Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 16

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 1 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 1 next fast forward last
PL
W pracy przedstawiono rozkład stosunków powietrzno-wodnych w profilu gleby torfowomurszowej znajdującej się w zasięgu oddziaływania systemu nawodnień podsiąkowych, na podstawie badań przeprowadzonych w okresie wegetacji w 2006 r. (kwatera Biebrza 29, torfowisko Kuwasy - środkowy basen Biebrzy). Zapasy wody zarówno w strefie korzeniowej (0-30 cm), jak i w całym analizowanym profilu (0-100 cm) wykazywały podobną dynamikę zmian i różniły się między sobą o około 600 mm. Stwierdzono skuteczne działanie systemu melioracyjnego, niemniej w przypadku bardzo niskich (lipiec 2006) lub ekstremalnie wysokich opadów atmosferycznych (sierpień 2006) pojawiły się okresowe przekroczenia stanów granicznych zwierciadeł wody gruntowej, natomiast wartości ciśnień ssących w strefie korzeniowej były jedynie nieco większe od przyjętych norm na początku i końcu rozpatrywanego okresu wegetacji.
EN
The paper presents an assessment of sub-irrigation system operating in peat-muck soil within Biebrza 29 site (Kuwasy peatland located in the Middle Biebrza River Basin). Performed measurements of surface water levels in open ditches and the levels of groundwater showed effective functioning of the existing sub-irrigation system. In extremely dry or wet conditions some too low or too high groundwater levels were observed. Water reserves in both root zone and in the whole soil profile showed similar dynamics and differed between each other by almost 600 mm.
PL
W pracy przedstawiono wyniki badań emisji N2O z gleby torfowo-murszowej w zależności od warunków wodnych. Emisję N2O określano metodą komorową za pomocą miernika fotoakustycznego. Stwierdzono, że emisja N2O z ekosystemu łąkowego na glebie torfowo-murszowej zależała od poziomu wody gruntowej. Maksymalną emisję N2O stwierdzono w wariancie z poziomem wody gruntowej utrzymywanym na głębokości 0 cm, a najmniejszą - w wariancie z poziomem wody na głębokości 25 cm. W okresie wegetacyjnym emisja N2O wynosiła od 12,1 kg·ha-¹(210 dni)-¹ w warunkach poziomu wody gruntowej 25 cm p.p.t. do 46,96 kg·ha-¹ ·(210 dni)-¹ w warunkach poziomu wody gruntowej 0 cm. Emisja N2O w warunkach poziomu wody gruntowej na głębokości 50 i 75 cm p.p.t. wynosiła odpowiednio 33,3 i 31,7 kg·ha-¹ ·(210 dni)-¹. Stwierdzono także, że nawożenie azotowe powodowało zwiększenie emisji N2O z użytkowanej łąkowo gleby torfowo-murszowej.
EN
Results of measurements of N2O emission from a peat-muck soil are presented in the paper in relation to water conditions. N2O emission was determined by the chamber method using a photoacustic sensor. It was found that N2O emission from grassland ecosystem on the peat-muck soil depended on groundwater level. Maximum N2O emission was found in the variant with groundwater level kept at a depth of 0 cm, and the lowest in the variant with water level at a depth of 25 cm. In the growing season the mean N2O emission ranged from 12.1 kg·ha-¹ ·(210 days)-¹ at groundwater level of 25 cm to 46.96 kg·ha-¹ ·(210 days)-¹ at a groundwater level of 0 cm. N2O emission at groundwater level at a depth of 50 and 75 cm was 33.3 and 31.7 kg·ha-¹ ·(210 days)-¹ respectively. It was also found that nitrogen fertilisation increased the N21O emission from a grassland-used peat-muck soil.
PL
Celem badań było rozpoznanie zmian stężenia składników mineralnych w różnego rodzaju wodach z obiektu gleb torfowych w Zakładzie Doświadczalnym ITP w Biebrzy. Śledzono zmiany w latach i sezonie. Pobierano próbki: wody gruntowej w 9 punktach kontrolnych, osobno z warstwy torfowej oraz podścielającej warstwy mineralnej gleby, próbki wody powierzchniowej z rowów melioracyjnych położonych w pobliżu punktów kontrolnych oraz z kanału doprowadzającego i odprowadzającego wodę na obiekt, próbki roztworu glebowego w punkcie kontrolnym umiejscowionym obok automatycznej stacji z głębokości 30, 60 i 90 cm profilu torfu. W doborze punktów uwzględniono zróżnicowanie stopnia zmurszenia, rodzaj utworu i stopnia rozkładu torfu w całym profilu gleby, sposób użytkowania i gospodarowania wodą. Wszystkie próbki pobierano w cyklu jednomiesięcznym. Omówiono zmiany stężenia fosforanów, azotanów, amonu, chlorków, sodu, potasu, magnezu i wapnia na podstawie wyników oznaczeń wykonanych w dziesięcioleciu 2000-2009. Średnie roczne stężenie składników w badanych wodach wykazywało istotne różnice w niektórych sąsiednich latach. 10 lat badań jest to jednak zbyt krótki czas, by można wnioskować o trwałości tych zmian. Istotne natomiast były różnice w średnich miesięcznych stężeniach, zwłaszcza azotu i fosforu. Stężenie azotanów we wszystkich rodzajach wody malało od wiosny ku jesieni, a stężenie amonu zwiększało się w tym czasie. Stężenie fosforanów wykazało maksimum w miesiącach letnich i wczesnojesiennych, podobnie jak stężenie potasu. Stężenia azotu i fosforu w wodzie gruntowej było ok. 10 razy większe niż w wodzie powierzchniowej. Można więc wnioskować, że badany obiekt gleb torfowych nie jest źródłem tych dwóch składników powodujących eutrofizację. Zwiększone jednak stężenie azotanów, wykazane w próbkach wody gruntowej pobieranych zimą i wiosną wskazuje, że w tym czasie ten składnik może ulegać wymyciu do wód powierzchniowej. Większe stężenie fosforanów i amonu w wodzie gruntowej występowało w miesiącach letnich i wczesnojesiennych, tj. w czasie, w którym nie obserwuje się odpływu wody z torfowiska.
