PL EN


Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników
2011 | 292
Tytuł artykułu

Historyczne aspekty rozwoju zabezpieczeń socjalnych górników na Górnym Śląsku

Warianty tytułu
Języki publikacji
PL
Abstrakty
Przedstawiono wpływ uwarunkowań geopolitycznych i rozwoju górnictwa węgla kamiennego na status ekonomiczny regionu. Omówiono elementy kształtujące populację górniczą regionu, inicjatywy zapewniające bezpieczeństwo socjalne górników, wpływ środowiska górniczego na społeczeństwo Górnego Śląska w XXI w. Zaprezentowano także zmiany w górnictwie węgla kamiennego i towarzyszące im działania w sferze socjalnej w wybranych krajach europejskich. Zasięg chronologiczny pracy obejmuje czas od połowy XVIII w. do pierwszej dekady XXI w.
Rocznik
Strony
292
Opis fizyczny
Twórcy
  • Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
Bibliografia
  • Ustawa Sejmu Śląskiego z dnia 14 listopada 1932 roku (Dz.U.Śl. z 1 I 1933, nr 1, poz. 1).
  • Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
  • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2005, nr 228, poz. 1947).
  • Ustawa z dnia 18 lipca 1924 roku o zabezpieczeniach na wypadek bezrobocia (Dz.U. RP nr 67, poz. 650).
  • Ustawa z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych i organizacjach pracodawców (Dz.U. 1991, nr 55, poz. 234 i 235).
  • Ustawa z dnia 1 października 1928 roku o wprowadzeniu zmian w ubezpieczeniu od wypadków (Dz.U. Śl. 1928, nr 27, poz. 48).
  • Ustawa z dnia 28 maja 1957 roku o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz.U. 1968, nr 3, poz. 19).
  • Ustawa z dnia 8 lipca 2005 roku o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. 2005, nr 169, poz. 1419).
  • Ustawa z dnia 14 lutego 2003 roku o stopniach górniczych, honorowych szpadach górniczych i mundurach górniczych (Dz.U. 2003, nr 52, poz. 449).
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 roku w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz.U. 1982, nr 2, poz. 13 z pózn. zm.).
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1983 roku w sprawie określenia przypadków, w których rencistom zaliczonym do 111 grupy inwalidów przysługują górnicze renty inwalidzkie w wysokości przewidzianej dla II grupy inwalidów (Dz.U. 1983, nr 40, poz. 180).
  • Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 września 2003 roku w sprawie stanowisk służbowych, stopni górniczych, wzorów mundurów górniczych i honorowej szpady górniczej (Dz.U. 2003, nr 181, poz. 1771).
  • Rozporządzenie wojewody śląskiego z dnia 27 kwietnia 1926 roku w sprawie Zgłaszania przez pracodawców wolnych miejsc w komunalnych urzędach pośrednictwa pracy (Dz.U. Woj. Śl. 1926, nr 12, poz. 21).
  • Dekret Rady Państwa z dnia 6 maja 1953 roku Prawo Górnicze (Dz.U. 1953, nr 29, poz. 113).
  • Dekret TRJN z dnia 8 stycznia 1946 roku (Dz.U. nr 4, poz. 30).
  • Dekret z dnia 20 marca 1945 roku o utworzeniu rad zakładowych.
  • 80 lat Górnego Śląska w Polsce. Raport z sesji naukowej. Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, Katowice 2002.
  • Abłamowicz D.: Początki Katowic. Zarys problematyki. W: Początki i rozwój Górnego Śląska. Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2004.
  • Abt E.L.G.: Von der aelteren Geschichte der Galmei - Graeberei in Oberschleisien. "Schlesische Provincial Blaetter" 1790, Nr 12.
  • Adamek S.: Inicjatywy społeczno-pedagogiczne w górnictwie na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim (odpoczątku XIX w. do 1975 r.). UŚ, Katowice 1997.
  • Adeney A.M., Lloyd J.: The Miners' Strike, 1984-5. Routledge and Kegan Paul, Londyn 1988.
  • Aktorzy restrukturyzacji - trudne role i wybory. Red. L. Gilejko. SGH, Warszawa 2006.
  • Aktualia i perspektywy górnictwa. PW, Wrocław 2003.
  • Aktualne i perspektywiczne problemy nauk o ziemi i nauk górniczych. Red. B. Ney. PAN, Warszawa 2007.
  • Architektura przemysłowa i zabytki techniki na Śląsku w dobie restrukturyzacji. Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska, Katowice 2000.
  • Auleytner J., Głąbicka K.: Polityka społeczna. Pomiędzy opiekuńczością a pomocniczością. WSP TPW, Warszawa 2000.
  • Auleytner J.: Polityka społeczna. Teoria a praktyka. WSP TPW, Warszawa 1997.
  • Barr N.: Ekonomika polityki społecznej. AE, Poznań 1993.
  • Barrow Ch.: Industriai Relations Law. Cavendish Publishing Ltd., London-Sydney 2002.
  • Barteczek A.: Sytuacja gospodarcza województwa śląskiego. W: Społeczny obraz Śląska na przełomie wieków. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2004.
  • Bartkowiak R.: Historia myśli ekonomicznej. PWE, Warszawa 2003.
  • Bezpieczeństwo socjalne. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2003.
  • Biały F.: Z dziejów przemysłu ciężkiego na Śląsku pod panowaniem niemieckim w latach 1923-1938. W: Studia i materiały z dziejów Śląska. T. 8. PAN, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967.
  • Blaschke W.: Przeszłość czy przyszłość górnictwa węgla kamiennego. W: Górnictwo wczoraj i dziś. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Mysłowice 2008.
  • Błaszczek-Wacławik M., Błasiak W., Nawrocki T.: Górny Śląsk - szczególny przypadek kulturowy. Wydawnictwo Naukowe Jan Szumacher, Warszawa 1990.
  • Błędowski P.: Pomoc społeczna. W: Polityka społeczna. Red. A. Kurzynowski. SGH, Warszawa 2006.
  • Bobik B.: Odbudowa i kształtowanie szkolnictwa na Górnym Śląsku po zakończeniu II wojny światowej. W: Zakończenie wojny na Górnym Śląsku. Red. Z. Woźniczka. Muzeum Śląskie, Katowice 2006.
  • Boleta K.: Pomoc publiczna dla przemysłu węgla kamiennego w krajach Unii Europejskiej. W: Polskie górnictwo w UE. WUG, Katowice 2001.
  • Borkowska H., Jaworska 1.: Uzupełnienia i stabilizacja załóg górniczych. IPiSS, Warszawa 1981.
  • Borowy R.W.: Wczoraj - dziś -jutro kopalni "Katowice-Kleofas". Usługi Poligraficzno-Wydawnicze Piotr Tyrtania, Katowice 1997.
  • Brandenburg H.: Restrukturyzacja regionów przemysłowych. Możliwość zastosowania doświadczeń francuskich i hiszpańskich w warunkach polskich. PŚ, Gliwice 1998.
  • Braudel F.: Gramatyka cywilizacji. Oficyna Naukowa, Warszawa 2006.
  • Braudel F.: Historia i trwanie. Czytelnik, Warszawa 1999.
  • Brożek A.: Historisch-ökonomische Determinanten der gegenwartigen Bevolke-rungsabwanderung aus Oberschlesien nach Deutschland. "Polnische Weststudien" 1982, Nr 1.
  • Brożek A.: Napływ robotników spoza zaboru pruskiego na Górny Śląsk w latach 1870-1914. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1958.
  • Brożek A.: The Historical and Economic Determinants of Contemporary Migrations from Upper Silesia to Germany. "Polish Western Affairs" 1982, No. 1.
  • Bukowska-Floreńska I.: Kulturowe uwarunkowania społecznej świadomości odrębności regionalnej Górnego Śląska. W: Społeczne problemy Górnego Śląska we współczesnych badaniach socjologicznych. Red. W. Świątkiewicz. UŚ, Katowice 1993.
  • Bukowska-Floreńska I.: Społeczno-kulturowe funkcje tradycji w społecznościach industrialnych Górnego Śląska. UŚ, Katowice 1987.
  • Büchsei H.W.: Rechts und Sozialgeschichte des oberschlesischen Berg- und Hüttenwesens 1740 bis 1806. Schlesien-Verlag, Wrocław-Katowice 1941.
  • Bylok F., Skóra J., Sztumska B.: Wybrane aspekty socjologii rynku. Politechnika Częstochowska, Częstochowa 2001.
