Modernizacja zabudowy hydrotechnicznej rzeki Meszny jako przykład działań w celu zwiększenia możliwości retencyjnych w zlewniach małych rzek nizinnych

• Autorzy: Nowak Bogumił , Laskowski Michał

Identyfikatory

DOI

10.15199/22.2024.9.2

Warianty tytułu

EN

Meszna River hydro-engineering structures modernisation as an example of actions aimed at increasing the retention capacity of small lowland river basins

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Artykuł przedstawia koncepcję odbudowy zdewaluowanej zabudowy hydrotechnicznej rzeki Meszny w powiecie słupeckim, we wschodniej Wielkopolsce. Omówiono rozwiązania zaadoptowania istniejących jazów kozłowych i zasuwowych do obecnych warunków hydrologicznych oraz ich wpływ na środowisko. Zaznaczono, że retencja korytowa w połączeniu z retencją zbiornikową może znacząco spowolnić odpływ wód ze zlewni małej rzeki nizinnej. Efektywne zarządzanie wodą poprzez regulację jej odpływu na urządzeniach poprawi warunki gruntowo-wodne w dolinie rzeki, ograniczy wystąpienie skrajnych niżówek hydrologicznych oraz w dłuższej perspektywie zwiększy odnawialność zasobów wód podziemnych na całym obszarze alimentacyjnym tej rzeki.

EN

The article present the recovery concept for the devalued hydro-engineering structures on the Meszna River, Słupsk Poviat, eastern Wielkopolska region. It discusses solutions that could adapt the existing needle weirs and gate-controlled weirs to the current hydrological conditions as well as their impact on the environment. The authors point out that the riverbed retention, combined with reservoir retention, might significantly slow down the outflow of water from small lowland river basins. The effective management of water through regulation of its outflow on the structures will improve the soil and water conditions in the river valley, limit the occurrence of extreme low-water periods and, in a longer perspective, increase the groundwater resources recovery capacity in the entire river supply area.

Słowa kluczowe

PL

odtwarzanie zasobów wodnych; retencja korytowa; niżówka hydrologiczna; jazy; Pojezierze Gnieźnieńskie

EN

water resources recovery; riverbed retention; low-water period; weirs; Gnieźnieńskie Lakeland

• Wydawca: Wydawnictwo SIGMA-NOT
• Czasopismo: Gospodarka Wodna
• Rocznik: 2024
• Tom: Nr 9
• Strony: 6--15
• Opis fizyczny: Bibliogr. 46 poz., rys., tab.

Twórcy

autor

Nowak Bogumił

• Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy, ul. Podleśna 61, 01-673 Warszawa, Polska

• https://orcid.org/0000-0002-6963-770X

autor

Laskowski Michał

• Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu, ul. Chlebowa 4/8, 61-003 Poznań, Polska

