Wpływ budowy geologicznej i rzeźby terenu na możliwość tworzenia i użytkowania teras rolnych : na przykładzie Wysp Egejskich (Grecja)

• Autorzy: Tsermegas I.

Warianty tytułu

EN

The influence of geological structure and relief on the possibility of constructing and using agricultural terraces : on the example of Aegean Archipelago (Greece)

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Celem opracowania było określenie znaczenia litologii i cech metrycznych rzeźby dla powstania i wykorzystywania teras rolnych na Wyspach Egejskich. Realizowano go w oparciu o własne badania terenowe oraz analizęmap. Stwierdzono, że najlepiej sterasowane są wyspy małe, na których dominują stoki o nachyleniach do 30 centigrade. Na wyspach średniej wielkości zajęte przez terasy są zwykle zbocza dużych dolin. Najczęściej terasy występują na stokach o nachyleniu mniejszym niż 20–25 centigrade. Na bardziej stromych powierzchniach terasy służą głównie pod uprawę drzew. Najwięcej teras występuje tam, gdzie dominują skały wulkaniczne oraz gnejsy, łupki krystaliczne i granitoidy. Wyraźnie gorszym podłożem dla tych form wydają sięwapienie, marmury i flisz, chociaż małe zespoły teras występują na wszystkich typach podłoża. W skali lokalnej litologia odgrywa często rolę drugorzędną – na obecność teras wpływa głównie pośrednio, gdy jej zmiana powoduje znaczny wzrost nachylenia stoku. Także wygląd teras może pośrednio wskazywać na litologięstoków - na gnejsach i łupkach krystalicznych formy te obejmują zwykle całą długość stoku, na marmurach są najwyższe, a na tufach - najszersze.

EN

The aim of this study was to determine the significance of lithology and metrical features of relief for the creation and usage of agricultural terraces on Aegean Islands. The study was based on field research and analysis of maps. It was observed that smaller islands, where slopes with a gradient of max. 30 centigrade dominate, are terraced in the best way. On the medium-sized islands terraces are placed on the slopes of large valleys. Most frequently terraces are found on the slopes with gradient below 20-25 centigrade. On steeper surfaces terraces are mostly used to grow trees. Most terraces are situated in the places where volcanic rocks and gneiss, crystalline schists and granitoids dominate. Limestones, marbles and flysch seem a much worse base for those forms, athough small terrace systems are foound on all types of bedrock. On the local scale lithology plays often a secondary role - it influences the presence of terraces mainly indirectly when its change causes a siginificant increase in the slope inclination. Also the appearance of the terraces might indirectly indicate their lithology - on gneiss and crystalline schists those forms take usually the whole length of a slope, being the highest on marbles and the widest on tuffs.

Słowa kluczowe

PL

terasy rolne; litologia; rzeźba; Wyspy Egejskie

EN

agricultural terraces; lithology; relief; Aegean Islands

• Wydawca: Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
• Czasopismo: Landform Analysis
• Rocznik: 2012
• Tom: Vol. 19
• Strony: 67--80
• Opis fizyczny: Bibliogr. 40 poz., rys.

Twórcy

autor

Tsermegas I.

• Instytut Geografii Fizycznej, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Uniwersytet Warszawski, Krakowskie Przedmieście 30, Warszawa,

