Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 25

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 2 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  koszty pracy
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 2 next fast forward last
EN
In the contemporary world, problems related to the labor market have become one of the most important goals of the economic policy of highly developed countries. Creating new jobs, developing economies, improving lives of local communities focus a lot of attention economists, politicians and policy makers. Companies belonging tot the SMS sector are characterized by a high level of flexibility and mobility. SMEs operate mostly on local markets, easily adapt to the place, time and resources, are open to the technical and organizational progress. The article presents employment in the SME sector in Poland and the EU including labor costs. The increase in employment directly translates into the improvement of the social situation and the standard of living of the inhabitants in regions. It also stimulates economic growth and creates the largest number of new jobs.
PL
We współczesnym świecie problemy związane z rynkiem pracy stały się jednym z najważniejszych celów polityki gospodarczej krajów wysoko rozwiniętych. Tworzenie nowych miejsc pracy, rozwój gospodarek, poprawa życia społeczności lokalnych, pozostaje w centrum uwagi ekonomistów, polityków, decydentów. Przedsiębiorstwa należące do sektora MSP charakteryzują się duża elastycznością i mobilnością. MSP działają najczęściej na rynkach lokalnych, łatwo dostosowują się do miejsca, czasu i zasobów, są otwarte na postęp techniczny i organizacyjny. Celem artykułu jest przedstawienie roli sektora MSP dla rozwoju gospodarki regionalnej. W artykule przedstawiono zatrudnienie w sektorze MSP w Polsce i UE z uwzględnieniem kosztów pracy. Wzrost zatrudnienia bezpośrednio przekłada się na poprawę sytuacji społecznej oraz poziom życia mieszkańców w regionach. Przedsiębiorstwa te stymulując wzrost gospodarczy tworzą największą ilość nowych miejsce pracy.
EN
The subject of outsourcing of personnel services are functions and auxiliary tasks in the operation of a given enterprise. It is based on outsourcing specific tasks and entire personnel processes, as well as hiring employees who carry out tasks entrusted by a client. The main problem faced by enterprises is employee turnover caused by numerous absences, sick leave and holidays, and, as a consequence, employees have more and more delays and do not keep their deadlines. Consequently, they are frustrated that they have to perform more duties from other positions and listen to complaints about continuous decline in work efficiency. The problem of employee turnover is becoming a common phenomenon. Therefore, each company should analyse this problem. Starting from identifying the problem and, as a result, implementing appropriate measures to prevent excessive fluctuation of employees. It is also important to enable employees to develop and organize appropriate working conditions, which will ensure the comfort of work and attachment to the employer.
EN
The considered issue refers to manufacturing in conditions of variable human resource needs. The aim of the paper was to develop the method for determining the structure of employment from the viewpoint of desired employee skills and qualifications, including multiskilling. The method was verified on the example of production data of the company manufacturing glass shielding systems in conditions of customized production.
4
PL
Koszty pracy stanowią ważny obszar wszechstronnych analiz dokonywanych w gospodarce polskiej w celu zwiększenia jej efektywności. Przedmiotem analizy niniejszego artykułu są koszty pracy w gospodarce polskiej w latach 2010-2014. Analizę przeprowadzono w oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego. Dotyczyła ona następujących obszarów tematycznych: przeciętne wynagrodzenie miesięczne, płacowe i pozapłacowe koszty pracy, koszty pracy w różnych sekcjach gospodarki narodowej i w różnych sektorach własności. Wnioski z przeprowadzonej analizy mogą być wykorzystane dla różnych potrzeb krótko- i długoterminowego procesu decyzyjnego, na szczeblu mikro i makro w gospodarce.
EN
Labour costs constitute the important area of many-sided analyses made in the Polish economy in order to increase her effectiveness. An object of analysis of the present article are labour costs in the Polish economy in 2010-2014 years. They carried out an analysis based on data of the Central Statistical Office and concerned the following thematic areas: monthly average salary, payroll and non-pay labours cost, labour costs in various sections of the national economy and in various sectors of the property. Conclusions from conducted analysis can be used for different needs of briefly and of long-term decision-making processes, both at the micro and macro level in the economy.
