Nowa wersja platformy, zawierająca wyłącznie zasoby pełnotekstowe, jest już dostępna.
Przejdź na https://bibliotekanauki.pl
Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Lata help
Autorzy help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 98

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 5 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  sokol wedrowny
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 5 next fast forward last
EN
This paper is a review aimed to provide compiled knowlege useful for planned reintroduction of Peregrine (PF) in Warsaw and other cities in Eastern Europe. PF inhabited human settlements for at least two centuries. Its vanishing from cities since 1950's was connected with the total crisis of the species. Recent recovery of the PF brought growth of its urban population, particularly in North America, mainly due to introduction and protection measures. But in cities of Eastern Europe, the PF is still absent. Urban population of PF show good brood productivity and behavioural adaptation to specific conditions of the urban environment. Their prey is diverse, one of the main components being pigeons. PF born or released in cities show a tendency to settle in urban areas. Urban habitat is favourable for cliff-nesting ecotype of PF, which is (versus tree-nesting one) a dominating feature of the species. Promoting of PF presence is purposeful for: 1) Success of of the species by its coexistence with urbanization; 2) Enriching urban ecosystems by a predator playing a selective and sanitary role (but not effectively reducing of Feral Pigeons); 3) Stimulating the ecological culture of a city's public by spectacularly enriching urban wildlife with a new, attractive element. Present knowledge and experience creates the possibility of successful reintroduction of PF to cities in Eastern Europe.
PL
Treść pracy opiera się na danych z piśmiennictwa dostępnego autorowi, przedstawionych pod kątem dostarczenia wiedzy naukowej dla realizacji zamiaru reintrodukcji sokoła wędrownego w Warszawie i w innych miastach Europy Wschodniej. Sokół wędrowny był od co najmniej dwóch stuleci, do połowy XX w., stałym - jednak dość rzadkim - składnikiem awifauny osiedli ludzkich w Europie i w innych regionach swojego występowania. Jego pomyślne lęgi w miastach notowano rzadko, natomiast zimowanie było częstsze i bardziej regularne. Również z obecnego obszaru Polski wykazano w przeszłości jego gnieżdżenie się w miastach (we Wrocławiu, Świdnicy, Gdańsku) oraz występowanie ( w Poznaniu, Łodzi, Krakowie). Z Warszawy są dane o samicy regularnie zimującej przez kilkanaście lat w połowie XIX w. w ówczesnym śródmieściu, o występowaniu w okresie międzywojennym oraz (m.in. o prawdopodobnym gnieżdżeniu się) w pierwszych latach powojennych w centrum miasta. Od lat 50-tych naszego stulecia, w związku z ogólnym kryzysem gatunku, spowodowanym zatruciem środowiska pestycydami, sokół zniknął z miast, zarówno w Polsce jak też w innych krajach. Od połowy lat 70-tych poprawa stanu środowiska oraz ochrona i reintrodukcją, przyniosły stopniowe odrodzenie gatunku. W Ameryce Płn. i w Europie Zachodniej sokoły powróciły do miast. W USA i Kanadzie populacja miejska jest obecnie liczniejsza niż przed kryzysem lat 50-60-tych i wykazuje szybki wzrost (tab. 1), w dużej mierze dzięki reintrodukcji młodych ptaków z hodowli oraz instalowaniu miejsc lęgowych. W Polsce oraz na wschód od naszego kraju, sokół w miastach bywa obserwowany sporadycznie, nie podejmowano też działań dla odrodzenia populacji miejskiej. Najbliższym miastem skąd są dane o stałym występowaniu i gnieżdżeniu się (od 1977 r.) jest Berlin. Dane z Ameryki Płn. i Europy Zach. wykazują, że sokół dobrze przystosowuje się do warunków miejskich, a nawet jego byt jest tu pomyślniejszy niż na terenach niezurbanizowanych. Produktywność lęgów jest podobna jak u populacji pozamiejskiej, a przeżywalność młodych jest nawet wyższa (tab. 2 i 3). Dane z Berlina (tab. 4) i z miast amerykańskich wskazują, że zdobycz sokoła w środowisku zurbanizowanym stanowią ptaki o bardzo różnorodnym składzie gatunkowym, jednak największy udział w niej mają gołębie, szpaki i występujące na danym terenie gatunki drozdów. Stosunkowo częstymi ofiarami są egzotyczne ptaki, które wydostały się z hodowli domowej. Młode sokoły wychowane (m.in. introdukowane) w miastach wykazują tendencję do osiedlania się na terenach zurbanizowanych, często w odległości setek kilometrów od miejsca pochodzenia. Ta odrębność (nie będąca jednak izolacją) w stosunku do populacji pozamiejskiej tworzy się prawdopodobnie przez tzw. imprinting (nauczenie się we wczesnym stadium rozwoju