EN
The aim of this study was to trace changes in nutrient concentrations in different types of water from the peat soil object at Experimental Station of the Institute for Technology and Life Science in Biebrza. The following water samples were taken: groundwater samples from 9 control points, separately from peat layer and from underlying mineral layer, surface water samples from drainage ditches and the main canal, which serves to deliver and collect water from this object and soil solution samples at 30, 60 and 90 cm depths. The control points were selected with the consideration of: the extent of mucking, the type of peat and its decomposition in the whole soil profile, and soil and water use and management. All samples were taken every month from 2000 to 2009. Annual mean nutrient concentrations showed significant differences in some years. Ten years is, however, too short time period to conclude about the stability of these changes. Much more important were the differences in mean monthly concentrations, particularly of nitrogen and phosphorus. The nitrate concentrations decreased from winter to autumn in all types of water. The phosphate concentrations showed the maximum in summer and early autumn months, as did potassium concentrations. The concentrations of nitrogen and phosphorus in groundwater were ten times higher than those in surface water. Hence, the studied peat soil object was not a source of both nutrients that would pose a threat to water quality. Nevertheless, the increased concentration of nitrates in groundwater samples taken in winter and early spring indicates a possibility of their leaching to surface water at that time. Higher phosphate and ammonium concentrations were observed in summer and early autumn months i.e. at the time when no water flow from the object to surface waters was observed.
PL
Celem badań, przeprowadzonych na plantacjach produkcyjnych, było określenie wpływu czynnika wodnego oraz rodzaju gleby na plon wierzby wiciowej (Salix viminalis L.) w warunkach lekkich gleb mineralnych i gleb pobagiennych. Największe plony wierzby, dochodzące do 30 t*ha-1*rok-1, uzyskano na obrzeżach torfowiska, na glebie murszowatej z poziomem wody gruntowej 0,5-1,0 m, a najmniejsze, wynoszące 6-8 t*ha-1*rok-1 - na glebie mineralnej brunatnej, wytworzonej z piasku, w warunkach zalegania zwierciadła wody gruntowej ponad 2,0 m poniżej powierzchni terenu. Na torfowisku o płytkiej glebie torfowo-murszowej z poziomem wody gruntowej 0,2-0,6 m, odpowiednim dla użytku zielonego, nadmiar wody wpływał ujemnie na plon wierzby, który wynosił ok. 10 t*ha-1*rok-1.
EN
The studies conducted in producing plantations aimed at determination of water factor and soil kind effects on the yield of energy willow (Salix viminalis L.) cultivated on light mineral soils and post-boggy soils. The highest willow yields, reaching up to 30 t*ha-1 per year, were obtained on the peatmoor borders, on muck soil with ground water level of 0.5-1.0 m; whereas the lowest yields reaching 6-8 t*ha-1 per year - on the mineral brown soil of sandy origin, under conditions of ground water level 2.0 m deep. On the peatbog of shallow peat-muck soil with ground water 0.2-0.6 m deep, suitable for grassland, the surplus of water negatively affected the willow yield which amounted to about 10 t*ha-1 per year.
PL
W pracy przedstawiono wyniki badań siedliskowych i florystycznych, przeprowadzonych na produkcyjnie użytkowanych kwaterach łąkowych Zakładu Doświadczalnego IMUZ w Biebrzy, położonych na obiekcie Kuwasy, zmeliorowanym w latach 50. XX w. Oceniono skład florystyczny, stosunki socjologiczne i walory przyrodnicze łąk w zależności od zawartości składników pokarmowych w glebie, ze szczególnym uwzględnieniem związków fosforu. Gleby torfowo-murszowe badanych łąk były bardzo ubogie w potas, miały natomiast zróżnicowaną zasobność w fosfor - od bardzo ubogich po bardzo zasobne w ten składnik. Na stanowiskach bardzo zasobnych w fosfor wykształciły się wartościowe gospodarczo łąki z przewagą wiechliny łąkowej (Poa pratensis L. s. str.) i wyczyńca łąkowego (Alopecurus pratensis L.) z umiarkowanym udziałem gatunków zielnych, głównie synantropijnych, typowych zarówno dla muraw wydepczyskowych rzędu Trifolio fragiferae-Agrostietalia stoloniferae, jak i charakterystycznych dla nitrofilnych ziołorośli ruderalnych klasy Artemisietea vulgaris. Na stanowiskach średnio zasobnych w fosfor duży udziałw runi miały mozga trzcinowata (Phalaris arundinacea L.) i kłosówka wełnista (Holcus lanatus L.). Bogatsze florystycznie okazały się łąki, które wykształciły się na glebach bardzo ubogich w fosfor. W ich runi przeważały trawy niskie, takie jak kostrzewa czerwona (Festuca rubra L. s. str.) i wiechlina łąkowa (Poa pratensis L. s. str.). Większy, niż na pozostałych użytkach, był udział gatunków zielnych niskorozetowych. Domieszka gatunków charakterystycznych dla zbiorowisk niskoturzycowych klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae zwiększała walory przyrodnicze tych użytków.
