Nowa wersja platformy, zawierająca wyłącznie zasoby pełnotekstowe, jest już dostępna.
Przejdź na https://bibliotekanauki.pl
Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Lata help
Autorzy help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 84

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 5 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  składnia
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 5 next fast forward last
EN
This article touches the problem of applying syntactic units on Polish language course. The main subject is functional distinction of different types sentences. The author presents a lesson plan (allotted for two academic hours), which shows how to easily recognize sentences and phrase equivalents. She also draws her attention to the cultural and historical context of presented content. The superior objective of this lesson unit is showing that learning the rules of Polish syntax should and can be fun.
2
Content available Składniowe wyznaczniki przynależności kulturowej
88%
EN
The starting point for the discussion is the hypothesis of Richard E. Nisbett about differences of thinking and communication systems between people of the East and the West. It is significant that these differences have specific linguistic markers, on syntactic level as well. Therefore, the aim of this text is an attempt to answer the question: how the syntactic subsystem of the contemporary Polish language is located in indicated dichotomy. It appears that the answer is not easy and requires consideration of many aspects of this problem. The final conclusion, however, tends to the statement that the Polish syntax is the complex unit and includes the features of both communication systems – east and west – but we can notice the gravity to the West.
3
Content available Ograniczenia semantyki formalnej (logicznej)
75%
EN
According to the received view formal semantics applies to natural (ordinary) language to some extent only. It is so because natural language is inherently indefinite, in particular, its expressions are ambiguous, vague and admits departures from syntactic rule. Moreover, intensional contexts occur in ordinary language – it results in limitations of the principle of compositionality. The ordinary conversation appeals to various principles, for instance, Grice’s maxims which exceed logical formalism. Thus, ordinary language cannot be fully formalized. On the other hand, if L is a formal language, its metalanguage ML, must be partially informal – for instance, it contains, terms of ordinary mathematics, especially set theory. Even, if, for instance, due to the technique of aritmetization, ML can be represented in ML, such a representation is only local. In fact, this view can be derived from some Tarski’s remarks on the role played by natural language. It is usually assumed that the universality of natural language, is the source of troubles associated with antinomies. It is so and this circumstance requires a solution, for example by distinguishing levels of language. However, even, if antinomies are excluded, what is informal is prior with respect to what is formal. It shows that formal semantics has limitations even with respect to formalized languages.
PL
Pogląd standardowy jest taki, że semantyka formalna stosuje się do języka naturalnego tylko w bardzo ograniczonym stopniu. Powodem tego stanu rzeczy jest nieunikniona nieokreśloność mowy potocznej polegająca m. in. na wieloznaczno- ściach, nieostrości czy tolerancji składniowej, a także obecności kontekstów intensjonalnych, co skutkuje limitacjami zasady kompozycjonalności. Ponadto konwersacja potoczna korzysta z rozmaitych reguł, np. reguł Grice’a, które wykraczają poza formalizm logiczny. W konsekwencji język naturalny nie podlega pełnej formalizacji. Z drugiej strony, jeśli L jest językiem formalnym, to metajęzyk ML, w którym ten pierwszy jest opisywany, musi być częściowo nieformalny – zawiera np. terminy zwykłej matematyki, w szczególności teorii mnogości. Nawet jeśli, np. dzięki technice arytmetyzacji, ML daje się przedstawić w L, tego rodzaju reprezentacja jest tylko lokalna. W gruncie rzeczy pogląd taki można wyprowadzić z pewnych uwag Tarskiego o roli języka naturalnego. Zwykle przyjmuje się, że tzw. uniwersalność języka potocznego jest źródłem kłopotów związanych z antynomiami. Tak jest oczywiście i okoliczność ta wymaga pewnej „sanacji”, np. postaci odróżnienia stopni języka. Jednakże nawet usunięcie antynomii w taki lub inny sposób nie zmienia faktu, że to, co nieformalne ma priorytet wobec tego, co formalne. W konsekwencji także semantyka formalna ma także swoje ograniczenia w odniesieniu do języków sformalizowanych.
EN
The analysis of Przydatek do uwag by Aleksander Paweł Zatorski, the first Polish novel in correspondence, shows a diversity of linguistic trends coexisting in the text. The lexicon contains a substantial number of Latinisms, which are typical of the Baroque Era. Some of them spread in the Polish language temporarily, at the turn of the 17th century. However, one cannot find macaronicisms in this prose. Zatorski also employs borrowings from the French language, yet it is done with moderation and contrary to the eighteenth-century widespread fashion for French. He also reaches out for the lexical and phraseological resources of the Polish vernacular with a view to enriching and diversifying the work’s language. The syntax reveals both some Baroque-derived trends e.g. inversion, and the author’s striving for a natural, colloquial language of everyday conversation, which can be observed, among other things, in the usage of short emotionally-loaded sentences.
