J. M. Thomas, W. J. Thomas, Introduction to the Principles of Heterogeneous Catalysis, Academic Press, London–New York 1967.
• [196] D. M. Young, A. D. Crowell, Fizyczna adsorpcja gazów, PWN, Warszawa 1968.
• [197] J. Ościk, Adsorpcja, PWN, Warszawa 1979.
• [198] M. Jaroniec, R. Madey, Physical Adsorption on Heterogeneous Solids, Elsevier, New York 1988.
• [199] J. Choma, M. Jaroniec, M. Kloske, Właściwości adsorpcyjne uporządkowanych mezoporowatych adsorbentów krzemionkowych, Biblioteka Wiadomości Chemicznych, 89 (2001).
• [200] K. S. W. Sing, Adsorption methods for the characterization of porous materials, Advances in Colloid and Interface Science, 76–77 (1998), 3.
• [201] G. Leofanti, M. Padovan, G. Tozzola, B. Venturelli, Surface area and pore texture of catalysts, Catalysis Today, 41 (1998), 207.
• [202] M. Kruk, M. Jaroniec, Gas adsorption characterization of ordered organic–inorganic nanocomposite materials, Chem. Mater., 13 (2001), in press.
• [203] J. Rathousky, A. Zukal, O. Franke, G. Schulz-Ekloff, Adsorption on MCM-41 mesoporous molecular sieves. Part 1. Nitrogen isotherms and parameters of the porous structure, J. Chem. Soc. Faraday Trans., 90 (1994), 2821.
• [204] H. Y. Zhu, X. S. Zhao, G. Q. Lu, D. D. Do, Improved comparison plot method for pore structure characterization of MCM-41, Langmuir, 12 (1996), 6513.
• [205] S. Storck, H. Bretinger, W. F. Maier, Characterization of micro- and mesoporous solids by physisorption methods and pore size analysis, Appl. Catal. A: General, 174 (1998), 137.
• [206] M. Kruk, M. Jaroniec, Surface and structural properties of modified porous silicas, in: Surfaces of Nanoparticles and Porous Materials, ed. J. A. Schwarz, C. I. Contescu, Marcel Dekker Inc. (1999), 443.
• [207] M. Kruk, M. Jaroniec, J. M. Kim, Characterization of highly ordered MCM-41 silicas using X-ray diffraction and nitrogen adsorption, Langmuir, 15 (1999), 5279.
• [208] M. Kruk, M. Jaroniec, R. Ryoo, J. M. Kim, Characterization of high-quality MCM-48 and SBA-15 mesoporous silicas, Chem. Mater., 11 (1999), 2568.
• [209] M. Kruk, M. Jaroniec, Y. Yang, A. Sayari, Determination of the lamellar phase content in MCM-41 using X-ray diffraction, nitrogen adsorption, and thermogravimetry, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 1581.
• [210] M. Kruk, M. Jaroniec, Characterization of modified mesoporous silicas using argon and nitrogen adsorption, Microporous Mesoporous Mater., 44–45 (2001), 725.
• [211] J. El Haskouri, S. Cabrera, F. Sapina, J. Latorre, C. Guillem, A. Beltran-Porter, O. Beltran-Porter, M. D. Marcos, P. Amoros, Ordered mesoporous silicon oxynitrides, Adv. Mater., 13 (2001), 192.
• [212] S. Dai, Y. Shin, Y. Ju, M. C. Burleigh, J.-S. Lin, C. E. Barnes, Z. Xue, A new methodology to functionalize surfaces of ordered mesoporous materials based on ion exchange reactions, Adv. Mater., 11 (1999), 1226.
• [213] R. Ryoo, I.-S. Park, S. Jun, Ch. W. Lee, M. Kruk, M. Jaroniec, Synthesis of ordered and disordered silicas with uniform pores on the border between micropore and mesopore regions using short double-chain surfactants, J. Am. Chem. Soc., 123 (2001), 1650.