Bibliografia

• [1] Decyzja SR.6341.1.16.2014 z dnia 16.09.2014 r. Starosty Słupeckiego w sprawie wydania pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód, obejmujące piętrzenie korytowe rzeki Meszny oraz stabilizację wód Jeziora Powidzkiego przy pomocy jazu w km 23+820 rzeki Meszny. Słupca.
• [2] Fiszer J., Dąbrowski S., Orion-Jędrysek M., Derkowska-Sitarz M., Straburzuńska-Janiszewska M., Rynarzewski W., Zachaś J., Matusiak M., Janiszewska B., Pawlak A. 2009. Numeryczny model hydrogeologiczny dla KWB Konin w zasięgu oddziaływania systemu odwadniania wraz z bilansem wodnogospodarczym. Wrocław: Archiwum Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej.
• [3] Habel M., Nowak B., Szadek P. 2023. „Evaluating indicators of hydrologic alteration to demonstrate the impact of open-pit lignite mining on the flow regimes of small and medium-sized rivers”. Ecological Indicators 157: 111295. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4478706 [dostęp: sierpień 2024].
• [4] llnicki P. 1996. „Wpływ drenażu odkrywek węgla brunatnego na walory rekreacyjne Pojezierza Gnieźnieńskiego”. Aura 11: 10-12.
• [5] llnicki P. 2008. „Ratowanie jezior Powidzkiego Parku Krajobrazowego”. Biuletyn Parków Krajobrazowych Wielkopolski 14(16): 48-65
• [6] Ilnicki P, Górecki K., Szczepański M. 2017. „Accelerated peatland disappearance in the vicinity of the Konin brown coal strip mine”. Journal of Water and Land Development 35(10-12): 83-93.
• [7] Ilnicki P., Orłowski W. 2006a. Ocena oddziaływania odwodnienia odkrywek w rejonie Kleczewa prowadzonych przez Kopalnię Węgla Brunatnego „Konin” S.A. w Kleczewie na poziomy wody w jeziorach położonych przy wododziale rzeki Noteci i rzeki Warty. Poznań: Polskie Towarzystwo Rybackie (praca niepublikowana).
• [8] Ilnicki P., Orłowski W. 2006b. „Klęska ekologiczna w Powidzkim Parku Krajobrazowym”. Aura 10: 11-14.
• [9] Ilnicki P., Orłowski W. 2011. „Rezygnacja z retencjonowania wody na wododziale Noteci i Warty sprzeczna z zasadą zrównoważonego rozwoju”. Gospodarka Wodna (8): 322-328. Instrukcja Gospodarowania Wodą Jeziora Powidzkiego i rzeki Meszny Zbiornika Słupca, 1-16. 2014. Biuro Projektów Diament (praca niepublikowana).
• [11] Instrukcja Gospodarowania Wodą Zbiornika Słupca, 1-19. 2014. Biuro Projektów Diament (praca niepublikowana).
• [12] Kędziora A. 2008. „Bilans wodny krajobrazu konińskich kopalni odkrywkowych w zmieniających się warunkach klimatycznych”. Roczniki Gleboznawcze 59(2): 104-118.
• [13] Krajowy Program Renaturyzacji Wód Powierzchniowych. 2020. Warszawa: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.
• [14] Machowiak W. 2004. Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50000. Arkusz Słupca (511). Warszawa: Państwowy Instytut Geologiczny.
• [15] Marszelewski W., Radomski B. 2008. Quantitative degradation of water resources of the lakes in the eastern part of the Gniezno Lakeland. W Bajkiewicz-Grabowska E., Borowiak D. (red.). Anthropogenic and natural transformations of lakes 2: 119-122. Gdańsk: Polskie Towarzystwo Limnologiczne.
• [16] Nowak B. 2018. Rola jezior w kształtowaniu zasilania i drenażu wód podziemnych na Pojezierzu Gnieźnieńskim w warunkach naturalnych i antropopresji hydrodynamicznej [Praca doktorska]. Poznań: Instytut Geologii UAM (praca niepublikowana).
• [17] Nowak B. 2019a. „Znikające jeziora”, Obserwator, zima 2019/2020: 22-25.