  • Caspari E.: Przemyśl górniczy na Górnym Śląsku w okresie ostatnich dziesięciu lat (1897-1906). [b.w.], Warszawa 1908.
  • Caspari E.: The Working Classes of Upper-Silesia: A Historical Essay. Sampson Low, Marston and Co., London-Edinburgh 1921.
  • Cebulski S.: Z dziejów Górnego Śląska. Stowarzyszenie Miłośników Chorzowa im. Juliusza Ligonia, Chorzów 2003.
  • Chałupczak G.: Ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech i w Polsce. Verba, Lublin 2006.
  • Chlebowczyk J.: Zarobki górnicze na Śląsku w okresie międzywojennym. Studia i materiały z dziejów Śląska. T. 9. Red. J. Chlebowczyk i K. Popiołek. PAN, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968.
  • Chłoń-Domińczak A., Hausner J., Kwiecińska D., Pacut A.: Polityka społeczna w Unii Europejskiej. W: Europejski model społeczny. Doświadczenia i przyszłość. Red. D. Rosati. PWE, Warszawa 2009.
  • Ciągwa J.: L'autonomie de la voievodie de Silesia (1922-1939). W: Urbs-Provicia-Orbis: prispevky k medzikarpalskym a europskym stykom miest. Spolocenskovedny ustav, Slovenska Akademia Vied, Kosice 1993.
  • Czachorowski P.: Międzynarodowa Organizacja Pracy: geneza, struktura, funkcjonowanie: casus wolności związkowej. UG, Gdańsk 2002.
  • Czapliński M., Kaszuba E., Wąs G., Żerelik R.: Historia Śląska. UW, Wrocław 2007.
  • Dahrenhoj R.: Nowoczesny konflikt. Esej o polityce wolności. Czytelnik, Warszawa 1993.
  • Daly M.: Whither EU Social Policy? An Account and Assessment of Developments in the Lisbon Social Inclusion Process. "The Journal of the Social Policy Association" 2008, Vol. 37.
  • Danowska-Prokop B., Zagóra-Jonszta U.: Wybrane problemy ekonomiczno-społeczne i polityczne na Górnym Śląsku w latach 1922-1939. AE, Katowice 1995.
  • Daszyńska-Golińska Z.: Podstawy teoretyczne polityki społecznej w zarysie. Sekcja Wydawnicza Towarzystwa Bratniej Pomocy Studentów WWP, Warszawa 1932.
  • Daszyńska-Golińska Z.: Teoretyczne podstawy polityki społecznej w XIX w. Księgarnia Naukowa, Warszawa 1906.
  • Diagnoza Społeczna 2009 - warunki i jakość życia Polaków. Red. J. Czapiński, T. Panek. CRZL, Warszawa 2009.
  • Dlugoborski W.: Stan i potrzeby badań nad historią górnictwa na Śląsku. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1960.
  • Doose G.: Die separatistische Bewegung in Oberschlesien nach den Ersted Weltkrieg (1918-1922). Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1987.
  • Drabina J.: Górny Śląsk. Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002.
  • Drobner B.: Rzecz o klasowym ruchu zawodowym w Polsce w świetle prasy socjalistycznej. T. 5. Wydawnictwo Związkowe CRZZ, Warszawa 1967.
  • Dubiński J.: Węgiel kamienny - paliwo z przyszłością w światowej gospodarce energetycznej. "Wiadomości Górnicze" 2005, nr 9.
  • Dyba M.: Śląskie drogi od X w. do 1939 r. Sejmik Samorządowy Województwa Katowickiego, Katowice 1992.
  • Dziadul J.: Czarny układ. "Polityka" 2003, nr 39.
  • Dziedzictwo i historia górnictwa oraz możliwości wykorzystania pozostałości dawnych robót górniczych. PW, Wrocław 2005.
  • Dzieje Górnego Śląska w latach 1816-1947. Red. F. Hawranek. Instytut Śląski, Opole 1981.
  • Dzieje górniczego ruchu zawodowego w Polsce. T. 2: 1918-1944. Red. J. Kantyka. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa-Katowice 1986.
  • Dzieje górniczego ruchu zawodowego w Polsce. T. 3, 1945-1987. Red. J. Kantyka. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1990.
  • Dzieje górnośląskiej medycyny w świetle zasobów źródłowych. Red. J.M. Dyrda i M. Gruszka. ŚAM, Katowice 2007.
  • Dzieje Polski. Red. J. Topolski. PWN, Warszawa 1981.
  • Dziewięcka-Bokun L.: Bezpieczeństwo socjalne jako podstawa pokoju społecznego. W: Bezpieczeństwo socjalne. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2003.
  • Dziewięcka-Bokun L.: O roli i miejscu polityki społecznej w nowoczesnych systemach politycznych. W: O roztropną politykę społeczną. Red. J. Auleytner. Śląsk, Katowice 2002.
  • Dziubińska-Michalewicz M.: Szczególne uprawnienia emerytalno-rentowe górników w wybranych krajach UE. Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, Warszawa 2005.
  • Dźwigoł H.: Model restrukturyzacji organizacyjnej przedsiębiorstwa górnictwa węgla kamiennego. Difin, Warszawa 2007.
  • Edukacja wobec rynku pracy i integracji europejskiej. Red. K. Szczepańska-Woszczyna, Z. Dacko-Pikiewicz. WSB, Dąbrowa Górnicza 2007.
  • Europejski model społeczny. Doświadczenia i przyszłość. Red. D. Rossati. PWE, Warszawa 2009.
  • Faliszek K., Łęcki K., Wódz K.: Górnicy. Zbiorowości górnicze u progu zmian. Śląsk, Katowice 2001.
  • Fall L.: Górnictwo węglowe w Polsce i jego znaczenie gospodarcze. "Kalendarz Górniczo-Hutniczy" 1938.
  • Folklor Górnego Śląska. Red. D. Simonides. Śląsk, Katowice 1989.
  • Fornalczyk A., Choroszczak J., Mikulec M.: Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego - programy, bariery, efektywność, pomoc publiczna. Poltext, Warszawa 2008.
  • Frąckiewicz L.: Hotel pracowniczy mieszkaniem. Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1979.
  • Frąckiewicz L.: Polityka społeczna w systemie społecznej gospodarki rynkowej. W: Społeczna gospodarka rynkowa. Red. E. Okoń-Horodyńska. AE, Katowice 1991.
  • Frąckiewicz L.: Warunki i jakość życia ludności. W: Społeczny obraz Śląska na przełomie wieków. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2004.
  • Frąckiewicz L., Zrałek M., Mitręga M.: Problemy ekonomiczno-społeczne górnictwa w procesie restrukturyzacji. W: Rozwój społeczny województwa katowickiego. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 1936.
  • Frużyński: Die Entstehung der Bergbau- und Hüttenindustrie in Oberschlesien. W: Vor der Dampfmaschine zur Eisenbahn. Red. P. Chmiel. Oberschlcsiches Landesmuseum, Ratmgcn 2004.
  • Frużyński A.: Technische Zeichnungen und Pläne des Oberbergamts Breslau (OBB) aus der Zeit der Frühindustrialisierung in Oberschlesien 1780-1860. W: Vor der Dampfmaschine zur Eisenbahn. Red. P. Chmiel. Oberschlesisches Landesmuseum, Ratingen 2004.
  • Frysztacki K.: Socjalna Ameryka. Nomos, Kraków 2005.
  • Fuchs K.: Vom Dirigismus zum Liberalismus: die Entwicklung Oberschlesiens als preus-sisches Berg- und Huttenrevier. Franz Steiner, Wiesbaden 1970.
  • Fuchs K: Wirtschaftsgeschichte Oberschlesiens 1871-1945. Hans Krach, Dortmund 1981.
  • Fuchs K.: Zur läge der Industrie West- und Ost-Oberschlesiens 1919-1939. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy dały mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Gadowska K.: Zjawisko klientelizmu polityczno-ekonomicznego. Systemowa analiza powiązań sieciowych na przykładzie przekształceń sektora górniczego w Polsce. UJ, Kraków 2002.
  • Gayko G.: History of Mining on the Territory of Present Ukraine. "MIOCEN" 2005.
  • Gąsiorowska N.: Górnictwo i hutnictwo w Polsce. Książka i Wiedza, Warszawa 1949.
  • Gąsiorowska N.: Górnictwo i hutnictwo w Królestwie Polskim 1815-1830. Książka i Wiedza, Warszawa 1922.
  • Gąsiorowska N.: Górnicy i hutnicy w Królestwie Polskim 1864-1866. PWN, Warszawa 1957.
