Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Autorzy help
Lata help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 105

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 6 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  opady atmosferyczne
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 6 next fast forward last
EN
Soil erosion by water is one of the most important factors affecting contemporary landscape changes within the lowland geoecosystems in Central Europe. Soil erosion by water mainly depends on: rainfalls (especially its intensity and erosivity), length of slope and its inclination, type of cultivation and usage of land, anti-erosion treatments and susceptibility of soils to erosion. The aim of conducted research was to evaluate conditioning and magnitude of secular and extreme soil erosion processes in the Drawsko Lakeland with special considering of rainfall erosivity index (EI30). The main goal was realised through several research tasks. The first task involved examination of surface runoff and slope wash conditionings, course and quantity in the testing plot located within the Chwalimski Potok catchment. The second task was related to evaluate rainfall impact to soil erosion by water processes. It was realised by computation rainfall characteristics: intensity, kinetic energy and erosivity. In order to assess secular and extreme soil erosion impact to land relief changes, research were provided with additional details by conducting three field experiments with simulated rainfall. Stationary observation and quantitative researches of soil erosion (at testing plots) have been conducting within the Chwalimski Brook catchment for three hydrological years (2012–2014). The slope with the test area is located within the 1st order catchment being a subsystem of the Młynski Brook catchment and then followed by the upper Parsęta catchment. This area covers 4.8 hectares and is characterised by short slopes with small height variances up to 10 meters. Historically, the area was covered with agricultural crops, currently they cover about 10% of the area. The slope is covered with gleyic retisols and its average inclination is about 4 degrees with its south-east exposure. The measuring system of soil erosion covered 5 testing plots with different agricultural use (bare fallow, meadow, potatoes, spring and winter crops). Plots are 42 metres long and 4 metres width. In the bottom edge of each plot catchers with volume of 800 dm3 were installed. In this research, only data from black fallow were considered. Such tillage is recognised as a standard in soil erosion studies. Two experiments have been conducted in this testing plot. The third one has been conducted on slope located within an area of undulated morainic plateau in the Kłuda catchment. The slope is characterised by greater height variances than in Chwalimski Brook catchment. The slope, where the experiment has been conducted, is situated within local closed depression and is covered by sands underlain by boulder clay. Its average slope is about 10° with its southwest exposure. Although annual precipitation in the three-year measurement period was comparable with mean value from multi-year period (1987–2014), its intensity and erosivity were distinguishably lower. Such rainfall conditions are not favourable for extreme soil erosion by water processes, thus any relief forms from such geomorphological processes were not observed in the Drawsko Lakeland. Due to lack of that kind of forms, in 2013 and 2014, three field experiments were conducted. The main aim of experiments was to evaluate the impact of high intensity rainfall on soil surface. The first experiment consisted of 5, the second and the third of 4 rainfall simulations. The rainfall was created by using a purpose-built rain simulator, consisting of 3 and 6 sprinklers placed around the testing plot. Despite the slope inclination in the Kłuda catchment was 2.5 times steeper than Chwalimski Potok’s slope, surface runoff attained smaller volume, because of remarkably higher infiltration rate. In 2012–2014, surface runoff and soil loss has occurred 8 times each year. The maximal monthly surface runoff volume was registered in February 2012, and it equalled 10.1 dm3 m−2 and the maximal soil loss value was registered in May 2013 and equalled 3,198 kg ha−1. Annual runoff volumes were between 31.2 dm3 m−2 in 2012 and 38.8 dm3 m−2 in 2013, whereas annual soil loss values ranged from 740 kg ha−1 in 2012 to 5,700 kg ha−1 in 2013. Soil erosion values caused by simulated rainfall during field experiments were similar or significantly higher than annual values. Surface runoff was between 31.2 dm3 m−2 in the first experiment and 34.2 dm3 m−2 in the second one, whilst soil loss was between 4,632 kg ha−1 and 8,637 kg ha−1. The achieved experiment results have been compared with soil erosion rate achieved from stationary observations. The results show that runoff and soil loss considerably increase during rainfalls with high amount, intensity and erosivity. Furthermore, individual extreme erosive events may exceed annual (secular) soil erosion processes. Conducted stationary research indicates that annual soil erosion primarily depends on individual rainfall and erosive events, which considerably exceed mean values. In order to evaluate the soil susceptibility to erosion by water in the Drawsko Lakeland, high resolution potential and actual soil erosion risk maps were prepared. The qualitative assessment of soil erosion risk was based on geoinformation technologies. The model considers following conditions affecting the size of soil erosion: slope steepness and aspect, topographic factor LS (unit upslope contributing area), lithology, rainfall erosivity (Modified Fournier Index calculated from monthly and annual precipitation data) and land use and land cover from Corine Land Cover 2006. To prepare the map of potential soil erosion risk, land use from Corine Land Cover was not considered. Thematic maps have been reclassified into a 4-degree division. The results of the soil erosion risk assessment in the Drawsko Lakeland reveal the fact that a majority of its area is characterized by moderate or low erosion risk levels. Areas with high erosion risk are mostly located in the northern part of the Lakeland. The achieved results from stationary observations and field experiments may indicate that the soil loss magnitude significantly increases during rainfall with higher intensity, greater totals and accumulated in time rainfall events. This may confirm the high potential of soil erosion by water processes of above- -average magnitude and intensity in the discharge of material from agricultural used slopes.