• [18] Nowak B. 2019b. Reżim hydrologiczny Jeziora Powidzkiego oraz jego znaczenie w lokalnych i regionalnych systemach wodonośnych. W Nowak B. (red.) Jezioro Powidzkie wczoraj i dziś, 37-48. Warszawa: IMGW-PIB.
• [19] Nowak B. 2021. Raport roczny z Zadania DS.-6.3/2020 pt. Ryzyko zaniku jezior w Polsce środkowo-zachodniej - ocena stopnia i czynników odpowiedzialnych. Poznań: IMGW-PIB (praca niepublikowana).
• [20] Nowak B., Jawgiel K., Nadolna A. 2019. Morfometria Jeziora Powidzkiego. W Nowak B. (red.) Jezioro Powidzkie wczoraj i dziś, 31-36. Warszawa: IMGW-PIB.
• [21] Nowak B., Lawniczak-Malinska A. E. 2019. „The influence of hydrometeorological conditions on changes in littoral and riparian vegetation of a meromictic lake in the last half-century”. Water 11: 2651. DOI: 10.3390/w11122651.
• [22] Nowak B., Mielcarek M. 2016. Water resources of Powidzkie Lake and its catchment. W Klimaszyk P., Marszelewski W., Rzymski P. Books of abstracts. International Conference „Lakes, Reservoirs and Ponds Impacts - Threats - Conservation", Iława (Poland), 31.05-03.06.2016, 163-168. Toruń: Polish Limnological Society.
• [23] Nowak B., Nadolna A., Stanek P. 2018. „Evaluation of the potential for the use of lakes in restoring water resources and flood protection, with the example of the Noteć Zachodnia River catchment (Gniezno Lakeland, Poland)”. Meteorology Hydrology and Water Management 6(2): 45-58. DOI: 10.26491/mhwm/90604.
• [24] Nowak B., Przybyłek J. 2020. „Recharge and drainage of lakes in Powidzki Landscape Park in the conditions of increased anthropogenic and environmental pressure (Central-Western Poland)”. Geological Quarterly 64(1): 205-219. DOI: 10.7306/gq1524.
• [25] Nowak B., Ptak M. 2018. „The effect of a water dam on Lake Powidzkie and its vicinity”. Bulletin of Geography. Physical Geography Series 15: 5-13. DOI: 10.2478/bgeo-2018-0011.
• [26] Nowak B., Ptak M. 2019. „Natural and anthropogenic conditions of water level fluctuations in lakes - Powidzkie Lake case study (Central-Western Poland)". Journal of Water and Land Development 40(1-1II): 13-25. DO: 10.2478/jwld-2019-0002.
• [27] Nowak B., Ptak M., Bartczak J., Sojka M. 2022a. „Hydraulic structures as a key component of sustainable water management at the catchment scale - case study of the Rgilewka River (Central Poland)”. Buildings 12: 675. DO: 10.3390/buildings12050675.
• [28] Nowak B., Ptak M., Sojka M. 2022b. „Monitoring of the technical condition and optimisation of the functioning of small hydraulic structures in Poland: The case study of the Oświecim weir”. Buildings 12: 1527. DO: 10.3390/buildings12101527.
• [29] Nowak B., Szadek P., Rosa J. 2022c. „Analiza możliwości przyspieszenia odbudowy zasobów wodnych w rejonie górnej Noteci i zalewanego wyrobiska końcowego odkrywki Lubstów (Polska środkowo-zachodnia)”. Gospodarka Wodna (8): 4-17. DOI: 10.15199/22.2022.81.
• [30] Nowak B., Szadek P., Szymański K., Lawniczak-Malinska A. 2023. „Concept and implementation of solutions improving water relations in the area of the flooded opencast lignite mine Kazimierz Północ in the East Wielkopolska Region (Central-West Poland)”. Water 15: 706. DOI: 10.3390/w15040706.
• [31] Nowak B., Szadek P., Widera M., Kruczyńska E. 2024. Przyrodnicze i gospodarcze wyzwania związane z eksploatacją i rekultywacją konińskich odkrywek węgla brunatnego. W Rotnicka-Dłużewska J. (red.) Przewodnik do wycieczek terenowych. IV Polski Kongres Geologiczny, Poznań, 10-14 czerwca 2024 r., 105-135.
