Nowa wersja platformy, zawierająca wyłącznie zasoby pełnotekstowe, jest już dostępna.
Przejdź na https://bibliotekanauki.pl
Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Lata help
Autorzy help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 30

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 2 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  prolina
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 2 next fast forward last
EN
In recent years there has been a dynamic development of asymmetric synthesis. Groups of researchers, particularly the one led by Benjamin List and Carlos Barbas, carried out a number of reactions and showed the effectiveness of the use of small organic molecules such as proline as catalysts. Michael addition catalyzed with proline is a particularly interesting reaction because it can be carried out in two aminocatalytic pathways. The analysis of Michael reaction reveals potential for both forms of aminocatalysis: enamine and iminium catalysis (Scheme 1) [1–14]. Presumably Michael reaction proceeds mainly according to enamine mechanism. The use of proline in Michael reaction with imine activated acceptor is slightly effective. So far the researches have shown that the modification of proline molecule or addition of other catalyst is necessary for condensation to appear. Enamine catalysis concerns the activation of carbonyl compound in situ being a donor. There is no need for enolase anion to be created earlier [2, 15–17]. When, as a result of the reaction of a,b-unsaturated carbonyl compound with proline, Michael acceptor activation appears it means that it is enamine mechanism reaction (Scheme 1) [2, 24]. One of the first examples of direct Michael reaction proceeding through enamine transition state is the reaction of cyclopentanone with nitrostyrene (Scheme 6) [20–23]. Other examples of Michael addition of ketone with nitro olefin catalysed by proline are shown in table 2 and 3 [10, 23, 30]. Nitroketones obtained in that way are useful as precursors for different organic compounds [33], also pyrrolidines [34]. Pyrrolidines are pharmacologically active and they selectively block presynaptic dopamine receptors [34] (Scheme 7). Except for Michael intermolecular reaction, intramolecular condensation adducts were also obtained. Michael intramolecular proline-catalyzed condensation in which inactive ketones transform into α,β-unsaturated carbonyl compounds was described (Scheme 9) [35, 36]. These reactions require a stoichiometric amount of a catalyst and a long time of reaction and they give as a result a little enantiomeric excess [11, 24, 35]. In 1991, Yamaguchi and co-workers carried out malonates Michael addition to α, β-unsaturated aldehydes catalyzed by L-proline [24, 39]. The reaction proceeded according to enamine mechanism, for example dimethyl malonate was reacted with hex- 2-enal in the presence of proline to give Michael adduct in 44% yield. To improve the yield an attempt of a slight modification of a proline molecule was made transforming it into proper salt. Proline lithium salt enabled to obtain the condensation product in 93% yield (Tab. 4). Regardless of a used catalyst the products in the form of racemates were obtained. In order to improve enantioselective properties of a catalyst, Michael addition of diisopropyl malonate to cycloheptenone was carried out in chloroform in the presence of different proline salts. Optimal enantioselectivity and yield was obtained by using rubidium salt (Tab. 5–7) [40, 41]. Rubidium prolinate-catalyzed Michael additions are used in industry e.g. for enantioselective synthesis of the selective serotonine reuptake inhibitior (SSRI) (–)-paroxetine (antidepressant) (Scheme 12) [24].
EN
Mannich reaction occuring among ketone, aldehyde, and amine is one of the ways of a synthesis of biologically active compounds. Reactions of this type were carried out in the presence of different catalysts [3–10], however in recent years a lot of attention has been paid to enantioselective Mannich reaction catalyzed with proline. Such reactions were carried out with the use of different compounds containing carbonyl group and the most frequently used amine was p-anisidine. The advantage of the use of p-anisidine is a possibility of conducting the direct Mannich reaction (Scheme 3). In this way β-amino ketones (Tab. 1, 2, 4) [15, 18–20, 23, 24], α-hydroxy-β-amino ketones (Tab. 3) [15, 22], and β-amino alcohols (Tab. 5, 6) [25, 26] were obtained. A possibility of syntheses of β-amino sugars and α-amino acids with their derivatives (Tab. 7) [28, 29] is worth noticing. In a great number of described reactions, the products were obtained with satisfactory yield and enantiomeric excess. Taking into consideration the difficulty of a removal of p-hydroxyphenyl group which protects amine group in the resulting products, the attempts of using different amine compounds in Mannich reactions catalyzed with proline were undertaken. The use of amines blocked by tert-butoxycarbonyl group (Boc) enabled to obtain the products with high yield and ee values (Tab. 12–15) [35–38]. However in the case of the use of Boc the reaction must be carried out in an indirect way (it is necessary to prepare imine blocked by Boc earlier).
