Nowa wersja platformy, zawierająca wyłącznie zasoby pełnotekstowe, jest już dostępna.
Przejdź na https://bibliotekanauki.pl
Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Lata help
Autorzy help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 465

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 24 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  Podlasie
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 24 next fast forward last
PL
Na wieść o wybuchu Powstania Warszawskiego dowództwo 9 Podlaskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej podjęło decyzję o udzieleniu pomocy walczącej stolicy. Stanowiłoby to znaczne wzmocnienie powstańczych sił. Sam 34 pułk piechoty AK liczył ok. 1400 ludzi, zaś cała dywizja liczyła ok. 3000 żołnierzy. Odsiecz organizowały m.in. obwody AK ze wschodniego Mazowsza i południowego Podlasia.
EN
On hearing about the outbreak of the Warsaw Uprising, the headquarters of the 9th Podlasie Infantry Division of the Home Army took the decision to grant support to the fighting capital. It would constitute a substantial reinforcement of the insurgent forces. The 34th Infantry Regiment of the Home Army itself numbered as many as 1400 people, and the entire Division comprised approximately 3000 soldiers The rescue attempt was organised i.a. by sub-districts of the Home Army from the Eastern Mazovia and Southern Podlasie Regions.
PL
Zmiany gospodarcze, jakie dokonały się w Polsce na początku lat 90. ubiegłego wieku zmuszają naszą gospodarkę do poszukiwania nowego typu więzi, które zastępowałyby wcześniej znane z gospodarki centralnie sterowanej zjednoczenia dla przedsiębiorców. W branży transportu drogowego było to Zjednoczenie Państwowej Komunikacji Samochodowej w Warszawie. Po 1989 roku nastąpiło jego rozwiązanie, a każdy PKS stał się niezależnym, samodzielnym przesiębiorstwem. Obecnie wchodzimy w erę globalizacji i każde przedsiębiorstwo musi zdawać sobie sprawę, że konkurencja nie będzie się odbywała tylko na poziomie indywidualnych przedsiębiorstw, ale całych regionów. Dlatego powiązania o charakterze poziomym (klastry) pomiędzy przedsiębiorstwami o regionalnej lokalizacji nabierają aktualnie szczególnego znaczenia. Stworzenie klastra transportowego w dziedzinie transportu na Podlasiu umożliwiłoby nowe podejście do kwestii mobilności.
5
Content available Fenomen krajobrazów kulturowych Podlasia
75%
PL
Podlasie leży na pograniczu kulturowym Europy Zachodniej katolicko-protestanckiej i Europy Wschodniej głównie prawosławnej. Od wieków zamieszkany przez zróżnicowaną etnicznie i narodowościowo ludność. Było przedmiotem rywalizacji politycznej sąsiadujących państw, dlatego w ciągu wieków obszar wielokrotnie zmieniał przynależność polityczną. Dzięki wyraźnej odrębności i niezłemu zachowaniu krajobrazy kulturowe Podlasia jest wdzięcznym tematem badawczym. Celem niniejszego artykułu jest na podstawie odtworzonych dziejów regionu odnalezienie punktów zwrotnych kształtowania się krajobrazów kulturowych Podlasia, Wykorzystanie tych analiz do przeprowadzenia regionalizacji historyczno-kulturowej północno-wschodniej Polski oraz porównanie jej z regionalizacją fizycznogeograficzną tego regionu.
EN
Podlasie is situated within the borderland between the Catholic-and-Protestant Western Europe and the primarily Orthodox Eastern Europe. This area has been inhabited for centuries by the ethnically and nationally diversified population. It was also the object of political rivalry of the neighbouring states, and so, over the centuries, it changed several times its political attribution. Owing to the distinct identity and quite good state of preservation, the cultural landscapes of Podlasie constitute a convenient subject of study. The purpose of the present article is to determine the turning points in the development of the cultural landscapes of Podlasie on the basis of the reconstruction of the history of this region, then to use the results of the respective analyses in performing the historical-cultural regionalisation of the north-eastern Poland and to compare it with the physico-geographical regionalisation of the area.