PL
Artykuł prezentuje nowy słownik walencyjny języka polskiego opracowany przez Zespół Inżynierii Lingwistycznej IPI PAN. Słownik ten, Walenty, jest nadal rozwijany, lecz już obecnie, pod koniec roku 2016, jest największym i najbardziej szczegółowym słownikiem walencyjnym języka polskiego, jedynym w pełni integrującym poziomy opisu: składniowy, semantyczny (nie tylko preferencje selekcyjne, lecz także role semantyczne) i frazeologiczny. Wielkość i stopień szczegółowości słownika usprawiedliwiają użycie przymiotnika „gruntowny” w tytule artykułu. Omawiany słownik jest publicznie dostępny – w postaci wygodnej zarówno do przeglądania i przeszukiwania za pomocą przeglądarki internetowej, jak i do pobrania w kilku formatach.
EN
The paper presents a new valency dictionary of Polish, developed by the Linguistic Engineering Group at the Polish Academy of Sciences. The dictionary, called Walenty, while still under development, is already (as of late 2016) the biggest and most detailed valency dictionary of Polish, the only one which fully integrates syntax, semantics (not only selectional preferences, but also semantic roles) and phraseology. The size and the degree of precision of Walenty justify the use of the adjective ‘thorough’ (Pol. ‘gruntowny’) in the title of this paper. The dictionary is freely available – searchable via any browser and downloadable in a variety of formats.
EN
The purpose of the article is to analyse the structural and functional differentiation of hashtags – to record their formal types and illustrate functions which can be determined by the tag’s form but also independent of it. The author divides hashtags into one- and multicomponent ones, discusses their syntactic structure, grammatical form of the phrases used in them, and shows hashtag as a phenomenon in statu nascendi, pointing to the changes of its structure and its role in the internet communication.
PL
Celem artykułu jest analiza zróżnicowania strukturalnego oraz funkcjonalnego hashtagów – zewidencjonowanie ich typów formalnych oraz zilustrowanie przykładowych funkcji, które mogą być determinowane przez formę znacznika, ale także od niej niezależne. Autorka dzieli hashtagi na jedno- i wieloskładnikowe, omawia ich strukturę składniową oraz formę gramatyczną stosowanych w nich związków wyrazowych. Pokazuje hashtag jako zjawisko in statu nascendi, wskazując na zmiany jego struktury oraz roli w komunikacji internetowej.
8
Content available remote Hierarchiczne układy w tekstach prawnych
75%
EN
Remarks made in the article are connected with issues mentioned in the researcher’s earlier works. They refer to a grammatical meaning in contemporary law texts. Speaking about hierarchical dependence, the author deals with the meaning of ‘the one who allows somebody to do something’. More precisely, the article is about a participant of an action who allows other participant of the same action to take up a given activity. The analysis has a syntax character. Its fundamental aim is to describe these elements of a sentence structure thanks to which the sentence is going to have a given grammatical meaning. Moreover, the analysis provides closer information about participants. This information influences activities of other participants of an action. It points to a status pf these participants and their places in administration and law space.
PL
Artykuł poświęcony został kształtowaniu się normy składniowej w pisanej odmianie etnolektu śląskiego. Bazę materiałową stanowią teksty tzw. nowej literatury śląskiej, tworzonej od kilku lat przez grono twórców związanych z ideami emancypacji językowej Ślązaków. Norma składniowa odmiany pisanej odwołuje się do składni gwarowej. Ta z kolei jest bardzo słabo opracowana. Autor proponuje badania porównawcze ze składnią języka polskiego, które umożliwią wydobycie podobieństw i kontrastów. W części analitycznej artykułu omówiono zjawiska związane z budową grup czasownikowych (orzeczenia złożone bezokolicznikowe i imienne), konstrukcje przyimkowe, tzw. dopełniacz analityczny oraz konstrukcje nieakomodowane z partykułami ale, aby, ani.
EN
This article is devoted to the formation of syntax norms in written variation of the Silesian dialect. The basis of reference is constituted of the so-called New Silesian Literature, which for a few years has been created by a circle of writers associated with ideas of the linguistic emancipation of Silesians. The syntax norm of written variation makes reference to dialect syntax. This in turn has been very little analyzesd. The author offers comparative research of the former with Polish syntax to enable abstraction of similarities and contrasts. The analytical part of the article discusses the phenomena of verb phrases (compound nominal predicate and predicate with infinitive), prepositional constructions, so-called analytic genitive and non-accommodated constructions with particles such as ale, aby, ani.