• [214] N. W. Kieleczew, Podstawy techniki adsorpcyjnej, WNT, Warszawa 1980.
• [215] S. J. Gregg, K. S. W. Sing, Adsorption, Surface Area and Porosity, Academic Press, London 1991.
• [216] M. Kruk, M. Jaroniec, J. P. Olivier, Standard nitrogen adsorption data for characterization of nanoporous silicas, Langmuir, 15 (1999), 5410.
• [217] Y. Long, T. Xu, Y. Sun, W. Dong, Adsorption behavior on defect structure of mesoporous molecular sieve, Langmuir, 14 (1998), 6173.
• [218] P. J. Branton, P. G. Hall, M. Treguer, K. S. W. Sing, J. Chem. Soc. Faraday Trans., 91 (1995), 2041.
• [219] P. J. Branton, P. G. Hall, K. S. W. Sing, Physisorption of nitrogen and oxygen by MCM-41, a model mesoporous adsorbent, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1993), 1257.
• [220] P. J. Branton, P. G. Hall, K. S. W. Sing, H. Reichert, F. Schüth, K. K. Unger, Physisorption of argon, nitrogen and oxygen by MCM-41, a model mesoporous adsorbent, J. Chem. Soc. Faraday Trans., 90 (1994), 2965.
• [221] P. L. Llewellyn, F. Schüth, Y. Grillet, F. Rouquerol, J. Rouquerol, K. K. Unger, Water sorption on mesoporous aluminosilicate MCM-41, Langmuir, 11 (1995), 574.
• [222] V. R. Choudhary, K. Mantri, Adsorption of aromatic hydrocarbons on highly siliceous MCM-41, Langmuir, 16 (2000), 7031.
• [223] C. Nguyen, C. G. Sonwane, S. K. Bhatia, D. D. Do, Adsorption of benzene and ethanol on MCM-41 material, Langmuir, 14 (1998), 4950.
• [224] C. Nguyen, D. D. Do, Adsorption of benzene and ethanol on activated carbon, MCM-41 and zeolite Y, Adsorption Sci. Technol., 16 (1998), 439.
• [225] C. Nguyen, D. D. Do, Sizing of cylindrical pores by nitrogen and benzene vapor adsorption, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 11435.
• [226] X. S. Zhao, G. Q. Lu, X. Hu, Organophilicity of MCM-41 adsorbents studied by adsorption and temperature-programmed desorption, Colloids Surf. A: Physicochem. Eng. Aspects, 179 (2001), 261.
• [227] P. J. Branton, P. G. Hall, K. S. W. Sing, Physisorption of alcohols and water vapour by MCM-41, a model mesoporous adsorbent, Adsorption, 1 (1995), 77.
• [228] O. Franke, G. Schulz-Ekloff, J. Rathousky, J. Starek, A. Zukal, Unusual type of adsorption isotherm describing capillary condensation without hysteresis, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (1993), 725.
• [229] J. Rathousky, A. Zukal, O. Franke, G. Schulz-Ekloff, Adsorption on MCM-41 mesoporous molecular sieves, part 2: cyclopentane isotherms and their temperature dependence, J. Chem. Soc. Faraday Trans., 91 (1995), 937.
• [230] J. Rathousky, G. Schulz-Ekloff, A. Zukal, Comparison plots: recent applications, Microporous Mater., 6 (1996), 385.
• [231] P. J. Branton, K. S. W. Sing, J. W. White, Adsorption of carbon tetrachloride and nitrogen by 3.1 nm pore diameter siliceous MCM-41, J. Chem. Soc. Faraday Trans., 93 (1997), 2337.
• [232] P. J. Branton, P. A. Reynolds, A. Studer, K. S. W. Sing, Adsorption of carbon tetrachloride by 3.1 nm pore diameter siliceous MCM-41: isotherms and neutron diffraction, Adsorption, 5 (1999), 91.
• [233] K. Morishige, H. Fujii, M. Uga, D. Kinukawa, Capillary critical point of argon, nitrogen, oxygen, ethylene, and carbon dioxide in MCM-41, Langmuir, 13 (1997), 3494.
