Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Olejki eteryczne to nie tylko zapach

Przetaczek-Rożnowska Izabela

Przemysł Spożywczy

|

2026

|

T. 80, nr 4

58--60

PL

Olejki eteryczne to naturalne produkty kojarzone głównie z ich zapachem i oleistą konsystencją. Pozyskiwane mogą być z różnych części morfologicznych rośliny, od pąków i kwiatów, przez liście, gałęzie, kory, drewno, owoce, nasiona, a nawet korzenie. Olejki pozyskane z jednej rośliny, ale z różnych jej elementów mogą mieć bardzo różny skład, a tym samym odmienne właściwości i zastosowanie. Otrzymywane są głównie na drodze destylacji z parą wodną, ale także metodą enfleurage, maceracji, wyciskania i wciąż poszukuje się efektywnych sposobów ich pozyskania. Metoda ekstrakcji olejków eterycznych wpływa zarówno na skład, jak i trwałość takiego produktu, który może mieć zastosowanie zarówno w aromaterapii, jak i w kosmetyce i przemyśle spożywczym, a także w fitoterapii. Mogą być stosowane jako przeciwutleniacz, konserwant, albo naturalny środek do odstraszania insektów czy gryzoni. Pomimo, że ich toksyczność oceniana jest na niską, należy zachować ostrożność przy ich stosowaniu szczególnie w samodzielnego spożywania.

EN

Essential oils are natural products, primarily associated with their smell and oily consistency. They can be extracted from various parts of the plant, from buds and flowers to leaves, branches, bark, wood, fruit, seeds, and even roots. Oils extracted from a single plant but from different parts can have very diverse compositions, and therefore different properties and uses. They are obtained primarily through steam distillation, but also by enfleurage, maceration, and pressing, and effective methods are still being sought. The method of extracting essential oils influences both the composition and shelf life of the product, which can be used in aromatherapy, cosmetics, the food industry, and even phytotherapy. They can be used as an antioxidant, preservative, and natural insect and rodent repellent. Although their toxicity is considered low, caution should be exercised when using them, especially when consumed alone.

2

Ocena potencjału przeciwdrobnoustrojowego wodorozcieńczalnych farb kamuflażowych na podstawie ich fotoaktywności

Kopyciński Bartosz, Langer Ewa, Bodzek-Kochel Mariola

Przemysł Chemiczny

|

2026

|

T. 105, nr 4

368--373

PL

Opracowano wodorozcieńczalne farby kamuflażowe o barwie zielonej, brązowej i czarnej, charakteryzujące się wysokim potencjałem przeciwdrobnoustrojowym. W pracy przedstawiono wyniki analizy fotochemicznej wyrobów lakierowych modyfikowanych dodatkiem dwóch składników bioaktywnych na bazie srebra, wprowadzonych do receptury w udziale 2 i 4% mas. w przeliczeniu na masę suchej powłoki. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem spektroskopii UV-Vis, określając zdolność powłok do fotogeneracji tlenu singletowego przez utlenianie 1,5-dihydroksynaftalenu. W zależności od składu farby, rodzaju zastosowanego modyfikatora oraz jego udziału badane powłoki wykazywały zdolność do utlenienia użytego wskaźnika w zakresie 73-85%. Uzyskane wyniki potwierdzają funkcjonalny charakter opracowanych powłok, wskazując na możliwość skutecznego łączenia właściwości kamuflażowych z potencjałem przeciwdrobnoustrojowym w jednym systemie powłokowym.

EN

Three camouflage paints, green, brown, and black, were modified with 2% by mass or 4% by mass Ag nanoparticles deposited on colloidal silica and glass flakes structurally bound to Ag+ ions. The resulting free coatings were subjected to UV-Vis photochem. anal. The coatings’ ability to singlet O photogeneratation through the oxidn. of 1,5-dihydroxynaphthalene (DHN) was detd. The kinetics of the DHN oxidn. reaction and the efficiency of singlet O generation were detd. Depending on the paint compn., the type of modifier used, and its concn., the tested coatings exhibited an ability to oxidize DHN in the range of 73-85%. The obtained results confirm the functional nature of the developed coatings, indicating the possibility of effectively combining camouflage properties with antimicrobial potential in a single coating system.