  • Gerber M. R.: Osterreichisch-Schlesien von 1742 bis zum Endes des Ersted Weltkrieges. Stiftung Kulturwerk Schlesien, Würzburg 1994.
  • Gieschewald: The New Upper-Silesian Coalmine Worker's Village by Bergwerksgesellschaft Georg von Giesche's Erben (the Coalmining Company of Georg von Giesche Inheritors) Designed by E. and G. Zillman Architects from Charlottenburg. Town Culture Club "Szopienice-Giszowiec", Katowice 2006.
  • Gilejko L.: Związkowy udział - próba oceny. W: Związki zawodowe a restrukturyzacja. Bariery czy kompromis? Red. L. Gilejko. SGH, Warszawa 2003.
  • Gisman P.: Rozwój prawodawstwa górniczego w Polsce. W: Dziedzictwo i historia górnictwa oraz możliwości wykorzystania pozostałości dawnych robót górniczych. PW, Wrocław 2005.
  • Gisman S.: Ilustrowany górniczy słownik encyklopedyczny. Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, Stalinogród 1955.
  • Gisman S.: Słownik górniczy. Instytut Węglowy, Katowice 1949.
  • Godula F.: Historia handlu i przemysłu Górnego Śląska. Fiszer i Majewski, Poznań 1911.
  • Gorzelak G., Szczepański M.S.: Przyszłość Górnego Śląska w perspektywie 2020 roku. "Polska 2000 plus. Biuletyn" 2003, nr 1(7).
  • Gospodarka Górnego Śląska na przełomie XX i XXI wieku. Red. A.S. Barczak. AE, Katowice 2006.
  • Górkiewicz E.: Obecny stan zatrudnienia inżynierów górniczych i widoki na przyszłość. Komisja Studiów Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży Akademickiej, Warszawa 1937.
  • Górnictwo 2002. PAN, Kraków 2002.
  • Górnictwo wczoraj i dziś. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Mysłowice 2008.
  • Górnicy górnośląscy - ludzie zbędni, ludzie luźni. Red. M.S. Szczepański. Andrzej Matczewski Publisher, Katowice 1994.
  • Górniczy etos. Tradycja i współczesność. Stowarzyszenie Thesaurus Silesiak, Lędziny 2006.
  • Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy dały mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Górny Śląsk: prace i materiały geograficzne. Red. A. Wrzosek. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1955.
  • Grzyb M.: Narodowościowo-polityczne aspekty przemian stosunków własnościowych i kadrowych w przemyśle w latach 1922-1939. UŚ, Katowice 1978.
  • Guščyn I.W.: Poniatje, priroda i widy socjalnowo obespieczenja. W: Prawo social'nogo obespečenija. Red. l.W. Guščyn. Amalfieja, Minsk 2004.
  • Hanz-Werner F.: Zarządzanie kryzysowe: aspekty społeczne, doświadczenia europejskich przedsiębiorstw. Poltext, Warszawa 1996.
  • Hawranek F.: Historyczne uwarunkowania odrębności Górnego Śląska. W: Folklor Górnego Śląska. Red. D. Simonides. Śląsk, Katowice 1989.
  • Henderson W.O.: The State and the Industrial Revolution in Prussia 1840-1870. Liverpool University Press, Liverpool 1958.
  • HibbertN.: Industrial Relations in the Coal Industry. "Employee Relations" 1987, No. 2.
  • Historia Śląska. T. 3. Red. S. Michalkiewicz. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1985.
  • Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400. Red. M. Kutrzeba. Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1933.
  • Hojka Z.: Polski ruch zawodowy w województwie śląskim (1922-1939). Oblicze polityczne. UŚ, Katowice 2006.
  • Hosoda S.: Położenie socjalne robotników w górnictwie węglowym w dobrach książąt pszczyńskich na Górnym Śląsku 1847-1870. UW, Wrocław 1997.
  • Hrebenda A.: Górnośląska klasa robotnicza w latach międzywojennych 1922-1939. PWN, Katowice 1979.
  • Hrebenda A., Wódz J.: Życie codzienne bezrobotnych w regionie Górnego Śląska. UW, Warszawa 1992.
  • Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego za październik oraz 10 miesięcy 2004 roku. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2004.
  • Informacja o realizacji procesu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w kwietniu oraz w okresie styczeń-kwiecień 2007. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2007.
  • Informacja rządu w sprawie sytuacji górnictwa węgla kamiennego ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa pracy. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2007.
  • "Informator Związkowca" 1974.
  • Iwaszkiewicz W.: Z zagadnień zatrudnienia w województwie śląsko-dąbrowskim. "Praca i Opieka Społeczna" 1946, nr 3.
  • Jachowicz P.: Strajk górników brytyjskich w latach 1984-1985. SGH, Warszawa 2002.
  • Jachowicz P.: Upadek górnictwa węgla kamiennego w Wielkiej Brytanii. W: Stare okręgi przemysłowe. Dylematy industrializacji i dezindustrializacji. Red. W. Morawski i A. Zawistowski. SGH, Warszawa 2008.
  • Jachowicz P.: Wpływ strajku z łat 1984-1985 na mechanizmy zarządzania i stosunki pracownicze w górnictwie brytyjskim. W: Między gospodarką a polityką. SGH, Warszawa 2001.
  • Jachowicz P., Siewierski J.: Reformy górnictwa w Wielkiej Brytanii i w Polsce. Porównania i konkluzje. W: Stare okręgi przemysłowe. Dylematy industrializacji i dezindustrializacji. Red. W. Morawski i A. Zawistowski. AGH, Warszawa 2008.
  • Jakubowski W.: Gospodarka rynkowa i jej cechy. W: Społeczeństwo i polityka. Red. K. Wojtaszczyk, W. Jakubowski. Aspra-Jr, Warszawa 2001.
  • Janicki S.: Dziesięć lat przynależności Śląska do Rzeczypospolitej 1922-1932. Drukarnia Ludowa Mysłowice, Katowice 1932.
  • Jaros J.: Dzieje polskiej kadry technicznej (1136-1976). PWN, Warszawa-Kraków 1978.
  • Jaros J.: Górnictwo węgla kamiennego. W: Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich. T. 2. Red. J. Pazdur. Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, Katowice 1960.
  • Jaros J.: Historia górnictwa węglowego w Polsce Ludowej (1945-1970). PWN, Warszawa-Kraków 1973.
  • Jaros J.: Historia górnictwa węglowego w zagłębiu górnośląskim do 1914 r. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965.
  • Jaros J.: Historia górnictwa węglowego w zagłębiu górnośląskim w latach 1914-1945. PWN, Katowice-Kraków 1969.
  • Jaros J.: Kopalnia "Król" w Chorzowie w latach hitlerowskiej okupacji (1939-1945). W: Studia i materiały z dziejów Śląska. T. 3. Ossolineum, Wrocław 1960.
  • Jaros J.: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1984.
  • Jaros J.: Tajemnice górnośląskich koncernów. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1988.
  • Jaros J.: Zarys dziejów górnictwa węglowego. PWN, Warszawa-Kraków 1975.
  • Jarosz D.: "Masy pracujące przede wszystkim". Organizacja wypoczynku w Polsce w latach 1945-1956. AŚ, Warszawa-Kielce 2003.'
  • Jaworski A.: Szkolnictwo górnicze a przemysł węglowy Polski 1945-1989. PO, Opole 1998.
  • Jońca K.: Polityka socjalna Niemiec w przemyśle ciężkim Górnego Śląska (1871-1914). Śląsk, Katowice 1966.
  • Jońca K.: Położenie robotników w przemyśle górniczo-hutniczym w latach 1889-1914. Ossolineum, Wrocław 1960.
  • Jońca K.: Status prawny mniejszości na obszarze podzielonego Górnego Śląska w latach 1922-1939. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy dały mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Kaeckenbeeck G.: The International Experiment of Upper Silesia, A Study in the Working of the Upper Silesian Settlement 1922-1937. Oxford University Press, London-New York-Toronto 1942.
  • Kaczmarek R., Kucharski M., Cybula A.: Alzacja/Lotaryngia a Górny Śląsk. Dwa regiony pogranicza 1648-2001. Pergamon, Katowice 2001.
  • Kania J.: Das historische Dreigestirn am Werdehimmel der Grossindustrie Oberschlesiens: Georg von Giesche. Schlesischer Musenalmanach Verlag, Myslovitz 1920.
  • Karbownik A., Jędrychowski S., Sobola W., Tausz K., Wodarski K.: Analiza i ocena przebiegu procesu restrukturyzacji zatrudnienia w polskim górnictwie węgla kamiennego w latach 1990-1997. GIG, Katowice 1998.