PL
W pracy przedstawiono syntetyczny opis katastrofalnych powodzi, które w latach 1813-2010 wystąpiły na obszarze Krakowa. Opisu dokonano, uwzględniając ogólnie dostępne materiały. Na ich podstawie wskazano intensywne opady występujące na obszarze powyżej Krakowa jako najczęstszą przyczynę wystąpienia powodzi. Najwyższe opady atmosferyczne wystąpiły w typach cyrkulacji cyklonalnej zwłaszcza północnej (Nc), zachodniej (Wc) oraz w bruździe cyklonalnej (Bc). Najczęściej powodzie te wystąpiły w miesiącach letnich tj. w czerwcu, lipcu oraz w sierpniu, ale na przestrzeni wielu lat miały również miejsce w miesiącach pory chłodnej. Nie tylko swym zasięgiem objęły Kraków, ale były to powodzie o zasięgu regionalnym. Najwyższy stan wody rzeki Wisły w Krakowie w XIX wieku wystąpił podczas lipcowego wezbrania w 1813 roku i wyniósł 995 cm, natomiast w XX wieku najwyższy stan wody obserwowany na wodowskazie w Krakowie, który został zlikwidowany w 1965 roku, wyniósł 952 cm.
EN
The paper presents a synthetics description of the catastrophics floods that occured in 1813-2010 in the area of Cracow. The discription was made based on generally available information. Based on that, intensive rainfalls occurring in the areas above Cracow, has been identified as the most common cause of he floods in Cracow. The highest precipitation occurred in cyklonal circulation types, especially northern (Nc), western (Wc) and through of low pressure (Bc). Most often these floods occurred in the summer months, i.e. in June, July and in August. However, over the years occurred in the months of cool season as well. Floods occurred not only in the city of Cracow, but in the region as well. The highest water level of the Vistula River in Cracow in the 19th century was observed during July surge in 1813 and reached 995 cm, while in the 20th century the highest water level of 952 cm was observed on the water gauge in Cracow. This water gauge was removed in 1965.
EN
Considering the country’s development and quality of life, recognition of the water cycle mechanism is of great importance. A significant contribution to this comes from the isotopic composition of particular elements of the water cycle. However, a weak point is that in Poland only one element of the water cycle, precipitation, is sampled and measured over more than 312 thousands km2 at a single station. It is therefore necessary to seek extension of or alternatives for these rare data. Such an alternative is the sampling of groundwater containing tritium in the national monitoring net-work of groundwater bodies that is maintained by the Polish Geological Institute. Based on such data we have con-structed δ18O and δD isoscapes (i.e., maps of δ18O and δD values) of recent groundwater. These data provide spatial distribution of δ18O and δD values which can be used as input to hydrogeological models.
EN
The aim of the present study is to monitor changes in the location of the groundwater table in the catchment area of the River Gwda within the Quaternary and Neogene water-bearing level over a 35-year period, between 1981 and 2015. In addition, on account of very diverse total annual precipitation levels in particular parts of the catchment, attempts were made to determine the influence of precipitation on the location of the groundwater table. By correlating groundwater level and meteorological parameters (precipitation), it was discovered that precipitation in the previous year made the largest impact on the groundwater table. Moreover, low precipitation totals in the southern part of the catchment are not discernible in groundwater table fluctuations, which is linked to the location of the observation well within the drainage zone as well as to water ascension from deeper aquifers.
PL
W pracy analizowano warunki termiczne, opadowe oraz anemometryczne w Gdyni w latach 1923-1950, które można uznać za ekstremalne. Wyniki z lat 1923-1950 oceniono w odniesieniu do wielolecia referencyjnego 1971-2000 oraz całego okresu pomiarowego 1923-2014. Analizowano rozkłady empiryczne i teoretyczne wybranych elementów meteorologicznych. W przypadku temperatury powietrza wyznaczono wartości kwantyli 5, 10, 90 i 95% rozkładów empirycznych temperatury maksymalnej i minimalnej oraz częstość występowania dni upalnych, fal gorąca i dni bardzo mroźnych. Wyznaczono sumę opadów w ciągu roku podczas dni z opadem o ekstremalnej sumie dobowej, liczbę dni z opadem silnym i bardzo silnym, a także najdłuższe ciągi kolejnych dni z opadem oraz bez opadów. Wyznaczono wartości kwantyli 10 i 90% rozkładu miesięcznych sum opadów. Wyznaczono wartości maksymalnej prędkości wiatru o okresie powtarzalności 5, 10 i 50 lat z zastosowaniem rozkładów GEV (ang. Generalized Extreme Value). Najbardziej znaczące różnice ekstremalnych warunków termicznych pomiędzy rozpatrywanymi wieloleciami stwierdzono w przypadku rocznego rozkładu temperatury minimalnej, który ulega systematycznemu przesunięciu w kierunku wyższych wartości. Wykazano również wzrost najniższych wartości temperatury maksymalnej oraz spadek liczby dni bardzo mroźnych. Różnice ekstremalnych warunków opadowych w poszczególnych wieloleciach mogą świadczyć o zwiększeniu intensywności opadów w niektórych miesiącach półrocza ciepłego oraz wzroście zagrożenia niedoborem opadów w ciągu całego roku. Dodatnie różnice maksymalnej prędkości wiatru, o możliwości wystąpienia co najmniej raz na 50 lat, mogą wskazywać na wzrost ryzyka strat spowodowanych wystąpieniem silnego wiatru.