EN
The paper presents results of environmental and floristic studies carried out in productive meadow quarters of the Experimental Farm IMUZ in Biebrza (object Kuwasy) reclaimed in the 1950th. Floristic composition, phytosociological relations and natural values of meadows were estimated and compared to nutrient, particularly phosphorus content in soil. Peat-muck soils of studied meadows were poor in potassium, their phosphorus content varied from very poor to very rich. Economically valuable meadows dominated by the meadow grass (Poa pratensis L. s. str.) and the meadow foxtail (Alopecurus pratensis L.) with moderate contribution of herbs (mainly synanthropic) typical for meadows of the order Trifolio fragiferae-Agrostietalia stoloniferae and nitrophilous herbs of the class Artemisietea vulgaris developed in phosphorus rich sites. In moderately rich sites a large contribution of the reed canary grass (Phalaris arundinacea L.) and the Yorkshire fog (Holcus lanatus L.) was noted. Meadows that developed on soils very poor in phosphorus were floristically richer. Their sward was dominated by low grasses like the red fescue (Festuca rubra L. s. str.) and the meadow grass (Poa pratensis L. s. str.). Larger than in other sites was the contribution of low--osette herbs. The admixture of species characteristic for the class Scheuchzerio-Caricetea nigrae increased natural values of these grasslands.
PL
W pracy przedstawiono ocenę funkcjonowania systemu odwadniająco-nawadniającego na glebie torfowo-murszowej na kwaterze Biebrza 29 (torfowisko Kuwasy - środkowy basen Biebrzy). Na podstawie przeprowadzonych w okresie wegetacji 2007 r. pomiarów stanów wód powierzchniowych (w rowach) i wód gruntowych (w studzienkach obserwacyjnych) wykazano skuteczne funkcjonowanie systemu odwadniająco-nawadniającego. Przyjmując za kryteria dopuszczalny zakres zmian ciśnienia ssącego w strefie korzeniowej oraz dopuszczalne stany wód gruntowych mierzone w środku łanu, stwierdzono, że mimo upływu ponad 50 lat od wykonania analizowanego systemu działa on sprawnie, odprowadzając nadmiar wody po okresie intensywnych opadów oraz zasilając w wodę strefę korzeniową roślin przez podsiąk kapilarny w okresie suszy.
EN
The paper presents an assessment of drainage-subirrigation system situated in peat-moorsh soil within Biebrza 29 site (Kuwasy peatlands located in the Middle Biebrza River Basin). Performed measurements of surface water levels in open ditches and the levels of groundwater showed effective functioning of the existing drainage-subirrigation system. Adopting allowable range of the soil moisture pressure heads in the root zone and allowable groundwater levels measured in the middle of the ditch spacing as criteria it was found that the systems performs properly. The system constructed over 50 years ago effectively drains the area after intensive rainfalls and effectively supports plant root zone with water by the capillary rising from groundwater during dry periods.
PL
W pracy przedstawiono wpływ temperatury gleby oraz opadu atmosferycznego na uwalnianie i wymywanie organicznych związków węgla z gleb torfowo-murszowych do płytkich wód gruntowych. Badania prowadzono w latach 2001-2006 na Torfowisku Kuwasy w basenie środkowej Biebrzy. Stanowiska badawcze zlokalizowano na użytkach zielonych położonych na glebach o średnim stopniu zaawansowania procesów murszowych (MtII). Przedmiotem badań było stężenie rozpuszczalnego węgla organicznego (RWO) w roztworze glebowym pobieranym z głębokości 30 cm oraz wodzie gruntowej z głębokości 60 i 90 cm. Próbki wody z wymienionych warstw profilu glebowego pobierano za pomocą automatycznej stacji polowej, wykorzystującej ceramiczne kubki ssące. Na głębokościach tych mierzono także temperaturę gleby. Próbki wody gruntowej pobierano również z 5 studzienek zainstalowanych w warstwie utworu organicznego, na głębokość ok. 100 cm. Jedną ze studzienek zlokalizowano na terenie automatycznej stacji, a cztery na innych kwaterach łąkowych torfowiska. Próbki pobierane za pomocą aparatów ssących pozyskiwano w sposób ciągły przez trzy, cztery tygodnie. Próbki wody gruntowej ze studzienek pobierano co trzy, cztery tygodnie. Stężenie RWO w próbkach zależało od głębokości z jakiej je pobierano. Średnie stężenie RWO było największe w roztworze glebowym - 67 mg·dm-³. W wodzie gruntowej z głębokości 60 i 90 cm wynosiło ok. 40 mg·dm-³. W roztworze glebowym stężenie RWO zmieniało się w ciągu roku oraz było istotnie skorelowane z temperaturą gleby. Największe stężenie RWO występowało od czerwca do listopada, a najmniejsze - w lutym i marcu.