• [32] Nowak B., Władczyk J. 2022. „Działania Wód Polskich poprawiających retencję na Pojezierzu Wielkopolsko-Kujawskim”. Gospodarka Wodna (2): 12-19. DOI: 10.15199/22.2022.2.2.
• [33] Odbudowa jazów na rzece Mesznie - dokumentacja projektowa. 2023. Wrocław: PBW Inżynieria Sp. z o.o. (praca niepublikowana).
• [34] Orłowski W., Ilnicki P. 2007. „Problemy gospodarowania wodą w otoczeniu Kopalni Węgla Brunatnego Konin”. Gospodarka Wodna (9): 383-386.
• [35] Piasecki A., Marszelewski W. 2013. Krótkookresowe zmiany zasobów wodnych jezior w zlewni Kanału Ostrowo-Gopło. Saarbrücken: Wydawnictwo Bezkresy Wiedzy.
• [36] Piasecki A., Skowron R. 2014. „Changing the geometry of basins and water resources of Lakes Gopło and Ostrowskie under the influence of anthropopressure”. Limnological Review 14(1): 33-43. DOI: 10.2478/ limre-2014-0004.
• [37] Przybyłek J. 2020. „Środowiskowe uwarunkowania skutków eksploatacji odkrywkowej węgla brunatnego na Pojezierzu Gnieźnieńskim”. Przegląd Geologiczny 68(8): 645-654.
• [38] Przybyłek J. 2021. Stan i możliwości odbudowy stosunków wodnych na Pojezierzu Gnieźnieńskim po zakończeniu odkrywkowej eksploatacji węgla brunatnego. W Krogulec E. (red.) Wybrane zagadnienia hydrogeologiczne oraz różne aspekty związane z eksploatacją wód podziemnych, 11-25. Częstochowa: PZITS. DOI: 10.18778/8220-655-5.02.
• [39] Przybyłek J., Dąbrowski S., Nowak B., Straburzyńska-Janiszewska R., Dąbrowska M., Farat R., Machowiak W., Flieger-Szymańska M., Wesołowski K., Pawlak A., Szymański K. 2021. Ekspertyza obejmująca analizę aktualnego stanu środowiska gruntowo-wodnego oraz wód powierzchniowych, ich bilansu wodnego, bilansu wodnego elementów sztucznego drenażu oraz bilansu klimatycznego w obszarze oddziaływania eksploatowanej odkrywki węgla brunatnego Tomisławice i rekultywowanej odkrywki węgla brunatnego Lubstów, Etap III. Poznań: Hydroconsult Sp. z 0.0. Biuro Studiów i Badań Hydrogeologicznych i Geofizycznych (praca niepublikowana).
• [40] Przybyłek J., Gąbka M., Kamiński W., Wiliński R. 2020. Analiza możliwości zasilania jezior Powidzkiego Parku Krajobrazowego zasobami wodnymi rzeki Warty oraz szczytowego stanowiska kanału Ślesińskiego. Poznań: Wielkopolskie Biuro Planowania Przestrzennego.
• [41] Przybyłek J., Nowak B. 2011. „Wpływ niżówek hydrogeologicznych i odwodnień górniczych na systemy wodonośne Pojezierza Gnieźnieńskiego”. Biuletyn PIG 445. Seria Hydrogeologia XII(2): 513-527.
• [42] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 listopada 2022 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry. Dz.U. 2023 r. poz. 335.
• [43] Sawicki J. 2000. Zmiany naturalnej infiltracji opadów do warstw wodonośnych pod wpływem głębokiego, górniczego drenażu. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej.
• [44] Sydow S., Machowiak W. 2004. Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50000. Arkusz Witkowo (475). Warszawa: Państwowy Instytut Geologiczny.
• [45] Zbiornik Słupca - Operat hydrotechniczny do dochodzeń wodno-prawnych. 1968. Poznań: Centralne Biuro Studiów i Projektów Wodno-Melioracyjnych w Warszawie, Oddział w Poznaniu (praca niepublikowana).
• [46] Zbiornik Słupca i Jez. Powidzkie - Operat hydrotechniczny do dochodzeń wodno-prawnych. 1971. Poznań: Biuro Projektów Wodnych Melioracji w Poznaniu (praca niepublikowana).