PL
W artykule przedstawiono rolę kosztów pracy jako parametru ekonomicznego stanowiącego podstawę tworzenia wielu wskaźników wykorzystywanych w analizie finansowej w przedsiębiorstwie. Wskaźniki oparte na kosztach pracy rozszerzają zakres dostępnych narzędzi analitycznych dla potrzeb oceny potencjału ekonomiczno-finansowego przedsiębiorstwa. Jednym z możliwych narzędzi jest oparty na takich ilościowych i jakościowych wskaźnikach model syntetycznej oceny wyniku finansowego umożliwiający określenie charakteru (ekstensywny lub intensywny) rozwoju przedsiębiorstwa. Charakter ten ma ścisły związek z bezpieczeństwem ekonomicznego rozwoju podmiotu gospodarczego. Prezentacja wskaźników oraz modelu syntetycznej oceny wyniku finansowego wymagała zastosowania metody indukcji, analizy wskaźnikowej oraz metod statystycznych. Z zaprezentowanych rozważań wynika, że im szerszy wachlarz dostępnych narzędzi analitycznych, tym są większe możliwości dokładniejszej oceny potencjału ekonomiczno-finansowego przedsiębiorstwa. Koszty pracy należą do grupy parametrów ekonomicznych, które dają kontrolerom i audytorom większe szanse na wykrycie nieprawidłowości w wykorzystaniu czynników produkcji zaangażowanych w działalność gospodarczą.
EN
In the article a role of labours cost as the economic parameter constituting the basis of creating many indicators used in the financial analysis in the enterprise was described. Indicators based on labours cost are widening the scope of available analytical tools for the purposes of the evaluation of the economic-financial potential of the enterprise. One of available tools is based on such quantitative and quality indicators the model of synthetic evaluation of the financial result enabling to determine character (extensive or intense) of development of the enterprise. This character has a close relationship with the safety of the economic development of the business entity.
PL
Koszty pracy z uwagi na wieloskładnikowość, różne źródła finansowania, odmienne funkcje, które pełnią dla przedsiębiorców i pracowników zaliczane są do złożonych kategorii ekonomicznych. Rozpatrywane mogą być jako mikro i makroekonomiczny koszt pracy. Mikroekonomiczny koszt pracy to zakładowy koszt pracy, który stanowi w przedsiębiorstwie istotny parametr wykorzystywany dla realizacji różnych celów, w tym do tworzenia wskaźników analitycznych, na bazie, których budowany jest system syntetycznej oceny wyniku finansowego. Szczegółowe wskaźniki analityczne opracowane z wykorzystaniem informacji o kosztach pracy stosowane są przez kontrolerów i audytorów dla potrzeb oceny bezpieczeństwa ekonomicznego rozwoju podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w Polsce. Wskaźniki oparte na kosztach pracy zaliczyć można do produktów antropogenicznych, poszerzających zakres stosowanych narzędzi w pracach kontrolnych. Im większy wachlarz możliwości analitycznych w zakresie analizy finansowej przedsiębiorstwa, tym większe szanse eliminacji tych podmiotów, które nie stosują zasad racjonalnego gospodarowania i zagrażają bezpieczeństwu ekonomicznemu innych. Dla potrzeb niniejszego artykułu mającego na celu zaprezentowanie znaczenia kosztów pracy w ocenie bezpiecznego rozwoju ekonomicznego przedsiębiorstw wykorzystano następujące metody: prezentacji elementów składowych kosztów pracy i wskaźników ekonomicznych, indukcji, analizy wskaźników ekonomicznych, metody statystyczne oraz system syntetycznej oceny wyniku finansowego według L. Bednarskiego.
EN
Labours cost due to compound-ness, various sources of funding, different functions which they are performing for entrepreneurs and employees are being ranked among complex economic categories. They can be considered as micro and macroeconomic labours cost. A microeconomic labours cost is a company labours cost which constitutes in the enterprise the significant parameter used for the realization of different purposes, in it for creating analytical indicators, on the basis of which is being built system of the synthetic evaluation of the financial result. Detailed analytical indicators drawn up with using information about labours cost are applied by controllers and auditors for the purposes of the evaluation of the safety of the economic development of enterprises in Poland. Indicators based on labours cost it is possible to rank to anthropogenic products, extending the scope of applied tools at test works. For them larger range of analytical possibilities in the financial analysis of the enterprise, all the greater chances of the elimination of these entities which don’t apply principles of the rational management and are threatening the economic security other. For the purposes of the present article being aimed at presenting meaning of labours cost in the evaluation of the safe economic development of enterprises the following methods were used: of presentation of components of labours cost and economic indicators, induction, analysis of economic indicators, statistical methods and the system of the synthetic evaluation of the financial result according to L. Bednarski.