• [237] X. S. Zhao, Q. Ma, G. Q. Lu, VOC removal: comparison of MCM-41 with hydrophobic zeolites and activated carbon, Energy & Fuels, 12 (1998), 1051.
• [238] V. Bous, A. Cavenago, B. Fubini, Surface heterogeneity on hydrophilic and hydrophobic silicas: water and alcohols as probes for H-bonding and dispersion forces, Langmuir, 13 (1997), 895.
• [239] M. Kruk, M. Jaroniec, Accurate method for calculating mesopore size distributions from argon adsorption data, Chem. Mater., 12 (2000), 222.
• [240] J. Choma, M. Jaroniec, Pore size analysis for ordered mesoporous materials: comparison of various methods and recommendations, 3rd International Conference on Progress in Inorganic and Organometallic Chemistry, Polanica-Zdrój, Poland, September 17–22, 2000, 47.
• [241] D. Dollimore, G. R. Heal, An improved method for calculation of pore size distribution from adsorption data, J. Appl. Chem., 14 (1964), 109.
• [242] J. C. P. Broekhoff, J. H. de Boer, Studies on pore systems in catalysts. X. Calculations of pore distributions from the adsorption branch of nitrogen sorption isotherms in the case of open cylindrical pores. B. Applications, J. Catal., 9 (1967), 15.
• [243] W. W. Lukens, P. Schmidt-Winkel, D. Zhao, J. Feng, G. D. Stucky, Evaluating pore sizes in mesoporous materials: a simplified standard adsorption method and a simplified Broekhoff–de Boer method, Langmuir, 15 (1999).
• [244] G. Horvath, K. Kawazoe, Method for the calculation of effective pore size distribution in molecular sieve carbon, J. Chem. Eng. Japan, 16 (1983), 470.
• [245] L. S. Cheng, R. T. Yang, Improved Horvath–Kawazoe equations including spherical pore models for calculating micropore size distributions, Chem. Eng. Sci., 49 (1994), 2599.
• [246] L. S. Cheng, R. T. Yang, Predicting isotherms in micropores for different molecules and temperatures from a known isotherm by improved Horvath–Kawazoe equations, Adsorption, 1 (1995), 187.
• [247] A. Saito, H. C. Foley, Curvature and parametric sensitivity in models for adsorption in micropores, AIChE J., 37 (1991), 429.
• [248] M. Jaroniec, J. Choma, M. Kruk, On the applicability of the Horvath–Kawazoe method for pore size analysis of MCM-41 and related mesoporous materials, Stud. Surf. Sci. Catal., 128 (2000), 225.
• [249] J. Choma, M. Jaroniec, Porównanie metod wyznaczania funkcji rozkładu objętości porów uporządkowanych mezoporowatych adsorbentów krzemionkowych, Biul. WAT, XLIX (2000).
• [250] C. G. Sonwane, S. K. Bhatia, Determination of pore size distribution of mesoporous materials by regularization, Stud. Surf. Sci. Catal., 129 (2000), 607.
• [251] C. G. Sonwane, S. K. Bhatia, Characterization of pore size distributions of mesoporous materials from adsorption isotherms, J. Phys. Chem. B, 104 (2000), 9099.
• [252] J. P. Olivier, Characterization of energetically heterogeneous surfaces from experimental adsorption isotherms, in: Surfaces of Nanoparticles and Porous Materials, ed. J. A. Schwarz, C. I. Contescu, Marcel Dekker Inc. (1999), 295.
• [253] J. Choma, M. Jaroniec, Analiza strukturalnych i energetycznych właściwości mikroporowatych adsorbentów węglowych, Wiad. Chem., 50 (1996), 759.
• [254] P. I. Ravikovitch, D. Wei, W. T. Chueh, G. L. Haller, A. V. Neimark, Evaluation of pore structure parameters of MCM-41 catalyst supports and catalysts by means of nitrogen and argon desorption, J. Phys. Chem. B, 101 (1997), 3671.