osobniczego). Ptaki wylęgłe w hodowli mają zapewne większą łatwość dostosowywania się do warunków antropogenicznych. Naskalna forma gnieżdżenia się sokoła jest, w stosunku do nadrzewnej, dominująca w naturze gatunku i reprezentująca ją populacja, uważana przez Saar'a (1978) za odrębny genetycznie ekotyp, jest predysponowana do osiedlania się w miastach. Aktualna wiedza naukowa i dotychczasowe pomyślne wyniki działań praktycznych przemawiają za zamiarem reintrodukcji sokoła w Warszawie i innych miastach tej części Europy. Odrodzenie i rozwój jego miejskiej populacji ma uzasadnienie w trzech celach: 1) Sozologiczny - koegzystencja z urbanizacją, najbardziej ekspansywną formą antropogenicznego przekształcenia krajobrazu, stwarza gatunkowi perspektywę sukcesu; 2) Ekologiczny - wzbogacenie strukturalne i funkcjonalne bioróżnorodności zubożonego ekosystemu miejskiego o drapieżnika spełniającego istotną rolę selekcyjną i sanitarną, nie można natomiast oczekiwać żeby sokół spełnił w miastach rolę efektywnego reduktora gołębi; 3) Społeczny - spektakularne wzbogacenie miejskiej przyrody o atrakcyjny i znany z publikatorów gatunek może być wykorzystane dla kształtowania kultury przyrodniczej szerokiej publiczności, a także decydentów i sponsorów. Reintrodukcja sokoła w Warszawie, służyłaby trzem wymienionyum celom oraz odrodzeniu conajmniej stuletniej tradycji obecności tego gatunku. Obserwowany ostatnio w Warszawie znaczny wzrost populacji pustułki (ok. 30 par) wskazuje, że stan środowiska umożliwia pomyślną egzystencję gatunku o typie troficznym sokoła wędrownego.
EN
Since the middle of this century, the Peregrine Falcon was a species which - although rare - was still resident throughout Poland, with the lowland population nesting in trees. However, the nesting population disappeared almost totally from the 1960's onwards, with only three proven instances of nesting in the period to 1994, as well as several observations of birds of unknown status. It is the considered opinion of the authors that the natural re-establishment of a tree-nesting population of Peregrine Falcons in Poland is improbable in the foreseeable future, and that reintroduction measures will therefore be required if the species is to be reinstated in the country within a realistic time frame.
PL
Praca jest oparta o dane z literatury oraz ostatnie obserwacje sokoła wędrownego w Polsce. Na początku XX wieku był to gatunek rozpowszechniony w całym kraju. Najliczniej występował na Warmii i Mazurach (dawne Prusy Wschodnie), gdzie tylko na terenie regionu Olsztyńskiego Tischler (1941) w 1935 roku ocenił stan na około 100 gniazd. Po II wojnie światowej aż do lat 60-tych dane na temat liczebności i rozmieszczenia sokoła wędrownego w Polsce są bardzo skąpe. Około 1950 roku nastąpił katastrofalny spadek liczebności. Dane powojenne nie pozwalają określić czasu i tempa tego spadku. Jedynie kontrole czaplińców w północno-zachodniej Polsce pokazują szybkość tego procesu. W latach 60-tych populacja lęgowa sokoła wędrownego w Polsce przestała istnieć. Późniejsze obserwacje sokołów i ich lęgów są sporadyczne. W 1970 roku koło Świdnicy na Śląsku stwierdzono parę lęgową (Tomiałojć 1972), lecz opuściła ona gniazdo nie wyprowadzjąc młodych. W 1980 roku Cichocki (1986) w Tatrach znalazł wyjątkowe gniazdo sokoła, które znajdowało się w starym gnieździe kruka na świerku (!). W 1990 roku R. Kalski i M. Mellin (Komisja Faunistyczna SO PTZool. 1993) znaleźli gniazdo sokoła wędrownego na drzewie w północno-wschodniej Polsce. Wyleciały z niego 3 młode. W latach następnych nie zaobserwowano tam sokołów. Ponadto znanych jest kilka obserwacji o nie pewnym statusie, przytoczonych w Tabeli 1. Ornitolodzy zrzeszeni w Komitecie Ochrony Orłów (ok. 150 osób, w tym ok. 30 aktywnie pracujących w terenie) kontrolują corocznie większość gniazd najrzadszych ptaków drapieżnych, a także kolonie czapli i kormoranów. Do tej pory nie stwierdzono w wyniku tych prac ani jednego gniazda sokoła wędrownego. Nie wykluczając jego istnienia można jednak stwierdzić, że liczebność tego gatunku jest niewątpliwie bliska zeru. W Europie zachodniej trwa obecnie odbudowa populacji sokoła wędrownego. Niektóre populacje zawdzięczają ten wzrost reintrodukcji dokonanej przez sokolników, inne odbudowały się w sposób samoistny. Niektórzy ornitolodzy (Tomiałojć & Szymkiewicz 1992) wyrażają pogląd, że reintrodukcje sokoła w Polsce nie są konieczne, ze względu na skażenie środowiska i przykład naturalnej odbudowy populacji w Szwajcarii. Poziom skażenia środowiska w Polsce jest bardzo zróżnicowany. Wrażliwy na skażenia gatunek - bielik - stale zwiększa u nas swoją liczebność, a nawet