PL
Autor wychodząc z założenia, że istotnym składnikiem kosztów produkcji energii cieplnej w budynku jest brak współpracy pomiędzy instalacja ogrzewania a instalacji wentylacji i klimatyzacji, dowodzi, że można je ograniczyć m.in poprzez recyrkulację lub rekuperację a także wykorzystując rozwiązania takie jak gruntowe wymienniki czy pompy ciepła.
8
Content available Koszty pracy przedsiębiorstwa górniczego
PL
W artykule przedstawiono analizę kosztów pracy na przykładzie przedsiębiorstwa górniczego. Ze względu na poufność wykorzystanych w publikacji danych przedsiębiorstwo oznaczono symbolem X. Analizie poddano składniki kosztów pracy ponoszonych przez badane przedsiębiorstwo w związku z zatrudnieniem pracowników. Rozważania przeprowadzono dla okresu obejmującego lata 2011–2013.
EN
This paper presents the analysis of labour costs illustrated with an example of a mining company. The confidentiality of data used in the publication on the company marked as X was taken into account. The analysis concerns the components of the labour costs connected with employment. The study was performed for the period of 2011-2013. The structure of obligatory components of labour costs was assessed concerning, among others, wage and non-wage components.
9
Content available remote Analiza wynagrodzeń w gospodarce narodowej w Polsce w latach 2006-2012
PL
W praktyce życia gospodarczego koszty pracy są identyfikowane głównie z wynagrodzeniami. W artykule przedstawiono i przeanalizowano w oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) zmiany, które zachodziły na rynku pracy w zakresie przeciętnych wynagrodzeń nominalnych w gospodarce narodowej Polski w latach 2006-2012. Z zaprezentowanych danych wynika, że poziom średniego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce należy do najniższych w Unii Europejskiej. W analizowanym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w kolejnych latach wzrastało. Miało to miejsce we wszystkich sektorach polskiej gospodarki. Występowało jednak zróżnicowanie poziomu wzrostu w różnych regionach kraju. Najwyższy poziom wzrostu miał miejsce w regionie centralnym, a najniższy w regionie wschodnim. Wynagrodzenia w sektorze publicznym rosły szybciej niż w sektorze prywatnym, co można wiązać z oderwaniem decyzji płacowych od czynników ekonomicznych w jednostkach sektora publicznego. Nastąpił wyraźny wzrost wynagrodzeń w jednostkach sektora finansowego.
EN
In practice of economic life labours cost mainly are being identified with the wages and salaries. In the article were presented and analysed changes happening in average monthly gross wages and salaries in the Polish economy in 2006-2012 years based on data from Central Statistical Office. From presented data it appears that the level of the average monthly gross in Poland is included to lowest in the European Union. In the analysed period a rise in the average monthly wages and salaries appeared towards the previous year. A wage and salary increase was recorded in the analysed period in all sectors of the Polish economy, however about the diversified size in different provinces. The highest level of the height took place in the central region, and lowest in eastern. The wages and salaries in the public sector grew faster than in the private sector, what was associated with tearing payroll decisions away from economic factors in public units. A distinct wage and salary increase was written down in financial sectors of the state.
EN
The situation in the transport companies in the years 2002-2012 in Poland was as follows: large diversification of employment, the amount of remuneration and quantities accepted and laid-off people. The reason for this was to customize the size and amount of remuneration for employment to the situation in transport. Quantity of accepted for work people and laid off people depended on the situation on the transport market. Transport and logistics companies adapted average employment to the prevailing situation in the transport and logistics market and the situation in the whole economy of the country and abroad. The impact on mentioned situation were affected also by rising labor costs in transport. In 2009 there was a decline in employment and remuneration. This situation was caused by the deteriorating economic situation of transport and logistics sector, as well as the present economic slowdown in the country and abroad. This was also reflected in the number of incoming and laid-off persons in transport.