• [255] A. V. Neimark, P. I. Ravikovitch, M. Grün, F. Schüth, K. K. Unger, Pore size analysis of MCM-41 type adsorbents by means of nitrogen and argon adsorption, J. Colloid Interface Sci., 207 (1998), 159.
• [256] V. G. Jenson, G. V. Jeffreys, Mathematical Methods in Chemical Engineering, Academic Press, London–New York 1963.
• [257] Z. Fortuna, B. Macukow, J. Wąsowski, Metody numeryczne, WNT, Warszawa 1998.
• [258] T. Trajdos, Matematyka dla inżynierów, WNT, Warszawa 1987.
• [259] M. Jaroniec, M. Kruk, J. P. Olivier, S. Koch, A new method for the accurate pore size analysis of MCM-41 and other silica-based mesoporous materials, Stud. Surf. Sci. Catal., 128 (2000), 71.
• [260] T. Traczyk, M. Mączyński, Matematyka stosowana w inżynierii chemicznej, WNT, Warszawa 1970.
• [261] S. Brandt, Analiza danych, PWN, Warszawa 1999.
• [262] M. W. Maddox, J. P. Olivier, K. E. Gubbins, Characterization of MCM-41 using molecular simulation: heterogeneity effects, Langmuir, 13 (1997), 1737.
• [263] J. Gleick, Chaos. Making a New Science, Springer-Verlag, New York 1986.
• [264] H.-O. Peitgen, H. Jürgens, D. Saupe, Fractals for the Classroom. Part 1: Introduction to Fractals and Chaos, Springer-Verlag, New York 1992.
• [265] C. G. Sonwane, S. K. Bhatia, N. J. Calos, Characterization of surface roughness of MCM-41 using methods of fractal analysis, Langmuir, 15 (1999), 4603.
• [266] P. Barret, Cinétique hétérogène, Gauthier-Villars Éditeur, Paris–Bruxelles–Lausanne–Montréal 1973.
• [267] T. Paryjczak, Chromatografia gazowa w badaniach adsorpcji i katalizy, PWN, Warszawa 1986.
• [268] V. R. Choudhary, K. Mantri, Temperature programmed desorption of benzene on mesoporous Si-MCM-41, Na-Al-Si-MCM-41, and H-Al-Si-MCM-41, Langmuir, in press.
• [269] G. W. Ewing, Metody instrumentalne w analizie chemicznej, PWN, Warszawa 1964.
• [270] J. Woliński, J. Terpiński, Organiczna analiza jakościowa, PWN, Warszawa 1973.
• [271] H. D. Forsterling, Physikalische Chemie in Experimenten, Verlag Chemie GmbH, Weinheim 1971.
• [272] L. A. Kazicyna, N. B. Kupletska, Metody spektroskopowe wyznaczania struktury związków organicznych, PWN, Warszawa 1974.
• [273] J. Klinowski, T. L. Barr, NMR and ESCA chemical shifts in aluminosilicates: a critical discussion, Acc. Chem. Res., 32 (1999), 633.
• [274] L.-Q. Wang, G. J. Exarhos, J. Liu, Nuclear magnetic resonance – characterization of self-assembled nanostructured materials, Adv. Mater., 11 (1999), 1331.
• [275] M. von Szombathely, P. Brauer, M. Jaroniec, The solution of the adsorption integral equations by means of the regularization method, J. Comput. Chem., 13 (1992), 17.
• [276] W. G. Bieriezkin, Chromatografia gaz–ciecz–ciało stałe, WNT, Warszawa 1992.
• [277] C. P. Jaroniec, M. Jaroniec, M. Kruk, Comparative studies of structural and surface properties of porous inorganic oxides used in liquid chromatography, J. Chromatogr. A, 797 (1998), 93.
• [278] M. Kruk, M. Jaroniec, R. K. Gilpin, Y. W. Zhou, Nitrogen adsorption studies of coated and chemically modified chromatographic silica gels, Langmuir, 13 (1997), 545.
