Ograniczanie wyników
Czasopisma help
Autorzy help
Lata help
Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników

Znaleziono wyników: 146

Liczba wyników na stronie
first rewind previous Strona / 8 next fast forward last
Wyniki wyszukiwania
Wyszukiwano:
w słowach kluczowych:  Góry Świętokrzyskie
help Sortuj według:

help Ogranicz wyniki do:
first rewind previous Strona / 8 next fast forward last
EN
In the Gałęzice-Bolechowice-Borków region, located in the Holy Cross Mountains, several limestone and dolomite quarries are currently in operation. Deep drainage of these quarries caused the formation of a large regional depression cone that affected numerous groundwater intakes, including those supplying potable water for communes, and a large intake in the Dyminy quarter of Kielce. The range of the depression cone will increase in the future, both vertically and laterally, due to expanding extraction of industrial stones from continuously deepened mining levels. Prognoses of further changes of hydrologic conditions in the region and their impact on admissible volumes of groundwater resources available in particular intakes are calculated using the stationary mathematical model.
EN
Majority of ca. 90 sites ofsandstone crag groups and individual crags, occurring in the Świętokrzyskie (Holy Cross) Mts. region, represent the following crag-forming lithostratigraphic units: Cambrian Wiśniówka Formation, Devonian Barcza Fm and Zagórze Fm, Triassic Zagnańsk Fm and Krynki Beds, as well as Jurassic Skloby Fm and Ostrowiec Fm. Specific features of these rocks are the occurrence of sandstone series, up to 20 m thick, above more plastic, clayey or heterolithic series, high-energy depositional environments, and siliceous composition. The crag-forming sandstones differ in the amount of siliceous cement: from strongly cemented Paleozoic quartzitic sandstones to porous Mesozoic sandstones with poor cement, which determines diverse mechanical properties. Strongly cemented Paleozoic rocks display high rock strength and abrasion resistance, while porous and theoretically friable Mesozoic sandstones are characterised by high grain packing due to compaction. Regarding the principal role of gravitational disinte¬gration of rock massifs under the periglacial conditions in the Pleistocene, other factors constraining the crag formation and shaping are the tectonic situation of rocks (orientation of strata and joints), adequate joint spacing, and bed thickness. The interrelations between lithological and structural features of crag-forming sandstones and tectonics, conditioning erosion and weathering rates are specific for particular types of these sandstones.
3
Content available remote Rzeźba strukturalna obszaru Świętokrzyskiego Parku Narodowego
EN
The area of the Świętokrzyski National Park is one of the most evident examples of structural morphology in Poland. Its relief is clearly determined by bedrock lithology: the hill ranges are composed of hard quartzitic sandstones of the upper Cambrian (Łysogóry Range) and the Lower Devonian (Klonowskie Range), while the depressions, usually vast and flat-bottomed, are distributed on outcrops of soft, easily weathered and eroded Ordovician and Silurian shales, greywackes and sandstones. The parallel pattern of hill ranges and depressions, as well as a mesh-grid pattern of river valley systems and the antecedent character of river gaps, reflects fold tectonics modified by transverse faults. Such a morphology developed during the Paleogene and Neogene under hot and then warm, gradually cooling climatic conditions. In the Pleistocene, principally under the periglacial conditions, block fields (symbols of the Świętokrzyski NP) and crags (crests, table-like forms, cupolas and spurs) were formed. The shape and spatial position of most crags are related to geological structures.
EN
The damage zones of exhumed strike-slip faults dissecting Jurassic carbonates in the south-western part of the Late Palaeozoic Holy Cross Mountains Fold Belt reveal second-order faults and fractures infilled with syntectonic calcite. The subsequent development of a structural pattern of microscopic fault-related structures and calcite infillings reflects the activity of strike-slip faults that began in the Late Cretaceous (Late Maastrichtian) and lasted until the early Miocene (Langhian). The fabric of the syntectonic veins provides insights into the evolution of the permeable fault-related structures that were the main pathways for fluid flow during fault activity. Microstructural study of calcite veins coupled with stable isotope and fluid inclusion data indicates that calcite precipitated primarily in a rock-buffered system related to strike-slip fault movement, and secondarily in a partly open system related to the local activity of the releasing Chmielnik stepover or the uplift of the area. The presence of meteoric fluids descending from the surface into damage zones suggest that the strike-slip faulting might have taken place in a nonmarine, continental environment.