Język Polski
|
2022
|
tom 102
|
nr 2
40-53
EN
In prescriptive studies, the rule of the necessity to agree the form of the number of a personal word with the whole series in the function of the subject is often formulated. It is usually illustrated with the sequence of the type Mąż i żona siedzieli przy stole (‘a husband and a wife sat at the table’). Meanwhile, from the very beginning of the development of the Polish language, even a slight modification of this type of series, for example a change of order, resulted in different syntactic dispositions, see: Przy stole siedzieli / siedział mąż i żona (‘a husband and a wife sat at the table’). The author’s own research on significantly extensive material proved that in quantitative terms, the syntax expected by normativists almost unconditionally occurred only in one type of series, while in others it represented other methods of syntactic accommodation. The aim of the article is to trace the methods of aligning the form of the number of a verb with different types of word sequences and the changes taking place in this respect over several hundred years. This will make it possible to formulate conclusions that will allow for the revision of the normative rules.
PL
W opracowaniach preskryptywnych często jest formułowana reguła konieczności uzgadniania formy liczby słowa osobowego z całym szeregiem w funkcji podmiotu. Ilustruje się ją zazwyczaj ciągiem typu Mąż i żona siedzieli przy stole. Tymczasem od samego początku kształtowania się polszczyzny nawet niewielka modyfikacja tego typu szeregu, na przykład zmiana szyku, dawała w efekcie odmienne dyspozycje składniowe, por.: Przy stole siedzieli / siedział mąż i żona. Badania własne na obszernym materiale udowodniły, że pod względem ilościowym składnia oczekiwana przez normatywistów niemal bezwyjątkowo występowała zaledwie przy jednym typie szeregu, w pozostałych zaś reprezentowała inne sposoby akomodacji składniowej. Celem artykułu jest prześledzenie sposobów uzgadniania formy liczby orzeczenia czasownikowego przy różnego typu szeregach oraz zmian zachodzących pod tym względem na przestrzeni kilkuset lat. Kwestia ta pozwoli na sformułowanie wniosków dających możliwość zrewidowania reguł normatywnych.
EN
The article shows the Russian equivalents of the emotion name of joy extracted from the contemporary Polish prose and its translation into Russian. The dictionary equivalent радость appeared in most of the examples.
PL
Artykuł prezentuje rosyjskie ekwiwalenty nazywającego emocję rzeczownika radość. Jako źródło materiału faktograficznego posłużyły teksty współczesnej prozy polskiej i jej rosyjskiego przekładu. W większości przypadków wystąpił słownikowy odpowiednik радость.
12
Content available O parcelacji w rosyjskiej reklamie prasowej
71%
EN
The article deals with the phenomenon of parceling, i.e.the division of a sentence into small parts. Parceled sentence consists of a main (basic) part and a partcellator. Different types of parceled constructions used in Russian press advertising have been discussed.
PL
Artykuł jest poświęcony zjawisku określanemu w językoznawstwie rosyjskim terminem парцелляция, tj. sposobowi podziału zdania na dwie lub kilka samodzielnych fraz. Omówione zostały różnego typu konstrukcje z parcelacją w rosyjskiej reklamie prasowej. Szkic jest wstępem do szczegółowego opisu danego zjawiska w planie konfrontatywnym rosyjsko-polskim.
EN
The aim of the article is to describe selected difficulties with writing in Polish experienced by a hearing-impaired student. The research material comes from a B.A thesis and selected other texts written by a student of Adam Mickiewicz University in Poznań, who attended optional classes in practical knowledge of the Polish language.
PL
Celem artykułu jest opis wybranych trudności, których doświadczał student z wadą słuchu w zakresie tworzenia tekstów w języku polskim. Materiał badawczy pochodzi z prac niedosłyszącego studenta Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, który uczęszczał na fakultatywne zajęcia z praktycznej znajomości języka polskiego.
EN
The article discusses the problem of alternative connectivity of lexical units. This phenomenon, which we called positional equivalence, is analyzed from the perspective of teaching Polish as a foreign language (PFL). The paper consists of two parts. The first defines the concept of positional equivalence. The second part analyzes the way positional equivalence is presented and explained in teaching practice. The analysis of PFL teaching materials clearly shows the need to systematize and update the descriptions of syntactic features of different lexical units, taking into consideration their communicative function and stylistic features. It also seems necessary to enrich the existing language exercises with tasks allowing the students to practice their knowledge of alternative syntactic structures and the ability to adjust the structures they use to the type of communicative situation.