osiąga tu jedne z najwyższych w Europie parametry rozrodu. Przykład Szwajcarii, gdzie populacja szybko wzrosła z 1 do ponad 100 par bez żadnych reintrodukcji także nie jest uzasadniony, gdyż reintrodukcji dokonywano w krajach sąsiednich. W dyskusji nad reintrodukcją sokołów nie bierze się pod uwagę najistotniejszego problemu jakim jest sposób gniazdowania sokołów wędrownych w Polsce. Sokoły na terenach nizinnych Europy od Holandii po Zachodnią Syberię gnieździły się na drzewach, zaś w Europie Zachodniej - na skałach, klifach i budowlach. Nie są znane przypadki samorzutnej zmiany sposobu gniazdowania ze skał na drzewo. Wykazano natomiast eksperymentalnie, że wdrukowanie na miejsce urodzenia (imprinting) u piskląt powoduje, że sokoły wypuszczane na budynkach zaczęły gniazdować także na budynkach. Wydaje się zatem, że jest to jedyna dostępna metoda przywrócenia naszej lęgowej populacji nadrzewnej. Przywrócenie sokoła wędrownego jako ptaka lęgowego może zająć wiele lat. Zgłoszono (Trommer 1994) projekt zintensyfikowania tego procesu: z najliczniejszej populacji brytyjskiej w ciągu 2 lat pozyskać 200-300 młodych, które po odchowaniu w odpowiedni sposób zostałyby wypuszczone w celu przywrócenia populacji nadrzewnej. W podobny sposób odbudowano populację bielika i kani rudej na Wyspach Brytyjskich. Prowadzenie reintrodukcji ma niewątpliwie pozytywną rolę wychowawczą i promuje idee ochrony przyrody. Być może wkrótce każdy będzie się mógł naocznie przekonać o właściwości takiego rozwiązania.
EN
The Washington Convention on the International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora has been ratified by Poland, and entered into force here on 12 March, 1990. The guiding principle of the Convention is the protection of endangered species, as well as the prevention and punishment of illegal trade. However, Poland still has no detailed regulations on illegal export and import in place. The Peregrine Falcon Falco peregrinus is referred to in Appendix I of CITES, but if an organ of a state administration certifies a bird was produced in captivity, it is included in Appendix II. The reinstatement of' the Peregrine Falcon in Poland proceeds on the basis of the annual receipt of permission for it by the Ministry of Environmental Protection, Natural Resources and Forestry. Poland is seeking the return of the Peregrine Falcon to East-Central Europe and may act as a host for international co-operation linked with the realization of this aim.
EN
From 1986 onwards, success was achieved in the captive breeding of Peregrine Falcons at the Research Station of the Polish Hunting Association in Czempiń. This was followed in the years 1990-1994 by the initiation of a programme to, reintroduce the species to lowland forest ecosystems in western Poland. A total of 19 young birds were released, with a minimum of 15 being translocated successfully. To test effectiveness empirically and select the optimum, use was made of various methods: fostering by nesting pairs of Goshawk Accipiter gentilis or White-Tailed Eagle Haliaeetus albicilla, as well as rearing and release in forest on the basis of a cage (artificial nest) in a tall tree or on a wooden firewatching tower. All methods led to successful translocation, but the highest survival rates were ensured by the use of an artificial nest on the tower. The main factor limiting the effectiveness of translocations was the predator pressure imposed by Goshawks. It remains unknown which method will prove best in conditioning young Peregrine Falcons to nest in trees within forest ecosystems.
PL
W hodowli zamkniętej sokoła wędrownego prowadzonej w Stacji Badawczej Polskiego Związku Łowieckiego w Czempiniu od 1986 roku uzyskiwano sukces rozrodczy. W latach 1990-94 realizowano program reintrodukcji tego gatunku w nizinnych lasach Zachodniej Polski. Ogółem wypuszczono 19 młodych ptaków, z których co najmniej 15 pomyślnie opuściło gniazdo. Stosowano różne metody zasiedleń, w celu zbadania ich efektywności. Były to: adopcja obca u par gniazdowych golębiarza i bielika, a także sztuczny odchów piskląt i wypuszczenie z klatki gniazdowej (sztuczne gniazdo). Klatkę tę umieszczano na wysokim drzewie lub na drewnianej wieży przeciwpożarowej w lesie. Wszystkie metody pozwalają pomyślnie introdukować sokoły wędrowne. Pod względem przeżywalności młodych najbardziej efektywna była metoda klatki gniazdowej umieszczonej na wieży w lesie. Głównym czynnikiem obniżającym efekt tych zabiegów była presja drapieżnicza gołębiarza. Nie ustalono dotychczas, która ze stosowanych metod jest najlepsza pod względem uwarunkowania młodych sokołów do gniazdowania na drzewach w lasach.