EN
The aim of this study was to reconstruct the location mechanism of a Triassic sandstone wedge within folded Palaeozoic rocks. A vertically oriented Buntsandstein succession (Lower Triassic) from Józefka Quarry (Holy Cross Mountains, central Poland), steeply wedged within folded Devonian carbonates, is recognised as an effect of normal faulting within a releasing stepover. The sandstone succession, corresponding to the Zagnańsk Formation in the local lithostratigraphic scheme, is represented by two complexes, interpreted as deposits of a sand-dominated alluvial plain (older complex), and coarse-grained sands and gravels of a braided river system (younger complex). The sandstone complex was primarily formed as the lowermost part of the several kilometres thick Mesozoic cover of the Holy Cross Mountains Fold Belt (HCFB), later eroded as a result of the Late Cretaceous/Paleogene uplift of the area. Tectonic analysis of the present-day position of the deformed sandstone succession shows that it is fault-bounded by a system of strike-slip and normal faults, which we interpret as a releasing stepover. Accordingly, the formation of the stepover in the central part of the late Palaeozoic HCFB is evidence of a significant role of strike-slip faulting within this tectonic unit during Late Cretaceous/Paleogene times. The faulting was probably triggered by reactivation of the terminal Palaeozoic strike-slip fault pattern along the western border of the Teisseyre–Tornquist Zone.
PL
Pierwsza część artykułu poświęcona jest przepisom dotyczącym budownictwa wiejskiego, które obowiązywały w regionie doliny rzeki Kamiennej od początku XIX wieku do końca pierwszej wojny światowej. W okresie tym bodajże, największe znaczenie miały przepisy wydane przez Komisję Rządową Przychodów i Skarbu Województwa Sandomierskiego obowiązujące we wsiach dóbr rządowych. Badania form oraz rozwiązań technicznych budynków z drugiej połowy XIX wieku, wsparte dokumentami archiwalnymi dowodzą, iż niektórych aspektów tych przepisów przestrzegano starannie, podczas gdy przeforsowanie innych, napotykało na duże trudności. Jednoznaczne określenie, do jakiego stopnia przepisy te wpłynęły na rozwój budownictwa wiejskiego regionu, nie jest możliwe ze względu na niewielką ilość zachowanych obiektów z okresu poprzedzającego ich wprowadzenie. Z pewnością jednak potwierdzić można występowanie obiektów odpowiadających wymogom tychże przepisów, począwszy od momentu ich obowiązywania.
EN
Results of palynological studies of the Lower Devonian siliciclastic deposits of the Barcza Beds (Upper Pragian-Lower Emsian) from two abandoned quarries at Barcza in the Holy Cross Mts. is presented. Based on miospores, the biostratigraphic position of the tuffite horizon from the Barcza profile was defined as the early Emsian AB (annulatus-bellatulus) palynological Zone.
EN
Amongst the materials collected from the Cambrian outcrops in the Holy Cross Mountains by priest professor Włodzimierz Sedlak, there is a holotype and only specimen of Helcionella polonica, as well as a rock fragment with casts of medusoids on its surface. We decided to revise these materials for their importance to discussions on the early molluscs’ size and the medusae fossil record; as well as for the critical nature of previously published revisions of taxa erected by Sedlak.