EN
The aim of the research was to analyze the thermal, precipitation and anemometric conditions in Gdynia in the years 1923-1950, which can be considered as climate extreme. The results of the years 1923-1950 were evaluated for the reference period 1971-2000 and the whole measuring period 1923-2014. The empirical and theoretical frequency distributions of selected meteorological elements were analyzed. Statistical characteristics of the extreme thermal conditions (the values of 5, 10, 90 and 95% quantile of the empirical distributions) as well as the frequency of sweltering days, hot waves and very ice days were determined. Heavy and very heavy precipitation days, the amount of precipitation during days with extreme daily precipitation amount and the longest periods of consecutive days with precipitation and with no precipitation were determined. The maximum wind speed values of 5, 10 and 50-year return period was estimated with the use of Generalized Extreme Values analysis (GEV). The most significant differences in the extreme thermal conditions between the considered periods were found in the annual minimum temperature frequency distribution, which has been shifted towards higher values. It also showed an increase in the lowest values of the maximum temperaturę and a decrease in the number of very cold days. Results related to extreme precipitation conditions may indicate the intensity of precipitation events in some months of the warm season and an increase the risk of meteorological drought over the whole year. The expected return level of the extreme wind speed for 50 year return period, determined in relation to the periods considered, indicates an increase in the risk of losses caused by strong wind.
PL
Prowadzone badania są kontynuacją wcześniejszych prac, których celem jest określenie sezonowych zmian jakości wód opadowych pod okapem drzewostanów sosnowych, znajdujących się pod wpływem imisji zanieczyszczeń alkalicznych i kwaśnych. Badania prowadzono na dwóch kontrastujących powierzchniach położonych w południowo-zachodniej części Polski, z których jedna znajduje się pod wpływem imisji zanieczyszczeń alkalicznych (Leśnictwo Górażdże), druga pod wpływem sezonowych zanieczyszczeń kwaśnych (Leśnictwo Przechód). Pomiary wody deszczowej pod okapem sosny zwyczajnej wykonano zgodnie z metodologią monitoringu środowiska. Analizie podlegał zarówno depozyt mokry, jak i suchy, czyli łączny ładunek zanieczyszczeń, jaki wnoszony jest do ekosystemów leśnych. W pobranych próbkach wody oznaczono odczyn (pH) oraz przewodność elektrolityczną. Trzyletnie badania wykazały znaczne zróżnicowanie odczynu i przewodności elektrolitycznej opadów atmosferycznych. Odnotowano wyraźną różnicę między opadami zimowymi (IV i I kwartał następnego roku) a opadami w okresie wegetacyjnym (II i III kwartał). Opady podokapowe półrocza zimowego wykazywały się wyższym odczynem niż w miesiącach przypadających na okres wegetacyjny na powierzchni zlokalizowanej pod zakładami cementowo-wapienniczymi. Bory Niemodlińskie (Leśnictwo Przechód), mimo znacznego oddalenia od ośrodków przemysłowych i szlaków komunikacyjnych, znajdują się w strefie zanieczyszczenia powietrza ze źródeł lokalnych, o czym świadczy obniżony poziom odczynu opadów atmosferycznych. Pomiary pH w okresie zimowym są niższe od odczynu uzyskiwanego latem. Sezon zimowy (grzewczy) jest okresem, w którym mamy do czynienia z niekontrolowaną emisją zanieczyszczeń gazowych pochodzących z palenisk przydomowych.
EN
The study was conducted in south-western Poland. The study plots was established in pine monoculture of the Gorazdze Forest District and Przechod Forest District. This study is a continuation of earlier research aimed at determining the changes in the quality of precipitation beneath the canopy in pine stands affected by the emission of alkaline and acid pollutants This paper presents the results of three years of investigation from 2015-2017. The rainwater measurements under the canopy of Scots pine were made according to the methodology of the environmental monitoring. Wet and dry deposits, thus the total pollution load brought into the forest ecosystem, were analysed. The pH and electrical conductivity was measured in collected water samples. The results showed differences between precipitation in winter (1.10-31.03 next year; fourth and first quarters), and in the growth season (during the second and third quarters - 1.04-30.09).
PL
Jednym ze skutków działalności człowieka jest uszczelnianie zasiedlonych terenów zielonych, przez co opady atmosferyczne zostają przekształcone w spływy opadowe, a następnie w ścieki deszczowe. Wskutek zachwiania dotychczasowego przepływu na danym terenie woda, nie znajdując naturalnego ujścia, zaczyna stanowić poważny problem dla funkcjonowania obszarów zurbanizowanych. Tymczasem odpowiednie odwodnienie umożliwia naprawdę efektywne użytkowanie posiadanych zasobów, do jakich z całą pewnością należą wody opadowe.