Bibliografia

• Arnaez J., Lasanta T., Errea M.P., Ortigosa L. 2011. Land abandonment, landscape evolution, and soil erosion in a Spanish Mediterranean mountain region: The case of Camero Viejo. Land Degradation and Development, doi: 10.1002/Idr1032.
• Bakker M.M., Govers G., Kosmas C., Vanacker V., van Oost K., Rounsevell M. 2005. Soil erosion as a driver of land-use change. Agriculture. Ecosystems and Environment, 105: 467–481.
• Betancourt P.P., Hope Simpson R. 1992. The agricultural system of Bronze Age Pseira. Cretan Studies, 3: 47–54.
• Bevan A., Frederick C., Krahtopoulou A. 2003. A digital Mediteranean countryside: GIS approaches to the spatial structure of the post-Medieval landscape on Kythera (Greece). Archeologia e Calcolatori, 14: 217–236.
• Broodbank C. 1999. Colonisation and configuration in the insular Neolithic of the Aegean. W: P. Halstead (red.), Neolithic Society in Greece. Sheffield Studies in Aegean Archaeology, 2: 15–41.
• Brunet M. 1990. Terrasses de cultures antiques: L’exemple de Délos, Cyclades. W: M. Provansal (red.), L’Agriculture en terrasses sur les versants méditerranéens: Histoire, consequences sur l’évolution du milieu, Special issue of Mediterranée, 71: 5–11. Centre National de la Recherche Scientifique, Aix-en-Provence.
• Cerda-Bolinches A. 1994. Arroyada superficial en terrazas de cultivo abandonadas, el caso del pais valenciano. Cuadernos de Geografia, 56: 135–154.
• Cherry J.F. 1990. The first colonisation of the Mediterranean islands: a review of recent research. Journal of Mediterranean Archaeology, 3(2): 145–221.
• Foxhall L. 1996. Feeling the Earth Move: Cultivation Techniques on Steep Slopes in Classical Antiquity. W: G. Shipley, J. Salmon (red.), Human Landscapes in Classical Antiquity: Environment and Culture. Routledge, London: 44–67.
• French C.A.I., Whitelaw T. 1999. Soil Erosion, Agricultural Terracing and Site Formation Processes of Markiani, Amorgos, Greece: The Micromorphological Perspective. Geoarchaeology, 14(2): 151–89.
• Frumkin A. 1999. Interaction between Karst, water and agriculture over the climatic gradient of Israel. International Journal of Speleology, 28: 99–110.
• Gallart F., Llorens P., Latron J. 1994. Studying the role of old agricultural terraces on runoff generation in a small Mediterranean mountainous basin. Journal of Hydrology, 159: 291–303.
• Garcia-Ruiz J.M. 1989. Erosion processes in abandoned fields. A case study in Central Spanish Pyrenees. Geooko, Darmstadt. Wpływ budowy geologicznej i rzeźby terenu na możliwość tworzenia i użytkowania teras rolnych...
• Geological Map of Greece 1:500 000, 1983. Institute of Geology and Mineral Exploration, Ateny.
• Goudie A. 2006. The Human Impact on the Natural Environment. Blackwell Publishing, Oxford.
• Grimalt M., Blazquez M., Rodriguez R. 1992. Physical factors, distribution and present use of terraces in the Tramuntana mountain range. Pirineos, 139: 15–25.
• Grove A.T., Rackham O. 2003. The Nature of Mediterranean Europe: An Ecological History. Yale University Press, New Haven & London.
• Harfouche R. 2007. Histoire des paysages méditerranéens terrassés: aménagements et agriculture. British Archaeological Reports International Series (BAR-IS), Archaeopress, Oxford, 1634: 150–153.
• Kizos Th., Koulouri M. 2006. Agricultural landscape dynamics in the Mediterranean: Lesvos (Greece) case study using evidence from the last three centuries. Environmental Science and Policy, 9: 330–342.
• Kokkinos G.N. 2006. Hyto: The Ikarian one-room house. A unique type of residence all over Aegean (in Greek). W: Ç áñ÷áéïëïãéêÞ óêáðÜíç óôçí Éêáñßá. ÅâäïìÞíôá ÷ñüíéá áíáóêáöéêÞò Ýñåõíáò êáé ìåëëïíôéêÝò ðñïïðôéêÝò. ÐñáêôéêÜ Á’ Áñ÷áéïëïãéêïý Óõíåäñßïõ Éêáñßáò, ÁñìåíéóôÞò1–5.09.2006: 219–242.