EN
The effect of soil temperature and rainfall on releasing and leaching of organic carbon from peat-moorsh soils to shallow ground waters is presented in this paper. The study was carried out in 2001-2006 on Kuwasy peatland in the middle Biebrza River basin. Study sites were located in grasslands dominated by peat-moorsh soils in the second degree of degradation. Concentrations of dissolved organic carbon (DOC) were analysed in soil solution (taken from the depth of 30 cm) and in groundwater (which was collected from the depths of 60 cm and 90 cm). Water samples from these layers were taken by automatic field station. Soil temperature was measured at 30, 60 and 90 cm. Groundwater samples were also collected from five wells installed in organic matter layer to the depth of 100 cm. One of them was located within automatic station, four other - in the neighbouring grassland areas. All water samples were taken at three to four week intervals. DOC concentration in water samples depended on sampling depth. Mean DOC concentration was highest in soil solution - 67 mg·dm-³. In groundwater from 60 and 90 cm it was about 40 mg·dm-³. In soil solution DOC concentration varied seasonally and was significantly correlated with soil temperature at 30 cm. The highest DOC concentrations were found from June to November, and the lowest - in February and March. Seasonal variability of DOC concentration was observed in groundwater from two control wells. In these cases the highest DOC concentration was also noted in summer and autumn. In groundwater from other wells seasonal DOC variability wasn't noted. Intensive precipitation didn't exert any effect on DOC concentration in soil and ground water.
PL
Badania realizowano w latach 2001-2004 na wybranych, produkcyjnie użytkowanych kwaterach dawno zmeliorowanego torfowiska Kuwasy. Oceniano wpływ użytkowania kośnego, pastwiskowego i zmiennego kośno-pastwiskowego na podstawowe właściwości fizyczno-wodne gleb, skład florystyczny runi, strukturę socjologiczną i walory przyrodnicze zbiorowisk roślinnych. Warunki wilgotnościowe łąk były na ogół optymalne dla zbiorowisk trawiastych. Wpływ użytkowania pastwiskowego i kośnego na właściwości gleb był odmienny. Stwierdzono większą gęstość objętościową, a mniejszą porowatość ogólną gleb na obiektach użytkowanych pastwiskowo. Gleba łąki kośnej - bardziej rozpulchniona - w okresach bezopadowych przesychała silniej niż na pastwiskach, zwłaszcza w wierzchniej warstwie. W zbiorowiskach roślinnych dominowały trawy. Obficie występowała wiechlina łąkowa (Poa pratensis L. s. str.), a na użytku zmiennym również mozga trzcinowata (Phalaris arundinacea L.). Pod wpływem wypasu zwiększał się udział perzu właściwego (Elymus repens (L.) Gould). Użytkowanie kośne w porównaniu z pozostałymi sposobami użytkowania powodowało większe bogactwo i różnorodność flory. Wzbogacało ruń, zwłaszcza w gatunki cenniejsze przyrodniczo, charakterystyczne dla zbiorowisk zmiennowilgotnych rzędu Molinietalia oraz zbiorowisk wielkoturzycowych klasy Phragmitetea i niskoturzycowych klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae. Wypas zwiększał w strukturze zbiorowisk udział gatunków pospolitych, zarówno typowych dla gleb o zmniejszonej porowatości - charakterystycznych dla muraw wydepczyskowych rzędu Trifolio fragiferae-Agrostietalia stoloniferae, jak i nitrofilnych zielnych - charakterystycznych dla zbiorowisk ruderalnych klasy Artemisietea vulgaris i klasy Stellarietea mediae. Gatunki nitrofilne opanowywały głównie miejsca niedojadów.
EN
The study was carried out in the years 2001-2004 on selected productive quarters of long ago reclaimed peatland Kuwasy. The effect of mowing, pasturing and alternating use on basic physical and water soil properties, species composition of the sward, domination structure and natural values of plant communities was estimated. Moisture of meadows was optimum for grass communities. The effect of pastoral use was different than that of mowing. Higher bulk density and lower total porosity were found in pasture objects. The softer soil of mown meadow dried more than the soil of pastures during dry periods, especially in its upper layer. Grasses dominated in plant communities. The tussock-grass (Poa pratensis L.) was abundant and the reed canarygrass (Phalaris arundinacea L.) was common in alternately used object. Grazing increased the share of the couch-grass (Elymus repens (L.) Gould). Mowing, compared with other types of grassland use, increased species richness and diversity of plants. It enriched the sward in valuable species characteristic for wet communities of the order Molinietalia, tall sedge communities of the class Phragmitetea and low sedge communities of the class Scheuchzerio-Caricetea nigrae. Grazing enriched plant communities in common species typical for trampled meadows of the order Trifolio fragiferae-Agrostietalia stoloniferae on less porous soils and nitrophilous herbs characteristic for ruderal communities of the class Artemisietea vulgaris and Stellarietea mediae. Nitrophilous species covered mainly the ungrazed spots.
PL
W pracy przedstawiono wyniki badań bilansów azotu, fosforu i potasu w Zakładzie Doświadczalnym IMUZ w Biebrzy - gospodarstwie ukierunkowanym na produkcję mleka, bazującym na paszach z użytków zielonych położonych głównie na glebach torfowo-murszowych. W badaniach wykorzystano metodę bilansowania składników nawozowych "u wrót gospodarstwa" (ang. "farm gate balance"). Stwierdzono, że średnie nadwyżki azotu, fosforu i potasu w ZD IMUZ Biebrza latach 2002-2006 wynosiły kolejno 40,7 kg N·ha-¹ lub 18,9 kg N · 1000-¹ l mleka, 8,1 kg P·ha-¹ i 47,5 kg K·ha-¹, a wykorzystanie tych składników kształtowało się odpowiednio na poziomie: 28,4, 29,8 i 9,1%. Jednostkowe nadwyżki azotu, fosforu i potasu w Zakładzie były znacznie mniejsze od nadwyżek tych składników w indywidualnych gospodarstwach o podobnym profilu produkcji z podregionów łomżyńskiego i ostrołęckiego, posiadających w większości gleby mineralne. Uznano, że ilość stosowanych nawozów fosforowych w Zakładzie można zmniejszyć, natomiast celowe jest zwiększenie ilości potasu. Wskazano na potrzebę opracowania wskaźników ilości azotu mineralnego uwalnianego w procesie mineralizacji gleb organicznych, z uwzględnieniem różnych czynników wpływających na ten proces.