PL
Nieczynny kamieniołom dolomitów Zachełmie, położony w miejscowości Zagnańsk, 12 km na północ od Kielc, jest wyjątkowym miejscem na mapie geologicznej Gór Świętokrzyskich. Zobaczyć tu można skały powstałe w dwu etapach rozwoju geologicznego Ziemi. Etap starszy reprezentują szare dolomity i iłowce dolomityczne środkowego dewonu, nachylone stromo ku północy. Zostały one sfałdowane w karbonie i permie, podczas orogenezy waryscyjskiej. Etap młodszy obejmuje zróżnicowane utwory permu (?) i dolnego triasu, nachylone ku wschodowi pod kątem około 10°. Zostały one zaburzone w paleogenie, podczas ruchów tektonicznych orogenezy alpejskiej. W północnych ścianach kamieniołomu dobrze widoczny jest kontakt obu tych kompleksów skalnych, rozdzielonych powierzchnią niezgodności tektoniczno-erozyjnej, która dokumentuje waryscyjskie ruchy orogeniczne, a kontaktujące ze sobą skały dzieli luka czasowa, obejmująca około 140 mln lat. Dolomity powstały w środowiskach lagun i płytkiego szelfu powolnie pogłębiającego się morza. Można w nich zaobserwować skamieniałości typowe dla tych środowisk dewońskich, m.in. stromatolity, amfipory, muszle ramienionogów i skamieniałości śladowe. W południowej ścianie kamieniołomu można zobaczyć unikalną powierzchnię z licznymi strukturami uznanymi za najstarsze na świecie ślady lądowych kręgowców – tetrapodów. Ponadto, w dolomitach w północno-wschodniej części kamieniołomu, można znaleźć takie minerały jak kalcyt, hematyt, dolomit, syderyt, ankeryt, kwarc i baryt. Powstały one w spękaniach utworzonych podczas waryscyjskich ruchów górotwórczych. Utwory permskie (?) i triasowe, o brunatno czerwonej barwie, odsłonięte w północnych ścianach wyrobiska, stanowią wypełnienie wąskiej, kopalnej doliny (wąwozu), wyrzeźbionej w powierzchni stropowej dolomitów. Ich profil rozpoczynają brekcje i zlepieńce złożone głównie z okruchów skał dewońskich, zachowane w zagłębieniach na dnie kopalnego wąwozu, a w części będące osadem pokryw stokowych na jego zboczach. Brekcje i zlepieńce leżące wyżej są osadem gwałtownych spływów gruzowych, które ku górze profilu są całkowicie zastąpione przez piaskowcowo-mułowcowe osady leniwego strumienia. W okresach zaniku przepływu w jego korycie powstawały wysychające jeziorka, wypełniane iłami. W osadach tej części profilu widoczne są drobne struktury prądowe, rzadziej spotyka się szczątki roślinne i szczeliny z wysychania. Odkryto tu najstarsze tropy pozostawione przez dinozaura. Najwyższą część odsłoniętego profilu tworzą szare, gruboławicowe piaskowce, powstałe w kanałach rzek roztokowych. Ze względu na wyjątkowe walory geologiczne wschodnią część kamieniołomu i przewężenie w części środkowej objęto ochroną, tworząc tam rezerwat przyrody nieożywionej. Fragment północnej ściany tego przewężenia, z powierzchnią niezgodności tektoniczno-erozyjnej, stanowi pomnik przyrody. Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na wyżej wymienione walory geologiczne kamieniołomu oraz zaproponowanie działań zwiększających atrakcyjność już istniejącej infrastruktury geoturystycznej, w postaci umieszczania dodatkowych tablic informacyjnych z opisami zjawisk i procesów geologicznych.
