PL EN


Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników
Czasopismo
2014 | 1 | 119-140
Tytuł artykułu

Drewniane świątynie odzyskują blask – prace konserwatorskie przy wybranych zabytkach północno-wschodniego dorzecza Sanu (północnej części województwa podkarpackiego) na przykładzie Ulanowa, Dąbrówki, Krzeszowa i Huty Krzeszowskiej

Autorzy
Treść / Zawartość
Warianty tytułu
EN
Wooden churches regain their glamour – conservation works at the selected monuments of the north-eastern basin of the San river (the northern part of the Podkarpackie Voivodeship), the cases of Ulanów, Dąbrówka, Krzeszów and Huta Krzeszowska
Języki publikacji
PL
Abstrakty
EN
The article presents a group of wooden churches located in the northern part of the Podkarpackie Voivodeship, in the area of the Nisko county. The county is divided by the San river, and the monuments in question are located on the right-bank part, at a close distance from each other. In the introduction the author presents the reasons for selecting the churches in Dąbrówka, Krzeszów, Huta Krzeszowska and Ulanów. The main argument was the fact that they have been subjected to serious repair and maintenance works in recent years. Another one is an attempt to present these not well-known monuments to a wider audience. Then the reasons for their limited recognition are explained. The article also briefly discusses the context of a historic changes of national and governmental affiliation of the area where the churches are located and the effects of them. In the next part of the text, which is fundamental for the article, the author presents individual monuments. First, the cemetery church in Ulanów is described. Its fire in 2002 drew greater attention to other surviving wooden churches in the area. Works at this temple have already been accomplished, while in recent years a renovation of the parish church in Ulanów were started (another monument described in the article). The description of particular monuments includes their history presented in a synthetic manner, a short description of the buildings with a focus on the most significant parts, as well as a reference to the valuable elements of the equipment. A greater emphasis was put on the presentation of the known repair and maintenance works from around 19th century, through the 20th century, and finally underlining the works carried out in recent years. A longer paragraph is devoted to another wooden church situated in Dąbrówka because the building has several enigmatic features suggesting that it should become an object of a broader historical and architectural research. After the description of the recent conservation works concerning the monuments, the article shows the direction in which the subsequent projects proposed by the owners should follow, and it suggests other objectives as worth considering. This is the case of the description of the next church located in Huta Krzeszowska. In the church bell tower there is a polychrome under which the author noticed another, older painted layer. Owing to the condition of the polychrome, it is suggested to urgently examine it and perform conservation works. The last monument described is located in Krzeszów. It is an extraordinary church, owing to its form, size and an exceptionally precious inner decoration. In this case, attention was focused on local Association “Rotunda” which made a great contribution to rescue and gradually restore the church in Krzeszów. The article is summed up by a short description of the progress of works on particular monuments and the presentation of conclusions. They relate to the applied method of covering wall and roof. It is also emphasized that there is a need of care for accurate reproduction of woodwork. Another conclusion is a visible great commitment of the parishioners to the preparation and conduct of the repair works. A final remark concerns other churches which, unfortunately, are not treated with such care as the described ones. The church in Zarzecze, close to Ulanów, was given as an example.
Czasopismo
Rocznik
Numer
1
Strony
119-140
Opis fizyczny
Daty
wydano
2014
Twórcy
  • historyk sztuki, Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Rzeszowie
Bibliografia
  • Archiwum Akt Nowych w Warszawie: Zespół Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, sygn. 704, sygn. 711
  • Archiwum WUOZ Delegatura w Tarnobrzegu:
  • tzw. teczka obiektu Huta Krzeszowska
  • tzw. teczka obiektu Ulanów, kościół parafialny
  • Kopia „Projektu rozbudowy kościoła w Hucie Krzeszowskiej”
  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta zielona:
  • Dąbrówka. Kościół, oprac. Styczeń, 1959 r.
  • Huta Krzeszowska. Kościół paraf. p.w. Podwyższenia Krzyża, oprac. Augustowska M., 1959 r.
  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta biała:
  • Dąbrówka. Cerkiew greko-katolicka, ob. kościół parafialny p.w. św. Onufrego i Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny, oprac. Błasiak P., 2005 r.
  • Huta Krzeszowska. Kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego, tekst oprac. Kiełboń Cz., 1991 r.
  • Huta Krzeszowska. Dzwonnica przy kościele parafialnym, tekst oprac. Kiełboń Cz., 1991 r.