EN
Balances of nitrogen, phosphorus and potassium are presented for a dairy farm, the Experimental Farm IMUZ in Biebrza, basing on fodder from grasslands situated mainly on peat-moorsh soils. The method of nutrient balancing "at the farm's gate" was used in the study. Mean surplus of nitrogen, phosphorus and potassium for the years 2002-2006 in Experimental Farm IMUZ Biebrza was 40.7 kg N·ha-¹ or 18.9 kg N · 1000-¹ l milk, 8.1 kg P·ha-¹ and 47.5 kg K·ha-¹, and the efficiency of nutrient utilisation was 28.4, 29.8 and 9.1%, respectively. Specific surplus of nitrogen, phosphorus and potassium in the Experimental Farm was considerably smaller than the surplus of these components in private farms of similar production from łomżyński and ostrołęcki regions of mostly mineral soils. It was estimated that the level of phosphorus fertilization in the Experimental Farm could be diminished while an increase of potassium fertilization appeared reasonable. The need was underlined of elaborating the indices of mineral nitrogen release during mineralisation of organic soils with regard to various factors affecting this process.
PL
Badania dotyczyły jakości wody do picia z tradycyjnych (kręgowych) i wierconych studni wybranych gospodarstw rolnych, położonych na torfowisku Kuwasy w basenie środkowej Biebrzy oraz zlokalizowanych w granicach Biebrzańskiego Parku Narodowego w dolinie dolnej Biebrzy. W próbkach wody oznaczono: N-NO3, N-NH4, P-PO4, Na, K, Mg, Ca, Cl oraz rozpuszczalny węgiel organiczny (RWO). W wodzie ze wszystkich badanych studni notowano podwyższone stężenie składników nawozowych, lecz jej jakość tylko w 6 studniach z badanych 13 nie odpowiadała wymaganiom wody do picia z uwagi na duże średnie stężenie azotanów bądź jonu amonowego. Podwyższone stężenie azotanów, jonu amonowego, potasu, sodu i chlorków oraz rozpuszczalnego węgla organicznego występowało w badanych gospodarstwach w całym okresie badań i było skutkiem zanieczyszczenia pochodzącego z działalności bytowej lub rolniczej. Potwierdzeniem jest duże (7,7-52,4 mg K·dm-³) średnie stężenie potasu w próbkach z większości studni tradycyjnych, na ogół większe niż stężenie sodu. Stężenie sumy tych kationów było znacznie większe niż chlorków. Stężenie azotanów w wodzie ze studni tradycyjnych było istotnie skorelowane ze stężeniem chlorków, sodu, potasu, magnezu oraz wapnia, a ponadto ze stężeniem rozpuszczalnego węgla organicznego (RWO, ang. "DOC - dissolved organic carbon"). Natomiast w studniach wierconych większemu stężeniu azotanów towarzyszyło większe stężenie fosforanów, mniejsze zaś jonu amonowego. Podwyższone stężenie wszystkich badanych składników stwierdzono w wodzie ze studni gospodarskich (będącej składową wody gruntowej) na terenach wiejskich wchodzących w skład Biebrzańskiego Parku Narodowego i jego otuliny. Świadczy to o możliwości powstawania zanieczyszczeń obszarowych, obejmujących również Park.
EN
The study dealt with the quality of drinking water from traditional (dugout) and deep (drilled) wells in selected farms localized on bog Kuwasy in the middle Biebrza River basin and in the lower Biebrza River basin within the Biebrza National Park The concentrations of N-NO3, N-NH4, P-PO4, Na, K, Mg, Ca, Cl and of dissolved organic carbon (DOC) were determined. Water in all analysed wells showed elevated nutrient concentrations though its quality did not meet the quality standards in only 6 out of 13 studied wells mainly due to high concentrations of nitrates and ammonium. Increased concentrations of nitrates, ammonium ions, potassium, sodium and chlorides found in all wells in the whole study period originated from agricultural and/or domestic pollution. This was confirmed by a high concentration of potassium in traditional wells, clearly higher than that of sodium. Combined concentration of both cations was significantly higher than the concentration of chlorides. The concentration of nitrates in water from traditional wells was significantly correlated with the concentration of chloride, sodium, potassium, magnesium, calcium and DOC. This concentration in deep wells was positively correlated with the concentration of phosphate, and negatively with the concentration of ammonium ions. The water from farm wells is a part of ground water; therefore, the observed elevated nutrient concentrations in these wells from farms located inside the Biebrza National Park or its buffer zone demonstrate the possibility of non-point pollution also within the National Park.