EN
The Abandoned Zachełmie quarry, a unique place on the geological map of the Holy Cross Mountains, is located in Zagnańsk, about 12 km northwards from Kielce is. Deposits of two stages of geological development, separated by tectonic movements, are exposed in the section. The older complex is represented by the Middle Devonian grey dolomites and dolomitic claystones, steep inclined to the north. They were folded in the Carboniferous and Permian by the Variscan tectonic movements. The younger complex comprises various Permian-Lower Triassic deposits, inclined about 10° eastwards. They were deformed during the Paleogene by Alpine tectonic movements. Contact of both complexes, well exposed in the northern walls of the quarry, suggests Variscan orogenic movements, while the tectonic-erosion gap, separating them, amounts to about 140 million years of development. Dolomites originated in the shelfal and lagoonal environments of the slowly deepening sea. Fossils typical for their Devonian environment may be found: stromatolites, amphipores, brachiopod shells and trace fossils. The unique surface with numerous structures interpreted as tetrapod trucks, the oldest in the world, is exposed in the southern wall of the quarry. Moreover, minerals occur in the north-eastern part of the quarry: calcite, hematite, dolomite, siderite, ankerite, quartz and barite. They originated in fissures cutting dolomites during the Variscan orogenic movements. The Permian (?) and Triassic, red-brown deposits crop out in the northern walls of the quarry. They represent infilling of a narrow palaeo-valley/ravine, cut in the surface of Devonian dolomites. Their section is commenced with dolomite breccia and conglomerates that fill cavities in an uneven surface of ravine basement. These conglomerates represent a debris cover lain on its sides. The breccia and conglomerates laying further above, originated as abrupt debris flow deposits. In the upper parts of the section, they were intercalated and eventually entirely substituted with sandstones and mudstones being deposits of fine creeks. Periods of the flow extinction are documented with clays deposited in temporal ponds. Fine current structures, scarce flora remains and desiccation cracks may be distinguished in that part of the section. The oldest trace fossils of dinosaurs were found here. The thick-bedded grey sandstones distinguished in the uppermost part of section were deposited in alluvial channels of braided rivers. The unique values of the object are protected in a natural reserve formed in the eastern part of the quarry and in the narrow passage in the central part. The fragment of the wall in the passage with exposition of a tectonic-erosion unconformity is a natural monument. Authors intend to present the unique geological values of the quarry and to suggest how to improve the actual geotouristic infrastructure  – location of several information boards with descriptions of geological phenomena and processes.
PL
Badania zawartości wybranych pierwiastków przenośnym spektrometrem XRF (p-XRF) są obecnie jedną z najbardziej rozwijających się instrumentalnych metod badawczych. Jego niewielkie rozmiary i waga, łatwość obsługi i szybkość wykonywania analiz umożliwiają zastosowanie spektrometru zarówno w laboratorium, jak i w pracach terenowych. Metodę wykorzystano do oznaczenia zawartości wybranych pierwiastków w glebach z rejonu góry Strużnej w Krajnie (Góry Świętokrzyskie). Do oznaczenia zawartości badanych pierwiastków zastosowano spektrometr OLYMPUS Delta X Premium (anoda tantalowa 4W, 40 kV, natężenie 200 μA, tryb ”soil”, 135 sekund). Przed rozpoczęciem analiz p-XRF był standaryzowany z użyciem materiałów referencyjnych NIST 2710a i NIST 2711a. Mapy zawartości otrzymanych dla: K, Ca, Fe, Mn, Cu, Zn, As i Pb wykonano w programie SURFER 7.0 z wykorzystaniem procedury krigingu. Zarówno dobra zbieżność średnich zawartości uzyskanych dla badanego obszaru w porównaniu ze średnimi wartościami dla gleb Gór Świętokrzyskich, uzyskanymi wcześniej przez różnych autorów z zastosowaniem standardowych wówczas metod analizy chemicznej, jak również dobra zgodność rozkładu zawartości badanych pierwiastków z budową geologiczną rejonu góry Strużnej pozwalają stwierdzić, że wybrana metoda fluorescencji rentgenowskiej jest odpowiednia dla tego typu badań. Wysoka dokładność uzyskanych oznaczeń z użyciem spektrometru p-XRF Olympus Delta X dowodzi, że urządzenie to jest efektywnym narzędziem zarówno dla prac środowiskowych, jak i geochemicznych.
EN
The analysis of chemical composition using the portable X-ray fluorescence spectrometer (p-XRF) is recently rapidly developing instrumental research method. This method was applied to analyze the content of selected elements in soil samples from the Strużna region of the Holy Cross Mountains. The Olympus Delta Premium p-XRF spectrometer (4W Ta anode X ray tube, 40 kV, 200 μA current beam, “soil” mode, 135 seconds) was used. Prior to analyze the soil samples, the NIST 2710a and NIST 2711a reference standards were utilized in order to calibrate the p-XRF spectrometer. The maps showing obtained results of K, Ca, Fe, Mn, Cu, Zn, As and Pb were constructed using the SURFER 7.0 software with kriging procedure. The obtained results show arithmetic means similar to the previously obtained using traditional methods of chemical analysis for the soils of Holy Cross Mountains. These results combined with the high accuracy of measurements obtained by using the p-XRF Olympus Delta X spectrometer proved this device to be the effective tool for environmental and geochemical studies.
