Charakterystyka czasoprzestrzennej zmienności chemizmu wód zmineralizowanych antykliny iwonickiej

• Autorzy: Porowski A.

Warianty tytułu

EN

Temporal and spatial variability in chemical composition of mineralized waters from the Iwonicz anticline (SE Poland)

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

W obrębie antykliny iwonickiej wody zmineralizowane występują we wszystkich czterech poziomach piaskowca ciężkowickiego oraz w piaskowcu czarnorzeckim. Wody te zasadniczo należą do dwóch typów hydrogeochemicznych: Cl-HCO₃-Na oraz HCO₃-Cl-Na. Ze względu na współwystępowanie z ropą naftową są one wzbogacone w jod i brom oraz zubożone w siarczany. Na podstawie kilkudziesięcioletnich serii obserwacyjnych, dotyczących chemizmu tych wód w ujęciach (źródłach i odwiertach) eksploatowanych przez uzdrowiska w Rymanowie i Iwoniczu pokazano zmienność ich chemizmu w czasie i przestrzeni. Tendencję spadkową w czasie wykazuje przede wszystkim mineralizacja ogólna. Wahania mineralizacji są bezpośrednim wynikiem zmian zawartości dominujących jonów jak: Cl^-, Na⁺, HCO₃^-. Największą stabilność w czasie wykazują jony HCO₃^-, co przy znacznych wahaniach zawartości jonów Cl- prowadzi do krótkotrwałych zmian typu hydrogeochemicznego wody. Mineralizacja ogólna rozpatrywanych wód wykazuje tendencję wzrostową wraz z głębokością a zaburzenia tej tendencji najprawdopodobniej wskazują na dopływy wód atmosferycznych. W kierunku wschodnim wzrasta udział wód typu HCO₃-Cl-Na, zmniejsza się zawartość jonów Cl^- oraz spada wielkość mineralizacji. Skomplikowane warunki geologiczne i hydrogeologiczne zasadniczo wpływają na stabilność składu chemicznego w czasie i jego zróżnicowanie w przestrzeni.

EN

In the Iwonicz anticline mineralized groundwaters occur in all four series of the Ciężkowice sandstone and the Czarnorzeki sandstone. They belong to two hydrogeochemical classes: Cl-HCO³-Na and HCO₃-Cl-Na. Both of them reveal enrichment in bromine and iodine, and depletion in sulfates, which is typical for oil-associated waters. Based on archival data derived from many-years ’records of chemical composition of these waters, description of their mineralization and its temporal and spatial variabil¬ity is presented. A decreased temporal trend is highlighted by TDS (total dissolved solids). Variations in TDS results from changes in the content of major ions, namely Cl^-, Na⁺, HCO₃. The highest temporal stability is determined by HCO3 ions, which sometimes leads to short-term changes in the hydrogeochemical type of water due to considerable fluctuations in the content of Cli ons. There is a general increase of TDS with depth; exceptions from this trend (noticeable in some wells) seem to evidence a meteoric water inflow. An increase in the contribution of HCO₃-Cl-Na type of eastward, a decrease of Cl-ion content, and a drop of TDS values can be observed. A complex geological and hydrogeological setting considerably affects both temporal chemical stability and spatial variability of the waters examined.

Słowa kluczowe

PL

wody podziemne; chemizm wód; mineralizacja ogólna; wahania chemizmu; typ hydrogeochemiczny; warunki hydrogeologiczne

EN

groundwaters; chemical composition; total dissolved solids; TDS; chemical variability; hydrogeochemical type; hydrogeological setting

• Wydawca: Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy
• Czasopismo: Przegląd Geologiczny
• Rocznik: 2001
• Tom: Vol. 49, nr 4
• Strony: 317--325
• Opis fizyczny: Bibliogr. 31 poz., rys., tab., wykr.

Twórcy

autor

Porowski A.