• [279] Y. Bereznitski, M. Jaroniec, M. E. Gangoda, Characterization of silica-based octyl phases of different bonding density. Part II. Studies of surface properties and chromatographic selectivity, J. Chromatogr. A, 828 (1998), 59.
• [280] Y. Bereznitski, M. Jaroniec, Liquid chromatography acetonitrile sorption on silica-based octyl phases, J. Liq. Chromatogr. Relat. Technol., 22 (1999), 1945.
• [281] C. P. Jaroniec, R. K. Gilpin, M. Jaroniec, Adsorption and thermogravimetric studies of silica-based amide bonded phases, J. Phys. Chem. B, 101 (1997), 6861.
• [282] R. Rautenbach, Procesy membranowe. Podstawy, projektowanie modułów i instalacji, WNT, Warszawa 1994.
• [283] W. Ufnalski, Równowagi chemiczne, WNT, Warszawa 1995.
• [284] K. M. Pazdro, Chemia dla kandydatów na wyższe uczelnie, PWN, Warszawa 1985.
• [285] P. G. Ashmore, Catalysis and Inhibition of Chemical Reactions, Butterworths, London 1963.
• [286] F. Pruchnik, Kataliza homogeniczna, PWN, Warszawa 1993.
• [287] I. Díaz, C. Márquez-Álvarez, F. Mohino, J. Pérez-Pariente, E. Sastre, Combined alkyl and sulfonic acid functionalization of MCM-41 type silica. Part I. Synthesis and characterization, J. Catal., 193 (2000), 283.
• [288] I. Díaz, C. Márquez-Álvarez, F. Mohino, J. Pérez-Pariente, E. Sastre, Combined alkyl and sulfonic acid functionalization of MCM-41 type silica. Part II. Esterification of glycerol with fatty acids, J. Catal., 193 (2000), 295.
• [289] J. Kępiński, Technologia chemiczna nieorganiczna, PWN, Warszawa 1984.
• [290] A. Wingen, N. Anastasijević, A. Hollnagel, D. Werner, F. Schüth, Fe-MCM-41 as a catalyst for sulfur dioxide oxidation in highly concentrated gases, J. Catal., 193 (2000), 248.
• [291] Z. Brzozowski, Chemia tworzyw sztucznych, WSiP, Warszawa 1970.
• [292] P. Mastalerz, Chemia organiczna, PWN, Warszawa 1984.
• [293] A. Corma, H. Garcia, M. T. Navarro, E. J. Palomares, F. Rey, Observation of a 990-nm emission band associated with framework Ti in mesoporous titanosilicate, Chem. Mater., 12 (2000), 3068.
• [294] A. Sayari, Catalysis by crystalline mesoporous molecular sieves, Chem. Mater., 8 (1996), 1840.
• [295] A. Albert, Selective Toxicity, John Wiley & Sons, New York 1965.
• [296] C. J. Polson, R. N. Tattersall, Clinical Toxicology, The English Universities Press Ltd., London 1959.
• [297] J. Liu, X. Feng, G. E. Fryxell, L.-Q. Wang, A. Y. Kim, M. Gong, Hybrid mesoporous materials with functionalized monolayers, Adv. Mater., 10 (1998), 161.
• [298] J. Brown, R. Richer, L. Mercier, One-step synthesis of high-capacity mesoporous Hg²⁺ adsorbents by nonionic surfactant assembly, Microporous Mesoporous Mater., 37 (2000), 41.
• [299] W. Szczepaniak, Metody instrumentalne w analizie chemicznej, PWN, Warszawa 1999.
• [300] A. Cygański, Podstawy metod elektroanalitycznych, WNT, Warszawa 1999.
• [301] L. Starostin, Z. Witkiewicz, S. Neffe, Analiza środków trujących, WAT, Warszawa 1995.
• [302] Podstawy cytofizjologii, praca zbiorowa pod red. J. Kawiaka, J. Mireckiej, M. Olszewskiej, J. Warchoła, PWN, Warszawa 1985.