EN
The study aimed at demonstrating intracellular proline synthesis under osmotic stress conditions in selected soil fungi on the example of Trichoderma sp. and Trichotecium roseum. Effect of the increase of sodium chloride (NaCl) salinity, in concentrations of 1 to 1000 mmol dm–3 PDA medium, on proline content in the fresh matter of mycelium cultured on medium was examined. The increase of medium salinity affects production of osmoregulatory substances in the form of proline in selected soil fungi. Its content in mycelium depends on salt (NaCl) concentration in medium as well as on species. Intracellular proline synthesis increased starting with the least salinity. As osmotic stress increased, proline content in mycelium almost quadrupled in Trichoderma sp. and quintupled in Trichotecium roseum.
PL
Celem badań było wykazanie syntezy wewnątrzkomórkowej proliny w warunkach stresu osmotycznego u wybranych grzybów glebowych na przykładzie Trichoderma sp. i Trichotecium roseum. Badano wpływ stresu osmotycznego w wyniku zasolenia chlorkiem sodu (NaCl), w stężeniu od 1 do 1000 mmol dm-3 pożywki PDA na zawartosć proliny w świeżej masie grzybni wyrosłej na podłożu. Wzrost zasolenia podłoża wpływa na wytwarzanie substancji osmoregulacyjnych w postaci praliny u wybranych grzybów glebowych. Jej zawartość w grzybni jest zależna od stężenia soli NaCl w podłożu oraz od gatunku. Synteza proliny wewnątrzkomórkowej zwiększała się począwszy od najmniejszego zasolenia. W miarę wzrostu stresu osmotycznego zawartość proliny w grzybni zwiększyła się prawie czterokrotnie u Trichoderma sp. i pięciokrotnie Trichotecium roseum.
EN
A two-factor hydroponic experiment was conducted on nutrient medium whose concentrations were as follows: 0.068, 0.136 and 0.170 mol/dm3. During the experiment, the proline content was determined 12, 48 and 168 hours after applying the stress agent in the leaves of three basket willow clones using the method of BATES at al. [1]. The study aimed at determining the effect of different NaCl concentrations in substrate as well as the influence of stress time on the proline content in the leaves of basket willow clones ("Bjor", "Jorr" and "Tora"). The "Bjor" clone was found to be characterised by the highest proline content, whose concentration rose together with an increase in the salinity of nutrient medium and the time of osmotic stress applied. The "Jorr" clone was characterised by the lowest proline content in leaf fresh mass, with its maximum value being found after 48 hours of stress duration.
PL
Przeprowadzono dwuczynnikowe doświadczenie hydroponiczne, w którym stężenia pożywki wynosiły kolejno 0,068; 0,136; 0,170 mol/dm3. Oznaczono zawartość proliny metodą Batesa i wsp. [1] po 12, 48, 168 godzinach od momentu zastosowania czynnika stresowego w liściach trzech klonów wierzby wiciowej. Celem pracy było określenie wpływu zróżnicowanych stężeń NaCl w podłożu oraz czasu oddziaływania stresu na zawartość proliny w liściach klonów wierzby "Bjor", "Jorr", "Tora". Stwierdzono, że klon "Bjor" charakteryzował się największą zawartością proliny, a jej stężenie rosło w miarę zwiększania zasolenia pożywki oraz wydłużania czasu oddziaływania zastosowanego stresu. Klon "Jorr" charakteryzował się najmniejszą ilością proliny w świeżej masie liści, a jej maksymalną ilość stwierdzono po 48 godzinach oddziaływania stresu.