• Instytut Nauk Geologicznych PAN, ul. Twarda 51/55, 00-818 Warszawa

Bibliografia

• 1. APPELO C. A. J. & POSTMAD. 1996 - Geochemistry, groundwater and pollution. A. A Balkema, Rotterdam.
• 2. CHOWANIEC J. 1991 - Budowa geologiczna Polski. T.VII, Hydrogeologia. J. Malinowski (red.). Wyd. Geol.: 204-214.
• 3. COLLINS A. G. 1975 - Geochemistry of oilfield waters. Developments in Petroleum Science, 1. Elsevier Scientific Publ. Comp., Amsterdam-Oxford-New York.
• 4. DOWGIAŁŁO J., KARSKI A. & POTOCKI I. 1969 - Geologia surowców balneologicznych. Wyd. Geol.
• 5. DOWGIAŁŁO J. 1971 - Studium genezy wód zmineralizowanych w utworach mezozoicznych Polski północnej. Biul. Geol., UW, 13: 133-218.
• 6. DOWGIAŁŁO J., PŁOCHNIEWSKI Z. & SZPAKIEWICZ M. 1974 - Mapa wód mineralnych Polski. ZNG PAN, Warszawa.
• 7. DREVER J. I. 1982 - The geochemistry of natural waters. Prentice-Hall, Englewood Cliffs.
• 8. HOUNSLOW A. W. 1995 - Water quality data. Analysis and interpretation. Lewis Publishers, Boca Raton.
• 9. JAROCKA A. (ed.) 1975 - Analizy fizyczno-chemiczne wód leczniczych, wód stołowych, borowin. Probl. Uzdrowiskowe, 107/110: 137-147,307-319.
• 10. KRZYWINA W. & SOKOŁOWSKI A. 1977 - Wody mineralne województwa krośnieńskiego. Probl. Uzdrowiskowe, 115/116: 81-95.
• 11. KSIĄŻKIEWICZ M. 1958 - Sedimentation in the Carpathian Flysh Sea. Geolog. Rundschau, 47. Stuttgart.
• 12. KSIĄŻKIEWICZ M. 1972 - Budowa geologiczna Polski. T. IV cz. 3. Karpaty. Tektonika. Wyd. Geol.
• 13. KUDELSKIJ A. W. 1976 - Gidrogeologia, gidrogeochimia joda. Izdat. Nauka i Technika. Minsk.
• 14. KULIKOWSKA J. & PILICH A. 1978 - Monografia antykliny Iwonicza w zakresie warunków hydrogeologicznych na przestrzeni całej struktury. Inst. Balneoklimat., Oddz. Balneotechniki, Warszawa.
• 15. PACZYŃSKI B. & PŁOCHNIEWSKI Z. 1996 - Wody mineralne i lecznicze Polski. Państw. Inst. Geol.
• 16. PILICH A. & KULIKOWSKA J. 1978 - Ujęcia wód mineralnych i słabo zmineralizowanych w Polsce. Zbiór podstawowych danych hydrogeologicznych i technicznych. Probl. Uzdrowiskowe, 137/140: 231-269.
• 17. POPRAWA D. 1970 - Hydrogeologia przedpola fałdów dukielskich miedzy Osławą a Wetliną (ze szczególnym uwzględnieniem wód zmineralizowanych). Arch. OK Państw. Inst. Geol., Kraków.
• 18. POPRAWA D. & NEMCOK J. (eds.) 1989 - Geological atlas of the Western Outer Carpathians and their Foreland. Panstw. Inst. Geol.
• 19. POSOCHOW E. W. 1985 - Jonnyj sostaw prirodnych wod. Genezis i ewolucja. Gidrometeoizdat. Leningrad.
• 20. SOKOŁOWSKI S. (red.) 1963 - Mapa geologiczna Karpat Polskich (bez utworów cztwarorzędowych), skala 1 : 900 000. Inst. Geol.
• 21. ŚLĄCZKA A. 1971 -Geologia jednostki dukielskiej. Pr. Inst. Geol., 63.
• 22. ŚLĄCZKA A. 1977 - Uwagi o budowie geologicznej Ziemi Krośnieńskiej. Przew. 49 Zj. Pol. Tow. Geol., Krosno 22-25.09.1977. Warszawa: 7-32.
• 23. ŚWIDZIŃSKI H. 1954- Zagadnienia geologiczne wód mineralnych, w szczególności na niżu polskim i w karpatach. Zjazd naukowo-techniczny poświęcony zagadnieniom racjonalizacji gospodarki i eksploatacji złożowej wód mineralnych w Polsce, 3-4.09.1954, Krynica, SNTIiTG. Stalinogród: 33-73.
• 24. WDOWIARZ J. 1950 -Zdjęcie geologiczne fałdów Iwonicza-Klimkówki-Rymanowa. Rocz. Pol. Tow. Geol., 19: 435-445.
• 25. WDOWIARZ S. 1955 - Zdjecie geologiczne okolic Rymanowa - część południowa. Arch. AGH, Kraków.
• 26. WDOWIARZ S. 1962 - Budowa geologiczna i zagadnienia surowcowe rejonu Beska, Sieniawy i Rudawki Rymanowskiej. Arch. AGH, Kraków.
• 27. WDOWIARZ S. 1974 - Uwagi na temat stanu zasobów i eksploatacji wód mineralnych w uzdrowisku Iwonicz Zdrój. Probl. Uzdrowiskowe, 87/88: 17-22.
• 28. WDOWIARZ S. 1985 -Niektóre zagadnienia budowy geologicznej oraz ropo- i gazonośności centralnego synklinorium Karpat w Polsce. Biul. Inst. Geol., 350: 5-53.
• 29. WDOWIARZ S., BORYS Z., CISEK B. & FIK C. 1977 - Warunki akumulacji ropy naftowej i gazu ziemnego w rejonie krośnieńskim. Przew. 49 Zj. Pol. Tow. Geol., Krosno 22-25.09.1977. Warszawa: 64-72.
• 30. WDOWIARZ S., ZUBRZYCKI A., FRYSZTAK-WOŁKOWSKA A. 1988 - Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1 : 50 000, ark. Rymanów. Państw. Inst. Geol.
• 31. WDOWIARZ S., ZUBRZYCKI A. & FRYSZTAK-WOŁKOWSKA A. 1991 - Objaśnienia do Szczegółowej mapy geologicznej Polski w skali 1 : 50 000, ark. Rymanów. Państw. Inst. Geol.