EN
Human resource planning (in other word: workforce planning) is the fundamental process for optimization of human resources in every company. The main purpose of this process is to identify future human needs form the viewpoint of future company’s goals. Briefly, human resource planning aims especially at providing a company with the right people in the right place and at the right time, and next, motivating them to better and better performance. In unit and small batch production systems, where changes in production program and production profile are much more frequent than in large batch and mass production ones, the demand for particular number of employees and their competencies varies over time. So, in such environment, workers are desired to be flexible and able to do different jobs in different workplaces. Worker’s flexibility depends on his or her knowledge, skills and behaviour, for example a worker is highly qualified, motivated and willing to take new jobs and to keep expected efficiency. Present production systems want flexible and agile workers, who can be shifted dynamically to various range of jobs due to the current need of a company. From the financial point of view, it is a question if the functional flexibility is really effective for the company. It is obvious that polyfunctional operators are more costly because higher competencies should be adequately compensated by higher payment, but on the other hand, they allow a company to reduce the number of employees and make production planning process easier and smoother. That is way the rational staff competency level is a key for a company to realize production programs and stay competitive in the market. In optimization of human resource quantity and quality the simulation technique is useful for analyzing, assessing and comparing employment alternatives different from the viewpoint of number of employees and their competency level. Particular variants of quantitative and qualitative employment are connected with different levels of labour cost and cause various lead times. The simulation enables to anticipate changes in labour cost due to considered company’s course of action, e.g. due to changes in quantity and/or quality of employment, due to different times of order completion. Job evaluation system is the basis to make simulation of the labour cost because it is a foundation to develop the rational structure of basic pay rates, and among many components composing the labour cost, wages and salaries are the greatest and most important part of it.
PL
Planowanie zatrudnienia to podstawa racjonalizacji działań związanych z zarządzaniem kadrami w każdym przedsiębiorstwie. Określa ono zapotrzebowanie na pracowników w aspekcie ilościowym (ilu pracowników potrzeba), jakościowym (jakie kompetencje powinni mieć pracownicy), a także czasowym (w jakim czasie należy zapewnić potrzeby kadrowe). Uwarunkowania produkcji jednostkowej i małoseryjnej związane ze zróżnicowanym asortymentem produkcji, większą zmiennością programu produkcyjnego powodują, iż zapotrzebowanie na określoną wielkość oraz kwalifikacje pracowników zmienia się dynamicznie. Dlatego też w takich warunkach pożądane jest, by pracownicy byli elastyczni funkcjonalnie, potrafili szybko i sprawnie dostosować się do nowych zadań pracy, potrafili zastępować współpracowników na różnych stanowiskach. O uniwersalności pracownika decydują jego kompetencje, czyli wiedza, zdobyte umiejętności, postawy i zachowanie, jak np. gotowość podejmowania się nowych zadań, szybkość adaptacji na innym stanowisku, utrzymanie wysokiej wydajności pracy. Elastyczność funkcjonalna pracowników ułatwia planowanie przebiegu procesu produkcji, powoduje, że stanowiska pracy są równomiernie obciążone, praca jest bardziej rytmiczna, bez przestojów i kosztownych godzin nadliczbowych. Znaczącym parametrem oceny wykonalności programu produkcyjnego oraz spełnienia wymagań czasowych zleceń jest odpowiedni wskaźnik kompetencji załogi. Z drugiej strony jednak, im wyższy poziom kompetencji załogi, tym wyższe koszty wynagrodzeń oraz koszty pracy, a w efekcie koszty produkcji. Wyzwaniem zatem staje się poszukiwanie optymalnej wielkości i jakości zasobów ludzkich, która będzie podstawą utrzymania konkurencyjności przedsiębiorstwa na rynku. Analiza różnych wariantów ilościowo-jakościowego zatrudnienia wraz z oceną skutków czasowych oraz kosztowych poszczególnych wariantów jest możliwa przy wykorzystaniu metody symulacji. Symulacja pozwala na śledzenie zmian w kosztach pracy w zależności od przyjętych strategii działania przedsiębiorstwa, m.in. zmian w wielkości zatrudnienia, stanie kompetencji załogi, terminach wykonania zleceń itp. Podstawą przeprowadzenia symulacji kosztów pracy bezpośrednio produkcyjnej jest wdrożenie systemu wartościowania stanowisk pracy i różnicowania stawek płac. Systemy wynagrodzeń oparte na właściwie przeprowadzonym wartościowaniu pracy zapewniają przejrzystość struktury płacowej, zwiększają motywacyjną funkcję płac oraz pozwalają na przewidywanie kształtowania się kosztów pracy.