PL
W górnictwie odkrywkowym bardzo często sięga się po zasoby kopaliny poniżej zwierciadła wód podziemnych. Odwodnienie wyrobisk oddziałuje na zasoby eksploatacyjne ujęć wód i chociaż powoduje to tylko czasowe zmiany, to w sytuacji, gdy trwają one kilkadziesiąt lat miejscowa ludność jest zmuszona modernizować istniejące lub wręcz budować nowe ujęcia wód podziemnych. Kopalnie zrzucają wodę do rzek, a lokalni mieszkańcy mają problemy z zaopatrzeniem w wodę. Gmina może nie zgodzić się na odwodnienie, lecz wówczas ogranicza to działalność przemysłu wydobywczego. Dlatego niezmiernie istotne jest wcześniejsze rozpoznanie nie tylko zawodnienia wyrobisk górniczych, lecz także zakresu zmian hydrodynamicznych i ich wpływu na urządzenia do poboru wód podziemnych. Podstawowym narzędziem obliczeniowym do prognozowania skutków wydobycia kopalin poniżej zwierciadła wody powinien być poprawnie skonstruowany model matematyczny odwadnianej struktury wodonośnej. Model powinien mieć charakter stacjonarny i służyć do opracowywania kolejnych prognoz i oceny szkód wywołanych działalnością górnictwa, w zależności od postępu w eksploatacji kopalin. Pozwoli to na podjęcie wyprzedzających działań w celu pokrycia ewentualnych strat w zaopatrzeniu ludności, rolnictwa i miejscowego przemysłu w wodę. Autorzy przedstawiają ten problem i próby takiego działania na przykładach z rejonów Gałęzice–Bolechowice–Borków i Łagów w Górach Świętokrzyskich, gdzie są zlokalizowane liczne kopalnie odkrywkowe wapieni i dolomitów dewońskich.
EN
Opencast mining industry very often extracts mineral resources below the groundwater table. Dewatering of excavations affects exploitable groundwater resources. It causes only temporal changes, but if they last several tens of years, local population is forced to modernize existing or even build new groundwater intakes. Mines discharge water into rivers, and local residents have problems with water supply. The municipality has the right not to agree for dewatering, but then it limits the activities of the mining industry. Therefore, it is very important to recognize not only the mining excavations affected by water inflow, but also the scope of hydrodynamic changes and their impact on groundwater intake facilities. The basic computational tool for prediction the effects of extraction of mineral resources below the water table should be a properly constructed mathematical model of a dewatered aquifer. The model should be stationary and should be used to prepare further forecasts for the assessment of damage caused by mining operations, depending on the progress in the exploitation of minerals. This will allow anticipating actions to cover possible losses in water supply to people, agriculture and the local industry. The authors present this problem and the attempts of such operations, based on the examples from the Gałęzice–Bolechowice–Borków and Łagów regions in the Holy Cross Mountains where numerous opencast mines of the Devonian limestones and dolomites are located.