EN
Reintroduction of Peregrine Falcons in Poland begun 1990 by Polish Hunting Association and Provincial Office of Włocławek. 1992 an agreement, aimed for reinstate Peregrine in Poland, was signed by four interested institutions and it was approved by the Minister of Environmental Protection. Poland has now four centers for the breeding Peregrine Falcons. It is planned that reintroduction work will center on areas of protected nature in NW Poland, in east-central region and in the mountain belt in the southern region. The main method applied is "hacking" from artificial nests. The result of the Programme is 51 young Peregrine released up to the year 1994.
PL
GENEZA PROGRAMU Począwszy od lat pięćdziesiątych nastąpił na obszarze prawie całego światowego areału występowania sokoła wędrownego katastrofalny spadek liczebności większości jego populacji. Wiele z nich wygasło zupełnie. Dotyczy to między innymi europejskiej populacji nadrzewnej, której areał obejmował całą nizinę środkowo-wschodniej Europy. Wielu badaczy ptaków drapieżnych główny powód wyginięcia sokoła wędrownego upatruje w toksycznym działaniu biocydów z grupy chlorowanych węglowodorów, krążących z obiegiem materii w ekosystemach i kumulujących się w ich łańcuchach pokarmowych. Końcowymi ogniwami takich łańcuchów są niektóre gatunki ptaków drapieżnych, w których organizmach dochodzi do nadmiernego odkładania się toksycznych substancji, co w następstwie powoduje poważne zakłócenia w procesie rozrodczym. Wprowadzony w latach siedemdziesiątych zakaz stosowania insektycydów chlorowcopochodnych w Europie i Ameryce Północnej spowodował z czasem znaczące obniżenie się poziomu ich metabolitów w środowisku naturalnym, co dla sokoła wędrownego i nie tylko dla niego mogło oznaczać szansę powrotu. Przy liczebnie bardzo nikłych już resztkach jego populacji oraz występującym konserwatyzmie gniazdowym, byłby to jednak proces bardzo powolny. Aktywna ochrona sokoła wędrownego poprzez rozmnażanie go w warunkach wolierowych, a następnie introdukowanie wyhodowanych osobników w celu zasilenia lub odtworzenia wolno żyjących populacji nie jest zadaniem dla jednego tylko albo nawet dwóch czy trzech, krajów naszego kontynentu. Forma nominatywna sokoła wędrownego zasięgiem swego występowania obejmuje bowiem ogromną część Europy, czyli obszary zdecydowanie ponadregionalne. Terytorium Polski stanowi centrum populacji o specyficznej cesze, mianowicie gnieżdżenia się na drzewach w starych gniazdach innych ptaków. Udział Polski w europejskich wysiłkach na rzecz restytucji sokoła wędrownego wydaje się konieczny. Stoimy przed alternatywą - albo bezczynnie przyglądać się jak bezpowrotnie ginie jeden z najbardziej znanych gatunków ptaków drapieżnych na naszych ziemiach, albo też przyłączyć się do światowego ruchu na rzecz jego ratowania. Wybierając ewentualność drugą, już w latach osiemdziesiątych grupa sokolników we współpracy z Polskim Związkiem Łowieckim i Urzędem Wojewódzkim we Włocławku, rozpoczęła przygotowania do akcji restytucji tego gatunku. Współpracując głównie z hodowcami i specjalistami z Niemiec opanowano metody hodowli i reintrodukcji. Zgromadzono niezbędny, podstawowy materiał hodowlany i wyszkolono odpowiednią kadrę. Od 1990 roku prowadzone są w Polsce reinrodukcje. Udało się również zjednać dla tej sprawy szeroką rzeszę myśliwych, leśników i działaczy ochrony przyrody, szczególnie z terenów na których reintrodukcje te przeprowadzano. Wydatki związane z realizacją prac zostały pokryte m.in. ze środków Polskiego Związku Łowieckiego, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ekofun- duszu, Urzędów Wojewódzkich i Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Włocławku i Krakowie, Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego, a ostatnio również ze środków Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu i Brodnickiego Parku Krajobrazowego. Program został zatwierdzony przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Na tej też podstawie w dniu 16.10.1992 roku w Ciechocinku zostało spisane porozumienie w sprawie zasad współpracy w zakresie restytucji sokoła wędrownego w Polsce, w którym umawiające się strony, tj. Polski Związek Łowiecki, Urząd Wojewódzki we Włocławku, Urząd Wojewódzki w Krakowie i Fundacja "Aktywna Ochrona Ptaków Ginących" deklarują intencję podjęcia i prowadzenia wspólnych działań