12
Content available Wpływ kosztów pracy na formę zatrudnienia
EN
The article presents the impact of labor costs on the possibility of using alternative forms of employment. Flexible employment is often dictated by labor costs, which occupy a very importan position in economic and social terms. They have a decisive influence on the amount of remuneration as well as the number of employees in the company. These elements depend on each other because labor costs should be directly proportional to the level of wages.
EN
The evaluation of rationality of the level and structure of public use organization overheads has been carried out on a chosen association compiling financial statements. Source data which have been taken from accountancy filings, balance sheets, profit and loss statements. enable to establish the level and labour costs pattern in years 2008-2009 as well as directions of their improvements for the years to come. From analysis of labour costs in the chosen public use organization result the following conclusions: 1. High participation of administrative restrictions in total labour costs; 2. Dominance in labour costs of the base salary; 3. Wide applying alternative employment statuses; 4. Low sick leave; 5. The remuneration in the chosen public use organization exceeded the analogous remuneration in non-governmental organizations in Poland; 6. The public use organization has favourable conditions for generating the positive result of activity.
PL
Polska, będąc krajem UE, powinna realizować podstawowe cele tej Wspólnoty, którymi są: dobrobyt, pokój, demokracja i prawa człowieka, co powinno oznaczać w praktyce przekładanie się wzrostu gospodarczego na wzrost poziomu życia ogółu mieszkańców kraju oraz tworzenie egalitarnego społeczeństwa. Kierując się tym założeniem, treścią artykułu uczyniono analizę płac minimalnych w Polsce na tle krajów UE. W drodze tej analizy ustalono, że poziom płac minimalnych w Polsce pozostaje w całym okresie transformacji gospodarki, w relacji w szczególności do krajów UE-15, na bardzo niskim poziomie i nie spełnia wymogu płacy godziwej. Poza tym tak niskiego poziomu płac minimalnych w Polsce nie uzasadniają ani koszty pracy, ani czas pracy, ani też wydajność pracy.
EN
Poland being an EU country should achieve the basic objectives of the Community, such as: prosperity, peace, democracy and human rights, which should mean in practice transferring economic growth into increase of living standards of the country population and creating of an egalitarian society. Guided by this assumption the subject of the paper is to analyze the minimum wages in Poland in comparison with the EU countries. By this analysis it was found that the level of minimum wages in Poland stays throughout the whole period of the economy transformation, particularly in relation to the EU-15, at a very low level and does not meet the requirement of fair wages. Besides the fact that such a low level of minimum wages in Poland cannot be justified by labor costs, neither labor time nor labor productivity.
15
Content available remote Wpływ postępu technicznego i innowacyjności na koszty pracy
EN
Technological advances, particularly in innovative activity are important determinants of contemporary economic and social activities. They result in lower production costs, including labour costs. These effects are not materially significant. This follows from the fact that trends in the costs of businesses are the result of both factors leading to their growth and reduction. The increase in labor costs is due to an increase in labour productivity, laws, labour market, pressures for workers and trade unions. Technological progress and innovation, in addition to measures enforced by competition, are undoubtedly those factors which contribute to their relative decrease.
16
EN
This article presents the attempt to analyze labour costs under the contract of employment and alternative forms of employment. As is clear from the analysis, the greatest impact on labour costs in any organization is the level of basic salary under a contract of employment. From the perspective of the employer is carrying the most expensive form of employment for a range of obligations to the employee arising from the provisions of the Labour Code.