EN
A huge isolated accumulation, more than 3 m thick and 10 m wide, of densely packed, uncrushed brachiopods has been found in Józefka Quarry within the Middle/Upper Devonian Szydłówek Beds deposited in a relatively deep environment of an intrashelf basin (Kostomłoty facies zone, western Holy Cross Mountains, Poland). The low-diversity assemblage is strongly dominated by the atrypide Desquamatia globosa jozefkae Baliński subsp. nov. and, to a lesser degree, by the rhynchonellide Coeloterorhynchus dillanus (Schmidt, 1941), which constitute 72.8% and 22.1% of the fauna, respectively. Less frequent are specimens representing the genera Hypothyridina, Schizophoria and Phlogoiderynchus. According to the conodont fauna found within the coquina bed, the stratigraphic position of the shell accumulation is close to the Givetian/ Frasnian boundary. The brachiopods are associated with numerous crinoids and less frequent bryozoans, receptaculitids (Palaeozoic problematica), sponges and solitary corals. Although it is difficult to entirely exclude the autochthonous nature of the brachiopod coquina member, its allochthonous origin and redeposition of the brachiopod shells to the deep basin by gravity flows is much more probable. Such conclusion is supported by the following facts: (1) the position of the complex in a succession of deep-marine basinal facies impoverished in oxygen; (2) its lateral thinning-out and composite internal stratification; (3) the lensshaped geometry of the coquina bed in the section perpendicular to the bedding dip; (4) high variability of the sediments preserved within the shells; and (5) the preferred orientation of the shells. The brachiopods mixed with crinoidal debris were probably transported by low-velocity, high-density, gravity-induced debris flows. Lack of fossils typical of the Middle Devonian shallows, such as massive stromatoporoids, amphiporoids and tabulates, indicates that the source area of the bioclastic material was not located in the shallowest part of the shelf, but most probably on a submarine sea-mount to the north of present-day Józefka, as suggested by earlier investigators. The triggering mechanism of the allochthonous deposition was an earthquake rather than storm activity. The enormous thickness of the brachiopod complex is probably caused by the sinking of bioclastic material, transported in succeeding depositional multi-events, in a soft, muddy bottom, typical of the Szydłówek Beds deposition.
EN
A new species of heterobranch gastropods, the hammerhead Chelidonura radwanskii sp. nov., found in the socalled Pleurotoma-clays of middle Miocene (Langhian) age in the environs of Korytnica, southern Holy Cross Mountains, Poland, is described. It is the first fossil representative of Chelidonura A. Adams, 1850. This tiny gastropod is named in honour of the late Professor Andrzej Radwański.
14
Content available Zasługi Jana Samsonowicza dla polskiego górnictwa
PL
Omówiono badania geologiczne Jana Samsonowicza w Górach Świętokrzyskich i na Lubelszczyźnie prowadzące do odkryć złóż rud żelaza w Rudkach koło Nowej Słupii, fosforytów w rejonie Annopola-Rachowa oraz węgla kamiennego w Zagłębiu Lubelskim, których konsekwencją było uruchomienie eksploatacji tych surowców mineralnych i kopalin energetycznych; dwa pierwsze surowce były intensywnie eksploatowane od czasów międzywojennych do końca lat 60. ubiegłego wieku, a eksploatację węgla kamiennego na Lubelszczyźnie podjęto w latach 80.
EN
The author presents geological research of Jan Samsonowicz in Holy Cross Mts and in the Lublin area. This research has led to discovery of the deposit of iron ore in Rudki near Nowa Słupia, ore of phosphorites in Annopol-Rachów region and deposit of coal in the Lublin area. The results of these discovers were exploitations of those mineral deposits. The ores of iron and phosphorites were exploited from before World War II until the end of 60s while the exploitation of coal in the Lublin area begun in the 80s.
PL
W pracy przestawiono wyniki badań triasowych surowców ilastych Wierzbka I, będących częścią złoża Wierzbka z okolic Suchedniowa, do produkcji płytek klinkierowych metodą prasowania. W technologii produkcji płytek klinkierowych wykorzystuje się głównie surowce ilaste o zabarwieniu ceglastym, zawierające w swoim składzie Fe2O3, sprzyjający procesom spiekania i silnie wpływający na barwę otrzymanego tworzywa, charakterystycznego dla typowych tworzyw klinkierowych. Surowce stosowane w tej technologii powinny charakteryzować się dobrą spiekalnością, co gwarantuje uzyskanie tworzywa o niskiej nasiąkliwości, wysokiej odporności chemicznej i wytrzymałości mechanicznej. [...]