PL
Celem pracy było określenie zawartości aminokwasów, w tym kwasu glutaminowego i proliny, w wybranych odmianach roślin w aspekcie ich wpływu na toksyczność białek w celiakii. Stwierdzono znacznie wyższą zawartość kwasu glutaminowego i proliny w białku pszenicy w porównaniu z białkiem roślin uważanych za względnie bezglutenowe lub bezglutenowe. W pracy przedstawiono najnowsze hipotezy dotyczące mechanizmu powstawania celiakii. Opisano zagadnienia związane z wykrywaniem i identyfikacją peptydów toksycznych występujących w białku roślin uprawnych. Przedyskutowano metody eliminacji lub obniżenia toksyczności szkodliwych peptydów.
EN
The aim of the study was estimation of aminoacids content including glutamic acid and proline in some plants and effect on toxicity of protein in coeliac disease. Content of glutamic acid and proline was higher in wheat protein in comparison with protein of gluten-free plants. New hypotheses about ethiopathology of coeliac disease are presented. Problems with detection and identification of toxic peptides present in crop plants protein were described. Methods of elimination or lowering of peptides toxicity are discussed.
EN
Scenedesmus obliquus cultures were subjected for 7 days to increasing levels of Cu+2 (1-60 μM). The cell number, dry weight, and chlorophyll content were reduced as the level of Cu+2 was raised. Photosynthetic oxygen evolution and respiratory oxygen uptake in the dark were also reduced, however, soluble protein contents were negatively affected by Cu+2. However, soluble carbohydrates and free amino acid content were variously increased by increased Cu+2 level. Free proline content was increased by up to 148% of that of the control, this being an indication of heavy metal stress.
PL
Jednogatunkowe kultury Scenedesmus obliquus pochodzące z Nilu były przetrzymywane w temperaturze 25+l°C, w oświetleniu ciągłym (4000 Lux) w napowietrzanej pożywce Beijerinck’sa. Po siedmiu dniach inkubacji glony były poddawane działaniu różnych stężeń CuCl2. Stężenie 0 μM CuCl 2 dm-3 było użyte jako kontrola. Wzrost, określany przez liczbę komórek i suchą masę był odwrotnie zależny od CuCl 2. Gdy dawka Cu+2 wzrastała, notowano stopniowe obniżenie biomasy glonów (tabela I). Barwniki fotosyntetyczne również podlegały działaniu Cu+2. Zawartości chlorofilu ɑ i ƅ oraz karotenoidów obniżały się wraz ze wzrostem poziomu Cu+2. Nie obserwowano natomiast wyraźnych zmian stosunków Chl.ɑ/Chl.ƅ czy Chl.(ɑ+ƅ)/karotenoidy pod wpływem różnych poziomów Cu+2 (tabela II). Wydzielanie tlenu w procesie fotosyntezy było odwrotnie uzależnione od wzrostu poziomu Cu+2. Również pobieranie tlenu w ciemności obniżało się przy wzrastającym poziomie stężenia Cu+2. Dlatego stosunek fotosynteza/oddychanie wykazywał małe zmiany w odpowiedzi na różne poziomy Cu+2 (tabela III). Dodatkowo oznaczono niektóre metaboliczne składniki komórkowe (tabela IV). Zawartości rozpuszczonego cukru wzrastały maksymalnie przy poziomie 20μM Cu+2 dm-3. Zawartości wolnych aminokwasów stopniowo rosły ze wzrostem poziomu Cu+2. Zawartość wolnej proliny wzrastała w porównaniu z kontrolą aż o 148%. Zawartości białka rozpuszczonego były w porównaniu z kontrolą znacznie obniżone przy najmniejszym poziomie Cu+2 (1 μM dm-3). Wraz ze wzrostem stężenia Cu+2 zawartości białka pozostawały obniżone lub zmieniały się w niewielkim zakresie - najwyżej o 50% w porównaniu z kontrolą.
