Narzędzia help

Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników
first previous next last
cannonical link button

http://yadda.icm.edu.pl:443/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BPW7-0016-0046

Czasopismo

Architectus

Tytuł artykułu

Geometryczne zasady kształtowania trzynastowiecznych portali śląskich

Autorzy Kozaczewska-Golasz, H. 
Treść / Zawartość http://www.architectus.arch.pwr.wroc.pl/
Warianty tytułu
EN Geometric principles of shaping 13th century portals
Języki publikacji PL
Abstrakty
PL Średniowieczni architekci i budowniczowie wznosili wspaniale budowle, posługując się podczas ich projektowania zasadami geometrii, o których nie pozostawili nam, niestety, wystarczających informacji. Z pewnością zasady te dotyczyły zarówno całości, jak i elementów budowli, a wśród nich - portali. W ciągu wieku XIII portale uskokowe podlegały wielu zmianom: proporcji, ukształtowania ościeży, dekoracji rzeźbiarskich. W dotychczasowych opracowaniach zwracano uwagę ogólnie na układ ościeży, a bardziej szczegółowo na detal rzeźbiarski tympanonów, głowic oraz strefę baz, które stanowiły podstawę datowania. Nie rozważano ani proporcji w ich ukształtowaniu, ani wielkości i wzajemnych proporcji profili tworzących ościeża. Autorka analizując rysunki pomiarowe stwierdziła, że przez cały XIII w. ogólne proporcje portali uskokowych i rozczłonkowanych (czyli perspektywicznych) pozostały niezmienne 1 : 1,5, chociaż podziały wewnętrzne były różne. W układzie ościeży, oprócz kolumienek, ważną rolę odgrywało profilowanie uskoków, a podstawową rolę w ukształtowaniu rzutów ościeży odegrały zasady geometrii, zmieniające się w czasie i umożliwiające uzyskanie różnych efektów. Analizie poddano portale kościołów miejskich, przyklasztornych oraz rozbudowane portale kościołów wiejskich. Przyjęte w artykule datowanie jest rezultatem połączenia czasu powstania, wynikającego z zachowanych dokumentów, dotychczasowych ustaleń, głównie na podstawie dekoracji rzeźbiarskich oraz sposobu rozczłonkowania ościeży, których rozwój został przedstawiony w artykule Perspektywiczne portale XIII-wiecznych kościołów śląskich.
EN During the 13th century offset portals underwent many changes: in proportion, shaping of the jambs, and sculptured decoration. In hitherto elaborations attention was generally given to the arrangement of the jambs, and particularly to the sculptured detail of tympanums and capitals. Cosideration was not given to the proportions of the portals' elevations, to the sizes and mutual proportions of the mouldings creating the janibs. The author, analyzing the measurement drawings of urban church portals, also monastic ones as well as developed portals of village churches, concluded that in the 13"1 century principles of geometry were applied in the forming of portals. Geometrical systems are especially visible in projections of the portals. Offsets, small columns, convex and concave mouldings which can be inscribed into circles, created more and more complex and diversified compositions. The basis of elevations' composition of developed portals was the rectangle in proportions of 1: 1.5 (in point of fact a square and a rectangle triangle) but used in different ways. In the first quarter of the 13th century a portal with a conopy was included within these proportions. After 1240, due to the increasing of the portals' height, the proportions of 1:1.5 were applied to the portal with an archivolt while the triangular gable was not always taken into account. One of the portals in which the 1:1.5 proportions appear twice is the portal in Czernica from the fourth quarter of the I3'1' century.
Słowa kluczowe
PL portal kościoła   portale wiejskich kościołów  
EN urban church portals   portals of village churches  
Wydawca Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej
Czasopismo Architectus