  • Karczyńska H.: Pomoc społeczności polskiej dla Górnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem kobiet. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy daty mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Karta Górnika. "Kalendarz Górniczy" 1988.
  • Kiefer H.: Zmiany strukturalne przemysłowego i zurbanizowanego regionu Górnego Śląska na podstawie doświadczeń z lat 1960-2000 z Zagłębia Ruhry. W: Architektura przemysłowa i zabytki techniki na Śląsku w dobie restrukturyzacji. Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska, Katowice 2000.
  • Klaussmann A.O.: Górny Śląsk przed laty. Muzeum Historii Katowic, Katowice 1997.
  • Kokot J.: Polityka gospodarcza Prus i Niemiec na Śląsku 1740-1945. Wydawnictwo Zachodnie, Poznań 1948.
  • Kolny B., Maciejewski G.: Zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym w wyniku restrukturyzacji przemysłu węgłowego w województwie śląskim - mity i fakty. IPiSS, Warszawa 2006.
  • Korekta programu rządowego: Strategia działalności górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2007-2015. Ministerstwo Gospodarki. Warszawa 2009.
  • Korniłowicz K.: Akcja społeczno-kulturalna w górnictwie angielskim. 1GS, Warszawa 1929.
  • Korzeniowska W.: Edukacja różnych warstw społecznych na Górnym Śląsku - koniec wieku XIX i XX. Analiza porównawcza. W: Osoba - Edukacja - Dialog. Red. M. Ledzińska, G. Rudkowska. L. Wrona. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2002.
  • Korzeniowska W.: Kurorty górnośląskie dawniej i dziś. Instytut Śląski, Opole 1992.
  • Kosmalski M.: Restrukturyzacja finansowa i organizacyjna górnictwa węgla kamiennego w latach 1990-2001. "Kontrola Państwowa" 2003, nr 2.
  • Kotłowski T.: Zjednoczenie Zawodowe Polskie 1918-1939. UAM, Poznań 1977.
  • Koziarski S.M.: Komunikacja na Śląsku. Instytut Śląski, Opole 2000.
  • Kozik K.: Bezpieczeństwo i higiena pracy w górnictwie. Śląsk, Katowice 1970.
  • Kozina L: Chaos i uporządkowanie. Dylematy architektoniczne na przemysłowym Górnym Śląsku w lalach 1763-1955. UŚ, Katowice 2005.
  • Kroszel J.: Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. WSZiF, Warszawa-Wrocław 2005.
  • Krzeczkowski K.: Idee przewodnie ubezpieczeń społecznych. ISS, Warszawa 1936.
  • Kuczyński J.: Die Geschichte der Lage der Arbiter in Deutschland 1933-1945. Tribune Verlag, Berlin 1953.
  • Kuczyński J.: Położenie robotników w Niemczech. Książka i Wiedza, Warszawa 1952.
  • Kulczyński W.: Problem mieszkaniowy przemysłu węglowego. "Kalendarz Górnika" 1947.
  • Kupny J.: Śląski etos pracy - szansa do wykorzystania. W: Przeciwdziałanie skutkom społecznym restrukturyzacji gospodarki. Wyzwania dla województwa śląskiego. GIG, Katowice 2001.
  • Kuzio-Podrucki A.: Tiele- Wincklerowie arystokracja węgla i stali. Monos, Bytom 2006.
  • Kwestie społeczne regionu wysoko uprzemysłowionego. T. I. Red. L. Frąckiewicz. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1989.
  • Kwestie społeczne regionu wysoko uprzemysłowionego. T. 2. Red. L. Frąckiewicz. Fundacja dla Wspierania Śląskiej Humanistyki, Katowice 1992.
  • Landau L.: Skład zawodowy ludności Polski. Wybór pism. PWN, Warszawa 1957.
  • Landau Z., Tomaszewski J.: Gospodarka Polski międzywojennej. T. 1. Książka i Wiedza, Warszawa 1967.
  • Lechowicz T.: Zaległości składkowe w instytucjach ubezpieczeń społecznych. "Przegląd Ubezpieczeń Społecznych" 1934, nr 10.
  • Leksykon górniczy. Praca zbiorowa. Śląsk, Katowice 1989.
  • Leksykon polityki społecznej. Red. B. Rysz-Kowalczyk. Aspra-Jr, Warszawa 2001.
  • Ligęza J.: Śląska kultura ludowa. W: Śląsk, ziemia i ludzie. Red. R. Lutman i K. Popiołek. Instytut Śląski, Katowice-Wrocław 1948.
  • Linker H.: Dynamiczny rozwój potencjału w okręgu Ruhry. W: Restrukturyzacja starych okręgów przemysłowych - doświadczenia zachodnie a sytuacja w Polsce. Fundacja im. Friedricha Eberta, Warszawa 1991.
  • Lis M.: Górny Śląsk. Zarys dziejów do I wojny światowej. Instytut Śląski, Opole 1986.
  • Lis M.: Górny Śląsk, Zarys dziejów do połowy XX wieku. UO, Opole 2001.
  • Lis M., Aenft S.: Podczas 11 wojny światowej. W: Dzieje Górnego Śląska w latach 1816-1947. Red. F. Hawranek. Instytut Śląski, Opole 1981.
  • Lisowski A.: Podstawy ekonomicznej efektywności podziemnej eksploatacji złóż. Wydawnictwo Naukowe PWN, Katowice-Warszawa 2001.
  • Lisowski A.: Zarządzanie w przemysłach wydobywczych. WSZMiJO, Katowice 2005.
  • Lista największych polskich przedsiębiorstw. "Polityka" 2005, nr 17 (dodatek: "Pięćsetka Polityki").
  • Lista największych polskich przedsiębiorstw. "Polityka" 2006, nr 16 (dodatek: "Pięćsetka Polityki").
  • Lista największych polskich przedsiębiorstw. "Polityka" 2007, nr 17/18 (dodatek: "Pięćsetka Polityki").
  • Lustig J.: Geschichte der Stadt Myslowilz in Ober-Schlesien. In Kommission bei S. Schafer, Myslowitz 1867.
  • Machray R.: The Problem of Upper Silesia. G. Allen and Unwin, London 1945.
  • Macieja M.: Jak być mogło, ale nie będzie. "Tygodnik Powszechny" 2002, nr 49.
  • Madziarz M., Sztuk H.: Niekorzystny wizerunek zawodu górnika w polskim społeczeństwie okresu przemiany gospodarczej jako konsekwencja niewiedzy o źródłach przywilejów "górniczego stanu". W: Dziedzictwo i historia górnictwa oraz możliwości wykorzystania pozostałości dawnych robót górniczych. PW, Wrocław 2005.
  • Madziarz M., Sztuk H.: "Wolność" i przywileje górnicze jako wyraz szacunku wobec wszechstronnej wiedzy, niezwykłych umiejętności i odwagi górników. W: Aktualia i perspektywy górnictwa. PW, Wrocław 2003.
  • Maik W.: Problematyka restrukturyzacji regionu w okresie transformacji ustrojowej. W: Polityka rozwoju regionalnego i lokalnego w okresie transformacji systemowej. Red. S. Bagdziński, W. Maik, A. Potoczek. UMK, Toruń 1995.
  • Majewski S.: Śląski Fundusz Wolnych Kuksów. "Kalendarz Górniczo-Hutniczy" 1934.
  • Malinowski B.: Przemyśl górniczy w Polsce. Wydawnictwo Towarzystw Czytelni Ludowych, Katowice 1927.
  • Marszowski R.: Śląski rynek pracy. Podstawowe zagrożenia i zadania. W: Rynek pracy, lokalna polityka zatrudnieniowa i integracja społeczna. Górnośląskie i górnoaustriackie doświadczenia. Red. H.M. Pascher, R. Markowski i K. Tausz. GIG, Katowice 2005.
  • Masnyk M.: Prawo narodów do samostanowienia a geneza plebiscytu górnośląskiego. W: Powstania śląskie z perspektywy osiemdziesięciolecia. Red. M. Masnyk. UO, Opole 2003.
  • Melich A.: Zatrudnienie i płaca w hutnictwie żelaza. Śląsk, Katowice 1969.
  • Metodologia pomiaru jakości życia. Red. W. Ostasiewicz. AE, Wrocław 2002.
  • Michalkiewicz S., Sydor J.: Dzieje Śląska w wypisach. PZWS, Warszawa 1964.
  • Między gospodarką a polityką. SGH, Warszawa 2001.
