Radon w powietrzu jaskiń i innych podziemnych obiektów turystycznych

• Autorzy: Przylibski T.A.

Warianty tytułu

EN

Radon in the air of caves and other underground tourist structures

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Radon gromadzi się we wszelkich podziemnych próżniach, a często jego koncentracje w powietrzu różnych obiektów podziemnych sięgają kilkuset kBq/m3. Największą rolę w dostarczaniu radonu do takich obiektów odgrywają otwarte szczeliny, uskoki i spękania skal najbliższego otoczenia obiektu. Istotna jest także zawartość macierzystego dla 222Rn, nuklidu 226Ra w tych skalach. O zmianach stężeń radonu w takim obiekcie, tak w czasie, jak i w przestrzeni decyduje przede wszystkim proces wentylacji. Jeśli jest on intensywny wahania stężeń radonu są nieregularne, a ich wartości z reguły niskie. W przypadku słabej wymiany powietrza z atmosferą występują okresowo wysokie koncentracje radonu oraz ich sezonowe zmiany. W okresie cieplejszym roku występują stężenia najwyższe, natomiast stężenia minimalne notowane są zimą. Wobec niewielkiej liczby podziemnych obiektów turystycznych w Polsce objętych badaniami występowania w ich powietrzu radonu wydaje się koniecznym prowadzenie dalszych badań w tym kierunku. Wynikiem tych prac powinny być także propozycje regulacji prawnych dotyczących narażenia radiacyjnego pracowników takich obiektów, podobnie jak to ma miejsce w innych państwach, zgodnie z wytycznymi organizacji międzynarodowych.

EN

Radon accumulates in all kinds of underground vacuums and its concentrations in the air of various underground formations can reach several hundred kBq/m3. The most important role in supplying radon to such formations is played by open fissures, faults and cracks in the rocks in the closest neighbourhood of such structures. What is also vital is the content of 222Rn parent nuclide, 226Ra, in these rocks. Temporal and spatial changes in radon concentrations in such structures are determined most of all by the ventilation process. If it is intensive, the oscillations in radon concentrations are irregular, and their values are usually low. In the case of weak air exchange with the atmosphere, one can observe periodically high radon concentrations and their seasonal changes. The highest concentrations occur in the warmer season of the year, and the minimum concentrations are recorded in winter. As only a few underground tourist structures in Poland are currently examined for the occurrence of radon in their air, it seems necessary to conduct further research in this direction. These investigations should also result in proposing legal regulations concerning the radiation exposure of people employed in such formations, likewise it is done in other countries, according to the directives of the international organisations.

Słowa kluczowe

PL

radon; rad; jaskinie; sztolnie; podziemia; podziemne obiekty turystyczne; wentylacja; promieniowanie jonizujące; narażenie radiacyjne

• Wydawca: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej
• Czasopismo: Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej. Studia i Materiały
• Rocznik: 2002
• Tom: Vol. 102, nr 29
• Strony: 167--179
• Opis fizyczny: Bibliogr. 56 poz.

Twórcy

autor

Przylibski T.A.