3

Naturalne i syntetyczne substancje zapachowe : funkcjonalne surowce dla przemysłu

Surowiak Alicja K., Balcerzak Justyna, Baberowska Kinga, Bacińska Zuzanna, Strub Daniel J.

Wiadomości Chemiczne

|

2025

|

[Z] 79, 9-10

825--849

EN

This article provides a comprehensive overview of natural and synthetic fragrance substances and their functional significance across multiple industrial sectors. It discusses the role of aroma compounds in cosmetics, food production, household chemicals, and therapeutic applications, highlighting their contribution to sensory perception and consumer experience. The article explores the main types of fragrance materials, including essential oils and solvent extracts, along with the benefits and challenges associated with their production. A separate focus is placed on synthetic fragrances, detailing both their historical development and current industrial relevance. Importantly, the article addresses the growing application of artificial intelligence (AI) and machine learning (ML) in the design, prediction, and personalization of fragrance and flavor compounds. Regulatory frameworks related to fragrance safety and labeling in the European Union are also reviewed. The paper emphasizes the need for interdisciplinary research to support sustainable innovation, consumersafety, and environmental responsibility in the evolving fragrance industry.

4

Biokataliza w przemyśle mleczarskim : wyzwania i perspektywy

Czyżewska Katarzyna, Trusek Anna

Wiadomości Chemiczne

|

2025

|

[Z] 79, 9-10

701--714

EN

The increasing demands of the contemporary food industry, alongside heightened consumer awareness regarding nutritional quality and food safety, have positioned biocatalysis as a pivotal component of modern technological advancements in food processing. Biocatalytic approaches encompass both conventional methodologies - characterized by single-enzyme catalysis utilizing native enzymes - and advanced multi-enzymatic systems involving co-immobilized biocatalysts. The current role of biocatalysis transcends traditional objectives such as improving production yield and processing efficiency. It now includes designing and developing functional food products, enhancing microbiological stability, and modulation of sensory attributes. The incorporation of biocatalysis into food processing technologies is closely aligned with the overarching goals of sustainable development, as defined by current global priorities. The specific operational constraints characteristic of the food industry necessitate the implementation of biotechnological solutions that not only maintain the nutritional integrity of raw materials but also facilitate targeted modifications to improve sensory attributes and consumer acceptance. Enzymes derived from mesophilic or psychrophilic microorganisms, when utilized in conjunction with mild immobilization techniques (e.g., encapsulation) and natural carrier materials (e.g., sodium alginate), offer promising strategies for the formulation of food products that meet contemporary demands for health, safety, and organoleptic quality. Emerging developments in industrial biocatalysis emphasize the advancement of multi-enzyme systems, which have the potential to enhance bioconversion efficiency while simultaneously reducing the number of required unit operations through the selective removal or transformation of undesired intermediates or by-products. This study presents selected applications of enzymes in dairy processing, specifically β-galactosidase (β-gal), glucose oxidase (GOX), and catalase (CAT), as a synthesis of research conducted within the framework of doctoral investigations. The discussion focuses on elucidating both the advantages and limitations of food-grade biocatalysis, particularly in model systems employing native and immobilized enzyme preparations. Particular attention is given to critical challenges such as ensuring high enzymatic stability under industrial process conditions and enhancing economic feasibility through optimized immobilization strategies.