PL
Badania wykonano w latach 2008-2011 na obszarze zlewni lessowej w Wielkopolu na Wyżynie Lubelskiej. Celem pracy było określenie natężenia erozji wodnej gleb oraz wielkości odpływu poza zlewnię wody i zawartej w niej wybranych składników materii. Po spływach powierzchniowych wód prowadzono ilościowo-jakościową inwentaryzację szkód erozyjnych. Mierzono także ilość odpływających ze zlewni wód, z których pobierano próby w celu określenia stężenia: zawiesiny glebowej azotu i jego form oraz fosforu i potasu. Monitorowano także wysokość i natężenie opadów oraz miąższość pokrywy śnieżnej i prowadzono obserwacje jej topnienia. Wyniki badań dowodzą, że stan okrywy roślinnej decyduje o wielkości szkód erozyjnych. Zboża jare oraz rośliny okopowe słabo chronią glebę przed erozją, a dobrze oziminy, użytki zielone i lasy. Średnioroczne szkody erozyjne w zlewni wyniosły: żłobiny – 189 m3·km-2, zmyw powierzchniowy – 153 m3·km-2, namuły – 128 m3·km-2, a zmyw gleby – 0,335 mm. Odpływ wody poza zlewnie jest przeciętnie skorelowany z wysokością opadu (współczynnik korelacji r = 49). Natomiast korelację bardzo wysoką (r = 0,85) stwierdzono pomiędzy odpływem wody i gleby ze zlewni. Średnio w ciągu roku poza zlewnię odpływało: 7,1 mm wody, 44,85 Mg·km-2gleby, 127,2 kg·km-2N-Nog, 18,2 kg·k-2 P oraz 145,6 kg·km-2K.
EN
The research was carried out in the years 2008–2011 in the loess catchment area in Wielkopole in the Lublin Upland. The purpose of the work was to determine the intensity of water soils erosion and the size of the outflow beyond the water catchment and the selected constituents of matter contained in it. After surface water runoff, quantitative and qualitative inventory of erosion damage was carried out. The quantity of waters from the catchment was also measured, from which samples were taken in order to determine the concentration of soil suspension of nitrogen and its forms as well as phosphorus and potassium. The height and intensity of precipitation as well as the thickness of the snow cover were also monitored and observations of its melting were carried out. The research results prove that the condition of the plant cover determines the amount of erosive damage. Spring crops and root crops poorly protect the soil from erosion, while winter cereals, grassland and forests protect good. The average annual erosive damage in the catchment was: rills – 189 m3·km-2, surface runoff – 153 m3·km-2, deposits – 128 m3·km-2, and soil washout – 0.335 mm. The outflow of water outside the catchment is on average correlated with the amount of precipitation (correlation coefficient r = 49). On the other hand, a very high correlation (r = 0.85) was found between the outflow of water and soil from the catchment. On average, during the year outflow from the catchment were: 7.1 mm of water, 44.85 Mg·km-2 of the soil, 127.2 kg·km-2 N-Nog, 18.2 kg·km-2 P and 145.6 kg·km-2 K.
PL
Podstawowym celem pracy, wykonanej w ramach strategii badawczej dotyczącej aktualnie zachodzących zmian klimatu regionalnego Pomorza i Kujaw było zaprzeczenie hipotezie o zwiększającej się częstości i intensywności występowania susz w okresie wzmożonych potrzeb wodnych kukurydzy, obejmującym miesiące czerwiec i lipiec, w latach 1981-2010. Praca miała także na celu potwierdzenie istotnej zależności między wskaźnikami charakteryzującymi suszę meteorologiczną i rolniczą. Materiał do badań stanowiły dane z pięciu meteorologicznych punktów pomiarowych zlokalizowanych w regionie. Zastosowano metody statystyczne stosowane w opracowaniach klimatologicznych, między innymi metodę trendów z zastosowaniem równań regresji liniowej. Średnie wieloletnie 1981-2010 wysokości opadów w okresie wzmożonych potrzeb wodnych kukurydzy (VI-VII) w miejscowościach regionu Pomorza i Kujaw cechowała zmienność przestrzenna wynosząca 22,6%. Częstość występowania susz meteorologicznych w okresie czerwca i lipca wyniosła 26,7-33,3%. Nie stwierdzono istotnych zmian częstości i intensywności występowania tych susz wraz upływem lat od 1981 do 2010. Produkcja kukurydzy w regionie Pomorza i Kujaw jest prowadzona w warunkach częstego występowania niedoborów opadów atmosferycznych w okresie wzmożonych potrzeb wodnych, które maksymalnie wynoszą od -91 do -124 mm, w zależności od miejscowości. Niedobory te nie wykazały istotnych, ukierunkowanych zmian w latach 1981-2010.