PL
Badania przeprowadzono w latach 2000-2004 na terenach torfowiska Kuwasy, leżącego w basenie środkowej Biebrzy. Dotyczyły one zanieczyszczenia wód odpływających z torfowo-murszowych gleb łąkowych, będących w stałym użytkowaniu rolniczym. Wyróżniono cztery warianty różniące się sposobem: użytkowania (kośne, zmiennie, pastwiskowe) oraz nawożenia (mineralne i nawozami naturalnymi). W wariancie, obejmującym zarówno nawożenie mineralne, jak i nawozami naturalnymi, stwierdzono największe stężenia azotu azotanowego, azotu amonowego i potasu. Również średnie stężenia tych składników z całego okresu badań były największe na tym wariancie. Największe przekroczenia dopuszczalnych stężeń fosforu występowały na kwaterze nawożonej mineralnie, o dużej naturalnej zasobności gleby w ten pierwiastek. W wariancie, w którym w 2003 r. zaprzestano nawożenia, zanotowano poprawę jakości wody w stosunku do lat wcześniejszych.
EN
The study was carried out in Kuwasy peatland situated in the middle Biebrza River basin in the years 2000-2004 and was aimed at assessing the pollution of waters flowing out of peat-moorsh meadow soils under permanent agricultural use. Four variants differing in the type of land use (mown meadows, alternate meadows, pastures) and in fertilization (mineral versus organic) were distin-guished. The greatest concentrations of nitrate nitrogen, ammonium nitrogen and potassium were found in variant I which involved both mineral and organic fertilization. Mean concentrations of these components for the whole study period were also greatest in this variant. The greatest excess over permissible phosphorus concentrations was noted in a plot fertilized with mineral fertilisers and of large natural phosphorus abundance (variant II). An improvement of water quality was recorded in variant IV after a complete cessation of mineral fertilization.
12
PL
Badania przeprowadzono w latach 1958–2000 na dwóch stanowiskach badawczych położonych na intensywnie zmeliorowanym torfowisku Kuwasy (użytkowanie zmienne – kośnopastwiskowe). Dotyczyły one ubytku gleby organicznej w warstwie o początkowej miąższości 100 i 110 cm (1958 r.), określonego na podstawie oznaczeń gęstości objętościowej torfu w tej warstwie oraz jej spłycania się. Na stanowisku Biebrza A4, na którym w roku 1958 występowała gleba rodzaju MtIIbc200pl, powierzchnia torfowiska obniżyła się o 53,3 cm (1,27 cm ·rok- ¹) i jest to obecnie gleba rodzaju MtIIcc147pl. Wierzchnia warstwa gleby torfowej, o początkowej miąższości 110 cm (1958 r.), spłyciła się do 67,4 cm (2000 r.). Z warstwy tej ubyło 54 kg ·m- ² (1,29 kg·m- ² ·rok- ¹ – 12,9 t ·ha- ¹ ·rok- ¹) suchej masy torfu. Na stanowisku Biebrza 11 w roku 1958 występowała gleba rodzaju MtIbc130gy350pl, a w roku 2000 – gleba MtIIcc84gy298pl. Powierzchnia torfowiska obniżyła się o 51,5 cm (1,23 cm ·rok- ¹), a wierzchnia warstwa gleby torfowej o początkowej miąższości 100 cm spłyciła się do 57,1 cm. Z warstwy tej ubyło 41,8 kg ·m- ² (1,0 kg ·m- ² ·rok- ¹ – 10,0 t ·ha- ¹ ·rok- ¹) suchej masy torfu. Spłycanie się warstwy gleby torfowej miąższości 110 (Biebrza A4) i 100 cm (Biebrza 11) powodowane było odpowiednio w 64 i 52% przez mineralizację, a w 26 i 48% przez zagęszczanie.
EN
Studies were carried out from 1958–2000 in two sites situated on the intensively reclaimed peatland Kuwasy (cut-pasture utilization). They concerned the losses and shallowing of organic soils initially (1958) of 100 and 110 cm thick determined by measurements of the peat bulk density at this depth. In site Biebrza A4, on which a soil type MtIIbc200pl was found in 1958, the surface of the peatland subsided by about 53.3 cm (1.27 cm •year-¹) and now there is the soil type MtIIcc147pl there. Initial thickness of the top soil layer dropped from 110 cm in 1958 to 67.4 cm in 2000. 54 kg ·m-² (1.29 kg ·m-² ·year- ¹) of the peat dry mass was lost from this layer. In site Biebrza 11, a soil type MtIbc130gy350pl. was found in 1958 but in 2000 – the soil type MtIIcc84gy298pl. The surface of the peatland subsided by about 51.5 cm (1.23 cm ·year- ¹), and the top peat soil layer, decreased its thickness from the initial 100 cm to 57.1 cm. This layer lost 41.8 kg ·m-² (1.0 kg ·m-² ·year- ¹ – 10.0 t ·ha- ¹ ·year- ¹) of the peat dry mass. Shallowing of the peat soil layers of a thickness of 110 cm (Biebrza A4) and 100 cm (Biebrza 11) was caused in 64 % and 52 % by mineralisation and in 26 % and 48 % by compression, respectively.