• [303] I. Z. Siemion, Bio stereochemia, PWN, Warszawa 1985.
• [304] Leksykon biologiczny, praca zbiorowa pod red. Cz. Jury i H. Krzanowskiej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1992.
• [305] Broń chemiczna. Podręcznik, praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1966.
• [306] Metodyka oceny sytuacji chemicznej, praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1981.
• [307] Leksykon wiedzy wojskowej, praca zbiorowa pod red. M. Laprusa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1979.
• [308] Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych. Prawo przeciwwojenne. Zbiór dokumentów, Biblioteka Ośrodka Upowszechniania Międzynarodowego Prawa Humanitarnego, Warszawa 1991.
• [309] Convention on the Prohibition of the Development, Production, Stockpiling and Use of Chemical Weapons and on Their Destruction, Provisional Technical Secretariat OPCW, Hague 1993.
• [310] Konwencja o zakazie broni chemicznej a polski przemysł chemiczny, praca zbiorowa pod red. J. Legockiego, Instytut Przemysłu Organicznego, Warszawa 1996.
• [311] R. D. O’Brien, Toxic Phosphorus Esters: Chemistry, Metabolism, and Biological Effects, Academic Press, New York–London 1960.
• [312] Progress in Chemical Toxicology, vol. 2, ed. A. Stolman, Academic Press, New York–London 1965.
• [313] Laboratorium chemiczno-radiometryczne LChR-1 na samochodzie. Część I – Badanie bojowych środków chemicznych, praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1993.
• [314] S. Franke, Lehrbuch der Militärchemie, Bd. 1, Deutscher Militärverlag, Berlin 1967.
• [315] Środki ochrony dróg oddechowych człowieka. Podręcznik, praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970.
• [316] Katalog broni masowego rażenia i środków ochrony państw NATO, Wydawnictwo MON, Warszawa 1987.
• [317] Vademecum wojsk chemicznych, praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1973.
• [318] Zabezpieczenie chemiczne pododdziałów w walce (pluton, kompania, batalion), praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1987.
• [319] Metodyka oceny sytuacji skażeń po uderzeniach bronią masowego rażenia, praca zbiorowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 2000.
• [320] S. Rose, S. Bullock, The Chemistry of Life, Penguin Books, London 1991.
• [321] J. Grochowski, J. Woliński, Bojowe środki trujące. Zarys chemii i technologii, Wydawnictwo MON, Warszawa 1960.
• [322] E. Szczucki, Chemia środków trujących. Część III – Chemia toksykologiczna, WAT, Warszawa 1973.
• [323] A. Stachlewska-Wróblowa, Analiza bojowych środków trujących, WAT, Warszawa 1969.
• [324] S. Dai, M. C. Burleigh, Y. H. Ju, H. J. Gao, J. S. Lin, S. J. Pennycook, C. E. Barnes, Z. Xue, Hierarchically imprinted sorbents for the separation of metal ions, J. Am. Chem. Soc., 122 (2000), 992.
• [325] S. Dai, Hierarchically imprinted sorbents, Chem. Eur. J., 7 (2001), 763.
• [326] G. A. Ozin, Panoscopic materials: synthesis over ‘all’ length scales, J. Chem. Soc. Chem. Commun. (2000), 419.
• [327] A. Stein, B. J. Melde, R. C. Schroden, Hybrid inorganic–organic mesoporous silicates – nanoscopic reactors coming of age, Adv. Mater., 12 (2000), 1403.
• [328] G. Wirnsberger, G. D. Stucky, Ordered mesostructured materials with optical functionality, ChemPhysChem, 1 (2000), 89.
• [329] G. C. Bond, Heterogeneous Catalysis: Principles and Applications, Clarendon Press, Oxford 1974.
• [330] R. Koch, A. Kozioł, Dyfuzyjno-cieplny rozdział substancji, WNT, Warszawa 1995.