Rocznik 2006
Tom Nr 1(19)
Strony 31--41
Opis fizyczny Bibliogr. 31 poz.
Twórcy
autor Kozaczewska-Golasz, H.
  • Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej ul. Bolesława Prusa 53/55, 50 - 317 Wrocław
Bibliografia
[1] Architektura gotycka w Polsce, t. 1, pod. red. T. Mroczki i M. Arszyńskiego, t. 2, katalog zabytków, pod. red. A. Wlodarka, Warszawa 1995.
[2] Bialoskórska K., Tradycjonalizm i jego źródła w architekturze polskiej. Sztuka i ideologia XIV wieku, Warszawa 1957.
[3] Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Śląska Opolskiego, Kraków 1974.
[4] Czerner O., Bolków, [w:] O. Czerner, J. Rozpędowski, Bolków i Świny, Wrocław 1960.
[5] Golasz H., Romański kościół św. Andrzeja w Iławie, Prace Naukowe Instytutu Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki Wrocławskiej (dalej lHASziT PWr) Nr 3, Seria: Monografie nr 2, Wrocław 1972.
[6] Grundmann G., Dome Kirchen und Klósier in Schlesien, Frankfurt nad Menem 1963.
[7] Karlowska-Kamzowa A., Sztuka Piastów śląskich w średniowieczu, Warszawa 1991.
[8] Kowalski S., Zabytki Środkowego Nadodrza, Zielona Góra 1976.
[9] Kozaczewska-Golasz H., Miejskie kościoły parafialne pierwszej połowy Xlii w. na Śląsku, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki" (dalej KAiU) 1986, t. 31, z. 1, s. 20-23.
[10] Kozaczewska-Golasz H., Perspektywiczne portale XUI-wiecznych kościołów śląskich, „Architectus" 2002, nr 2, s. 9-24.
[11] Kozaczewska-Golasz H., Kozaczewski T., Trzynastowieczny kościół N.P. Marii w Złotoryji, Prace Naukowe IHASziT PWr, nr 22, Seria: Studia i Materiały nr 11, Wrocław 1989.
[12] Kozaczewski T., O niektórych niewyjaśnionych problemach budowlanych kościoła poklaszlornego w Trzebnicy, Biuletyn Historii Sztuki 24, Warszawa 1962.
[13] Kozaczewski T, Portal z Dawidem i Betsabee w kościele klasztornym w Trzebnicy, Prace Naukowe IHASziT PWr, nr 22, Seria: Studia i Materiały nr 11, Wrocław 1989, s. 157-162.
[14] Kozaczewski T., Środa Śląska, Wrocław 1965.
[15] Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne Xlii wieku na Śląsku, tomy: B-G, H-O, P-S, S-Ż, Wrocław 1990-1994.
[16] Kozaczewski T, Wyniki badań architektonicznych przeprowadzonych w kościele św. Idziego we Wrocławiu, KAiU, R. 1972, t. 17, s. 103 -132.
[17] Kutzner M., Cysterska architektura na Śląsku w latach 1200 -1330, Toruń 1969.
[18] Kutzner M., Sztuka gotycka 1250-1500. Architektura, [w:] Sztuka Wrocławia, pod red. T. Broniewskiego, M. Zlata, Wrocław 1967.
[19] Małachowicz E., Wczesnogotycka architektura kościoła dominikanów we Wrocławiu, KAiU, R. 1975, t. XX, nr 1.
[20] Małachowicz E., Architektura zakonu dominikanów na Śląsku, [w:] Z dziejów sztuki śląskiej, pod red. Z. Swiechowskiego, Warszawa 1978.
[21] Morelowski M., Dzieje artystyczne wrocławskiego gmachu Biblio¬teki Ossolineum, Rocznik Zakładu Narodowego im. Ossolińskich nr 5, Wrocław 1957.
[22] Pierusiński J., Portal św. Stanisława w Starym Zamku, Biuletyn Historii Sztuki nr 3, Warszawa 1968.
[23] Rozpędowski J., Opactwo Pań Cysterek w Trzebnicy, [w:] Historia i kultura cystersów w dawnej Polsce i ich europejskie związki, pod red. J. Strzelczyka, Poznań 1987.
[24] Steinborn B., Złotoryja, Chojnów, Świerzawa, Wrocław 1959.
[25] Swiechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII w., Wrocław 1955.
[26] Swiechowski Z., Architektura sakralna XII1-XV wiek, [w:] Wrocław. Jego dzieje i kultura, pod red. Z. Swiechowskiego, Wrocław 1987.
[27] Swiechowski Z., Budownictwo romańskie w Polsce, Katalog zabytków, Wrocław 1963.
[28] Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku,pod red. M. Walickiego, Warszawa 1971.
[29] Tintelnot H., Die Mittelalterliche Baukunst Schlesiens, Kitzingen 1951.
[30] Zlat M., Lwówek, Warszawa 1961.
[31] Zlat M., Ziębice, Wrocław 1967.
Kolekcja BazTech
Identyfikator YADDA bwmeta1.element.baztech-article-BPW7-0016-0046
Identyfikatory