PL
Badania przeprowadzono na Torfowisku Łokieć, należącym do obiektu Zbójna Popiołki. Prace dotyczyły porównania wpływu użytkowania leśnego i łąkowego na właściwości retencyjne (odciekalność, wartości rezerw przejściowych, zapasy wody łatwo dostępnej dla roślin) gleb torfowo-murszowych rodzaju MtIIcb i MtIIcg. Stwierdzono, że maksymalna dopuszczalna głębokość odwodnienia gleb torfowo murszowych rodzaju MtIIcb i MtIIcg pod lasem jest mniejsza (h3 = 68 cm) niż pod łąką (h3 = 80 cm). W warstwie korzeniowej (0–30 cm) gleby torfowo-murszowej pod lasem 6% obj. powietrza (minimalna głębokość odwodnienia h1) uzyskuje się, gdy poziom wody gruntowej obniży się na głębokość 18 cm (pod łąką – 30 cm), a 10% obj. powietrza (optymalna norma odwodnienia hopt), gdy poziom wody obniży się na głębokość 28 cm (pod łąką – 45 cm). Odciekalność gleby torfowo-murszowej pod lasem jest większa (δ30 = 49 mm, δ80 = 147 mm) niż pod łąką (δ30 = 31 mm, δ80 = 120 mm), gdy woda gruntowa znajduje się na głębokości 30 i 80 cm. W tych samych warunkach odwodnienia większa jest również wartość rezerw przejściowych V w glebie pod lasem (od 60 do 213 mm) niż pod łąką (od 33 do 171 mm). Świadczy to o rozluźnieniu gleby i dużej zawartości makroporów. Zapasy wody łatwo dostępnej dla roślin ZWŁD w rozpatrywanych glebach są jednakowe – w warunkach minimalnego odwodnienia wynoszą 140 mm, a optymalnego – 120 mm.
EN
Studies carried out on the Łokieć Peatland, which belonged to the Zbójna Popiołki complex, were aimed to analyze the effect of forest and meadow utilization on retentive properties (percolation, transitory reserves, reserves of water easily available to plants) of peat-moorsh soils of the type MtIIcb and MtIIcg. Maximum allowable depth of draining of the two peat-moorsh soils was found to be Lower under forest (h3 = 68 cm) than under meadow (h3 = 80 cm). In the root zone (0-30 cm) of peat-moorsh soil under forest, 6 % vol. of air (minimum draining depth h1) was obtained when the ground water table was decreased to a depth of 18 cm (30 cm under meadow) and 10 % vol. of air (optimum draining standard hopt) – when the water table was lowered to a depth of 28 cm (45 cm under meadow). Percolation of the peat-moorsh soil under forest was higher (δ30 = 49 mm, δ80 = 147 mm) than under meadow (δ30 = 31 mm, δ80 = 120 mm) at the ground water table depths of 30 and 80 cm, respectively. In the same draining conditions transitory reserves of the forest soil were higher (60-213 mm) than those of the meadow soil (33–171 mm) which proved soil loosening and greater amount of macropores. Reserves of water easily available to plants were similar in both soil types – 140 mm at minimum draining and 120 mm at the optimum.
PL
Badania przeprowadzono na Torfowisku Łokieć, położonym w północnej części obiektu Zbójna Popiołki, w Kotlinie Kurpiowskiej. Dotyczyły one gęstości objętościowej, porowatości ogólnej, wilgotności krytycznej, zawartości makroporów, potencjalnej retencji użytecznej i efektywnej retencji użytecznej gleb torfowo-murszowych. Przeprowadzone badania wykazały niekorzystne oddziaływanie lasu (brzozowego) na właściwości fizyczno-wodne gleb torfowo-murszowych rodzaju MtIIcb i MtIIcg. W porównaniu z glebą pod łąką porowatość ogólna gleby pod lasem brzozowym w wierzchniej warstwie (0–20 cm) jest większa, a gęstość objętościowa mniejsza. W glebie torfowo-murszowej pod lasem występuje prawie dwukrotnie większa zawartość makroporów, co świadczy o jej rozluźnieniu, również znajduje się w niej znacznie mniej mezoporów, które decydują o potencjalnej retencji użytecznej PRU. Gdy pF wynosi 2,0 i 2,7, zawartość wody w tej glebie jest znacznie mniejsza niż w glebie torfowo-murszowej użytkowanej łąkowo. Wartość ta ma szczególny wpływ na ilość efektywnej retencji użytecznej ERU. Stwierdzono także, że w glebie torfowo-murszowej pod lasem przepuszczalność warstwy wierzchniej (0-30 cm) jest niezwykle duża, zaś pod łąką jest ona zróżnicowana i zmienia się od 0,106 do 6,624 m·doba-¹, a warstw dolnych (50-80 cm) jest dwukrotnie mniejsza i kształtuje się na zbliżonym poziomie zarówno pod lasem, jak i łąką. W glebie użytkowanej pod lasem wyniosła ona 0,103, a pod łąką 0,134 m·doba-¹. Pomiary poziomu wody gruntowej i wilgotności gleby wykazały większe przesuszenie gleby torfowo-murszowej pod lasem niż pod łąką.
EN
Studies were carried out on the Łokieć Peatland situated in the northern part of the Zbójna Popiołki object in the Kurpie Valley. Bulk density, total porosity, critical moisture, macropore content, potential and effective useful retention were the analyzed parameters of peat-moorsh soils. The studies showed an unfavorable effect of birch forest on physical and water properties of peat-moorsh soils of the type MtIIcb and MtIIcg. Total soil porosity in the upper 0–20 cm layer was higher and bulk density lower under forest than under meadow. Macropore kontent of peat-moorsh soil under forest was almost two times higher which indicated loosening of the soil. There were much less mesopores decisive of the potential useful retention in that soil. At pF = 2.0 and 2.7 the water content of forest soil was much less than in the peat-moorsh soil under meadow. This value has particular impact on effective useful retention. It was found that permeability of the upper 0–30 cm layer of the peat-moorsh soil under forest was extremely high while that under meadow was variable and ranged from 0.106 to 6.624 m· 24 h-¹. In the deeper 50–80 cm layers permeability was much smaller and comparable under forest and meadow (0.103 and 0.134 m· 24 h-¹, respectively). Measurements of the ground water table and soil moisture demonstrated more intensiva drying of peat-moorsh soils under forest than under meadows.
