Główne cykle klimatyczne w stratygrafii plejstocenu Polski i Ukrainy

Lindner, L.; Bogucki, A.; Gożyk, Petro; Marciniak, B.; Marks, L.; Łanczont, M.; Wojtanowicz, J.

Artykuł - szczegóły

Tytuł artykułu

Główne cykle klimatyczne w stratygrafii plejstocenu Polski i Ukrainy

Autorzy

Lindner L. , Bogucki A. , Gożyk Petro , Marciniak B. , Marks L. , Łanczont M. , Wojtanowicz J.

Wybrane pełne teksty z tego czasopisma

Identyfikatory

Warianty tytułu

Main climatic cycles in the Pleistocene stratigraphy of Poland and the Ukraine

Języki publikacji

Abstrakty

Przedstawiono zasady korelacji stratygraficznej 11 plejstoceńskich cykli glacjalno-interglacjalnych i lessowo-glebowych (od A do K) na obszarze Polski i Ukrainy. Stwierdzono zgodny rytm zmian klimatycznych w strefie pomiędzy Morzem Bałtyckim a Morzem Czarnym. Jednostki glacjalne i interglacjalne wyróżniane w Polsce odniesiono do sekwencji lessowych z glebami kopalnymi na Ukrainie. Analiza liczby i czasu trwania tych cykli potwierdza możliwość ich korelacji z cyklami astronomicznymi w przedziale 110-90 tysięcy lat. Podczas starszych cykli (od F do K) możliwa jest obecność większej liczby zlodowaceń i interglacjałów niż się dotychczas przyjmuje. W pierwszej kolejności może to dotyczyć sugestii wyodrębnienia ochłodzenia (zlodowacenia?) w interglacjale ferdynandowskim, a w dalszej kolejności pełniejszego dokumentowania ochłodzeń (zlodowaceń?) i ociepleń (interglacjałów) w interglacjałach małopolskim i podlaskim. Możliwość grupowania 2-3 plejstoceńskich cyklów klimatycznych w odrębne megacykle, wiąże się najprawdopodobniej z tym, że czas trwania niektórych cykli mógł się nieco różnić z racji obejmowania przez nie zarówno krótszych interglacjałów (np. eemskiego) jak również krótszych zlodowaceń (np. liwca). Taka identyfikacja megacyklów klimatycznych może także nawiązywać do koncepcji grupowania niektórych zlodowaceń plejstoceńskich w megaglacjały oraz stwarzać podstawy dla ich lepszego nawiązania do klasycznego schematu zlodowaceń alpejskich.

Presented are main principles for stratigraphic correlation of 11 Pleistocene glacial-interglacial and loessy-palaeosol cycles (from A to K) in Poland and in the Ukraine. Concordant rhythm of climatic changes in the territory between the Baltic Sea and the Black Sea was found. Glacial and interglacial units in Poland were correlated with loess sequences and palaeosols in the Ukraine. Number and duration of the detected cycles support their possible correlation with astronomic cycles, 110-90 kyr long. More glaciations and intervening interglacials are to be found for the older cycles (from F to K). There is a distinct cooling (glaciation?) within the Ferdynandovian Interglacial as well as coolings (glaciations?) and warmings (interglacials) within the Malopolanian and Podlasian Interglacials. Some cycles could be shorter or longer if they comprised shorter interglacials (e.g., Eemian) or glaciations (e.g., Liviecian) and therefore, two or three climatic cycles can be grouped into separate megacycles. Such climatic megacycles could be referred more closely to the complex glaciations (megaglaciations). The approach presented in the paper may also enable closer correlation with the classical Pleistocene glacial epochs in the Alps.

Słowa kluczowe

plejstocen cykle klimatyczne zlodowacenia interglacjały Polska

Pleistocene climatic cycles interglacials Poland Ukraine

Wydawca

Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy

Czasopismo

Przegląd Geologiczny

Rocznik

2002

Tom

Vol. 50, nr 9

Strony

787--792

Opis fizyczny

Bibliogr. 47 poz., rys., wykr.

Twórcy

autor

Lindner L.

Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski, ul. Żwirki i Wigury 93, 02-089 Warszawa

autor

Bogucki A.

Wydział Geograficzny, Uniwersytet im. I. Franko, Doroshenka 41, 79 000 Lwów, Ukraina

autor

Gożyk Petro

Instytut Nauk Geologicznych, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Gonchara 55B, 01 601 Kijów, Ukraina

autor

Marciniak B.

Instytut Nauk Geologicznych, Polska Akademia Nauk, ul. Twarda 51/55, 00-818 Warszawa

autor

Marks L.

Wydział Geologii, Uniwersytet Warszawski, ul. Żwirki i Wigury 93, 02-089 Warszawa

autor

Łanczont M.

Instytut Nauk o Ziemi, Uniwersytet im. M. Curie-Skłodowskiej, ul. Akademicka 19, 20-033 Lublin

autor

Wojtanowicz J.

Instytut Nauk o Ziemi, Uniwersytet im. M. Curie-Skłodowskiej, ul. Akademicka 19, 20-033 Lublin

Bibliografia

1. BARANIECKA M. D. 1990 - Propozycja nowelizacji stratygrafii czwartorzędu dla Szczegółowej mapy geologicznej Polski 1 : 50 000 w świetle głównych wyników badań stratygraficznych ostatnich 20 lat. Kwart. Geol., 34: 149-166.
2. BOGUCKI A., LINDNER L. & WOJTANOWICZ J. 1997 - Zagadnienie stratygrafii i paleogeografii plejstocenu Polski SE i Ukrainy NW. [W:] M. Łanczont (ed.), Glacjał i peryglacjał Kotliny Sandomierskiej i przedgórza Karpat w okolicy Przemyśla: 7-9, Lublin.
3. BOGUTSKY A. i in. 1980 - Opornye razrezy y krayevye obrazovanya materikhovykh oledenenyi zapadnoy chasty Ukrainy. Inst. Geol. Nauk. USSR, preprint,: 80-17:1-15. Kiev.
4. BOGUTSKY A., GOZHIK P., LINDNER L., ŁANCZONT M. & WOJTANOWICZ J. 2001 - Tentative correlation of the main stratigraphic units of the Pleistocene in Poland and Ukraine. [W:] The Ukraine Quaternary Explored: the Middle and Upper Pleistocene of the Middle Dnieper Area and its importance for East-West European correlation. INQUA-SEQS, Kyiv: 13-14.
5. BOGUTSKY A. B. & MOROZOVA T. D. 1981 - On the structure of the Gorokhov fossil soil complex at the Volynian Upland and its analogus in Poland. [W:] A. A. Velichko, V. P. Grichuk (eds.), Problems of Pliocene paleogeography in glacial and periglacial regions. Nauka, Moskwa: 128-151.
6. BRUNNACKER K. 1978 - Neuere Ergebnisse über das Quartär am Mittel- und Niederrhein. Fortschritte der Geologie in Rheinland und Westfalen, 28: 111-122.
7. DOLECKI L. 1995 - Litologia i stratygrafia mezoplejstoceńskich utworów lessowych południowo-wschodniej części Wyżyny Lubelskiej. Rozprawy Habilitacyjne UMCS, 51.
8. DYLIK J. 1974 - Przyczyny zmian klimatycznych w przeszłości geologicznej. Kwart. Geol., 18: 147-182.
9. DZIĘCIOŁOWSKI W. & TOBOLSKI K. 1982 - Czwartorzędowe cykle klimatyczno-ekologiczne a ewolucja gleb. Rocz. Glebozn., 33: 201-210.
10. EISSMANN L. 1994 - Grundzüge der Quartägeologie Mitteldeutschlands (Sachsen, Sachsen-Anhalt, Südbrandenburg, Thüringen). [W:] L. Eissmann & T. Litt (eds.), Das Quartär Mitteldeutschlands, Altenburger Naturwissenchaftliche Forschungen, 7: 55-135.