EN
The objective of the work, carried out as part of research programme on current change of the regional climate, was to confirm the hypothesis about the increasing frequency and intensity of droughts occurring during the high water needs of corn, during the period of June and July, in the region of Pomorze and Kujawy in the years 1981-2010. Furthermore, the aim was to confirm a significant relationship between indicators characterizing meteorological and agricultural droughts. Material for the research was data from five meteorological measuring points located in the region. Statistical methods used in climatological studies were applied, particularly the method of trends. The average multi-annual totals (1981-2010) of rainfall in the period of high water needs of corn (June-July) in the region of the Pomorze and Kujawy were characterized by spatial variability amounts to 22.6%. The frequency of meteorological drought in June through July is 26.7-33.3%. In the analyzed period there were no significant changes in the frequency and intensity of these droughts with the passage of years. Rainfall shortages in corn production extend to maximum of - 91 to - 124 mm, depended on the locality. The shortages did not show any significant changes in the years of the study.
EN
This study is a continuation of earlier research aimed at determining the changes in the quality of precipitation beneath the canopy in pine stands affected by the emission of alkaline pollutants. This study was conducted in the Gorazdze Forest District, in a forest complex in south-western Poland affected by the cement and limestone industry. The rainwater measurements under the canopy of Scots pine were made according to the methodology of the environmental monitoring. Wet and dry deposits, thus the total pollution load brought into the forest ecosystem, were analysed. The pH and electrical conductivity was measured in collected water samples. The results showed differences between precipitation in winter (1.10–31.03 next year; fourth and first quarters), and in the growth season (during the second and third quarters – 1.04–30.09). Precipitation sampled beneath tree canopies in the winter half year had higher pH than those from the growth season half year (Table 2).
PL
Prowadzone badania są kontynuacją wcześniejszych prac, których celem jest określenie dynamiki zmian jakości wód opadowych pod okapem drzewostanów sosnowych, znajdujących się pod wpływem imisji zanieczyszczeń alkalicznych. W pracy przedstawiono wyniki trzyletniego okresu badawczego, obejmującego lata 2015–2017. Badania prowadzono w kompleksie leśnym w południowo-zachodniej części Polski (Leśnictwo Górażdże), będącym pod wpływem przemysłu cementowo-wapienniczego. Pomiary wody deszczowej pod okapem sosny zwyczajnej wykonano zgodnie z metodologią monitoringu środowiska Analizie podlegał zarówno depozyt mokry jak i suchy, czyli łączny ładunek zanieczyszczeń jaki wnoszony jest do ekosystemów leśnych. W pobranych próbach wody oznaczono odczyn (pH) oraz przewodnośæ elektrolityczną. Trzyletnie badania wykazały znaczne zróżnicowanie odczynu i przewodności elektrolitycznej opadów atmosferycznych. Uzyskane wartości pH mieściły się w przedziale 3,54–7,97 (tab. 1). Wyniki badań wskazują na różnicę między opadami zimowymi (1.10–31.03 następnego roku IV i I kwartał) a opadami w okresie wegetacyjnym (1.04–30.09; II i III kwartał). Opady podokapowe półrocza zimowego miały wyższy odczyn niż w miesiącach przypadających na okres wegetacyjny (tab. 2).
PL
W pracy wykazano zależność ewapotranspiracji rzeczywistej roślin od wielkości dawek i rodzaju stosowanych nawozów. Wielkość ewapotranspiracji określono na podstawie badań lizymetrycznych, przeprowadzonych w okresie od 1 IV 2002 r. do 31 VII 2007 r. W kolejnych latach lizymetry obsiane były mieszanką traw, kukurydzą, burakami cukrowymi, gorczycą białą, pszenżytem i rzepakiem ozimym. W celu zbadania wpływu nawożenia na wielkość infiltracji i ewapotranspiracji zastosowano wariant bez nawożenia, dwa warianty nawożenia organicznego kompostem: K1 – 10 g N•m-2 i K2 – 15 g N•m-2 oraz dwa warianty nawożenia mineralnego: NPK1 i NPK2 z równorzędnymi dawkami N w postaci saletry amonowej oraz PK w postaci superfosfatu i soli potasowej. Do obliczenia ewapotranspiracji rzeczywistej na podstawie pomiarów lizymetrycznych zastosowano wzór na infiltrację efektywną. Otrzymane wyniki wykazały, że nawożenie gleby jest czynnikiem zwiększającym ewapotranspirację rzeczywistą roślin uprawnych. Ze zwiększaniem dawek azotu występuje tendencja zwiększania się ewapotranspiracji, a wpływ na wielkość ewapotranspiracji ma nie tylko wielkość dawek azotu, ale także rodzaj nawozu, w którym zostały zastosowane. Ewapotranspiracja roślin uprawnych nawożonych kompostem była większa niż w przypadku ich nawożenia równorzędnymi dawkami nawozów w formie mineralnej.
EN
The paper shows the dependence of real evapotranspiration of plants on the dosage levels and the type of fertilizers used. The evapotranspiration volume was determined on the basis of lisimetric studies carried out between 1 April 2002 and 31 July 2007. In the following years lisimeters was sown with a mixture of grass, corn, sugar beet, yellow mustard, triticosecale and winter oilseed rape. In order to investigate the effect of fertilization on the amount of infiltration and evapotranspiration, a variant without fertilization was applied, two variants of organic fertilization with compost: K1 – 10 g N•m-2 i K2 – 15 g N•m-2 and two variants of mineral fertilization: NPK1 and NPK2 with equivalent N doses in the form of ammonium nitrate and PK in the form of superphosphate and potassium salt. For the calculation of real evapotranspiration on the basis of lisimetric measurements, an effective infiltration pattern was used. The results showed that soil fertilization was a factor that increased actual evapotranspiration from the crop area. With the increase in nitrogen doses tend to increase evapotranspiration and the effect on evapotranspiration is not only the amount of nitrogen doses, but also the type of fertilizer in which they are used. The evapotranspiration of crops fertilized with compost was greater than in the case of their fertilization with equivalent doses in mineral form of fertilizers.