PL
W artykule przedstawiono wyniki wieloletnich badań dotyczących osiadania i spłycania się zmeliorowanych gleb torfowo-murszowych na stanowiskach różnie odwadnianych. Stwierdzono, że w warunkach stosowania głębokich odwodnień (hśr ≈ 90 cm), głębokie gleby torfowo-murszowe MtI-MtIIcb oraz MtIIcc prognostycznego kompleksu okresowo posusznego i posusznego spłycały się w tempie do 13–14 mm·rok-¹. W tych warunkach gleby te ulegały również niekorzystnym przeobrażeniom. Zwiększenie uwodnienia omawianych gleb przez utrzymywanie wysokich poziomów wody gruntowej, na głębokości hśr od 40 do 70 cm, powodowało znaczne spowolnianie tempa ich spłycania się, do 6–7 mm·rok-¹. Słabo zmurszałe gleby torfowe MtIaa, wytworzone na głębokich słabo rozłożonych torfach mechowiskowych, zaliczane do prognostycznego kompleksu mokrego, spłycały się w tempie 8–11 mm·rok-¹ – w warunkach dużego uwodnienia (hśr = 46 cm).
EN
This paper presents the results of a long-term study on subsidence and shallowing of reclaimed peat-moorsh soils in variably drained sites. At a deep draining (hśr ≈ 90 cm), deep peat-moorsh MtI-MtIIcb and MtIIcc soils of the periodically semi-dry or semi-dry prognostic complex were found to shallow at a rate of 13–14 mm·y-¹. Under such a conditions the soils underwent unfavourable transformation. Increased watering of the soils by maintaining high ground water tables at a depth of 40–70 cm resulted in the rate of shallowing decreased to 6–7 mm·y-¹. Less mineralised peat MtIaa soils formed on poorly decomposed moss peat classified to the wet prognostic complex shallowed at a rate of 8–11 mm·y-¹ at intensive watering (hśr = 46 cm).
16
Content available remote The effect of land use on physical and water properties of peat-moorsh soils
EN
The studies were carried out on a drained Łokieć Peatland. They concerned physical (bulk density, ash content, porosity) and water (potential and effective useful retention, static percolation, transitory reserves) properties of peat-moorsh soils. Permeability and moisture formation in the rhizosphere of soils under meadows and forests were the other concerns of this study. Drained peat-moorsh soils were found to be best protected from degradation when utilized as meadows; forestry unfavorably affected these soils. In the latter case, changes of the peat mass structure were more profound than under meadows. An upper soil layer was loosen as demonstrated by enhanced soil porosity and a smaller bulk density. Permeability of the rhizosphere under the birch wood was much greater than under meadows. The most advanced drying and depletion of ground water reserves (water easily available to plants) was found in the peat-moorsh soil under birch wood; it was much smaller under meadow vegetation.
PL
W ostatnim dwudziestoleciu intensyfikacja rolnictwa spowodowała wycofanie się rolnictwa z ekstensywnie użytkowanych obszarów mokradłowych. Spowodowało to zmiany w kierunku sukcesji zbiorowisk roślinnych. W miejsce roślinności łąkowej zaczęły wkraczać zakrzaczenia łozowe i wierzbowo-brzozowe. Taki kierunek sukcesji wpływa z kolei na większą ewapotranspirację, co powoduje większe wyczerpywanie zapasów wody łatwo dostępnej dla roślin, a więc wpływa na silniejsze przesychanie gleby torfowo-murszowej oraz na zmiany właściwości fizyczno-wodnych gleb. Badania przeprowadzono na Torfowisku Łokieć, położonym w Kotlinie Kurpiowskiej. W pracy porównano wpływ użytkowania leśnego i łąkowego na właściwości fizyczno-wodne gleb torfowo-murszowych rodzaju MtIIcb i MtIIcg. Z przeprowadzonych badań wynika, że najlepszą formą ochrony odwodnionych gleb torfowo-murszowych jest użytkowanie łąkowe. Użytkowanie leśne gleb torfowo-murszowych powoduje daleko idące zmiany w strukturze masy torfowej, większe niż w glebie użytkowanej łąkowo. Gleba pod olsem brzozowym jest bardziej rozluźniona "pulchna" (struktura ziarnista, układ luźny), zaś pod łąką jest zwarta (struktura skryto-gruzełkowata lub gruzełkowata, układ zwięzły), a charakter tej zwartości nadaje jej występowanie poziomu darniowego (M1). Gleba pod olsem brzozowym charakteryzuje się większą porowatością ogólną, mniejszą gęstością objętościową, gorszymi właściwościami retencyjnymi (potencjalna i efektywna retencja użyteczna, odciekalność, wartość rezerw przejściowych) oraz większą przepuszczalnością korzeniowej warstwy. Duża przepuszczalność korzeniowej warstwy gleby wpływa negatywnie głównie na przyśpieszenie odpływu wody pozimowej, która przedostaje się do sieci melioracyjnej, a następnie do cieków głównych. Obniża się tym samym poziom wód gruntowych, co ujemnie wpływa na wielkość zapasów wody łatwo dostępnej dla roślin. Ma to szczególne znaczenie w latach posusznych, w których to przesuszenie korzeniowej warstwy gleby torfowo-murszowej pod olsem brzozowym jest dwukrotnie większe niż pod łąką.
first rewind previous Strona / 1 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.