EN
The paper presents results of research on the assessment of the suitability of the Wierzbka I Triassic clay raw materials, which are part of the Wierzbka deposit near Suchedniów, for the production of clinker tiles obtained by pressing. Red colour clays are often used in the production technology of clinker tiles. The high content of Fe2O3 in the composition of red clays promotes the sintering process and affects the colour of the resulting material, a typical characteristic of clinker materials. The raw materials used in this technology should have good sinterability, which guarantees a material with low water absorption, high chemical resistance and mechanical strength. [...]
16
Content available remote Geotopy południowo-wschodniej części Gór Świętokrzyskich
PL
W pracy przedstawiono wybrane obiekty z południowo-wschodniej części Gór Świętokrzyskich, z rejonu pomiędzy Opatowem a Staszowem, które mogą stać się atrakcyjnymi obiektami geoturystycznymi. Są to złoża środkowodewońskich wapieni i dolomitów oraz dolnokambryjskiego piaskowca kwarcytowego, osady mioceńskich wapieni detrycznych z okolic Smerdyny oraz zamek Krzyżtopór w Ujeździe. W pracy wskazano zjawiska geologiczne, których różnorodność i bogactwo świadczy o bardzo dużym potencjale geoturystycznym omawianego obszaru.
EN
The paper presents selected targets from the south-eastern part of the Holy Cross Mountains, in the Opatów and Staszów area, which could be geotourist attractions. These are the deposits of Middle Devonian limestones and dolomites, Lower Cambrian quartz sandstones, Miocene detrital limestones from the Smerdyna area, as well as the Krzyżtopór Castle in Ujazd. The paper shows the geological diversity and a high geotourist potential of the discussed area.
EN
Three lower Cambrian acritarch assemblages recognized in four outcrops in the vicinity of Kotuszów in the southernmost part of the Palaeozoic inlier of the Holy Cross Mountains span a stratigraphic interval from the uppermost part of the Asteridium tornatum–Comasphaeridium velvetum Assemblage Zone to the Skiagia ornata–Fimbriaglomerella membranacea Assemblage Zone (most probably its lower part). According to current views (Moczydłowska and Yin 2012), this interval corresponds to the upper part of the Fortunian and to Stage 2 of the Terreneuvian Series. The strata yielding the oldest assemblage are thus the oldest precisely documented rocks in the Palaeozoic succession of the Holy Cross Mountains, and the oldest Cambrian rocks exposed on the surface in Poland. The current biostratigraphic scheme for the pre-trilobitic part of the Cambrian System in the Holy Cross Mountains should be modified so that it is based on local acritarch interval subzones.
EN
A newly recognized Mnin restraining stepover is identified in the Permo-Mesozoic cover of the western part of the Late Palaeozoic Holy Cross Mountains Fold Belt (Poland), within a fault pattern consisting of dextral strikeslip faults. The formation of a large contractional structure at the Late Cretaceous – Cenozoic transition displays the significant role of strike-slip faulting along the western border of the Teisseyre-Tornquist Zone, in the foreland of the Polish part of the Carpathian Orogen. Theoretical relationships between the maximum fault offsets/ mean step length, as well as between the maximum fault offsets/mean step width allowed the estimation of the values of possible offsets along the Snochowice and Mieczyn faults forming the Mnin stepover. The estimated values suggest displacements of as much as several tens of kilometres. The observed offset along the Tokarnia Fault and theoretical calculations suggest that the strike-slip faults west of the Late Palaeozoic Holy Cross Mountains Fold Belt belong to a large strike-slip fault system. We postulate that the observed significant refraction of the faults forming the anastomosing fault pattern is related also to the interaction of the NW-SE-striking faults formed along the western border of the Teisseyre-Tornquist Zone and the reactivated WNW-ESE-striking faults belonging to the fault systems of the northern margin of the Tethys Ocean.