EN
The general geomorphological map of Podlasie, in the scale 1:300 000 represent distribution, spatial arrangement and origin landforms. The map gives knowledge about of the origin and age landforms. It’s very important for understanding of the particular development stage forming relief of Podlasie. To elaborate this map make use cartographic and remote sensing data. Very important was General Geomorphological Map of Poland in the scale 1:500 000, sheet of Warszawa, Geological Map of Poland in the scale 1:200 000, topographic map in the scale 1:100 000 and Landsat TM images in the scale 1:100 000. The aim was elaborate of the digital map. Elaborated map is the vector database about landforms of the Podlasie, recorded in ESRI shapefile format (*.shp.). The map legend is presented in table 1. On the end of this volume is CD with the Map in pdf format. General Geomorphological Map of Podlasie elaborated after concept and under professor Jan R.. Olędzki care in Department of Geoinformatics and Remote Sensing, Faculty of Geography and Regional Studies Warsaw University.
PL
Istotne znaczenie ma rozróżnienie krajobrazu kulturowego pogranicza od krajobrazu (poprawniej krajobrazów kulturowych) granicy. Krajobrazy granicy występują, gdy poszczególne kultury (cywilizacje) tworzą zamknięte systemy. Odpowiadają temu odrębne krajobrazy kulturowe, nawet jeśli ich granica stanowi wyjątkowo zawiłą linię. W przypadku sacrum taka sytuacja występuje, gdy dwie religie są względem siebie niechętne lub wrogie. Krajobrazy pogranicza powstają, gdy istnieją zapożyczania i adaptacja wzorców. Ponieważ relacje międzyludzkie zmieniają się, można obserwować tak powstawanie krajobrazów pogranicza, jak i ich zanik. Krajobrazy granicy występują m.in. na styku ziem chrześcijan i muzułmanów, krajobrazy pogranicza na styku ziem wyznawców prawosławia i katolicyzmu, m.in. obecnie na obszarze Podlasia, gdzie przenikanie wpływów dotyczy nie tylko architektury, ale i form religijności. Z drugiej strony, sąsiedztwo sprzyja podkreślaniu odrębności. Dlatego, paradoksalnie, krajobrazy pogranicza kulturowego kształtować się mogą z dala od granicy obszarów zamieszkanych przez wyznawców dwóch religii.
EN
We should distinguish between cultural borderland landscape and border landscape (or rather cultural border landscapes). We can speak of border landscapes when civilizations make up closed systems. They also develop different cultural landscapes. Their borders “on the ground” may be convoluted, but they will still form two distinct landscapes. The borderland landscapes evolve when people from one culture look at their “other” neighbours with attention and respect. Border landscapes can be found e.g. in areas inhabited by the Christian and Muslim, borderland landscapes – where regions inhabited by the followers of the Orthodox and Catholic faith converge. One such example is the historic region of Podlasie, where interpenetration of influences can be observed not only in architecture but also in various forms of religiousness. Since the relations between religious communities change over time, borderland landscape can both evolve and vanish. On the other hand, direct neighbourhood may encourage people to underline the cultural distinctiveness of their own group. Quite paradoxically, cultural borderland landscapes may emerge afar from the borders of the areas inhabited by followers of two different religions.
8
75%
PL
Historycznie zamieszkiwane przez szlachtę i ziemiaństwo drewniane dwory, o charakterystycznej architekturze z wysuniętym przed lico portykiem kolumnowym i dachem krytym gontem, stały się wyróżnikiem polskiego krajobrazu kulturowego, a ponadto symbolem poczucia tożsamości i tradycji narodowych. Ich sytuacja uległa jednak zmianie po wybuchu II wojny światowej. Przez wiele lat były siedzibami PGR-ów, co znacznie pogorszyło ich kondycję. Lata zaniedbań doprowadziły większość do ruiny, a brak środków finansowych na remont pogarsza stan techniczny niektórych z nich. Na terenie województwa podlaskiego zachowało się około 40 drewnianych dworów, w tym 9 na terenie powiatu sokólskiego. Na podstawie materiałów źródłowych i badań terenowych dworów z Bobry Wielkiej, Łosośnej Małej i Lebiedzina artykuł prezentuje ich przemiany urbanistyczno-architektoniczne na przestrzeni lat oraz stan aktualny.