• Politechnika Wrocławska, Instytut Górnictwa, 50-051 Wrocław, pl. Teatralny 2

Bibliografia

• 1] CHIBOWSKI St., KOMOSA A., Radon concentration in basements of old town buildings in the Lublin region, Poland. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry, 2001, Vol. 247, No. 1, 53-56.
• [2] CHRUŚCIELEWSK1 W., OLSZEWSKI J., Promieniowanie naturalne w obiekcie turystycznym podziemnej sztolni 9 i 9a w Kowarach (w druku).
• [3] CIĘŻKOWSKI M., Wstępne pomiary stężenia niektórych gazów i radioaktywności w Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie, Acta Universitatis Wratislaviensis, No 311, Studia Geograficzne t. XXIV, 91-95, 1978.
• [4] CIĘŻKOWSKI M., CIĘŻKOWSKI W., Możliwość zastosowania wód radonowych sztolni Śnieżnik do celów leczniczych, Problemy Uzdrowiskowe, z. 9/12, 181-183, 1981,
• [5] CIĘŻKOWSKI M., CIĘŻKOWSKI W., Wody radonowe sztolni „Śnieżnik”. II Ogólnopolskie Sympozjum „Współczesne problemy hydrogeologii regionalnej”. Lądek Zdrój, 13-16.10.1982, Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego, 295-298, Wrocław, 1983.
• [6] CIĘŻKOWSKI W., MARSZALEK H., SOLECKI A., Radon w wodach podziemnych i w powietrzu glebowym obszaru granitu karkonoskiego. Mat. konf. Geoekologiczne problemy Karkonoszy, Uniw. Wrocł., 119-124, Wrocław, 1993.
• [7] CIĘŻKOWSKI W., PRZYLIBSKI T„ SOBINA M„ ZŁOCH K„ 222-radon in Niedźwiedzia Cave (SW Poland). Extended abstracts, Isotope Workshop II, 25-27 May 1994, Książ Castle, Poland, 10- 12, 1994.
• [8] DUENAS C„ FERNANDEZ M. C„ CAŃETE S., CARRETERO J., LIGER E„ 222Rn concentrations, natural flow rate and the radiation exposure levels in the Nerja Cave, Atmospheric Environment, 1999, Vol. 33, 501-510.
• [9] EHEMAN C., CARSON B., RIFENBURG J., HOFFMAN D., Occupational exposure to radon daughters in Mammoth Cave National Park, Health Physics, 1991, Vol. 60, 831-835.
• [10] EICHHOLZ G. G., Radon health spas. Health Physics, 2001, Vol. 81, No. 6, 729.
• [11] FERNANDEZ P. L., QUIND0S L. S., SOTO J., VILLAR E., Radiation exposure levels in Altamira Cave, Health Physics, 1984, Vol. 46, 445-447.
• [12] FRIEND C. R. L., GOODING T. D., Variations in the concentration of radon in parts of the Ogof Ffynnon Ddu system, Penwyllt, South Wales and estimates of doses to recreational cavers, Journal of Environmental Radioactivity, 2002, Vol. 58, 45-57.
• [13] GILLMORE G. K„ PHILLIPS P„ DENMAN A., SPERRIN M., PEARCE G., Radon levels in abandoned metalliferous mines, Devon, Southwest England, Ecotoxicology and Environmental Safety, 2001, Vol. 49, 281-292.
• [14] GILLMORE G. K„ SPERRIN M., PHILLIPS P„ DENMAN A., Radon hazards, geology, and exposure of cave users: A case study and some theoretical perspectives, Ecotoxicology and Environmental Safety, 2000, Vol. 46, 279-288.
• [15] HAKL J., CSIGE L, HUNYADI I., VARHEGYI A., GECZY G., Radon transport in fractured porous media - experimental study in cave, Environment International, 1996, Vol. 22, Suppl. 1, S433-S437.
• [16] HAKL J., HUNYADI I., CSIGE I., GECZY G., BOLNER-TAKACS K„ Site-specific radon regimes of a cave system, Il Nuovo Cimento, 1999, Vol. 22C, No. 3—4, 471-474.
• [17] HAKL J., HUNYADI I., CSIGE I., GECZY G„ LENART L„ VARHEGYI A., Radon transport phenomena studied in karst caves - international experiences on radon levels and exposures, Radiation Measurements, 1997, Vol. 28, 675-684.
• [18] HAKL J., HUNYADI I., VARHEGYI A., The study of subsurface radon transport dynamics based on monitoring in caves, Gas geochemistry, Edited by Claude Dubois et all, University of Franche- Comte, Besanęon, France, Science Reviews, Northwood 1995, 391-398.
• [19] HEDT J. C., BOAL T. J., Radon in an underground cave system in Victoria. South Pacific Environmental Radioactivity Association, Conference Papers “Radioactivity and the Environment”, Christchurch, New Zealand 16-20 February 1998, 1998,252-267.