12
Content available remote Different Patterns of Changes in Foliar Carbon Isotope Composition Along Altitude
EN
Three types of alpine plant species, Carex montis-everestii, Quercus aquifolioides and Stipa capillacea, along an altitudinal gradient of 3005-5025 m on the Tibetan Plateau, were chosen to test the generality of the hypothesis that foliar carbon isotope composition (δ13C) of C3 plants increases significantly with altitude and to determine climate drivers shaping its altitudinal pattern. Temperature and relative humidity showed significantly negative correlations with altitude; however, precipitation and soil water potential remained unchanged with altitude. Foliar δ13C of C. montis-everestii, Q. aquifolioides, S. capillacea alone or combined together did not significantly increase with altitude, which does not support the leading hypothesis of increased foliar δ13C with altitude. There was no difference in foliar δ13C among all three species. Multi-factor correlation analyses showed that temperature, precipitation and relative humidity alone did not affect foliar δ13C of C. montis-everestii and S. capillacea, but conferred significant effects on foliar δ13C of Q. aquifolioides.
EN
The article presents the value of recharging infiltration of precipitation through the light soil and its distribution over time, based on five-year of lysimetric research. The effect of organic and mineral fertilization on the infiltration was studied. In lysimeters does not occur the phenomenon of surface runoff, and thus, by analogy, the results of the research can be applied to agriculturally used lowland areas with sandy soils. The results showed that the infiltration is very changeable in time. On its value, in addition to precipitation, the greatest influence has evapotranspiration. The largest infiltration occurs in March after the spring thaws (IE = 70–81% monthly precipitation) and the smallest in August (IE = 1.2–15.0% precipitation, depending on the type of fertilizer used and the level of fertilization). The soil fertilization, especially by using organic fertilizer (compost), is a factor, which has significantly influence on reduction of the recharging infiltration. The soil fertilization with compost reduced the infiltration of 7.4–9.0%, and with mineral fertilization of 5.4–7.0% of annual precipitation totals, compared with the infiltration through the soil not fertilized. The average annual index of infiltration was 21.8–25.3% of annual precipitation totals in variant of soil fertilized and 30.7% in case of the soil not fertilized.
PL
W pracy przedstawiono wielkość infiltracji efektywnej (IE) opadów atmosferycznych przez glebę lekką oraz jej rozkład w czasie na podstawie pięcioletnich badań lizymetrycznych. Badano też wpływ nawożenia organicznego i mineralnego na wielkość infiltracji. W warunkach lizymetrów nie występuje zjawisko spływu powierzchniowego, a więc przez analogię wyniki badań można odnieść do użytkowanych rolniczo terenów równinnych z glebami piaszczystymi. Wyniki badań świadczą, że wielkość infiltracji jest bardzo zmienna w czasie. Oprócz opadów atmosferycznych, w największym stopniu wpływa na nią ewapotranspiracja. Największa infiltracja występuje w marcu po roztopach wiosennych (IE = 70–81% opadu miesięcznego), a najmniejsza w sierpniu (IE = 1,2–15% opadu, w zależności od rodzaju stosowanych nawozów i poziomu nawożenia). Nawożenie gleby, zwłaszcza nawozem organicznym (kompostem) jest czynnikiem mającym znaczący wpływ na zmniejszenie infiltracji efektywnej. Nawożenie gleby kompostem zmniejszyło infiltracje w porównaniu z notowaną przez glebę nienawożoną o 7,4–9,0%, a nawozami mineralnymi o 5,4–7,0% rocznej sumy opadów. Średni roczny wskaźnik infiltracji wyniósł 21,8–25,3% sumy opadów w wariancie z glebą nawożoną i 30,7% w wariancie kontrolnym (gleba nienawożona).
PL
W połowie lipca 2016 r. w Trójmieście zanotowano opad atmosferyczny o sumie przekraczającej 150 mm. Opadom deszczu - od godzin popołudniowych 14 lipca do godzin rannych 15 lipca - towarzyszył okresami bardzo silny i gwałtowny wiatr, początkowo z kierunku północno-wschodniego, następnie z kierunku północno-zachodniego. Opisana sytuacja hydrometeorologiczna spowodowała znaczne wezbrania w rzekach i potokach rejonu Zatoki Gdańskiej, pełniących często w miastach nadmorskich rolę kolektorów wód opadowych. W wielu miejscach zaobserwowano zjawiska powodziowe oraz podtopienia. Taka sytuacja wystąpiła również w zlewni rzeki Kaczej w Gdyni. W artykule pokrótce scharakteryzowano przebieg tej powodzi miejskiej, opisano niektóre skutki przejścia fali wezbraniowej oraz przedstawiono historyczny profil maksymalnych rzędnych zwierciadła wody na wybranym odcinku rzeki. Profil wielkiej wody, określony na podstawie geodezyjnego pomiaru znaków wielkiej wody, porównano z rzędnymi obliczonymi dla przepływów maksymalnych o określonych prawdopodobieństwach przewyższenia, wcześniej wykorzystanych do opracowania map zagrożenia powodziowego w rozpatrywanym rejonie Gdyni.