EN
Historically inhabited by the nobility, wooden manor houses have a characteristic architecture with symmetrical divisions both inside and on the facade, a column portico protruding from its face and a shingled roof, that have become a distinctive feature of the Polish cultural landscape as well as a symbol of national identity, customs, and traditions. However, their situation changed after the outbreak of the Second World War. For many years, they were the seats of state-owned farms, which significantly worsened their condition. Years of neglect led most to ruin, and the lack of funding for their renovation or modernization have worsened their structural condition. About forty wooden manor houses have survived to this day in the Podlasie Voivodeship, and nine of them are located in the region of Sokółka. Based on source materials and field studies conducted on the manors of Bobra Wielka, Łosośna Mała, and Lebiedzin, the article below presents the urban and architectural transformations that have taken place over the years and the buildings’ current state.
PL
Wsie wschodniopodlaskie, położone na pograniczu polsko-białoruskim, należą do tych unikatowych obszarów w kraju, na których do dnia dzisiejszego zachowały się ogromne pokłady spuścizny duchowej i materialnej. Pierwsze, widoczne są przede wszystkim w sferze mentalno-obyczajowej, na którą wpływ wywiera dominująca tutaj religia prawosławna. Krajobraz kulturowy tworzą przetrwałe od XVI wieku w praktycznie niezmienionym stanie układy ruralistyczne, charakterystyczna struktura działek, wernakularna architektura. Atmosferę drewnianych wsi potęguje ponadto przyroda: łąki, lasy, a także wiejskie ogródki przydomowe. Dawniej, przekazywana przez pokolenia, tradycja i religia, stanowiły wyznacznik dla ich kształtowania. Niektóre rośliny były ozdobą zagrody, inne poprzez swoje właściwości apotropeiczne chroniły dom, np. przed uderzeniem pioruna, stanowiąc element świata sacrum. Tradycyjny ogród wiejski odbierany był nie tylko w kategoriach piękna czy użyteczności, ale także – jako wyznacznik tożsamości społeczności prawosławnych. Z uwagi na sytuację demograficzną i wyludnianie wsi – działki wykupowane są na tzw. letnie domy, przy których coraz częściej powstają ogrody dalekie od tradycyjnych wzorów, stanowiące odwzorowanie gustów właścicieli. Tęsknota za namiastką piękna i powrotem do korzeni nakazuje ochronę i poszanowanie materialno-duchowego bogactwa tych terenów. Jest to niewątpliwie jedno z kluczowych zagadnień dla zachowania tożsamości wiejskich obszarów pogranicza etnicznego. Tekst oparty na materiałach etnograficznych, historycznych i przeprowadzonych autorskich badaniach terenowych prezentuje symbolikę tradycyjnego ogrodu przydomowego wsi pogranicza polsko-białoruskiego, związane z nim wierzenia społeczności etnicznych oraz stan aktualny.
EN
Villages of east of Podlaskie region, located near the border with Belarus belong to these unique areas in the country, where a huge amount of material and spiritual heritage have remained until this day. First, it could be seen in the mental and moral realm, which is influenced by Orthodox religion. The cultural landscape is formed by rural complexes, distinctive architecture plots, vernacular architecture, which were preserved here since the sixteenth century. The image of the wooden village is also created by nature: meadows, forests, as well as rural gardens. Historically, the tradition that passed through the generations was the determinant for their development. Some plants were source of pride of the homestead, others through their properties protected houses, eg. against lightning. The traditional cottage garden was not only perceived in terms of beauty or utility, but also - as an indicator of the identity of ethnic communities. Due to the progressive „aging” and extinction of the village - plots are sold and gardens become a reflection of the new owner’s tastes. The longing for beauty and back to the roots, requires the protection and respect of the material and spiritual wealth of those areas. This is undoubtedly one of the key issues for the preservation of the identity of the ethnic borderland. The text based on the ethnographical, historical sources and field research shows the symbolism of the traditional gardens in front of the houses of the Polish and Belarus borderline and current condition of those villages.
10
75%
EN
Włodzimierz Naumiuk is a recognized folk woodcarver and sculptor from Kaniuki, Podlaskie voivodeship, N-E Poland. He was “discovered” in the 1960s and invited for art exhibitions, and his sculptures were subjects of press notes, newspaper articles and also research works, including, among others, an extended paper by Jacek Wołowski, published in 1985 in “Polska Sztuka Ludowa”. In this paper, some hitherto unknown aspects of Naumiuk’s technical proficiency related to woodworking and carpentry are presented, with focus on his vernacular carpentry skills and knowledge. The objective of this work is to bridge the gap between Naumiuk’s art and carpentry skills and knowledge, in order to place his art in a wider technology context. This work is based on personal interviews with Włodzimierz Naumiuk, on 05.04.2021, 03.09.2022 and 01.11.2022.
