Heurystyki w audytowaniu: analiza skrótów myślowych i ich wpływu na jakość audytu

• Autorzy: Hajduk Grzegorz

Identyfikatory

DOI

10.15199/46.2025.3.3

Warianty tytułu

EN

Heuristics in auditing: an analysis of cognitive shortcuts and their impact on audit quality

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Cel: Celem artykułu jest identyfikacja heurystyk wykorzystywanych przez audytorów w trakcie podejmowania decyzji oraz ocena ich wpływu na jakość i obiektywność procesu audytowego. Projekt badania/metodyka badawcza/koncepcja: Zastosowano badanie ilościowo‑jakościowe. Kwestionariusz badawczy wypełniło 180 czynnych audytorów. Zebrane dane opracowano statystycznie (rozkłady procentowe, testy korelacji) oraz jakościowo (analiza tematyczna odpowiedzi otwartych). Wyniki/wnioski: 83% respondentów deklaruje korzystanie z intuicji, 71% potwierdza wpływ pierwszego wrażenia, a 81% przyznaje się do zakotwiczenia w historycznych raportach. Ponadto 75% respondentów co najmniej sporadycznie ignoruje nieprawidłowości – głównie z powodu presji czasu i stresu. Analizy korelacyjne wykazały, że audytorzy z krótszym stażem częściej polegają na intuicji oraz efekcie pierwszego wrażenia. Ograniczenia: Badanie oparto na doświadczeniach własnych respondentów, co może wprowadzać subiektywizm. Nie oceniano rzeczywistego wpływu heurystyk na faktyczne wyniki audytów. Zastosowanie praktyczne: Wyniki wskazują obszary wymagające wzmocnienia szkoleń (profesjonalny sceptycyzm, świadomość uprzedzeń) oraz rozwoju narzędzi wspierających obiektywną ocenę. Oryginalność/wartość poznawcza: Badanie dostarcza empirycznych danych o rzeczywistym zastosowaniu heurystyk w procesie audytu i identyfikuje istotne, dotychczas marginalizowane obszary ryzyka w ocenie audytorskiej.

EN

Purpose: This article aims to identify the heuristics auditors employ when making decisions and to assess their impact on the quality and objectivity of the audit process. Design/methodology/approach: A mixed-methods survey was administered to 180 practising auditors. Quantitative data were analysed using percentage distributions and correlation tests, while qualitative insights were obtained through thematic analysis of open-ended responses. Findings/conclusions: Eighty-three per cent of respondents report relying on intuition, 71% acknowledge the influence of first impressions, and 81% admit anchoring to historical audit reports. In addition, 75% at least occasionally overlook non-conformities – mainly because of time pressure and stress. Correlation analysis shows that auditors with shorter tenure are more prone to intuition and first-impression effects. Research limitations: The study is based on self-reported experiences, which may introduce subjectivity, and it does not measure the direct effect of heuristics on actual audit outcomes. Practical implications: The results highlight the need to strengthen training in professional scepticism and bias awareness, and to develop tools that support more objective evaluations. Originality/value: The study provides empirical evidence on the real-world use of heuristics in auditing and identifies significant – previously underexplored – risk areas in audit assessment.

Słowa kluczowe

PL

heurystyki; audyt; proces decyzyjny; intuicja; błędy poznawcze

EN

heuristics; audit; decision-making process; intuition; cognitive biases

• Wydawca: Wydawnictwo SIGMA-NOT
• Czasopismo: Problemy Jakości
• Rocznik: 2025
• Tom: R. 57, nr 3
• Strony: 15--21
• Opis fizyczny: Bibliogr. 14 poz., tab.

Twórcy

autor

Hajduk Grzegorz

• Metrology Solutions Sp. z o.o., ul. Wrocławska 41-43, 56-400 Oleśnica, Polska

• https://orcid.org/0009-0001-0218-0100

Bibliografia

• [1] Anderson John R. 2010. Cognitive psychology and its implications (7th ed.). New York: Worth Publishers.
• [2] Bazerman Max H., Don A. Moore. 2012. Judgment in managerial decision making (8th ed.). Hoboken, NJ: Wiley.
• [3] Braun Virginia, Victoria Clarke. 2006. „Using thematic analysis in psychology”. Qualitative Research in Psychology 3(2): 77–101.
• [4] Chukwuani Victoria Nnenna. 2024. „The influence of behavioural biases on audit judgment and decision making”. International Journal of Advanced Finance and Accounting 5(2): 26–38.
• [5] Fauzi Hasibuan Ahmad K., Rina Br Bukit, Endang Sulistya Rini. 2022. „The effect of framing, halo effect and auditor’s experience on audit judgment: Study on auditors public accountant office (KAP) in Medan City”. International Journal of Research and Review 9(9): 37–47.
• [6] Friska Renny, Dian Agustia. 2025. „Enhancing Auditor Judgment Quality: A Review of Evidence from Experimental Research”. Journal of Risk and Financial Management 18(3): 115.
• [7] Gigerenzer Gerd, Wolfgang Gaissmaier. 2011. „Heuristic decision making”. Annual Review of Psychology 62: 451–482.
• [8] Glover Steven M., Dean F. Prawitt. 2014. „Enhancing auditor professional skepticism: The professional skepticism continuum”. Current Issues in Auditing 8(2): P1–P10.
• [9] Henrizi Philipp, Dario Himmelsbach, Stefan Hunziker. 2021. „Anchoring and adjustment effects on audit judgments: Experimental evidence from Switzerland”. Journal of Applied Accounting Research 22(4): 598–621.
• [10] Houston R. Wayne, Michael F. Peters, James H. Pratt. 1999. „The audit risk model, business risk, and audit planning decisions”. SSRN Electronic Journal.
• [11] Ilori Oluwatosin, Comfort Iyabode Lawal, Solomon Christopher Friday, Ngozi Joan Isibor, Ezinne C. Chukwuma-Eke. 2021. „Enhancing auditor judgment and skepticism through behavioral insights: A systematic review”. Journal of Behavioral Accounting and Finance 4(11): 357–373.
• [12] Kahneman Daniel. 2011. Thinking, fast and slow. New York: Farrar, Straus and Giroux.
• [13] Rabin Matthew. 1998. „Psychology and economics”. Journal of Economic Literature 36(1): 11–46.
• [14] Tversky Amos, Daniel Kahneman. 1974. „Judgment under uncertainty: Heuristics and biases”. Science 185(4157): 1124–1131.