  • Krzeszów. Kościół parafialny p.w. Narodzenia NMP, oprac. Kiełboń Cz., 1991 r.
  • Krzeszów. Kapliczka na cmentarzu kościelnym /”Ossarium”/, oprac. Kiełboń Cz., 1991 r.
  • Ulanów. Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela i św. Barbary, tekst oprac. Kiełboń Cz., 1991 r.
  • Archiwum WUOZ Delegatura w Rzeszowie tzw. teczka obiektu Dąbrówka cerkiew (d. pow. Nisko) utworzona przez służby konserwatorskie w czasie funkcjonowania tzw. dużego woj. rzeszowskiego
  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta zielona, Krzeszów. Kościół p.w. Narodzenia NMP, oprac. Rusińska-Kurzątkowska, 1953 r.
  • fotografie: Dąbrówka, cerkiew drewniana, 1956, fot. Kaczorowska; Dąbrówka, cerkiew, 1960, fot. J. Żurawski; Dąbrówka, cerkiew, VI 1972, fot. M. Wajdowicz
  • Borcz H., Z dziejów parafii Pysznica /Niniejszy szkic sporządzony został w oparciu o przygotowaną pracę ks. R. Oleksaka monografię parafii Pysznica, oraz wybrane archiwalia/, mpis w Archiwum Parafii w Pysznicy.
  • Górak J., Zabytkowy spichlerz plebański w Hucie Krzeszowskiej. Inwentaryzacja, 1982, Archiwum WUOZ Delegatura w Tarnobrzegu.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, województwo rzeszowskie, powiat niżański, Kutrzebianka K. (oprac.), mpis, fotokopia w zbiorach autora.
  • Kiełboń Cz., Krzeszów n. Sanem gm. Krzeszów, woj. Tarnobrzeskie. Studium historyczno-urbanistyczne, Lublin 1989, mpis w Archiwum WUOZ Delegatura w Tarnobrzegu.
  • Kiełboń Cz., Ulanów, woj. tarnobrzeskie. Studium historyczno-urbanistyczne, Lublin 1994, mpis w Archiwum WUOZ Delegatura w Tarnobrzegu.
  • Kronika kościoła parafialnego w Ulanowie, fragment dotyczący kościoła Świętej Trójcy za: Garbacz D., Witkowska L., Powiat niski i niżański, Stalowa Wola 2004.
  • Ataman J., Zarys dziejów diecezji przemyskiej obrządku łacińskiego, Przemyśl 1985.
  • Brykowski R., Drewniana architektura kościelna diecezji przemyskiej, „Nasza Przeszłość” 1976, t. XLVI.
  • Czuba M., Architektura drewnianego kościoła Fundacji Antoniny z Zahorowskich Zamoyskiej w Krzeszowie, [w:] Kłosowski S. (red.), Kościół parafialny w Krzeszowie na Podkarpaciu skarbnicą sztuki sakralnej, Krzeszów 2010.
  • Gaj-Piotrowski W., Flisacki Ulanów. Studia z dziejów Ulanowa, Stalowa Wola 1997.
  • Gajewski B., Bieliny, wieś nad Sanem, Stalowa Wola 1991.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII, z. 3 Powiat biłgorajski, Kwiczała M., Szczepkowska K., Brykowski R. (oprac.), Warszawa 1960.
  • Komada D., Historia parafii pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Krzeszowie, [w:] Kłosowski S. (red.), Kościół parafialny w Krzeszowie na Podkarpaciu skarbnicą sztuki sakralnej, Krzeszów 2010.
  • Kowalski W., Uposażenie parafii archidiakonatu sandomierskiego w XV-XVIII wieku, Kielce 1998.
  • „Kronika Diecezyi Przemyskiej” 1901, z. 9.
  • „Kronika Diecezyi Przemyskiej” 1911, z. 9.
  • Książek M., Zagadnienia genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce, Kraków 1988.
  • Kumik T., Ulanów, Ulanów 1992.
  • Kuśnierz K., Miejskie ośrodki gospodarcze wielkich latyfundiów południowej Polski w XVI oraz XVII wieku, Kraków 1989.
  • Leksykon drewnianej architektury sakralnej Podkarpacia, t. I (A-Ł), Zieliński K. (red.), Rzeszów 2011.
  • Majkowicz T., Kościół greckokatolicki w PRL, [w:] Stępień S. (red.) Polska – Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, t. 1, Przemyśl 1990.