11. GIBBARD P. L., ZALASIEWICZ J. A. & MATHERS S. J. 1998 - Stratigraphy of the marine Plio-Pleistocene crag deposits of East Anglia. Mededelingen Nederl. Inst. voor Toegepaste Geowetenschappen TNO, 60: 239-262.
12. GOZHIK P., SHELKOPLYAS V. & KHRISTOPHOROVA T. 1995 - Development stages of Loessial and Glacial Formations in Ukraine. Stratigraphy of Loesses in Ukraine. Ann. UMCS, Sec. B50: 65-74.
13. GOZHIK P., SHELKOPLYAS V. N., KOMAR M. S., MATVIISHINA Zh. M. & PEREDERIY V. I. 2000 - Putivnik X Polsko-ukrainskiy seminar Korelatsiya lesiv i ledovikovykh vidkladiv Polszi i Ukraini. Kyiv: 1-34.
14. JANCZYK-KOPIKOWA Z. 1987 - Uwagi na temat palinostratygrafıi czwartorzędu. Kwart. Geol., 31: 155-162.
15. JERSAK J. 1977 - Cyclic development of the loess cover in Poland. Biul. Inst. Geol., 305: 83-96.
16. KONECKA-BETLEY K. 1987 - Gleby kopalne jako jednostki klasyfikacji stratygraficznej czwartorzędu. Kwart. Geol. 31: 185-190.
17. KOZARSKI S. 1988 - Wahania klimatyczne; historia, hipotezy, przewidywania. Wykłady Inauguracyjne UAM, 27: 1-12.
18. KUKLA G.J. 1961 - Quaternary Sedimentation Cycle-Survey of Czechoslovak Quaternary. [W:] Czwartorzęd Europy Środkowej i Wschodniej. INQUA6th Inter. Congr. Pr. Inst. Geol., 34: 145-154.
19. KUKLA G.J. 1977 - Pleistocene land-sea correlations. Part I. Europe. Earth-Sc. Rev., 13: 307-374.
20. KUKLA G. & CILEK V. 1996 - Plio-Pleistocene megacycles: record of climate and tectonics. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 120: 171-194.
21. LINDNER L. 1984 - An outline of Pleistocene chronostratigraphy in Poland. Acta Geol. Pol., 34: 27-49.
22. LINDNER L. 1988 - Stratigraphy and extents of Pleistocene continental glaciations in Europe. Acta Geol. Pol., 38: 63-83.
23. LINDNER L. 1991 - Stratigraphy of main Pleistocene loess horizons and paleosols in mid-eastern Europe. Acta Geol. Pol., 41: 85-100.
24. LINDNER L. 1992 - Stratygrafia (klimatostratygrafia) czwartorzędu. [W:] L. Lindner (ed.), Czwartorzęd: osady, metody badań, stratygrafia. Wyd. PAE: 441-633.
25. LINDNERL., BOGUTSKY A., GOZHIK P., MARCINIAK B., MARKS L., ŁANCZONT M. & WOJTANOWICZ J. 2002 (w druku) - Correlation of main climatic glacial-interglacial and loessy-palaeosol cycles in the Pleistocene of Poland and the Ukraine. Acta Geol. Pol., 52.
26. LINDNER L. & MARCINIAK B. 1998 - The occurrence of four interglacials younger than the Sanian 2 (Elsterian 2) Glaciation in the Pleistocene of Europe. Acta Geol. Pol., 48: 247-263.
27. LINDNER L. & MARKS L. 1993 - Cykliczność zmian klimatycznych podstawą stratygrafii plejstocenu. Prz. Geol., 41: 329-330.
28. LINDNER L. & MARKS L. 1994 - Pleistocene glaciations and interglacials in the Vistula, the Oder and the Elbe drainage basins (Central European Lowland). Acta Geol. Pol., 44: 153-165.
29. LINDNER L., WOJTANOWICZ J. & BOGUTSKY A. B. 1998 - Main stratigraphical units of the Pleistocene in south-eastern Poland and north-western Ukraine, and their correlation in western and mid-eastern Europe. Geol. Quarter., 42: 73-86.