PL
Przedmiotem opisu w artykule jest zagadnienie alternatywnej łączliwości jednostek leksykalnych. Zjawisko to, nazywane w tekście ekwiwalencją pozycyjną, widziane jest z perspektywy nauczania języka polskiego jako obcego. Artykuł składa się z dwóch części. Najpierw zapoznano czytelnika z przyjętym rozumieniem ekwiwalencji pozycyjnej. Następnie przedstawiono uwagi dotyczące zakresu i jakości prezentacji zagadnienia ekwiwalencji pozycyjnej w praktyce glottodydaktycznej. Analiza materiałów do nauczanie jpjo prowadzi do wniosku, że w ramach glottodydaktyki polonistycznej istnieje potrzeba usystematyzowania i uwspółcześnienia opisów dyspozycji składniowych jednostek leksykalnych w powiązaniu z ich funkcją w ramach komunikacji i przynależnością do stylistycznej odmiany polszczyzny. Równocześnie należałoby zadbać o wzbogacenie typów ćwiczeń kształcących aktywną znajomość alternatywnej łączliwości składniowej, przede wszystkim przez dodanie zadań kształcących umiejętność dobierania wariantu składniowego do sytuacji komunikacyjnej.
EN
The choice and indefiniteness as semantic features of the adjective dowolny ‘any’
PL
Artykuł dotyczy wybranych sposobów „mówienia o sobie”, rozumianego jako sposoby wyrażania przez mówiącego stanów przez siebie doznawanych, głoszonych przez siebie sądów, przekonań, swej woli, w Piotra Zaremby części piątej Wspomnień prezydenta Szczecina: 1949 – rok stabilizacji. Przeprowadzone rozważania, w kontekście języka osobniczego, pozwoliły na stwierdzenie, że język pierwszego prezydenta Szczecina jest aktualizacją polskiego języka ogólnego typową dla ludzi wykształconych przed wojną, dla których język był wartością, którzy zdawali sobie sprawę z jego roli i siły jako elementu kreującego rzeczywistość. Nie ma jednak podstaw do uznania, że Piotr Zaremba był jednostkę wybitną w tym względzie.
EN
The article discusses selected methods of "talking about oneself", understood as the methods of expressing by the speaker of the experienced states, beliefs and his intentions in the fifth part of Piotr Zaremba's Memories of the Szczecin City Mayor: 1949 – the Stabilization Year. The discussion, in the context of individual language, made it possible to conclude that the language of the first Szczecin mayor is the actualization of the general Polish language typical for educated people before the war, for whom their language was a value, who realised the role and the power of language as an element creating the reality. Nevertheless, there are no grounds for considering Piotr Zaremba as an outstanding individual in this respect.
Język Polski
|
2015
|
tom 95
|
nr 1-2
3-12
PL
Artykuł stanowi próbę uchwycenia głównych problemów badawczych interesujących w ostatnim dwudziestopięcioleciu polską gramatykę synchroniczną. Próba ta jest subiektywną wizją ewolucji badań z zakresu fonologii, fleksji i składni, z uwzględnieniem metodologicznej podstawy dyscypliny w roku 1989 oraz możliwych kierunków jej rozwoju w przyszłości.
EN
The present text is an attempt to capture the major research problems of Polish synchronous grammar in the last quarter of the century. This attempt is a subjective vision of the evolution of research on phonology, inflection and syntax, including the methodological base of the discipline in 1989, and the possible directions of its development in the future.
EN
The author analyzes the lexeme aluzja (‘allusion’) in the Polish language. Presenting its syntactical features on the background of some of its equivalents in other languages, he takes note of the limitations of collocations that are common to the lexeme in those languages. In the semantical analysis the author claims that two kinds of allusions can be distinguished. The first one plays only a referential role, directing the interlocutor’s attention towards a particular object (and it is very close to the English allusion) whereas the second one informs the receiver about something in an indirect way (as the English hint). Irrespective of how different the purposes of using allusions may be, it appears that aluzja implies the assumption shared by the speaker that the addressee has the knowledge and abilities indispensable for interpretation the allusion. The other assumption is also analyzed, namely: the speaker assumes that the real intention of his/her statement will be understood appropriately. However, aluzja fails to imply that it must be understood. It is possible that the addressee will either not perceive the statement as an indirect one, or notice an indirect character of the statement but will not relate it to the same object.