  • Międzynarodowa waluta socjalistyczna krajów RWPG. PWE, Warszawa 1974.
  • Mildner J.: O Konwencji Genewskiej, autonomii śląskiej i o zespoleniu Śląska z Polską. BMBZG, Katowice 2002.
  • Mitręga M.: Polityka socjalna wobec górników węgla kamiennego. Fundacja im. Friedricha Eberta, Katowice 1994.
  • Mitręga M.: Restrukturyzacja umiejscowiona. Socjalne i regionalne aspekty przemian w górnictwie węgla kamiennego. UŚ, Katowice 2001.
  • Mitręga M.: Świadczenia emerytalne w polskim górnictwie węgla kamiennego na tle tendencji w wybranych krajach UE. W: W obliczu starości. Red. L. Frąckiewicz. ROPS, Katowice 2007.
  • Mitręga M.: Zagrożenia zawodowe i ich konsekwencje w pracy górniczej - sytuacja w kopalniach węgla kamiennego województwa katowickiego. W: Kwestie społeczne regionu wysoko uprzemysłowionego. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1989.
  • Mochow A.A.: Sočetanie častnych i publičnych interesow pri prawowom regulirowanii medicinskoj dejatel'nosti. Yuridichesky Centr Press, Saint Petersburg 2003.
  • Mokrzycki E.: Perspektywy rozwoju energetyki na węglu kamiennym i węglu brunatnym. W: Górnictwo 2002. PAN, Kraków 2002.
  • Molenda D.: Górnictwo kruszcowe na terenie złóż śląsko-krakowskich do połowy XVI w. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1963.
  • Mrozek W.: Rodzina górnicza. Przekształcenia społeczne w górnośląskim środowisku górniczym. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1965.
  • Nalepa-Orłowska I.: Typy robotniczego osadnictwa górniczo-hutniczego na Górnym Śląsku. W: Górny Śląsk: prace i materiały geograficzne. Red. A. Wrzosek. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1955.
  • Naumiuk J.: Na początku trudnej drogi. Ruch zawodowy w Polsce Ludowej w latach 1944-1949. Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1985.
  • Ney R.: Gospodarka surowcami mineralnymi: stan, potrzeby badawcze i metodyka badań w kontekście przemian cywilizacyjnych. W: Aktualne i perspektywiczne problemy nauk o ziemi i nauk górniczych. Red. B. Ney. PAN, Warszawa 2007.
  • Niektóre problemy społeczne w województwie katowickim. Red. J. Wódz. UŚ, Katowice 1993.
  • Nowak J.: Kronika miasta i powiatu Tarnowskie Góry. Najstarsze dzieje Śląska i ziemi Bytomsko-Tarnogórskiej. Księgarnia Polska Jana Nowaka, Tarnowskie Góry 1927.
  • Nowak K., Sobula W., Tausz K.: Restrukturyzacja górnictwa - dramat czy szanse dla Śląska. W: Górnicy górnośląscy - ludzie zbędni, ludzie luźni. Red. M.S. Szczepański. Andrzej Malczewski Publisher, Katowice 1994.
  • Nowakowska K.: Ocena lokalnej infrastruktury społeczno-gospodarczej. W: Śląski rynek pracy. Red. A.S. Barczak i K.K. Tausz. PWE, Katowice-Warszawa 2004.
  • O roztropną politykę społeczną. Red. J. Aulcytner. Śląsk, Katowice 2002.
  • Oberschlesien. Das land und seine Menschen. Landsmannschaft der Oberschlesier, Ratingen 1990.
  • Oniszczenko L.: Środki publiczne na restrukturyzację zatrudnienia w górnictwie węgla kamiennego. "Kontrola Państwowa" 2001, nr 6.
  • Osiągnięcia socjalne Polski Ludowej. Zakład Wydawnictw Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, Warszawa 1951.
  • Osoba - Edukacja - Dialog. Red. M. Ledzińska, G. Rudkowska. L. Wrona. AP, Kraków 2002.
  • Page Arnot R.: Wie Miners: Years of Struggle. A History of the Miners' Federation of Great Britain. Allen and Unwin, London 1953.
  • Państwo socjalne w Europie. Historia - rozwój - perspektywy. Red. K. Kraus, T. Geisen, K. Piątek. UMK, Toruń 2005.
  • Paszcza H., Marzec R.: Znaczenie polskiego węgla kamiennego w Unii Europejskiej. MIOCEN 2005. AWK Geo, Kraków 2005.
  • Pater M., Sydor J., Szerer B.: Dzieje górniczego ruchu zawodowego w Polsce (do 1918 r.J. CRZZ, Warszawa 1971.
  • Pazdur J.: Górnictwo w epoce feudalnej. W: Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich. T. 1. Red. J. Pazdur. Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, Katowice 1960.
  • Pazdur J.: Ruch zawodowy i klasowy. W: Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich. 'Y. 1. Red. J. Pazdur. Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, Katowice 1960.
  • PENTATUS S.A. Raport analityczny. Wydział Doradztwa i Analiz Rynkowych Domu Maklerskiego BOŚ S.A., Warszawa 2009.
  • Piątek K.: Państwo socjalne w Polsce: od rozbiorów poprzez rządy socjalizmu do aktualnego procesu transformacji. W: Państwo socjalne w Europie. Historia - rozwój -perspektywy. Red. K. Kraus, T. Geisen, K. Piątek. UMK, Toruń 2005.
  • Piątkowski M.: Społeczne ubezpieczenia rentowe w pierwszym dziesięcioleciu Polski Ludowej. W: Studia i materiały z historii ubezpieczeń społecznych w Polsce. Z. 3. ZUS, Warszawa 1985.
  • Piernikarczyk J.: Historia górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku. T. 1. Śląski Związek Akademicki, Katowice 1933.
  • Piernikarczyk J.: Historia górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku. T. 2. Śląski Związek Akademicki, Katowice 1936.
  • Piernikarczyk L: Pierwsza polska ustawa górnicza, czyli "Ordunek Górny": historyczny dokument Górnego Śląska z roku 1528. Instytut Śląski, Opole 1998.
  • Piernikarczyk J.: Wpływ i udział Anglików w tworzeniu wielkiego przemyski na Górnym Śląsku. ZGraf. K. Miarki, Mikołów 1936.
  • Pluta L.: Stanisław Majewski koordynator i organizator średniego szkolnictwa dozoru górniczego w Polsce (1924-1939 i 1945-1948). Muzeum Śląskie, Katowice 2007.
  • Pladkowski T.: Prawo górnicze. Wydawnictwo Geologiczne, Warszawa 1961.
  • Początki i rozwój miast Górnego Śląska. Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2004.
  • Podział Śląska w 1922 roku: okoliczności i następstwa. Red. A. Brożek i T. Kulak. PAN KNH, Warszawa 1996.
  • Polityka rozwoju regionalnego i lokalnego w okresie transformacji systemowej. Red. S. Bagdziński, W. Maik, A. Potoczek. UMK, Toruń 1995.
  • Polityka społeczna. Red. A. Rajkiewicz, J. Supińska, M. Księżopolski. Interart, Warszawa 1996.
  • Polityka społeczna. Red. A. Kurzynowski. SGH, Warszawa 2006. Polskie górnictwo w UE. WUG, Katowice 2001.
  • Ponczek M.: Geneza i rozwój kulimy fizycznej na Górnym Śląsku 1895-1945. Zarys problematyki. Wszechnica Muzeum Śląskiego, Katowice 1989.
  • Popiołek F.: Opieka społeczna w przemyśle hutniczo-górniczym na ziemiach polskich. Śląska Gazeta Lekarska, Cieszyn 1946.
  • Popiołek K.: Historia Śląska od pradziejów do 1945 r. Śląsk, Katowice 1972.
  • Popkiewicz J., Ryszka F.: Przemyśl ciężki Górnego Śląska w gospodarce Polski międzywojennej (1922-1939). Ossolineum, Opole 1959.
  • Popow J.N., Šewčuk A.B.: Wwedenije čsociologiju truda i zanjatosti. Dieło, Moskva 2005.
  • Powstania śląskie z perspektywy osiemdziesięciolecia. Red. M. Masnyk. UO, Opole 2003.
  • Praktyczne aspekty jakości i produktywności. TQM-SOFT, Kraków 2005.
  • Prawo social'nogo obespečenija. Red. I.W. Guščyn. Amalfieja, Minsk 2004.
  • Prevention of Accidents Due to Explosions Underground in Coal Mines. International Labour Office, Geneva 1974.