EN
In mid-July 2016, Trójmiasto experienced a rainfall exceeding 150 mm. The precipitation - having started on the 14th of July in the afternoon and lasting till the 15th of July in the morning - was accompanied by gusts of a very strong and violent wind, blowing first from the north-eastern and then from the north-western direction. The described hydro-meteorological situation caused important rises of water in the rivers and streams of the Gdansk Bay region, often playing the role of urban rainfall water collectors. In many places, floods and floodings were observed. The situation was similar in the Kacza River basin in Gdynia. The article presents a short characteristic of this urban flood, describing some effects of the flood-wave passage and the historical profile of the water table maximum ordinates in the selected river section. The high water profile, determined based on geodetic measurements of high water marks, was compared with the ordinates calculated for the maximum flows with a set probability of exceedance, used earlier to elaborate flood risk maps in the analysed region of Gdynia.
PL
W latach 2001–2015 prowadzono badania relacji opadów do odcieków i ich cech jakościowo-ilościowych w Stacji Badawczej IT-P w Jaworkach (gm. Szczawnica), wykorzystując stację lizymetryczną położoną na wysokości 600 m n.p.m. Obiekty imitowały 7 głównych sposobów zagospodarowania górskich użytków rolnych: od samozadarnienia, przez obszary nie koszone oraz koszone z różną częstością. Badano także tzw. czarny ugór, utrzymywany w sposób ciągły bez szaty roślinnej. W obszarach górskich najkorzystniejsze jest niskonakładowe i ekstensywne użytkowanie runi trawiastej, co ogranicza bezproduktywne wymywanie składników mineralnych z gleby. Najgorszym sposobem jest utrzymywanie czarnych ugorów, gdyż sprzyja to procesom erozji gleb, w tym także erozji chemicznej.
EN
Ppts. and leachates from 1 m thick soil profiles were tested in the southern region of Poland in 2001–2015. The pptn. was 1034.5 mm, and the av. amt. of water flowing out from the tested profiles varied in the range 205–293 mm. Smaller amts. of subsurface outflow were reported for samples from the meadow mown once a year, larger amts. for samples from meadow mown 4 times a year and the highest amts. were for black fallow. Similar relation were obsd. for the NH₄⁺, NO₃⁻ and SO₄²⁻ concns. in the leachates.
PL
Przedstawiono wyniki badań zawartości rozpuszczonego azotu mineralnego w wodach opadowych i wodach spływających powierzchniowo z obszaru zurbanizowanego (Lublin, Polska E). Stwierdzono, że w wodach spływu powierzchniowego udział azotu z opadu atmosferycznego stanowił średnio ok. 40% i zmieniał się w przedziale 23–87%. Wyniki te wskazują, że do szacowania potencjalnego zanieczyszczenia azotem wód spływających powierzchniowo z obszarów zurbanizowanych i ich wpływu na eutrofizację wód powierzchniowych można wykorzystać monitoring chemizmu wód opadowych.
EN
The content of dissolved inorg. N in 269 water samples from pptn. and in 127 samples of water flowing from municipal sewer into the local river was analyzed by chromatog. in 2009–2011. The share of the N from pptn. in water flowing into river was in av. 40% and varied in the range of 23–87% depending on weather conditions.
PL
Związki organiczne zaliczane do wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), szczególnie posiadające w swojej budowie cztery i więcej pierścieni, wykazują działanie kancerogenne i mutagenne. Właśnie dlatego od wielu lat prowadzone są badania nad występowaniem WWA w środowisku. W Europie wykonywane są pomiary monitoringowe WWA w powietrzu atmosferycznym wynikające z przepisów prawnych obowiązujących w Unii Europejskiej. Celem przeprowadzonych badań była optymalizacja metodyki pozwalającej na ilościowe oznaczanie WWA w opadach atmosferycznych. Sprawdzono parametry mające istotny wpływ na wydajność ekstrakcji. Zamieszczone wyniki wskazują, że najwyższe wartości odzysku, w zakresie 84,4–113%, uzyskano po dodaniu do próbki 1 g chlorku sodu i ekstrakcji dichlorometanem. Pomiary WWA wykonano techniką wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją fluorescencyjną (HPLC-FLD).
EN
Seven polycyclic arom. hydrocarbons were detd. by high performance liq. chromatog. with fluorescence detection in hexane and CH2Cl2 exts. of particulate matter-contg. rainwater samples. Two stage extn. and addn. of NaCl to the rainwater samples were recommended to increase the recovery of the hydrocarbons from the samples.