EN
In the own research, an attempt was undertaken to evaluate resistance of three basket willow clones - Bjor, Jorr and Tora - to the stress induced by substrate salinity and to determine the content of free amino acid, ie of proline, in leaves as a sensitive bioindicator in differentiation of stress agent intensity as well as to measure selected physiological indices. Hydroponic experiment was carried out in 2004-2005. In this two-factor experiment, the first factor was three basket willow clones, Bjor, Jorr and Tora, whereas tour levels of substrate salinity: 0.00 (control), 0.034,0.068 and 0.102 mol. dm-3, represented the second factor. During the vegetation period, the intensity of gaseous exchange, ie E-transpiration (mmol m-2 . s-1) and A-assimUation of CO2 ([mu]mol m-2 s-1), as well as water saturation deficit in leaves (WSD) were measured. Basing on the results of gaseous exchange, water consumption efficiency in photosynthesis WF [mmol mol-1] was calculated. In the plant material (leaves), proline content [mg g-1 d.m.] was determined 7 days after salination of substrate with the method of Bates et al. (1973), as well as sodium and potassium contents [mg kg-1] with AAS method and their quantitative proportions (K/Na ratio) and fresh and dry matters [g]. As a result of the conducted experiment, significant differences were found in the content of free proline in the leaves of examined clones and between the levels of solution salinity. The leaves of Tora clone were characterized by significantly smaller concentration of free proline than those of Bjor and Jorr clones. While referring to salinity level, proline was accumulated by willow leaves most when substrate salinity was the largest; there was over two times more proline in Bjor and Jorr clones than under control conditions. The synthesis of that amino acid also significantly depended on the content of Na+ and K+ ions in leaves, but differently. In Bjor i Jorr clones, it rose together with the increase in the number of Na+ ions, whereas together with the increase of K+ ions in Tora clone. In Bjor clone, significant negative relationships were also found between the content of that amino acid and the volume of fresh and dry matter in the over ground part of basket willow and positive relations between proline and (WSD).
PL
W badaniach własnych podjęto próbę oceny odporności trzech klonów wierzby wiciowej: Bjor, Jorr i Tora na stres wywołany zasoleniem pożywki (0.0; 0.034; 0.068; 0.1 02 mol, dm-3) oraz oznaczenie zawartości wolnego aminokwasu, tj. proliny w liściach jako czułego bioindykatora w różnicowaniu natężenia czynnika stresowego, a także pomiary wybranych wskaźników fizjologicznych. Dwuczynnikowe doświadczenie hydroponiczne przeprowadzono w latach 2004-2005. W czasie wegetacji mierzono intensywność wymiany gazowej, tj. E-transpiracji (mmol m-2. s-1) i A-asymilacji CO2 ([mu]mol m-z.2 s-1) oraz deficyt wysycenia liści wodą (WSD). Z wyników wymiany gazowej obliczono WF - fektywność wykorzystania wody w fotosyntezie [mmol mol-1]. W materiale roślinnym (liście), 7 dni po zasoleniu pożywki oznaczono zawartość proliny metodą Batesa i wspł. (1973) w [mg g-1 s.m.], a także zawartość sodu i potasu [mg kg-1] (metodą MS) i ich ilościowe proporcje (K/Na) oraz świeżą i suchą masę [g]. W wyniku przeprowadzonego eksperymentu stwierdzono statystycznie istotne różnice w zawartości wolnej proliny w liściach badanych klonów oraz między poziomami zasolenia roztworów. Liście klonu TORA charakteryzowały się mniejszą koncentracją wolnej proliny niż liście klonów BJOR i JORR, najwięcej proliny zgromadziły liście wierzby w warunkach największego zasolenia pożywki, u Bjor i Jorr było ponad dwukrotnie więcej proliny niż w warunkach kontrolnych. Synteza proliny zależała od zawartości jonów Na+ i K+ w liściach, ale nie jednakowo, u Bjor i Jorr rosła wraz ze wzrostem ilości jonów Na" a u Tora wraz ze wzrostem jonów K+. U klonu Bjor wykazano również ujemnie zależność pomiędzy zawartością aminokwasu a ilością świeżej i suchej masy części nadziemnej oraz dodatnią ze wskaźnikiem WSD.