PL
Włodzimierz Naumiuk to ludowy rzeźbiarz i snycerz ze wsi Kaniuki w województwie podlaskim. „Odkryty” został w latach sześćdziesiątych XX w., później był zapraszany na wystawy, a jego rzeźby opisywano nie tylko w prasie regionalnej, ale też w piśmiennictwie naukowym, począwszy od poświęconego mu obszernego artykułu na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej” z 1985 r., autorstwa Jacka Wołowskiego. W niniejszym artykule zaprezentowano wybrane aspekty warsztatowe pomijane w dotychczasowych opracowaniach poświęconych twórczości Włodzimierza Naumiuka, mianowicie jego warsztat ciesielski (znajomość tradycyjnej ciesiołki, jako że Naumiuk pracował też jako cieśla). Poznanie i opis aspektów ciesielsko-warsztatowych służyć ma lepszemu osadzeniu twórczości Włodzimierza Naumiuka w szerszym kontekście wiejskiego rzemiosła. Merytoryczną podstawą prezentowanych tu rozważań były wywiady z Włodzimierzem Naumiukiem, przeprowadzone w dniach 05.04.2021r., 03.09.2022r. i 01.11.2022r.
11
Content available remote Middle Pleistocene lake deposits in southern Podlasie (eastern Poland)
75%
EN
This paper focuses on the results of geological and diatom investigations of the Mazovian Interglacial, that provide a basis for the reconstruction of ancient lakes in southern Podlasie. The deposits of a younger lake series, dated to the anaglacial part of the Liviecian Glaciation and to the initial part of the Zbójnian Interglacial have been analyzed. Four types (A-D) of ancient lakes, as well as the sequence of glacial and glacifluvial deposits occurring above, have been described with an attempt to establish their age and range of the Scandinavian ice-sheet during the Odranian and/or Wartanian Glaciation.
EN
In 2017 the collections of the State Archaeological Museum in Warsaw acquired a unique enamelled brooch found on the grounds of the village of Chlebczyn, Łosice County, in the valley of the Middle Bug, on the left, southern bank of that river2. The site of its discovery (Fig. 1) does not coincide with any of the archaeological sites recorded in that region3, thus, the brooch is either a genuine stray find, or it belongs to an as yet unidentified Roman Period cemetery or settlement. The brooch (Fig. 2) has a fan-shaped head with a raised compartment filled with white enamel, and a curved border with a row of punched dots and three round projections with a design of concentric circles; on the central projection there is a circular loop. The foot is trapeze-shaped, with a cell of red enamel, and three small round projections – two with cells of dark blue enamel, and one with residue of dark blue and green enamel (Fig. 3). The hinged fastening is incomplete. Length 43 mm, surviving height 9 mm, weight 6.39 g. Visible in the white enamel background are several, fairly regularly spaced round dimples with a distinct central cavity which originally held a small quantity of dark-coloured, presumably black enamel (Fig. 4). Similar inserts are a frequent form of decoration of plate brooches with a larger enamelled area, e.g., Roman sandal form brooches dated to the 2nd and 2nd/3rd centuries AD, where they imitate the nails studding the sole of the caligae5. At the same time, this form of decoration was used also in other types of enamelled brooches (Fig. 5). While the Roman provenance of the brooch find from Chlebczyn, and its general dating confined to the late 1st – late 2nd century are undeniable, its closer typological attribution is more problematic. The brooch belongs to a large – and quite varied – group of plate brooches with a single axis of symmetry8; many of these brooches have a small ring on the head. They are known mostly from the Rhine provinces and Gaul. So far, no good morphological analogy to our specimen has been identified among the numerous brooches of this group. According to Maxime Callewaert PhD7, the features of the brooch from Chlebczyn (projections decorated with enamel and the ocellated design, the cell filled with white enamel with small black dots of possibly black colour) establish the dating of this specimen as presumably, the second half of the 2nd century AD. The brooch is made of copper alloy containing 78.54% copper, 17.64% zinc and 2.34% lead, with a trace amount (0.39%) of tin4, thus, brass with a high content of zinc and lead content slightly higher than usual. Similar alloys were used widely in making small items, especially during the 1st century AD10. The dating proposed for the brooch does not permit a more conclusive culture attribution, but it does suggest that this specimen is more likely to belong to the Wielbark Culture rather than the Przeworsk Culture. In the immediate vicinity of Chlebczyn (Fig. 1) the only Wielbark Culture site is the cemetery at Sarnaki12 dated to phases B2/C1–C2; three settlements known from fieldwalking projects date to the Late Pre-Roman Period and the Roman Period (Chlebczyn I and II, Sarnaki XVI, Rozwadów II and XX)15, thus, most likely to belong to the Przeworsk Culture, while another one, located on the northern bank of the Bug, dates to the Late Roman Period (Wólka Nadbużna III)17, therefore should be attributed to the Wielbark Culture.