w powyższej sprawie. Porozumienie to zostało spisane w obecności przedstawicieli wszystkich Urzędów Wojewódzkich (Wydziałów Ochrony Środowiska) i Przewodniczących Zarządów Wojewódzkich Polskiego Związku Łowieckiego z całego kraju. CEL PROGRAMU Celem Programu jest odtworzenie na terytorium Polski stabilnej, samoreprodukującej się i dobrze funkcjonującej populacji sokoła wędrownego. Zgodnie z sytuacją, jaka istniała w dawnych latach, powinna się ona składać z subpopulacji zasiedlającej tereny nizinne, a gnieżdżącej się w lasach na drzewach oraz subpopulacji zasiedlającej góry oraz duże miasta, a gnieżdżącej się na skałach lub wysokich budynkach. Tak stawiany cel jest w pełni zbieżny z międzynarodowymi dążeniami i ustaleniami w zakresie restytucji sokoła wędrownego i w uzgodnieniu stanowi też część składową ogólnoświatowych starań o ratowanie tego gatunku. BAZA HODOWLANACEL PROGRAMU W Polsce istnieją obecnie cztery ośrodki hodowli sokołów wędrownych, stanowiące bazę hodowlaną w której uzyskuje się materiał do reintrodukcji: 1. Stacja Badawcza Polskiego Związku Łowieckiego w Czempiniu, która prowadzi reintrodukcje w części zachodniej i północno-zachodniej Polski, 2. Ośrodek Rehabilitacji i Hodowli Ptaków Chronionych we Włocławku, który prowadzi reintrodukcje w części centralnej i północno-wschodniej Polski, 3. Instytut Zoologii Stosowanej Akademii Rolniczej w Krakowie, który wspólnie z Urzędem Wojewódzkim w Krakowie prowadzi reintrodukcje w części południowo-wschodniej i południowej Polski. 4. prywatna hodowla dr Gunthera Trommera w Lasocicach koło Leszna, która wspiera materiałem hodowlanym reintrodukcje prowadzone przez poprzednio wymienione ośrodki. Dla uzyskania docelowej liczby 60 sztuk odchowanych młodych sokołów rocznie łączne stado rozrodcze w wolierach powinno ulec dalszemu powiększeniu do ok. 30 par hodowlanych. Z liczby 60 wyhodowanych rocznie sokołów 50 ptaków zostanie wypuszczonych na wolność. Pozostałe będą służyć jako uzupełnienie stada rozrodczego w wolierach. Zakłada się, że mogą powstawać nowe ośrodki 5 hodowli sokoła wędrownego, które jednak mogą działać tylko pod fachowym nadzorem i muszą zostać włączone do Programu. TERENY REINTRODUKCJI Przy określaniu głównych rejonów reintrodukcji Sokoła wędrownego uwzględniono dane o dawnym areale jego występowania w Polsce, powiązania z międzynarodowymi programami restytucji tego gatunku, w tym zwłaszcza bilateralne ustalenia z Niemcami, aktualne aspekty geo-fizjograficzne, jak również uwarunkowania wynikające z położenia geograficznego ośrodków hodowli sokoła w systemie podziału administracyjnego kraju. Akcje reintrodukcji planuje się oprzeć o sieć obszarów prawnie chronionych, w których można spodziewać się maksymalnej pomocy w ich przeprowadzaniu oraz najlepszej opieki i ochrony zasiedlanych sokołów i ewentualnie potem występujących na miejscu ptaków lęgowych. Dotyczy to trzech regionów: - Północno-zachodni - obejmujący obszary niżu polskiego o dużym stopniu lesistości. Istnieje tu ścisła współpraca z analogicznym programem niemieckim w sąsiedniej Brandenburgii. Tym samym wzrastają szanse na utworzenie się w tej strefie subpopulacji nadrzewnej wywodzącej się z introdukcji polskich i niemieckich. - Centralno-wschodni - obejmujący obszar niżu polskiego o mniej liczebnych dużych kompleksach leśnych, będących jednak łącznikiem ekologicznym do wielkich lasów na wschodzie kraju i na terenie Białorusi. Cały ten region był kiedyś zasiedlony przez sokoły wędrowne, a pojedyncze pary prawdopodobnie występują tu jeszcze do dziś. - Południowy - obejmujący pasmo gór (Sudety, Tatry, Pieniny, Beskidy). Są to obszary kiedyś zasiedlone przez subpopulację naskalną sokoła wędrownego. Aktualnie trwa intensywna akcja reintrodukcji tego gatunku na terenie Niemiec (Elbsandsteingebirge) od strony zachodniej wymienionego pasma gór. Założenia tamtejszego programu przewidują przyszłe rozprzestrzenianie się powstałej populacji inicjalnej ku wschodowi, czyli na tereny Czech i Polski. Równoległa akcja na terenach polskich gór przyśpieszy proces ponownego zasiedlania całego pasma górskiego. METODY HODOWLI I REINTRODUKCJI Jako optymalną w polskich warunkach uznaje się hodowlę sokołów w parach. W miarę potrzeb wskazane jest jednak również prowadzenie hodowli metodą sztucznego unasieniania. Przyjmuje się, że do celów reintrodukcji hodowane są wyłącznie