• Kosmas C., Gerontidis S., Marathianou M. 2000. The effect of land use change on soils and vegetation over various lithological formations on Lesvos, Greece. Catena, 40: 51–68.
• Lasanta T. 1988. The process of desertion of cultivated areas in the Central Spanish Pyrenees. Pirineos, 132: 15–36.
• Lehmann R. 1993. Terrace degradation and soil erosion in Naxos island, Greece. W: S. Wicherek (red.), Farm Land Erosion in Temperate Plains Environments and Hills. Elsevier, Amsterdam: 429–450.
• Lehmann R. 1994. Landschaftsdegradierung, Bodenerosion und -Konservierung auf der Kykladeninsel Naxos, Griechenland. Physiogeographica, Basler Beitrage zur Physiogeographie, Basel, 21.
• Leopold L., Vita-Finzi C. 1998. Valley changes in the Mediterranean and America and their effects on Humans. Proceedings of the American Philosophical Society, 142, 1: 1–17.
• Lesschen J.P., Cammeraat L.H., Nieman T. 2008. Erosion and terrace failure due to agricultural land abandonment in a semi-arid environment. Earth Surface Processes and Landforms, 33: 1574–1584.
• Llorens P., Latron J., Gallart F. 1992. Analysis of the role of agricultural abandoned terraces on the hydrology and sediment dynamics in a small mountainous basin (High Llobregat, Eastern Pyrenees). Pirineos, 139: 27–46.
• Marathianou M., Kosmas C., Gerontidis S., Detsis V. 2000. Land-use evolution and degradation in Lesvos (Greece): a historical approach. Land Degradation and Development, 11: 63–73.
• Margaris N.S., Koutsidou E., Giourga Ch. 1996. Changes in traditional Mediterranean land-use systems. W: C.J. Brandt, J.B. Thornes (red.), Mediterranean Desertification and Land Use. John Wiley & Sons, Chichester: 29–42.
• Papalas J.A. 2005. Rebels and Radicals: Icaria 1600–2000. Bolchazy-Carducci Publ., Wauconda.
• Petanidou Th., Kizos Th., Soulakellis N. 2008. Socioeconomic Dimensions of Changes in the Agricultural Landscape of the Mediterranean Basin: A Case Study of the Abandonment of Cultivation Terraces on Nisyros Island, Greece. Environmental Management, 41: 250–266.
• Poesen J., Hooke J. 1997. Erosion, flooding and channel management in Mediterranean environments of Southern Europe. Progress in Physical Geography, 21(2): 157–199.
• Poupet P. 1998. Protohistoric and ancient agriculture in the Mediterranean region: dominion and improvement of soil. Symposium 45, Attitudes to soil care and land use through human history. XVIe Congrès Mondial de Science du Sol, Montpellier.
• Price S., Nixon L. 2005. Ancient Greek agricultural terraces: Evidence from texts and archaeological survey. American Journal of Archaeology, 109: 665–694.
• Rackham O., Moody J.A. 1996. The Making of the Cretan Landscape. Manchester University Press, Manchester.
• Romero Díaz A., Marín Sanleandro P., Sánchez Soriano A., Belmonte Serrato F., Faulkner H. 2007. The causes of piping in a set of abandoned agricultural terraces in southeast Spain. Catena, 69: 282–293.
• Spencer J.E., Hale S.A. 1961. The origin, nature and distribution of agricultural terracing. Pacific Viewpoint, 2: 1–40.
• Treacy J.M., Denevan W.M. 1994. The Creation of Cultivable Land Through Terracing. W: N.F. Miller, K.F. Gleason (red.), The Archaeology of Garden and Field. University of Pennsylvania Press, Philadelphia: 91–110.
• Tsermegas I. 2009. Antropogeniczne elementy krajobrazu abiotycznego Wysp Egejskich (Grecja). W: A. Michno, M. Klimek (red.), Współczesne przemiany środowiska przyrodniczego w obszarach użytkowanych rolniczo. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej, Kraków–Łazy, 17–18.04. 2009. IGiGP UJ, SGP: 90–92.
• Tsermegas I., Dłużewski M., Biejat K., Szynkiewicz A. 2011. Function of agricultural terraces in Mediterranean conditions – selected examples from the island of Ikaria (the Southern Sporades, Greece). Miscellanea Geographica, 15: 65–78.