PL
W ostatnich latach w literaturze przedmiotu pojawiło się wiele opracowań i publikacji definiujących istotę przestrzeni turystycznej, choć samo pojęcie i jego zakres znaczeniowy wzbudzają dyskusję wśród badaczy problemu. Na charakter przestrzeni turystycznej mają wpływ jej cztery główne elementy składowe: dziedzictwo przyrodnicze, kulturowe, infrastruktura (w tym turystyczna) oraz człowiek [Włodarczyk 2011, s. 17]. Warto powyższe założenia odnieść do konkretnego regionu – Podlasia – administracyjnego województwa podlaskiego. Za główny cel niniejszego opracowania przyjęto próbę identyfikacji charakteru przestrzeni turystycznej Podlasia, ze szczególnym zwróceniem uwagi na zależności pomiędzy dziedzictwem przyrodniczym, a kulturowym regionu. Rozważania odniesiono przede wszystkim do skali administracyjnego województwa, jak również w ramach przywołania konkretnego przykładu – do miasta i gminy Drohiczyn.
EN
The subject of the Belarusian minority in Podlasie, in addition to references to sociology or economics, is primarily of a political nature. The notions of identity and changes referred to have primary character for the conducted argument. The first of them is identity, which allows to indicate the distinctive features of the discussed minority in relation to other groups and cultural conditions of the region. The second concept is a change that allows to trace the discrepancies and similarities that characterize the dynamics to which the social group under examination is subject. Among the determinants influencing the transformation of the Belarusian minority in Podlasie, three remain key: the physical environment, the organization of life in the economic and political dimension, and cultural factors, with particular emphasis on the importance of religion.
18
Content available remote Bezrobocie młodzieży w województwie podlaskim
71%
PL
Ze statystyki bezrobocia rejestrowanego wynika, że wzrasta poziom bezrobocia wśród młodzieży. W roku 1999 liczba bezrobotnej młodzieży wynosiła w województwie podlaskim 21943 osoby i w porównaniu z rokiem 1998 wzrosła o 3517 osób. Podstawową przyczyną wzrostu bezrobocia jest wzrost liczby ludności w wieku 15 - 24 lata wynoszący w analogicznym okresie 3322 osoby. Odnotowuje się również wysoki udział bezrobotnej młodzieży (30,2%) w populacji bezrobotnych ogółem. Bezrobocie wśród młodzieży dotyczy w szczególności absolwentów zasadniczych i średnich szkół zawodowych.
EN
On the basis statistical analysis there can be found that the level of unemployment among jouth is increasing. In 1999 the number of youth unemployed was in region of Podlasie 21 943 people and that was increase of 3 517 people comparing to 1998. The basic reason of that increase is rising level of the population aged 15-24. The high level of yoth unemployment (30,2%). Is noted in the overall unemployment.
EN
Biographies of people born or related to activities in the area of Southern Podlasie and Eastern Mazovia.
EN
The article is inspired by Marcin Kącki’s reportage, Białystok. Biała siła czarna pamięć, which recovers the disturbing memory of Jewish population in Białystok and Podlasie region. The text aims at juxtaposing two theses. One, postulated by Kącki, claims that the local “failure” to remember does not stem from pre-war anti-semitism. The other, formulated by Tymothy Snyder, presupposes that placing a taboo on local Jewish past resulted from the fact that during the war the territory was subjugated to occupation by two military powers.
first rewind previous Strona / 24 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.