sokoły formy nominatywnej - Falco peregrinus peregrinus, do której należała populacja ongiś występująca na terenie Polski. Jako wiodącą metodę reintrodukcji uznaje się metodę oblotu (hacking) ze sztucznych gniazd. Mogą być one umieszczane zarówno na istniejących urządzeniach, takich jak wieże przeciwpożarowe w lasach, wysokie budowle w miastach, itp., bądź jako niezależne konstrukcje umieszczane w lasach na drzewach, a w górach na skałach. Drugą metodą może być adopcja obca w gniazdach innych ptaków drapieżnych, która jednak wymaga jeszcze dopracowania i sprawdzenia. PROWADZENIE REJESTRÓW Rejestry prowadzone są przez poszczególne ośrodki hodowli sokoła i Urząd Wojewódzki we Włocławku. Roczne sprawozdania z realizacji Programu oraz informację o zmianach stanu liczbowego sokołów wędrownych znajdujących się w hodowlach wolierowych sygnatariuszy Rada przedstawianego Programu składa corocznie Ministrowi Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa , w pełnym porozumieniu z kierownikami poszczególnych ośrodków oraz sygnatariuszami porozumienia w sprawie zasad realizacji Programu. Równocześnie przedkładane są zamierzenia na rok następny, które po zasięgnięciu opinii Państwowej Rady Ochrony Przyrody wymagają akceptacji Głównego Konserwatora Przyrody. RADA PROGRAMU Dla koordynacji realizacji Programu restytucji sokoła wędrownego w Polsce powołana została Rada Programu, której zadaniem jest: - określanie zasad przeprowadzania reintrodukcji, - opiniowanie wniosków o finansowanie poszczególnych ośrodków, - udzielanie pomocy nowopowstałym ośrodkom, - opracowywanie sprawozdań z realizacji Programu, - utrzymywanie kontaktu z władzami ochrony przyrody, administracją pastwową i innymi instytucjami, - utrzymywanie kontaktu roboczego z zagranicznymi organizacjami realizującymi programy reintrodukcji sokoła wędrownego. W skład Rady Programu wchodzą przedstawiciele wszystkich instytucji - sygnatariuszy Porozumienia o realizacji Programu oraz kierownicy lub właściciele hodowli zamkniętych realizujących Program. W posiedzeniach Rady biorą również udział przedstawiciele pastwowych organów ochrony przyrody. INNE DZIAŁANIA, REZULTATY Poza działalnością czysto merytoryczną realizatorzy Programu wspólnie z Radą Programu lub samodzielnie zajmują się również pracą propagandową. Ten zakres działalności wymaga jednak dalszego rozwoju i dopracowania szczegółów. Dotychczas zrealizowano np. ze środków finansowych Wojewody Włocławskiego film szkoleniowo-propagandowy pt.: "Powrót sokoła wędrownego". Nieodzowne jest wypracowanie szczegółowych form współpracy z młodzieżą i całym społeczeństwem, a nade wszystko z wszystkimi środowiskami ornitologicznymi w Polsce. Jest to w najbliższym czasie zadanie pierwszoplanowe. Chodzi tu przede wszystkim o zjednoczenie wszystkich zainteresowanych środowisk wokół najważniejszego celu - ratowania gatunku. Przedstawiony tu program został opracowany przez wiele osób, zarówno spośród zajmujących się bezpośrednio hodowlą i restytucją sokoła wędrownego, jak i spośród przedstawicieli administracji państwowej oraz działaczy Polskiego Związku Łowieckiego. Dotychczasowe działania zrealizowane w ramach Programu i osiągnięte wyniki przedstawili na tym Sympozjum Bonczar (1995), Pinkowski (1995), Sielicki & Sielicki (1995) oraz Trommer (1995). Ogółem w latach 1990-1994 reintrodukowano w 10 regionach 51 młodych sokołów.
EN
Work within a national programme for the reinstatement of the Peregrine Falcon Falco peregrinus peregrinus saw reintroduction attempts made in 1993 and 1994 in S Poland's Pieniny National Park. Use was made of an artificial nest resembling the rocky niches favoured by the species, but equipped with a feeding pipe and remotely-controlled cover via which the birds were released. Three males about 42 days old were provided by a German breeder, placed in the nest on June 16th 1993, and released 10 days later. Flying efficiency was seen to have improved within 2 weeks of release, and interest in delivered food had been lost completely by the 32nd day. Between March and June of 1994, two of the three reintroduced birds were noted in the release area, and even on the artificial nest from which two females were later released (after adaptation) on July 6th 1994. This release matched that of 1993 in achieving a successful first stage (to the time of independent hunting).