EN
Proline in organic synthesis is used as a small molecular organocatalyst. In a catalytic act proline, similarly to an enzyme, activates reagents, stabilizes transition state and influences an orientation of substrates [1–12]. Proline works as aldolase I (so called microaldolase I). In comparison with other amino acids it shows exceptional nucleophilicity which makes imines and enamines formation easier. In the intermolecular aldol reaction proline was used for the first time by List and co-workers (Scheme 1) [3, 9, 20]. Since then an immense progress has been observed in this field. Several aldolization reactions were performed in the presence of proline. Reactions of this type proceed between the donor (nucleophile) and the acceptor (electrophile). In aldol reaction the donors can be both ketones and aldehydes which next are condensed with ketones and aldehydes acting as electrophiles (Scheme 2–18; Tab. 1–7) [21–72]. The presence of proline ensures not only high yield of homo- and heteroaldolization but mainly enables conducting enantio- and diastereoselective synthesis. Intermolecular proline-catalyzed aldol condensation proceeds according to enamine mechanism. Anti-aldols, which make a valuable source of intermediates in the synthesis of important biologically active compounds, are mainly obtained in this reaction [35–44, 54, 58, 62, 63, 68, 69, 71].
PL
W pracy przedstawiono wyniki badań nad zdolnością tworzenia kompleksów w roztworach wodnych przez L-prolinę z jonami metali toksycznych. W nadchloranowych roztworach wodnych badano metodą potencjometryczną równowagi kwasowo-zasadowe ustalające się podczas reakcji koordynacji pomiędzy L-proliną a jonami Al(III) lub Cd(II) lub Pb(II). Dla powstałych kompleksów L-proliny z jonami Al(III), Cd(II) i Pb(II) określono wartości stałych trwałości, skład kompleksów, atomy donorowe oraz siłą oddziaływania powstałych wiązań. Wyniki badań doświadczalnych porównano z dotychczas poznanymi kompleksami L-proliny, opisanymi przez innych autorów.
EN
The reaction of the Al(III), Cd(II) or Pb(Il) with L-prolin were studied by potentiometric methods in a water solution of NaClO4 at µ =0, l 0 mol/ dm -3 at temp. T=25°C. The equlibrium data were analysed by the Superquad computer program. Program from which "the best fit" mathematic models was proposed for the formation of mononuclear species of L-prolin with Al(III) and Cd(II) i the ratio l :1 and to Pb(II) at tha ratio 1:1 and l :2 for aprotonated and hydrolysed complexes. Those model were the best of all system studied. The formation of complexes through the oxygen atom of the carboxylate group and nitrogen atom of the amine group was proposed. Their stability constans were evaluated by emploing the Bjerrum's method via the computer program Superquad.
EN
Androgenic embryos of 3 different carrot genotypes were cultivated on the medium containing different Cu2+ concentrations: 0.1 uM (control), l uM, 10 uM and 100 uM. Carrot sensitivity to Cu2+was evaluated on the basis of growth inhibition, changes in peroxidation of membranes and proline content. The cultivation on the medium supplemented with Cu2+ resulted in dose-dependent inhibition of the growth and organogenic ability of Narbonne carrot embryos, while in the genotype 1014 treated with 10 uM Cu2+ the significant regeneration ability was obseryed. The same Cu2+ concentration greatly increased the level of free proline in the genotype 1014 which was accompanied by relatively low TBARS content. In the genotype Feria 100 uM Cu2+ concentration triggered large increase in proline content associated with high regeneration capacity of carrot embryos.
PL
Zarodki androgenne 3 różnych odmian marchwi hodowano na pożywce z dodatkiem Cu2+ w 4 stężeniach: 0,1 uM (kontr.), l uM, 10 uM, i 100 uM. Wrażliwość marchwi na Cu2+oceniano na podstawie zahamowania wzrostu, zmian w utlenianiu lipidów błonowych oraz zawartości wolnej proliny. Hodowla na pożywce wzbogaconej w Cu2+ spowodowała stopniowe zahamowanie wzrostu oraz zdolności regeneracyjnych zarodków marchwi odm. Narbonne, podczas gdy ilość prawidłowych rozet genotypu 1014 traktowanych 10 uM Cu2+ była największa. Badany metal w tym samym stężeniu znacząco zwiększył zawartość wolnej proliny w rozetach genotypu 1014, co było skorelowane ze stosunkowo niskim poziomem TBARS. Natomiast, w przypadku genotypu Feria, wzrost zawartości proliny skojarzonej z dużymi zdolnościami regeneracyjnymi zarodków zaobserwowano w rozetach traktowanych Cu2+ o stężeniu 100 uM.