  • Nałęcz A., Cerkwie grekokatolickie w Diecezji Przemyskiej po roku 1945, Przemyśl 1988.
  • „Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski”, T. 1, cz. 1 Wykaz prac remontowych i remontowo-konserwatorskich wykonanych w latach 1999-2002 przy obiektach zabytkowych województwa podkarpackiego, Schild M., Stęchły J., Zając I. (oprac.), pod kierunkiem Czuby M. (red.), Przemyśl 2003.
  • „Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski”, T. 1, cz. 2 Prace badawcze i konserwatorskie przeprowadzone w latach 1999-2002 przy wybranych obiektach zabytkowych z terenu województwa podkarpackiego, Schild M., Stęchły J., Zając I. (oprac.), pod kierunkiem Czuby M. (red.), Przemyśl 2003.
  • „Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski”, T. 2 Wykaz prac konserwatorskich i remontowo-konserwatorskich wykonanych w latach 2003-2006 przy obiektach zabytkowych z terenu województwa podkarpackiego, Schild M., Stęchły J., Zając I. (oprac.), pod kierunkiem Czuby M. (red.), Przemyśl 2007.
  • „Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski”, T. 3, cz. 1 Wykaz prac konserwatorskich i remontowo-konserwatorskich wykonanych w latach 2007-2010 przy obiektach zabytkowych z terenu województwa podkarpackiego, Schild M., Zając I. (oprac.), pod kierunkiem Stojak G. (red.), Przemyśl 2011.
  • „Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski”, T. 3, cz. 2 Wykaz prac konserwatorskich i remontowo-konserwatorskich wykonanych w latach 2007-2010 przy obiektach zabytkowych z terenu województwa podkarpackiego, Schild M., Zając I. (oprac.), pod kierunkiem Stojak G. (red.), Przemyśl 2011.
  • Rocznik Diecezji Sandomierskiej 2010, Kida K. (red.), Sandomierz 2012.
  • Ruszczyk G., Drewniana architektura w Polsce, Warszawa 2009.
  • Schematismus universi cleri orientalis ritus catholicorum dioeceseos premisliensis pro anno domini 1867, Premisliae 1867.
  • Šematizm’ vsego Klra greko-katoličeckogo eparhj coedinenyh’’ Peremyskoi, Camborskoi i Cânockoi, Peremyšl’ 1913.
  • Šematizm vsego greko-katoli’’kogo duhovenstva zlučenih eparhj Peremyskoi, Camborskoi i Cânockoi na rik božij 1926, Peremišl’ 1926.
  • Šematizm vsego greko-katoli’’kogo duhovenstva zlučenih eparhj Peremyskoi, Camborskoi i Cânockoi na rik božij 1930, Peremišl’ 1930.
  • Šematizm vsego greko-katoli’’kogo duhovenstva zlučenih eparhj Peremyskoi, Camborskoi i Cânockoi na rik božij1938-39, Peremišl’ 1938.
  • Sito J., Nieznane prace Thomasa Huttera w Krzeszowie nad Sanem, [w:] Kłosowski S. (red.), Kościół parafialny w Krzeszowie na Podkarpaciu skarbnicą sztuki sakralnej, Krzeszów 2010.
  • Skakaj D., Zarys dziejów powiatu biłgorajskiego w latach 1867-1939, Biłgoraj 2005.
  • Szykuła-Żygawska A., Michał Wurtzer młodszy autor ołtarza głównego w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Krzeszowie nad Sanem, [w:] Kłosowski S. (red.), Kościół parafialny w Krzeszowie na Podkarpaciu skarbnicą sztuki sakralnej, Krzeszów 2010.
  • Szykuła-Żygawska A., Od Karola Burzyńskiego do Michała Wurtzera młodszego. Warsztat rzeźbiarski 2 poł. XVIII wieku w Ordynacji Zamoyskiej, Lublin-Zamość 2012.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 42, Województwo tarnobrzeskie, Komada D. (oprac.), Warszawa 1990.
  • Zawałeń E., Przemiany w osiemnastowiecznej architekturze cerkiewnej na przykładzie diecezji przemyskiej, [w:] Stępień S. (red.) Polska – Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, t. 5, Przemyśl 2000.
Typ dokumentu
Bibliografia
Identyfikatory
ISSN
0029-8247
Identyfikator YADDA
bwmeta1.element.desklight-fa5259fc-bf3c-4d87-9078-684efbd51c63
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.