PL
W ramach realizacji ogólnopolskiego programu restytucji sokoła wędrownego Falco p. peregrinus przeprowadzono w latach 1993-94 pierwsze, pilotażowe akcje zasiedlenia Pienińskiego Parku Narodowego. Realizatorzy tej części programu - Katedra Zoologii i Ekologii AR w Krakowie, Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, Dyrekcja Pienińskiego Parku Narodowego oraz Zarząd Wojewódzki Polskiego Związku Łowieckiego w Krakowie postawili sobie za cel odtworzenie frakcji populacji sokoła wędrownego zakładającej gniazda na skałach. Wybór Pienin na miejsce pierwszych reintrodukcji podyktowany był optymalnymi warunkami przyrodniczo- prawnymi tego obszaru. Objęty jest on ochroną jako park narodowy zarówno po stronie polskiej jak i słowackiej i obejmuje powierzchnię ok. 5 tys. ha. Obecność urwisk i przepaści, a także licznych półek skalnych, na których gnieżdżą się: bocian czarny Ciconia nigra, kruk Corvus corax, stwarza warunki dla bytowania sokoła wędrownego. Ponadto budowany sztuczny zbiornik na Dunajcu, kontrowersyjny z innego punktu widzenia, wydaje się być korzystny dla tworzonej populacji sokołów. Stanowić będzie znaczne rozszerzenie bazy pokarmowej poprzez obecność ptaków wodnych będących ważnym elementem diety sokoła. Zasiedlenie oparto o system gniazda adaptacyjnego - będącego imitacją naturalnej wnęki skalnej - ulubionego miejsca gnieżdżenia się sokołów w skalistych górach. Sztuczne gniazdo umieszczono na urwisku skalnym w Dolinie Pienińskiego Potoku. Zaopatrzono go w system zdalnego otwierania klapy dla uwolnienia ptaków oraz rurę do podawania pokarmu. 16 czerwca 1993 roku w gnieździe umieszczono 3 samce będące darami od hodowcy z Niemiec, Kurta Kiliana. Ptaki - zaopatrzone w obrączki ornitologiczne w kolorze czerwonym - włożono do gniazda, gdy miały po ok. 42 dni. Po 10 dniach pobytu w gnieździe adaptacyjnym (w tym czasie pełniono całodobowe dyżury przy gnieździe) sokoły uwolniono. Obserwowano postępy w osiąganiu sprawności lotniczej w ciągu ok. 2 tygodni, a po 32 dniach od uwolnienia, gdy obserwowane ptaki nie pobierały wykładanego pokarmu, akcję uznano za zakończoną. W 1994 roku w kwietniu i maju obserwowano 2 z trzech reintrodukowanych sokołów w rejonie ich uwolnienia, a nawet siedzące przy gnieździe adaptacyjnym. 6 VII 1994 powtórzono reintrodukcję w tym samym miejscu, z użyciem tego samego gniazda, w czasie której uwolniono 2 samice. Podobnie jak w roku 1993 wstępna faza akcji (do rozpoczęcia samodzielnego polowania) powiodła się w pełni. Zamierzeniem docelowym w Pieninach jest prowadzenie akcji reintrodukcji przez 5 lat, lub do momentu stwierdzenia naturalnego lęgu sokoła wędrownego w tym rejonie, a następnie śledzenie losów populacji lęgowej.
EN
The total population of the Peregrine Falcon within European Russia is about 700 pairs. Out of them there are 450-550 pairs of F. p. calidus, 30-40 pairs of F. p. brookei, and 150-200 pairs of nominative F. p. peregrinus. In the east (close to the Ural Mountains) they nest mostly on cliffs, while in the west some of them nest on the ground (bogs). Some nests in trees which have been found 25-35 years ago as well as recent summer records are reasons to believe that tree-nesting ecotype of European Peregrines still persist amidst forest plains in European Russia.
PL
Europejską populację sokoła wędrownego szacuje się na 6200-10000 par. Podgatunek nominatywny Falco p. peregrinus stanowi niewielką część tej liczby - 2900-3500 par, występujących głównie w Wlk. Brytanii, Francji i Niemczech. Na terenie byłego Związku Radzieckiego występują wszystkie 3 europejskie podgatunki. Szacuje się, że w europejskiej części Rosji jest ok. 700 par. Większość z nich stanowi F. p. calidus (450-550 par). Około 30-40 par to F. p. brookei zasiedlający północne stoki Kaukazu. Szacunkowa liczebność podgatunku F. p. peregrinus wynosi zatem 150-200 par, żyjących na terytorium 1 mln km kw. rosyjskiej tajgi i strefy lasów mieszanych, co daje zagęszczenie 1 pary na 10000 km kw. Liczba stwierdzonych par jest jeszcze niższa. Większość z nich gnieździ się na stromych brzegach rzek (Baszkiria, region Kama-Perm). W 1993 roku stwierdzono gnieżdżenie się na ziemi w guberni Nowogrodzkiej. Aktualnie nie jest znane żadne gniazdo nadrzewne. Ostatnie takie stwierdzone gniazda były 25-35 lat temu w okolicach Moskwy, nad Zalewem Rybińskim na górnej Wołdze, a także w Estonii, północnej Ukrainie i w zachodniej Białorusi. Jednak latem 1994 roku obserwowano gniazdowe zachowanie sokołów w strefie lasów, co pozwala sądzić, że takie gniazda jeszcze istnieją. Na terenie Rosji badań nad stanem i zmianami liczebności sokoła wędrownego oraz ich przyczynami było bardzo mało. Niejasne są tu także aktualne trendy populacyjne. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych sokół wędrowny znacznie zmniejszył swoją liczebność bądź wyginął w strefie lasostepów i południowej strefie leśnej, zarówno w Rosji, jak i w innych krajach byłego Związku Radzieckiego. Ostatnio na niektórych terenach stwierdzono ponownie jego występowanie. Sokół wędrowny znajduje się w Czerwonej Księdze Federacji Rosyjskiej, co zmniejszyło lub zlikwidowało niektóre czynniki zagrażające temu gatunkowi. Nie ma jednak pewności, czy wystarczy to do naturalnego odbudowania populacji tego gatunku w Rosji, jak to się dzieje m.in. w Europie Zachodniej. Niewątpliwie pomocne będą aktywne formy ochrony tego gatunku, w tym hodowla zamknięta i reintrodukcja.