30. MADEYSKA T. 1987 - Podstawy wydzielania jednostek stratygraficznych czwartorzędu na podstawie kręgowców. Kwart. Geol., 31: 139-154.
31. MARUSZCZAK H. 1987 - Loesses in Poland, their stratigraphy and palaeogeographical interpretation. Ann. UMCS, Sec. B41:15-54.
32. MARUSZCZAK H. 1991 -Zróżnicowanie stratygraficzne lessów polskich. [W:] H. Maruszczak (ed.), Podstawowe profile lessów w Polsce. UMCS, Lublin: 13-35.
33. MARUSZCZAK H. & BUTRYM J. 1984 - Interglacjalne i glacjalne cykle w interwale 130-440 tys. lat BP w świetle badań lessów w Polsce. [W:] H. Maruszczak (red.), Przew. Ogólnopolskiego Zj. Pol. Tow. Geograf., Lublin, cz. 1: 83-87.
34. MARUSZCZAK H., DOLECKI L. & ŁANCZONT M. 1992 - Możliwości zastosowania metody termoluminescencyjnej do datowania utworów czwartorzędowych starszych od 0,3-0,5 Ma. Prz. Geol., 40: 538-541.
35. MATVIISHINA Zh. N. 1982 - Mikromorphologia pleistocenovykh pochv Ukrainy. Nauk. Dumka, Kiev.
36. MENNING M. & WIEGANK F. 1982 - Magnetostratigraphische Korrelation-Möglichkeiten and Ergebnisse. Zeitsch. Geol. Wisse., 10: 1307-1322.
37. NAWROCKI J. & SIENNICKA-CHMIELEWSKA A. 1996 - Loess magnetism in the Odonów section (S Poland). Geol. Quarter., 40: 231-244.
38. PAEPE R., MARILAKOS I. N., NASSOPOULOU S. S., OVERFLOOP E. VAN & VOULOUMANOS N. J. 1996 - Quaternary periodicities of drought in Greece. [W:] A. N. Angelakis & A. S. Issar (eds.), Diachronic climatic impact on water resources. NATO ASI Ser., Springer-Verlag, 136: 77-110.
39. RÓŻYCKI S. Z. 1972 - Plejstocen Polski Środkowej. PWN.
40. RÜHLE E. 1973 - Stratygrafia czwartorzędu Polski. [W:] E. Rühle (red.), Metodyka badań osadów czwartorzędowych. Wyd. Geol.: 31-78.
41. STANKOWSKI W. 1996 - Wstęp do geologii kenozoiku. Wyd. Nauk. UAM, Poznań.
42. URBAN B. 1995 - Palynological evidence of younger Middle Pleistocene Interglacials (Holsteinian, Reinsdorf and Schöningen) in the Schöningen open cast lignite mine (eastern Lower Saxony, Germany). Mededelingen Rijks Geologische Dienst, 52: 175-186.
43. VEKLICH M. F. 1979 - Pleistocene loesses and fossil soils of the Ukraine. Acta Geol. Sc. Hungaricae, 22: 35-62.
44. VEKLICH M. F. i in. 1984 - Excursion 025-Quaternary geology of the Dnieper area. [W:] Guidebook Inter.Geol. Congr. Sess. Kiev, 27: 64-81.
45. WIEGANK F. 1982 - Ergebnisse magnetostratigraphischer Untersuchungen im höheren Känozoikum der DDR. Zeitsch. Geol. Wiss., 10: 737-744.
46. WOJTANOWICZ J. 1984 - Klimatyczne cykle rozwoju rzeźby Wyżyny Lubelskiej i jej północnego przedpola w dolnym i środkowym plejstocenie. [W:] H. Maruszczak (ed.), Przew. Ogólnopol. Zj. Pol. Tow. Geograf., Lublin, 1: 93-95.
47. ZAGWIJN W. H. 1996 - The Cromerian Complex Stage of the Netherlands and correlation with other areas in Europe. [W:] Ch. Turner (ed.), The Early Middle Pleistocene in Europe. Balkema, Rotterdam-Brookfield: 145-172.

Typ dokumentu

Bibliografia

Identyfikator YADDA

bwmeta1.element.baztech-article-BUS4-0001-0072