PL
Chromatografia cienkowarstwowa jest dogodną metodą do tzw. analiz przesiewowych (z ang. screen analysis) oraz szybkiego badania profili retencji z użyciem różnych faz ruchomych. Nasze badania dotyczą zastosowania termostatowanej mikrochromatografii cienkowarstwowej do optymalizacji procesu rozdzielania wybranych aminokwasów tryptofanu i proliny w układzie faz odwróconych (RP). Uzyskane dane retencyjne umożliwiły określenie optymalnych warunków rozdzielania przy zastosowaniu prostego parametru optymalizacji: maksymalnej wartości współczynnika rozdzielenia (αmax). Parametr ten był obliczany z dokładnością 2% stężenia binarnej fazy ruchomej w zakresie od 0 do 100%, na podstawie danych eksperymentalnych uzyskanych z rozdzielczością 20%. Wybrane kryterium optymalizacji umożliwia bezpośrednie przeniesienie uzyskanych wyników na systemy rozdzielania typu RP z użyciem kolumny zamiast płytek np. wysokosprawnej chromatografii kolumnowej (HPLC).
EN
Thin-layer chromatography (TLC) and high-performance thin-layer chromatography (HPTLC) are commonly used in separation, identification, purification and quantification of different analytes present in complex biological, environmental and pharmaceutical samples. Planar chromatography can be also applied to screen analysis and fast exploration of chromatographic retention profiles using different concentrations of mobile phases components. This method does not require expensive equipment, tedious and time-consuming sample pretreatments and, what is important, allows a parallel separation of many samples at the same time. The spots or bands sprayed onto the TLC plate can be easily detected under visible and UV light (usually 254nm, 366nm) or by post-chromatographic derivatization with visualization reagents, and then digitalized using office scanners. It should be noted that the great advantage of micro-planar chromatography compared to the regular sized TLC is low consumption of the eluents (usually less than 1 mL per analytical run) as well as short analysis time, due to mobile phase migration distance less than 50 mm. Under particular cases (high temperature and low viscosity eluents like acetone, dichloro-methane or n-hexane), non-forced eluent flow micro-chromatographic analysis can be completed within less than 5 minutes. This work is focused on optimization of separation process of two amino acids including tryptophan and proline (Fig. 1) under reversed-phase micro-chromatographic conditions. Particularly, selected amino acids were chromatographed on HPTLC RP-18W (wettable with water) 25 x 50 mm cutted plates using thermostated horizontal micro-chamber and unsaturated conditions (Fig. 2). The target components were sprayed on the start line (1Μg per lane) using a semi-automatic sampler (Linomat 5, Camag). The plates were developed with n-propanol: water binary mixtures as the mobile phases. Different concentrations of alcohol ranging from 0 to 100% (v/v) with steps of 20% were applied. The temperature of chromatographic separation was set at 40oC and chromatographic runs were completed within 10-30 minutes, depending on the water concentration in the mobile phase. The amino acids were visualized by dipping the plates in ninhydrin solution (prepared for concentration 0.3% in ethanol) followed by heating at 120°C for 10 minutes. Picture acquisition was performed using a Plustek OpticPro S12 scanner with an 8-bit per channel color deep mode, 300 DPI resolution, and saved as TIFF files. Retention data were derived from the plates via densitometric scans obtained with help of ImageJ freeware (http://rsb.info.nih.gov/ij). Using the raw retention data set (RF values, retardation factor), the chromatographic profiles of amino acids were calculated with step of 2% (Fig. 3A). Based on the curves observed and relationship RM = logk, where RM and k correspond to mobility and retention factors, respectively, a simple optimization criterion expressed as a separation factor (α) was calculated (Fig. 3B). Using this plot, the best separation conditions of target components were selected taking into account the maximum value of the separation factor (αmax). Due to the equal spot shape of amino acids investigated across the whole range of the mobile phases composition, such approach involving the α values allows fast optimization of separation in planar chromatography and direct application of selected conditions into column chromatographic systems based on e.g. high-performance liquid chromatography (HPLC). It should be noted that the advantages of retention data screening using micro-TLC are very low mobile phase consumption (at level of 300 ΜL per chromatographic run), short analysis time and effective detection of UV-Vis transparent substances using simple visualization reagent.
first rewind previous Strona / 2 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.