EN
The Włocławek Peregrine Falcon Recovery Project is carried out by the Center for Rehabilitation and Breeding of Protected Birds. The Center has been breeding Peregrines since 1989. The main purpose of the Project is to reestablish a tree-nesting population of the species in Poland. Reintroductions in the Włocławek region started in 1991. Hacking from forest towers as a method of releasing peregrines is used. The advantages of the method are: maximal safety for the birds, no contact with people and the possibility to observe falcons after hacking. A total number of 21 young were released 1991-1994 in Gostynin-Włocławek Landscape Park. The birds were observed after hacking and later, after migration. Nesting behaviour of adult birds was observed in 1994. The second releasing site is ca 100 km NNE from the first one, in Brodnica Landscape Park and four birds were reintroduced there in 1994. The mortality rate of reintroduced young birds was estimated at ca. 40 %.
PL
Ośrodek Rehabilitacji i Hodowli Ptaków Chronionych we Włocławku powstał w 1986 roku przy Wydziale Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego we Włocławku. Obecnie działa w ramach Zarządu Parków Krajobrazowych Gostynińsko-Włocławskiego i Brudzeńskiego. Działalność w zakresie rehabilitacji ptaków chronionych rozpoczęto w 1980 roku w oparciu o bazę sokolniczą. Przez 8 lat w Ośrodku znalazło pomoc ponad 200 ptaków należących do ok. 20 gatunków. Około 80% z nich zostało przywróconych przyrodzie. Ważnym elementem działalności jest edukacja ekologiczna. W tym celu zrobiono m.in. film "Powrót sokoła wędrownego". Od początku istnienia Ośrodka rozpoczęto przygotowania do restytucji sokoła wędrownego. Pierwszy sukces lęgowy w hodowli tego gatunku osiągnięto w 1989 roku. Reintrodukcje rozpoczęto w 1991 roku (ryc. 1). Jako metodę reintrodukcji wybrano oblot ze sztucznych gniazd na śródleśnych wieżach przeciwpożarowych. Zaletami tej metody są: maksymalne bezpieczeństwo młodych sokołów, brak kontaktu z ludźmi oraz możliwość długotrwałej obserwacji ptaków, również po powrocie z migracji. Głównym celem programu jest odtworzenie typowego dla Polski nadrzewnego ekotypu sokoła wędrownego. Spośród 51 sokołów wypuszczonych do roku 1994 w Polsce, 25 reintrodukowano w ramach programu włocławskiego, z czego 21 na terenie Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego (ryc. 2). W 1994 roku zaobserwowano na tym terenie gniazdowe zachowanie starych ptaków. Ograniczono więc liczbę wypuszczanych tu młodych, natomiast realizację programu rozszerzono na Brodnicki Park Krajobrazowy (ryc. 2), gdzie wypuszczono 4 sokoły. Stwierdzono niską śmiertelność ptaków wypuszczonych w ramach programu - 40% w 1-szym roku życia (ryc. 3). Daje to podstawy do oczekiwań, że wkrótce pojawią się lęgi w naturze. W celu zwiększenia potencjalnych możliwości gniazdowania założono dodatkowo platformy gniazdowe. Włocławski projekt jest częścią Programu restytucji populacji sokoła wędrownego w Polsce. W przyszłości program będzie realizowany w kolejnych miejscach w kierunku północno-wschodniej części kraju.
EN
The authors describe the historical nesting of the Peregrine Falcon Falco peregrinus in Moscow and its close vicinity, and analyse reasons of its disappearance. Actually, these reasons seem to have been corrected. It is projected to begin reintroductions in Moscow. Since 1992, preparatory works have been finished, but the work has been hampered by a financial shortage and lack of young of the nominative subspecies Falco p. peregrinus.
PL
W XIX i na początku XX wieku sokół gnieździł się nielicznie w Moskwie i w jej okolicach. Od połowy XX w. populacja lęgowa w środkowej Rosji praktycznie wyginęła - ostatni znany lęg w podmoskiewskim rezerwacie Łosiowy Ostrów w roku 1968. Obecnie w Moskwie są korzystne warunki do odrodzenia populacji lęgowej sokoła. Przygotowano program reintrodukcji, jednak nie jest on realizowany ze względu na brak możliwości finansowych oraz materiału - piskląt nominatywanego podgatunku.
first rewind previous Strona / 5 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.