PL
Celem pracy było zbadanie wpływu opadu atmosferycznego na stan jakościowy i ilościowy wód w zlewni cieku miejskiego. Obszar badań obejmował potok Oruński położony w Polsce północnej, na terenie miasta Gdańsk. Okres badania z wykorzystaniem materiałów kartograficznych obejmował lata 1908–2000, zaś badania terenowe okres od maja 2009 do kwietnia 2010. Dodatkowo, wykonane zostały pomiary doświadczalne, podczas których obserwowano dynamikę zmian zachodzących w rzece podczas opadów atmosferycznych. Opady rzędu 1,3 mm spowodowały jedenastokrotny wzrost przepływu, dwukrotny wzrost poziomu wody i czterokrotne zwiększenie prędkości cząsteczek wody. Również spowodował wzrost stężeń wybranych wskaźników fizyczno-chemicznych, często nawet czterokrotnie. Stwierdzono, że maksymalne natężenie przepływu jest ważną zmienną przy ocenie potencjalnych zagrożeń.
EN
One of the objectives of this work was to study the catchment and watercourse response to precipitation. The study area covered the Potok Oruński, located in northern Poland, in the city of Gdansk. The study period using cartographic materials took years 1908–2000, and field research covered the period from May 2009 to April 2010. Additionally, experimental measurements were conducted to observe the dynamics of changes occurring in the brook during rainfall. The rainfall of 1.3 mm caused an eleven fold increase of the flow, a twofold increase of the water level and a fourfold increase in the velocity of the water molecules. It turns out, that the maximum flow rates is an important variable when assessing the potential risks.
19
Content available Woda czynnikiem życia każdego organizmu
PL
Woda jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych związków chemicznych na Ziemi a zarazem decyduje o życiu organizmów w tym i człowieka. Dzięki właściwości występowania w warunkach przyrodniczych (naturalnych) w trzech stanach skupienia (ciekłym, gazowym i stałym) woda podlega stałemu krążeniu (cykl hydrologiczny). W warunkach małych zasobów wodnych Polski (na jednego mieszkańca przypada zaledwie 4,8 dm3 * d-1) nadrzędnym zadaniem gospodarki jest racjonalne użytkowanie zasobów wodnych. Ziemia jest planetą oceaniczną. Zasoby wodne świata są stosunkowo bardzo duże – 1.386 mld km3 wody. Polska pod względem wielkości rocznego opadu atmosferycznego znajduje się w pobliżu końca listy krajów Europy. W Polsce, w bilansie wodnym kraju istotną rolę odgrywają jeziora. Ogólna powierzchnia jezior wynosi ok. 318 tyś. ha., natomiast łączna pojemność zbiorników retencyjnych w Polsce wynosi około 3200 hm3.
EN
Water is one of the most common chemical substances on Earth and one which is crucial in sustaining life of any organism , including humans. Owing to its existence in nature in three physical states ( liquid, gaseous and solid) water is in constant circulation ( hydrologic cycle). Because Poland has limited water resources ( only 4.8 dm3* d-1 per one inhabitant) it is of primary importance for Polish economy to use water sensibly. Earth is a planet of oceans. The water resources of the world are huge and make 1386 billion km3 . As far as the volume of its annual precipitation is concerned , Poland occupies one of the final positions on the list of European countries. In Poland lakes play an important role in the country's water balance. On the whole, the area taken by lakes is 318 thousand ha, while the overall volume of water in retention reservoirs is approximately 3200 hm3.
EN
The variability of the mean annual air temperature and precipitation totals in three periods: 1848–2010, 1951–2010 and 1981–2010 was investigated in the large Warta River basin, being the area with lowest rainfall in Poland. For the purposes of research, nine meteorological stations with the longest measurement series were selected. Air temperature increase in this river basin was similar than in neighbouring countries. In the last 30 years this trend kept increasing. The precipitation in the whole studied period was slightly increasing in the northern part of the Warta River basin, but decreasing in the southern part. The mean annual precipitation totals in the catchment area did not change visible. In the period 1981–2010, the precipitation totals show a small increase in the winter and spring and a decrease in summer. A negative influence of this climate change was not visible in the Warta River discharge. The main objectives of this study were the collection long-term records of air temperature and precipitation in the Warta River basin, and the statistical analysis of climate variability.
PL
W zlewni rzeki Warty, położonej w rejonie o najniższych w Polsce opadach atmosferycznych, analizowano zmienność średnich rocznych wartości temperatury i sum opadów w latach 1848–2010, 1951–2010 i 1981–2010. W tym celu wykorzystano dane z dziewięciu stacji meteorologicznych dysponujących najdłuższymi seriami pomiarowymi. Głównym celem tych badań było zebranie wieloletnich danych dotyczących temperatury powietrza i sumy opadów atmosferycznych w zlewni Warty i statystyczna analiza ich zmienności. Temperatura powietrza wzrastała w tej zlewni w podobny sposób, jak w sąsiednich krajach. W ostatnich 30 latach zaobserwowano nasilenie się tego trendu. Opady atmosferyczne w całym badanym okresie nieco wzrosły w północnej i zmalały w południowej części zlewni, ale średnia roczna suma opadów w całej zlewni nie zmieniła się istotnie. W latach 1981–2010 roczna suma opadów nieco wzrastała zimą i wiosną oraz malała latem. W średnich rocznych przepływach Warty negatywny wpływ tych zmian nie był widoczny.
first rewind previous Strona / 6 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.