EN
The lower part of the Frasnian succession in the Radlin Syncline (Kielce–Łagów Synclinorium, southern region of the Holy Cross Mountains), in the two studied successions: Józefka at Górno and (for the first time) Radlin, consists of the rhythmic marly Szydłówek Beds, the fossil-rich limestones of the Wietrznia Beds (locally) and the atypically developed, calcareous Kostomłoty Beds. The carbon isotope chemostratigraphic pattern overall corresponds well to the global Early–Middle Frasnian biogeochemical perturbation, even if the major punctata positive excursion is only fragmentarily recorded in the Kostomłoty intrashelf basin. Two brachiopod assemblages are abundantly represented in both sections: the Phlogoiderhynchus polonicus Assemblage, typical of the Szydłówek Beds, and the Biernatella lentiformis Assemblage, limited to the middle part of the Wietrznia Beds. Both are highly dominated by the index species. Twenty nine lower Frasnian brachiopod species (Craniida – 1 species, Strophomenida – 1, Productida – 2, Protorthida – 1, Orthida – 5, Pentamerida – 1, Rhynchonellida – 4, Atrypida – 4, Athyridida – 3, Spiriferida – 4, Spiriferinida – 3) are described from the Szydłówek and Wietrznia Beds. Seven new species are introduced: Skenidioides cretus Halamski sp. nov., Biernatium minus Baliński sp. nov., Monelasmina montisjosephi Baliński sp. nov., Atryparia (Costatrypa) agricolae Halamski and Baliński sp. nov., Davidsonia enmerkaris Halamski sp. nov., Leptathyris gornensis Baliński sp. nov., and Echinocoelia parva Baliński sp. nov. Davidsonia enmerkaris Halamski sp. nov. is intermediate between Davidsonia Bouchard-Chantereaux, 1849 and Rugodavidsonia Copper, 1996 and is the youngest known representative of the suborder Davidsonioidea Copper, 1996. Skenidioides cretus Halamski sp. nov. is the last representative of the genus. Statistical investigation of a large sample of Spinatrypina (Exatrypa) explanata did not confirm the existence of two dimorphic forms, coarse- and fine-ribbed. The high-diversity Biernatella lentiformis Assemblage is quite dissimilar to coeval brachiopod assemblages described heretofore from the Holy Cross Mountains region. It is interpreted as consisting of mostly parautochthonous dwellers of deep-slope muddy habitats and a local, occasionally storm-agitated, intra-basin brachiopod-crinoid-coral shoal. The fauna was adapted probably to cooler and nutrient-poor waters during an initial phase of the severe carbon cycle perturbation.
PL
W pracy przedstawiono główne ograniczenia środowiskowe zagospodarowania i rozwoju eksploatacji złóż skał blocznych w Górach Świętokrzyskich i Sudetach. Szczegółowej charakterystyce poddano udokumentowaną bazę zasobową skał przydatnych do produkcji materiałów kamiennych, w podziale na złoża zagospodarowane i niezagospodarowane. Na podstawie obowiązujących przepisów prawa ustalono rodzaj obszarów chronionych istniejących na analizowanym obszarze oraz oceniono możliwość wystąpienia potencjalnych konfliktów środowiskowych. Analizie poddano łącznie 260 złóż zróżnicowanych litologicznie odmian kamieni blocznych (granity, piaskowce, skaty węglanowe, sjenity). Ustalono, iż ok. 60% udokumentowanych zasobów złóż świętokrzyskich i ok. 40% zasobów złóż sudeckich położonych jest na obszarach chronionych. Obszerna lista form ochrony przyrody o różnym stopniu restrykcyjności warunkuje rozwój działalności górniczej w obydwu rejonach, uszczuplając wielkość możliwych do wykorzystania zasobów.
EN
The paper presents the major environmental constraints of expansion of dimension stone development and exploitation in the Sudetes and the Świętokrzyskie Mountains. Detailed characteristics of the resource base of the rocks suitable for the dimension stone production, including developed and undeveloped resources, has been given. According to existing regulations, the kind of protected areas occurring in each of the regions has been determined and the potential environmental conflicts has been identified. The total of 260 deposits of lithologically diversified dimension stone (granite, sandstone, carbonate rocks, syenite) has been analysed. It was found that approximately 60% resources of deposits in the Świętokrzyskie Mountains and approximately 40% of the deposits in the Sudetes has been located in the protected areas. The wide list of different categories of protected areas with varying restrictiveness determine the development of mining activity in both regions.
first rewind previous Strona / 8 next fast forward last
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.