PL
Autorka w centrum uwagi umieszcza opis językoznawczy, który opiera się na założeniach składni mającej podstawy znaczeniowe. Jednostkę oglądu stanowi zdanie normatywne, w którym obiektem rozważań są kategoria modalności i znaczenia gramatyczne sygnalizowane przez określone formy językowe. Cele badawcze to: a) ustalenie, dzięki czemu analiza zdania daje możliwość opisu cech stylistycznych ustaw; b) wyjaśnienie, ile jest tych cech i jak się one nazywają; c) określenie, jaki jest w badanym materiale zakres wykorzystania językowych wykładników stylu prawnego. Okazuje się m.in., że istota związku między badaniami składniowymi i charakterystyką stylu sprowadza się do wyboru odpowiedniego obiektu opisu i aparatury pojęciowej. Zdanie normatywne jest szczególnym typem konstrukcji syntaktycznej, gdyż jego opis prowadzi do wyodrębnienia wszystkich ważnych cech stylu prawnego. Dokładna analiza kategorii semantycznych daje możliwość zbadania funkcji stylistycznych, jakie w tekście prawnym pełnią rozmaite językowe wykładniki tych kategorii.
EN
The article focuses on a linguistic description that is based on syntactic rules, the foundation of which is the meaning. The basic unit of examination here is the normative sentence in which the modality category and grammatical meanings, indicated by certain language forms are taken into consideration. The aims of the research are: a) to decide thanks to what the analysis of sentence makes it possible to determine the stylistic features of legal acts; b) to explain how many stylistic features there are and what their names are; c) to define the range of the use of legal style language indicators in the examined material. The research showed that the relationship between the syntactic analysis and the style characteristics is based on the choice of an appropriate text unit and set of notions. A normative sentence is an example of an extraordinary syntactic structure since its description leads to defining all of the crucial features of the legal style. A precise analysis of semantic categories makes it possible to examine stylistic functions which are indicated in the legal text by various language forms.
PL
Artykuł traktuje o radykalnym stylu komunikacji we współczesnym polskim reportażu na podstawie tekstu Abchazja Wojciecha Góreckiego. Autorka podejmuje próbę przedstawienia syntaktycznych cech omawianego tekstu w świetle radykalizmu oraz zlokalizowania gatunku reportażu pomiędzy literackością, publicystyką i naukowością na podstawie ustaleń autorytetów, takich jak: Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Andrzej Kaliszewski oraz Wojciech Furman. Ramy znaczeniowe terminu reportaż określa, posiłkując się definicjami Janusza Sławińskiego, Czesława Niedzielskiego oraz Juliana Maślanki. W swojej pracy używa tradycyjnego modelu składniowego Zenona Klemensiewicza i Stanisława Jodłowskiego, a zgodnie z postulatami Marii Kniagininowej oraz Marka Ruszkowskiego spośród konstrukcji narracyjnych tekstu dokonuje doboru próby równej 200 wypowiedzeń. W szczegółowy sposób analizuje relacje procentowe zachodzące pomiędzy wypowiedzeniami narracyjnymi a dialogowymi, pojedynczymi a złożonymi, werbalnymi a niewerbalnymi oraz parataktycznymi a hipotaktycznymi. Zwraca uwagę na funkcje stylistyczne, jakie pełnią poszczególne konstrukcje syntaktyczne. W rezultacie autorka tekstu zauważa w reportażu Abchazja 1) tendencję do budowania składni sprawozdawczej, 2) dynamizację tekstu jako ważną funkcję stylistyczną, 3) przewagę stylu dziennikarskiego w kształtowaniu cech omawianego reportażu.
EN
The article deals with the radical style of communication in contemporary Polish reportage based on the text Abchazja by Wojciech Górecki. The author attempts to present the syntactic features of the text in question in the light of radicalism and to locate the genre of reportage between literary, journalistic and scientific research based on the findings of the following authorities: Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Andrzej Kaliszewski and Wojciech Furman. The meaning of the term reportage is defined using the definitions of Janusz Sławiński, Czesław Niedzielski and Julian Maślanka. In her work, the author uses the traditional syntactic model of Zenon Klemensiewicz, and Stanisław Jodłowski, and following to the postulates of Maria Kniagininowa, and Marek Ruszkowski she extracts a sample of 200 statements from the narrative constructions of the text. She analyzes in detail the relations between narrative and dialogue, simple and complex, verbal and verbless, paratactic, and hypotactic statements. She also focuses on the stylistic functions of syntactic constructions. As a result, in the reportage Abchazja the author observes 1) the reporting syntactic tendency, 2) dynamic as an important stylistic feature, 3) journalistic style predominance.
first rewind previous Strona / 5 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.