17
Content available remote Koszty pracy na tle kosztów całkowitych w przedsiębiorstwie
EN
Total costs of economic activity conducted by an enterprise comprise of factors of production costs engaged in the production maintenance. Total works labour costs are a component of enterprise overheads. They play an important role in the effectiveness estimation. Enterprise is obligated to conduct detailed multiranged analyses of works labour costs. The result of these analyses allow streamlining of labour costs, which is often treated as one of enterprise's development factor.
18
Content available remote Koszt pracy jako kategoria ekonomiczno-finansowa i rachunkowa
EN
In the process of economic management we are always faced with making choices from among available possibilities, while every decision entails costs, which in economics is named as opportunity cost. The concept of opportunity costs allows one to understand the differences in the accounting mode, i.e. outlays incurred, and the real costs viewed from the point of view of economics. Prerequisites for undertaking economic decisions are created by economic calculus which enables controlling, accounting and evaluating a given entity’s effectiveness. The basis for economic calculus is the cost reckoning based on adequate classification. An important part of this costreconing consists of labour costs, which means the value of labour used in order to create certain defined products or services rendered. Understood in such a way this constitutes an economic category. Cost of labour is also a social category characterizing activities of both economic entities and the national economy. Judged from the financial standpoint cost of labour incurred by an economic entity are outlays expressed in value and connected with the human factor irrespective of the source of their financing. Labour costs constitute first of all a microeconomic category, and in this aspect they are also an accounting category as in companies they are included in the entity’s prime costs. In the subject’s bibliography one may not find an accepted and equivocal definition of labour costs that would be adopted by the majority of economists. These differences apply to all aspects of labour costs and are connected with the number of components which are included in their scope. The scope of the labour costs notion has undergone changes in time and space and is dependent upon the current economic and legal conditions.
19
Content available remote Określanie kosztów pracy na przykładzie przedsiębiorstwa produkcyjnego
EN
In present changeable environment of running the company, the planning process including especially cost planning has a special meaning. No company may allow to improvise that's way a rational system of cost planning should be developed. To offer the competitive prices the company must be able to determine precisely a products cost. For the cost planning system labour costs play an important role. They include all expenses covered by an employer and concerned with people involved in business activity. Developed Structure of the labour cost consists of different elements, such as wages and salaries, costs of insurance rates, social charges, training and personnel development costs, costs of ensuring work hygiene and safety and others. The knowledge of the labour costs is important for their rationalisation and optimisation from viewpoint of quantitative and qualitative employment Structure due to company's development strategy. The account and analysis of the labour costs provide the basis for making many managerial decisions. The study of the labour cost aims at providing the managers with the detailed data about expenses carried on labour and making appropriate decision on better and effective use of human resources. The major part of the labour costs is compensation, which consists of many components. Among them the more important is the basic pay. To be motivating and objective it should be determinant of the job content; that means job's requirements. All this is taken into account during the process of job evaluation. The basic pay is usually supported by variable payment components such as bonuses or rewards, which should be implemented to the company's remuneration system in proper way. The properly designed bonus system should be concerned with results obtained by company as a whole, next with results obtained by particular departments or teams and finally with achievements of particular employees. Rationalization of labour costs Structure aims at seeking the rational links between expenditure for labour and results of work within workplace, group of workplaces, department as well as whole organisation. To compare labour costs on particular workplaces and to forecast changes in labour costs, the knowledge about basic rates, other remuneration components and material environment is needed. This knowledge is provided by well prepared, implemented and maintained job evaluation and pay differentiation system. From viewpoint of production process planning and control it's very important to know how many and what kind of employees are required in a given period. Knowing the ąuantity and quality of needed resources we can estimate the time of order completion as well as the labour costs related to employees involved in the manufacturing processes. The problem of human resources planning is complex because human factor is the most unforeseeable. It is very difficult to foresee future human behaviour, absenteeism. Additionally, the labour law introduces many limitations related to way and time of human resources use.
EN
Costs born by an economic unit to get, maintain and utilize of labour resourcer form the entire costs of labour. These costs - being the part of total costs of labour - are the indicator of its economic-financial standing. In this chapter efficiency, labour-absorbing and operational indicators have been discussed.
first rewind previous Strona / 2 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.