  • Problemy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w polskim górnictwie. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Mysłowice 2005.
  • Problemy edukacyjne i zdrowotne regionu uprzemysłowionego. Red. J. Sztumski. UŚ, Katowice 1998.
  • Przeciwdziałanie skutkom społecznym restrukturyzacji gospodarki. Wyzwania dla województwa śląskiego. GIG, Katowice 2001.
  • Przemiany społeczno-ekonomiczne w okresie transformacji - diagnoza i próby oceny. Red. E. Bednarska i Cz. Domański. UŁ, Łódź 2003.
  • Przemysł na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w XIX i XX wieku. Red. A. Barciak i A. Topól. UŚ, Katowice 2004.
  • Przybyłka A.: Górnicy na Górnym Śląsku. Zabezpieczenie socjalne. Śląsk, Katowice 2004.
  • Przybyłka A.: Migracje na Górnym Śląsku jako źródło naboru kadry górniczej. W: Emigracja jako problem lokalny i globalny. Red. A. Lipski i W. Walkowska. GWSP, Mysłowice 2010.
  • Przybyłka A.: Niektóre aspekty wyjazdów śródrocznych dzieci z województwa katowickiego. W: Problemy edukacyjne i zdrowotne regionu uprzemysłowionego. Red. J. Sztumski. Katowice 1998.
  • Przybyłka A.: Patologia społeczna jako skutek wykluczenia społecznego w województwie śląskim. W: Zapobieganie wykluczeniu społecznemu. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2005.
  • Przybyłka A.: Płaca jako element kształtujący poziom życia górników na Górnym Śląsku w ciągu dziejów. W: Polityka społeczna. Badania, dydaktyka, rozwój. Red. A. Rączaszek. AE, Katowice 2008.
  • Przybyłka A.: Restrukturyzacja kluczowych gałęzi przemysłu w województwie śląskim. W: Społeczny obraz Śląska na przełomie wieków. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2004.
  • Przybyłka A.: Rol' profsouzov v razvitìi gornogo dela na Vysokoj Silezii Ekonomika: problemi teoriii ta praktiki: zbirnik naukovih prac. Dnipropetrovc'kij nacional'nij univercitet. Dnipropetrovs'k 2007.
  • Przybyłka A.: Społeczne aspekty restrukturyzacji górnictwa w wybranych krajach Unii Europejskiej. W: Międzynarodowa polityka społeczna. Aspekty porównawcze. Red. B. Balcerzak-Paradowska i A. Rączaszek. IPiSS-AE, Warszawa-Katowice 2010.
  • Przybyłka A.: Wpływ rozwoju górnictwa na kształtowanie się rozwiązań w zakresie ubezpieczeń brackich na Górnym Śląsku. W: Choroba i śmierć w perspektywie społecznej wXII1-XXJ wieku. Red. D.K. Chojecki i E. Włodarczyk. DiG, Warszawa 2010.
  • Przybyłka A.: Zabezpieczenie socjalne świadczone przez ubezpieczenia brackie na rzecz populacji górników Górnego Śląska. W: Bezpieczeństwo socjalne. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2003.
  • Pukowska-Mitka M.: Cykle węglowe w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym. UŚ, Katowice 2002.
  • Pyka J., Pawełczyk E., Madejski A.: Ekonomiczno-finansowe implikacje restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 1998-2002. Wydawnictwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizatora", Toruń 2006.
  • Rajkiewicz A.: Istota polityki społecznej - wczoraj i dziś. W: Polityka społeczna. Red. A. Rajkiewicz, J. Supińska, M. Księżopolski. Interart, Warszawa 1996.
  • Raport z oceny bezpieczeństwa pracy w kopalniach węgla kamiennego. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2007.
  • Rechowicz H.: Dorobek polskiego sportu w górnośląskiej części województwa śląskiego (1922-1939). W: Z dziejów kultury fizycznej. Red. J. Unicki i B. Woltmann. PTNKF, Gorzów 1996.
  • Repctzki K.: Oberschlesien. Industrie und Wirtschaft. Landsmannschaft der Obcrschlc-sier, Bonn 1971.
  • Restrukturyzacja starych okręgów przemysłowych - doświadczenia zachodnie a sytuacja w Polsce. Fundacja im. Friedricha Eberta, Warszawa 1991.
  • Richard T.A.: Man and Metals. A History of Mining in Relation to the Development of Civilization. McGraw-Hill Book Company. London 1932.
  • Rocznik statystyczny przemysłu 2006. GUS, Warszawa 2006.
  • Rocznik statystyczny województwa śląskiego. WUS, Katowice 2003.
  • Rocznik statystyczny województwa śląskiego. WUS, Katowice 2004.
  • Rocznik statystyczny województwa śląskiego. WUS, Katowice 2008.
  • Rodzina w województwie katowickim. Red. W. Swiątkiewicz. Instytut Górnośląski, Katowice 1998.
  • Rogoż L.: Sytuacja socjalno-bytowa załóg górniczych. W: Szkice z dziejów górnictwa w Polsce Ludowej. Red. J. Mitręga. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Katowice 1970.
  • Rola H.: Awans społeczny górników i hutników w latach 1945-1949. W: Studia i materiały z dziejów województwa katowickiego w Polsce Ludowej. T. 6. Red. H. Rechowicz. Śląsk, Katowice 1972.
  • Rola H.: Przemyśl hutniczy w Polsce Ludowej. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1977.
  • Rose W.J.: The Drama of Upper Silesia. Stephen Daye Press, Brattleboro, Vermont 1935.
  • Rosner J.: Polityka społeczna i służby społeczne w PRL. PWE, Warszawa 1972.
  • Roszkowski S.: Urlopy wypoczynkowe pracowników najemnych. Księgarnia Robotnicza, Warszawa 1929.
  • Rozwój społeczny województwa katowickiego. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 1996.
  • Rusnak Z.: Stan badań nad poziomem i jakością życia. W: Metodologia pomiaru jakości życia. Red. W. Ostasiewicz. AE, Wrocław 2002.
  • Rusno N.A.: Poniatje socjologowo obespieczenija: filosofsko-metodologiczeskij aspekt. Wiestnik Czalabinskogo Gosudarstwinnogo Uniwersiteta. Fiłozofia. Socjologia. Kulturologia 2009, nr 11.
  • Rychliński S.: Polityka społeczna. "Wiedza i Życie" 1938, z. 4.
  • Rynek pracy, lokalna polityka zatrudnieniowa i integracja społeczna. Górnośląskie i górnoaustriackie doświadczenia. Red. H.M. Pascher, R. Markowski i K. Tausz. GIG, Katowice 2005.
  • Schofer L.: The Formation of a Modern Labor Force. Upper Silesia, 1865-1914. University of California, Los Angeles-London 1975.
  • Schumacher L.: Inicjatywy socjalne cesarzy rzymskich w świetle źródeł numizmatycznych. Vis, Poznań 1995.
  • Seidl K.: Mieszkania robotnicze w górnośląskim przemyśle górniczym. KAW, Katowice 1995 (wznowienie z roku 1912).
  • Sęczyk K.: Ochrona zdrowia górników. Zagadnienia higieny i bezpieczeństwa pracy w górnictwie śląskim. ISS, Warszawa 1939.
  • Siewierski J.: Górnicze związki zawodowe wobec problemu restrukturyzacji branży. W: Związki zawodowe a restrukturyzacja. Red. L. Gilejko. SGH, Warszawa 2003.
  • Siewierski J.: Polskie górnictwo węglowe po 1989 roku. W: Stare okręgi przemysłowe. Dylematy industralizacji i dezindustrializacji. Red. D. Morawski i A. Zawistowski. SGH, Warszawa 2008.
  • Siewierski J.: Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego. Rynkowa niespodzianka. W: Aktorzy restrukturyzacji - trudne role i wybory. Red. L. Gilejko. SGH, Warszawa 2006.
  • Siewierski J.: Sektory paliw i energii w Polsce. W: Społeczne uwarunkowania i skutki restrukturyzacji sektorów strategicznych. Red. L. Gilejko. SGH, Warszawa 2001.
  • Simon W. M.: Germany in the Age of Bismarck. George Allen and Unwin, London 1968.
  • Simonides D.: Rozwój i znaczenie folkloru na Górnym Śląsku. W: Folklor Górnego Śląska. Red. D. Simonides. Śląsk, Katowice 1989.
  • Simonides D.: Tradycyjny etos górniczy. W: Górniczy etos. Tradycja i współczesność. Stowarzyszenie Thesaurus Silesiak, Lędziny 2006.