• [20] HOYOS M„ SOLER V., CANAVERAS J. C„ SANCHEZ-MORAL S., SANZ-RUBIO E„ Microclimatic characterization of a karstic cave: human impact on microenvironmental parameters of a prehistoric rock art Cave (Candamo Cave, northern Spain), Environmental Geology, 1998, Vol. 33, No. 4, 231-242.
• [21] HUBER J., ENNEMOSER O., Response to Eichholz, Health Physics, 2001, Vol. 81, No. 6, 729.
• [22] ICRP, Publication No. 65, Pergamon Press, 1993.
• [23] International Basic Safety Standards, Safety Series No. 115, IAEA, Vienna, 1996.
• [24] KIES A., MASSEN F., Radon and underground climate in the Moestroff Cave, Gas geochemistry, Edited by Claude Dubois et all. University of Franche-Comte, Besanęon, France, Science Reviews, Northwood 1995, 63-70.
• [25] KIES A., MASSEN F., Investigations on radon concentrations in different underground locations using different measuring devices. Proceedings of International Conference ’’Technologically enhanced natural radiation caused by non-uranium mining”, 16-19 October 1996, Szczyrk, Poland, 365-374.
• [26] KOBAL I., SMODIŚ B., BURGER J., ŚKOFUANEC M., Atmospheric 222Rn in tourist caves of Slovenia, Yugoslavia, Health Physics, 1987, Vol. 52, 473-479.
• [27] KOBAL L, SMODIŚ B., ŚKOFLJANEC M., Radon-222 air concentrations in the Slovenian Karst Caves of Yugoslavia, Health Physics, 1986, Vol. 50, 830-834.
• [28] LYONS R. G., SOLOMON S. B., LANGROO R., PEGGIE J. R., Radon in New Zealand tourist caves. South Pacific Environmental Radioactivity Association, Conference Papers “Radioactivity and the Environment”, Christchurch, New Zealand 16 - 20 February 1998, 1998, 243-251.
• [29] MURAMATSU H„ HASEGAWA N„ MISAWA C„ MINAMI M„ TANAKA E„ ASAMI K., KURODA C., KAWAKAMI A., Survey of222Rn concentrations in the air of a tunnel located in Nagano City using the solid-state nuclear track detector method. Health Physics, 1999, Vol. 77, No. 1, 43-51.
• [30] MURAMATSU H„ TASHIRO Y„ HASEGAWA N„ MISAWA C„ MINAMI M., Seasonal variations of222Rn concentrations in the air of a tunnel located in Nagano city. Journal of Environmental Radioactivity, 2002, Vol. 60, 263-274.
• [31] PAPIERKOWSKI J., „Antroterapia" czyli leczenie podziemne w sztolni radioaktywnej w Kowa- rach-Podgórzu i rola Kowar jako potencjalnego uzdrowiska, Problemy Uzdrowiskowe, 1969, z. 3(45), 65-100.
• [32] PEŃSKO J„ PACHOCKI K„ RÓŻYCKI Z., MAJLE T„ GORZKOWSKI B„ WILEJCZYK E„ Terapia radonowa - inhalatorium radonowe w Kowarach, Roczn. PZH, vol. 49, 189-198, 1998.
• [33] PFLITSCH A., PIASECKI J„ KLEEBERGER M., Impact of tourists on the climate of static cave systems, Proceedings of the 15-th International Congres of Biometeorology and International Con- gres of Urban Climatology, ICB 24.03., Sydney, 1999.
• [34] PFLITSCH A., PIASECKI J., KLEEBERGER M., Impact of tourists on air and rock temperature in static cave systems, Proceedings of the 15-th International Congres of Biometeorology and International Congres of Urban Climatology, ICBPO 8.02, Sydney, 1999.
• [35] PFLITSCH A., PIASECKI J., NIGGEMANN S„ Untersuchungen zum Einflu/3 von Touristen auf das Hohlenklimat in der Dechenhohle (Iserlohn, Deutschland), Mitteilungen des Verbandes der Deutschen Hohlen und Karstvorscher e. V. Munchen, 2000, No. 1/2, Jahrgang 46, 1/2 Quartal., 96-99.
• [36] PINZA-MOLINA C„ ALCAIDE J. M., RODRIGUEZ-BETHENCOURT R„ HERNANDEZ- ARMAS J., Radon exposures in the caves of Tenerife (Canary Islands), Radiation Protection Dosimetry, 1999, Vol. 82, No. 3, 219-224.
• [37] POSMYK S., Optymalizacja parametrów pracy inhalatorium radonowego, praca doktorska, Politechnika Wrocławska, Instytut Inżynierii Ochrony Środowiska (1-15), Wrocław, 1977.