  • Sinclair J.: Coal-Mining Economies: Organization and Management. Sir Isaac Pitman and Sons, London 1957.
  • Skocpol T.: Państwo jako struktura o janusowym obliczu. W: Współczesne teorie socjologiczne. Wybór i oprac. A. Jasińska-Kania, L.M. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski. Scholar, Warszawa 2006.
  • Sławka J.: Opieka nad dzieckiem na terenie ogródków działkowych i przydomowych. "Działkowiec Śląski" 1934, nr 11.
  • Sobel M., Galemba J.: Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla energetycznego ze szczególnym uwzględnieniem dostawców rosyjskich. "Polityka energetyczna" 2006, t. 9, z. spec.
  • Sobula W., Tausz K., Wodarski K.: Analiza i ocena przebiegu procesu restrukturyzacji zatrudnienia w polskim górnictwie węgla kamiennego w latach 1990-1997. GIG, Katowice 1998.
  • Sobulowa W.: Zasady podziału świadczeń socjalnych i bytowych w opinii pracowników przemysłu węglowego. "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" 1987, nr 5/6.
  • Socjologia historyczna. W: Współczesne teorie socjologiczne. Wybór i oprać. A. Jasińska-Kania, L.M.Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski. Scholar, Warszawa 2006.
  • Solger H.: Der Kreis Beuthen in Oberschlesien mit besonderer Berücksichtigung der durch Bergbau und Huttenbetrieb in ihm hervorgerufenen eigentümlichen Arbeiter- und Gemeinde-Verhallnisse. Wilhelm Gottlieb Korn, Breslau 1860.
  • Spengler B.: Uwertura - program Wspólnot Europejskich. W.: Restrukturyzacja starych okręgów przemysłowych - doświadczenia zachodnie a sytuacja w Polsce. Fundacja im. Friedricha Eberta, Warszawa 1991.
  • Społeczeństwo i polityka. Red. K. Wojtaszczyk, W. Jakubowski. Aspra-Jr, Warszawa 2001.
  • Społeczna gospodarka rynkowa. Red. E. Okoń-Horodyńska. AE, Katowice 1991.
  • Społeczne problemy Górnego Śląska we współczesnych badaniach socjologicznych. Red. W. Świątkiewicz. UŚ, Katowice 1993.
  • Społeczne uwarunkowania i skutki restrukturyzacji sektorów strategicznych. Red. L. Gilejka. SGH, Warszawa 2001.
  • Społeczności lokalne regionu Górnego Śląska. Red. J. Sztumski i J. Wódz. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1987.
  • Społeczny obraz Śląska na przełomie wieków. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2004.
  • Sprawozdanie dla komisji europejskiej za 2005 r. w zakresie realizacji "Planów dostępu do zasobów węgla kamiennego w latach 2004-2006 oraz planu zamknięcia kopalń w latach 2004-2007". Przyjęte przez Radę Ministrów w dniu 18 lipca 2006 roku. Ministerstwo Górnictwa, Warszawa 2006.
  • Sprawozdanie ze stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach górniczych Ministerstwa Górnictwa i Energetyki za rok 1974. Ministerstwo Górnictwa i Energetyki, Katowice 1975.
  • Sroka I.: Warunki bytowe mieszkańców rejencji katowickiej w latach 1939-1945. W: Studia i materiały z dziejów Śląska. T. 20. Ossolineum, Katowice 1991.
  • Stare okręgi przemysłowe. Dylematy industrializacji i dezindustrializacji. Red. W. Morawski i A. Zawistowski. SGH, Warszawa 2008.
  • Staszkiw B.I.: Teorija prawa social'nogo zabezpećenija. Znannja, Kijiw 2005.
  • Stein A.: Przemyśl węglowy w Polsce. Szkic gospodarczy. Nakładem Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych, Dąbrowa Górnicza 1928.
  • Stomska J.: Ranga Katowic i Bytomia na podzielonym Górnym Śląsku. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy daty mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Gónośląskie, Bytom 1997.
  • Strategia działalności górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2007-2015. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2007.
  • Sulik A.: Historia Mysłowic do 1922 r. Urząd Miasta Mysłowice, Mysłowice 2007.
  • Sulik A.: Przemysł ciężki rejencji katowickiej w gospodarce III Rzeszy (1939-1945). AE, Katowice 1984.
  • Sustainable Global Energy Development: The Case of Coal. World Energy Council, London 2004.
  • Swadźba U.: Śląski etos pracy. Studium socjologiczne. UŚ, Katowice 2001.
  • Szaraniec L.: Osady i osiedla Katowic. Śląsk, Katowice 1984.
  • Szaraniec L.: Położenie klasy robotniczej na Górnym Śląsku 1929-1939. "Zaranie Śląskie" 1970, z. 3.
  • Szczepański A.: Górny Śląsk w świetle wykonania Konwencji Genewskiej. Nakładem Księgarni Hoesicka, Warszawa 1929.
  • Szczepański M.S: Miasta górnośląskie - logika współczesnego wytworu. W: Niektóre problemy społeczne w województwie katowickim. Red. J. Wódz. UŚ, Katowice 1993.
  • Szczepański M S.: Opel z górniczym pióropuszem. GIG, Śląsk, Katowice 1997.
  • Szczepański M.S.: Wielkomiejska klasa robotnicza i górnośląscy górnicy: hegemon bez przyszłości. W: Górniczy etos. Tradycja i współczesność. Stowarzyszenie Thesaurus Silesiak, Lędziny 2006.
  • Szczepański M.S., Gorzelak G.: Opel i górniczy pióropusz. Socjologiczny obraz współczesnego Górnego Śląska. W: 80 lat Górnego Śląska. Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, Katowice 2002.
  • Szczypa W.: Rzesze górnicze pod okupacją niemiecką. "Przegląd Górniczy" 1947, nr 1-2.
  • Szermański J.: Policja województwa śląskiego w latach 1922-1926. Wojewódzki Ośrodek Metodyczny, Bielsko-Biała 1995.
  • Szkice z dziejów górnictwa w Polsce Ludowej. Red. J. Mitręga. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Katowice 1970.
  • Szlązak J.: Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 1990-2002. AGH, Kraków 2004.
  • Szmidtke Z.: "Skarboferm" 1922-1939: związki polityki z gospodarką. Instytut Śląski, Opole 2005.
  • Szpor G.: Położenie górników w latach 1945-1949. W: Studia i materiały z dziejów województwa katowickiego w Polsce Ludowej. T. 12. Śląsk, Katowice 1978.
  • Sztompka P.: Socjologia. Analiza społeczeństwa. Znak, Kraków 2002.
  • Śląsk, ziemia i ludzie. Red. R. Lutman i K. Popiołek. Instytut Śląski, Katowice-Wrocław 1948.
  • Śląski rynek pracy. Red. A.S. Barczak i K.K. Tausz. PWE, Katowice-Warszawa 2004.
  • Śląskość - siła tradycji i współczesne problemy. Red. K. Kossakowska-Jarosz. UO, Opole 2005.
  • Śląsko-zagłębiowskie konfrontacje historyczne (XIX-XX wiek). Red. M.W. Wanatowicz. UŚ, Katowice 1999.
  • Śmiełowska M.: Etnos i demos w kulturze śląskiej. W: Śląskość - siła tradycji i współczesne problemy. Red. K. Kossakowska-Jarosz. UO, Opole 2005.
  • Świadczenia socjalne w hutnictwie żelaznem. Drukarnia Polska, Warszawa 1933.
  • Świątkiewicz W.: Kultura miejskiej społeczności lokalnej. W: Społeczności lokalne regionu Górnego Śląska. Red. J. Sztumski i J. Wódz. Ossolineum, Wrocław 1987.
  • Szumlicz T.: O systemie zabezpieczenia społecznego - podobnie i inaczej. W: O roztropną polityką społeczną. Red. J. Auleytner. Śląsk, Katowice 2002.
  • Święcicki M.: Instytucje polskiego prawa pracy w latach 1918-1939. PWN, Warszawa 1960.
  • Świątkiewicz W.: Śląsk jako problem socjologiczny - w pól wieku później. W: Społeczne problemy Górnego Śląska we współczesnych badaniach socjologicznych. Red. W. Świątkiewicz. UŚ, Katowice 1993.
  • Tausz K.: Górnicy poza górnictwem. Społeczno-gospodarcze skutki restrukturyzacji górnictwa. W: Przemiany społeczno-ekonomiczne w okresie transformacji - diagnoza i próby oceny. Red. E. Bednarska i Cz. Domański. UŁ, Łódź 2003.
  • Tausz K.: Zapotrzebowanie na kadry specjalistyczne a problemy kształcenia pracowników w górnictwie węgla kamiennego. W: Problemy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w polskim górnictwie. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, Mysłowice 2005.
  • The Economic Value of Upper Silesia for Poland and Germany Respectively. The St. Catherine Press, Waterloo 1920.
  • The ILO [International Labour Organisation] and the world of work. Internation Labour Office, Geneva 1984.
  • Topól A.: Przemyśl górniczy i hutniczy na Górnym Śląsku w 1945 roku. W: Przemyśl na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w XIX i XX wieku. Red. F. Hawranek. Instytut Śląski, Opole 1981.
  • Trade Unions. A Socialist Analysis of the Uses and Limitations of Trade Unions, and the Reed for Revolutionary Political Action for Socialism. The Socialist Party of Great Britain. London 1980.
  • Trąbka M.: Zaangażowanie władz diecezji katowickiej oraz dyplomacji polskiej w proces podziału dóbr diecezji wrocławskiej w okresie międzywojennym. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy dały mieszkańcom tej ziemi, T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Turek M.: Zmiany struktury kopalń i wskaźników techniczno-ekonomicznych w procesie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego. GIG, Katowice 2003.
  • Tymiński S.: Świadczenia z ubezpieczeń społecznych na "obszarach wcielonych". W: Studia i materiały z historii ubezpieczeń społecznych w Polsce. Z. 2. ZUS, Warszawa 1984.
  • Upława S., Dębniak W.: Problemy proporcji plac w przemyśle. "Przegląd Zagadnień Socjalnych" 1958, nr 10.
  • Urbanek B.: Inspiracje społeczno-medyczne w kształtowaniu systemu opieki nad chorym w Europie w XIX w. "Kwartalnik Historii, Nauki i Techniki" 1993, nr 2.
  • Urbanek B.: Opieka społeczno-medyczna nad chorym w XIX w. w Galicji. "Przegląd Wschodni" 1992/93, t. 2.
  • Urbs-Provicia-Orbis: prispevky k medzikarpatskym a europskym stykom miest. Spolocenskovedny ustav, Slovenska Akademia Vied, Kosice 1993.
  • Vor der Dampfmaschine zur Eisenbahn. Red. P. Chmiel. Oberschlesisches Landesmuseum, Ratingen 2004.
  • W obliczu starości. Red. L. Frąckiewicz. ROPS, Katowice 2007.
  • Walczak J.: Położenie robotników w polskiej części Górnego Śląska 1922-1939. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy dały mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Walczewski M.: Restrukturyzacja tradycyjnych branż przemysłowych w krajach Europy Zachodniej - wybrane przykłady. CASE, Warszawa 1999.
  • Wanatowicz M.W.: Geneza i konsekwencje roku 1922 na Górnym Śląsku. Muzeum Śląskie, Katowice 2007.
  • Wanatowicz M.W.: Historia społeczno-polityczna Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego w latach 1918-1945. UŚ, Katowice 1994.
  • Wanatowicz M.W.: Ubezpieczenie brackie na Górnym Śląsku w latach 1922-1939. Śląski Instytut Naukowy PWN, Warszawa-Kraków 1973.
  • Wanatowicz M.W: Ubezpieczenia społeczne na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w XIX i XX wieku. W: Śląsko-zagłębiowskie konfrontacje historyczne (XIX-XX wiek). Red. M.W. Wanatowicz. UŚ, Katowice 1999.
  • Wanatowicz M.W.: Wpływ politycznego podziału Górnego Śląska na późniejsze losy tego obszaru i jego mieszkańców. W: Górny Śląsk po podziale w 1922 roku. Co Polska, a co Niemcy dały mieszkańcom tej ziemi. T. 2. Red. Z. Kapała, W. Lesiuk, M. Wanatowicz. Muzeum Górnośląskie, Bytom 1997.
  • Wczasy pracownicze i ich rozwój. W: Osiągnięcia socjalne Polski Ludowej. Zakład Wydawnictw Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, Warszawa 1951.
  • Węgiel. Sprawozdanie Komisji Ankietowej. Badania Warunków i Kosztów Produkcji oraz Wymiany. T. V. Prezydium Rady Ministrów, Warszawa 1928.
  • Wilczek M.T.: Spółki akcyjne Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego i ich papiery wartościowe (do 1945 r.). AE, Katowice 2006.
  • Winiarski M.: Od kryzysu do utworzenia federacji (1980-1986). W: Dzieje górniczego ruchu zawodowego w Polsce 1945-1987. J. Kantyka. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1990.
  • Winiarski M.: W latach siedemdziesiątych (1970-1980). W: Dzieje górniczego ruchu zawodowego w Polsce 1945-1987. T. 3. Red. J. Kantyka. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1990.
  • Wnuk-Lipiński E.: Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany społecznej. PWN, Warszawa 1996.
  • Wodecka-FIyjek A.: Outsourcing - za i przeciw. W: Praktyczne aspekty jakości i produktywności. TQM-SOFT, Kraków 2005.
  • Wojtyła J.: Kwestia pracownicza w procesach restrukturyzacji przemysłu węgłowego. "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" 1992, nr 7.
  • Woźniczka F.: Dodatkowe ubezpieczenie górnicze na Górnym Śląsku. "Przegląd Ubezpieczeń Społecznych" 1949, nr 6.
  • Woźniczka F.: Dodatkowe ubezpieczenia górnicze na Górnym Śląsku w okresie okupacji (1939-1945). W: Studia i materiały z historii ubezpieczeń społecznych w Polsce. Z. 6. ZUS, Warszawa 1988.
  • Woźniczka Z.: Z Górnego Śląska do sowieckich łagrów. Śląsk, Katowice 1996.
  • Wódz K.: Wokół śląskiej tożsamości. TZK, Katowice 1995.
  • Wpływ likwidacji kopalń węgla kamiennego na gospodarkę lokalną i regionalną. Red. F. Kuźnik. AE, Katowice 2003.
  • Wrigley Ch.: British Trade Unions since 1933. Cambridge University Press, Cambridge 2002.
  • Współczesne teorie socjologiczne. Wybór i oprac. A. Jasińska-Kania, L.M. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski. Scholar, Warszawa 2006.
  • www.pulsbiznesu.pl.
  • Wyżnikiewicz Z.: Ubezpieczenia społeczne na Śląsku w świetle wykonania Górnośląskiej Konwencji Genewskiej. Instytut Śląski, Katowice 1939.
  • Wyżnikiewicz Z., Rżewski A.: Systematyczny przegląd ubezpieczeń społecznych w Polsce. Nakład własny, Łódź 1936.
  • Zadania społeczne. Red. Z. Pisz. AE, Wrocław 2002.
  • Zador A.A., Pietrunia F.E.: Makroekonomika. Znannja, Kijów 2008.
  • Zakończenie wojny na Górnym Śląsku. Red. Z. Woźniczka. Muzeum Śląskie, Katowice 2006.
  • Zaleski W.: Dzieje górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku do roku 1806. Antonina Zaleska, Madryt 1967.
  • Zapobieganie wykluczeniu społecznemu. Red. L. Frąckiewicz. AE, Katowice 2005.
  • Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich. T. 1. Red. J. Pazdur. Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, Katowice 1960.
  • Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich. T. 2. Red. J. Pazdur. Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, Katowice 1961.
  • Zieliński J.: Uwarunkowania i założenia przemian edukacyjnych w XIX wieku. W: Edukacja wobec rynku pracy i integracji europejskiej. Red. K. Szczepańska-Woszczyna, Z. Dacko-Pikiewicz. WSB, Dąbrowa Górnicza 2007.
  • Ziemba J.: Stromą na dół drabiną. Z tradycji polskiego górnictwa. Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1983.
  • Zivier E.: Entwicklung des Steinkohlenbergbaues im Fürstentum Pless. [b.w.], Kattowitz 1913.
  • Związki zawodowe a restrukturyzacja. Bariery czy kompromis? Red. L. Gilejko. SGH, Warszawa 2003.
  • Z dziejów kultury fizycznej. Red. J. Unicki i B. Woltmann. PTNKF, Gorzów 1996.
  • Żarnowski J.: Społeczeństwo drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939. PWN, Warszawa 1973.
  • Żywirska M.: Od familoków do domków jednorodzinnych. "Kalendarz Górniczy" 1954.
Typ dokumentu
Bibliografia
Identyfikatory
Identyfikator YADDA
bwmeta1.element.ekon-element-000171193029
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.