• [38] PRZYLIBSKI T. A., Występowanie i znaczenie radonu w środowisku naturalnym Dolnego Śląska, Ochrona Środowiska, vol. 1(52), 15-20, 1994
• [39] PRZYLIBSKI T. A., Concentrations of radon and its decay products in the air of the former arsenium mine in Złoty Stok (Sudety Mts., SW Poland). Proceedings of International Conference „Technologically Enhanced Natural Radiation Caused by Non-uranium Mining”, 16-19 October 1996, Szczyrk, Poland, 93-108.
• [40] PRZYLIBSKI T. A., Zmienność koncentracji radonu w powietrzu Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie (Sudety), Przegląd Geologiczny, vol. 44, nr 9, 942-944, 1996.
• [41] PRZYLIBSKI T. A., Wybrane uwarunkowania występowania radonu-222 w Sudetach, Instytut Geotechniki i Hydrotechniki Politechniki Wrocławskiej, raport ser. PRE nr 577, praca doktorska, Wrocław, 1997.
• [42] PRZYLIBSKI T. A., Radon in the air in the Millenium of the Polish State underground tourist route in Kłodzko (Lower Silesia). Archives of Environmental Protection, 1998, Vol. 24, No. 2, 33-41.
• [43] PRZYLIBSKI T. A., Radon concentration changes in the air of two caves in Poland, Journal of Environmental Radioactivity, 1999, Vol. 45, No. 1, 81-94.
• [44] PRZYLIBSKI T. A., Changes in the concentration of radon-222 and its daughter products in the air of the underground tourist route in Walim (Lower Silesia). Archives of Environmental Protection. 2000, Vol. 26, No. 3, 13-27.
• [45] PRZYLIBSKI T. A., Radon and its daughter products behaviour in the air of an underground tourist route in the former arsenic and gold mine in Zloty Stok (Sudety Mountains, SW Poland), Journal of Environmental Radioactivity, 2001, Vol. 57, 87-103.
• [46] PRZYLIBSKI T. A., C1ĘŻKOWSKI W., Seasonal changes of radon concentration in the Niedźwiedzia Cave (SW Poland), Il Nuovo Cimento, 1999, Vol. 22C, No. 3—4, 463—469.
• [47] PRZYLIBSKI T. A., PIASECKI J., Radon as a natural radioactive tracer of permanent air movements in the Niedźwiedzia Cave (Śnieżnik Kłodzki, Sudety Mts.), Kras i Speleologia, 1998, Vol. 9 (XVin), 179-193.
• [48] SAJÓ-BOHUS L„ GREAVES E. D., PALFALVI J„ URBANI F., MERLO G„ Radon concentration measurements in Venezuelan caves using SSNTDS, Radiation Measurements, 1997, Vol. 28, 725-728.
• [49] SANCHEZ-MORAL S., SOLER V., CANAVERAS J. C., SANZ-RUBIO E., VAN GRIEKEN R., GYSELS K., Inorganic deterioration affecting the Altamira Cave, N Spain: quantitative approach to wall-corrosion (solutional etching) processes induced by visitors, The Science of the Total Environment, 1999, Vol. 243/244, 67-84.
• [50] SAS D„ NAVRATIL O., SLADEK P„ SURY J., ŚTELCL J., ZIMAK J., Geologicka a mikroklim- aticka charakteristika speleoterapeuticke lećebny na 2. patre loźiska Zlate Hory-Jih, Scripta Fac. Sci. Nat. Univ. Masaryk. Brun., 1998, Vol. 25, 37-46.
• [51] SZERBIN P„ Radon concentrations and exposure levels in Hungarian caves, Health Physics, 1996, Vol. 71, No. 3,362-369.
• [52] SZERBIN P., Natural radioactivity of certain spas and caves in Hungary, Environment International, 1996, Vol. 22, Suppl. 1, 389-398.
• [53] ŚTELCL J., ZIMAK J., NAVRATIL 0., SLADEK P„ SAS D„ Geologicke faktory a mikroklima speleoterapeuticke lećebny v Javoricskych Jeskynich, Scripta Fac. Sci. Nat. Univ. Masaryk. Brun., 1998, Vol. 25, 47-58.
• [54] TANAHARA A., TAIRA H„ TAKEMURA M., Radon distribution and the ventilation of a limestone cave on Okinawa. Geochemical Journal, 1997, Vol. 31, No. 1, 49-56.
• [55] VAUPOTIC J., DUJMOVIC P., KOBAL I., Radiation doses due to radon and progeny in Postojna Cave. Acta Carsologica, 1998, Vol. XXVII/1, No. 23, 395-406.
• [56] ZAHOROWSKI W„ WHITTLESTONE S., JAMES J. M., Continuous measurements of radon and radon progeny as a basis for management of radon as a hazard in a tourist cave, Journal of Radio- analytical and Nuclear Chemistry, 1998, Vol. 236, 219-225.