5

Dynamika procesu regeneracji australijskich lasów po fali pożarów w 2019 roku

Tysiak Jordan, Będkowski Krzysztof

Teledetekcja Środowiska

|

2025

|

T. 65

18--35

PL

Celem badań była ocena dynamiki procesu regeneracji lasów po intensywnych pożarach, które wystąpiły w 2019 r. Zastosowano obrazy satelitarne Landsat 8 i 9, zarejestrowane w okresach od marca do lipca w latach 2019-2023. Materiał referencyjny stanowiła warstwa typów lasów opracowana przez właściwe instytucje australijskie. Kanały spektralne zostały oczyszczone z chmur, a do dalszych przetworzeń przyjęto uśrednione wartości ze zintegrowanych obrazów z kilku terminów rejestracji. Mimo zastosowania takiego zabiegu, nie udało się uzyskać wiarygodnej informacji spektralnej dla pewnej części pikseli obrazu i zostały one odrzucone. Właściwa analiza została wykonana na podstawie znormalizowanego różnicowego indeksu roślinności (NDVI). Na podstawie różnic NDVI obliczonych między obrazami z roku 2019 (przed pożarami) i następnego, wyznaczono pięć stref intensywności pożaru metodą naturalnych przedziałów. Stwierdzono, że proces regeneracji przebiega odmiennie, w zależności od klasy intensywności pożaru: w klasach o wyższej intensywności pożarów następuje duży spadek wartości NDVI bezpośrednio po pożarze, po czym wskaźnik ten w kolejnych latach stopniowo wzrasta. W klasach o mniejszej intensywności pożarów zauważono wzrost wartości NDVI bezpośrednio po pożarze, przekraczający wartość sprzed wystąpienia tego kataklizmu, co wynika z szybkiej regeneracji roślinności niskiej. Po upływie 4 lat od pożaru różnice wartości NDVI są nadal widoczne we wszystkich strefach intensywności pożaru. Zaobserwowane różnice w przebiegu procesu regeneracji można wytłumaczyć odmiennym charakterem spalonych zbiorowisk roślinnych i ich reakcji na zniszczenia pożarowe. Zbiorowiska rzadko zadrzewione z niskimi krzewami i roślinami, częściowo trawiaste, prawdopodobnie reagują szybko i pozytywnie (wzrost NDVI) na zwiększoną liczbę uwolnionych w wyniku pożaru substancji odżywczych. W zbiorowiskach o bardziej złożonej budowie pionowej pozostałości spalonych drzew zasłaniają roślinność rozwijającą się na dnie lasów i są one częściowo niewidoczne na obrazach satelitarnych (spadek NDVI). Zbiorowiska te potrzebują także dłuższego czasu na odbudowanie się.

EN

The aim of the research was to assess the dynamics of forest regeneration after the intense fires that occurred in 2019. Satellite images from Landsat 8 and 9, recorded from March to July, in the years 2019-2023, were used to analyze this process. The reference material was a forest type layer developed by relevant Australian institutions. The spectral channels were cleared of clouds, so the averaged values from integrated images recorded at several dates were used for further processing. Despite this procedure, it was not possible to obtain reliable spectral information for some pixels of the image, and they were discarded. The proper analysis was performed based on the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI). Based on the NDVI differences calculated between images from 2019 (before the fires) and the following year, five fire intensity zones were identified using natural breaks method. It was observed that the regeneration process varies depending on the fire intensity class: in classes with higher fire intensity, there is a significant drop in NDVI values immediately after the fire, followed by a gradual increase in subsequent years. In classes with lower fire intensity, an increase in NDVI values was observed immediately after the fire, exceeding the values present before the occurrence of this disaster, which results from the rapid regeneration of low vegetation. Four years after the fire, differences in NDVI values are still visible in all fire intensity zones. The observed differences in the course of the regeneration process can be explained by the varying nature of the burned plant communities and their response to fire damage. Sparsely wooded communities with low shrubs and plants, partially grassy, likely respond quickly and positively (NDVI increase) to the increased amount of nutrients released by the fire. In communities with a more complex vertical structure, the remains of burned trees shade the vegetation developing on the forest floor and they are partially invisible in satellite images (NDVI decrease). These communities also require a longer time to recover.

6

The development and shaping of green areas in the urban public space of Częstochowa

Tubielewicz-Michalczuk Malwina

Przestrzeń i Forma

|

2025

|

nr 61

161--182

EN

The issues concern the development of green areas on the examples of selected urban public spaces that refer to the idea of green cities. The important functions that green areas in urban development perform are: ecological, leisure, aesthetic and health. The selected examples show design solutions for emerging green areas, the purpose of which is to improve the quality of residents’ life. As part of the Civic Budget of Częstochowa, selected projects to be implemented have been described in terms of their usefulness for the inhabitants and care for the urban greenery. The degree of involvement of the residents in using the opportunity created by the City Hall to improve the surroundings and implement the desire to create new spaces for everyday contact between man and nature was demonstrated.

PL

Podejmowane zagadnienia dotyczą zagospodarowania terenów zieleni na przykładach wybranych miejskich przestrzeni publicznych, które nawiązują do idei miast zielonych. Uwagę poświecono ważnym funkcjom, jakie spełniają zazielenione obszary w zabudowie miejskiej: ekologicznym, wypoczynkowym, estetycznym oraz zdrowotnym. Na wybranych przykładach ukazano rozwiązania projektowe dotyczące powstających terenów zieleni, których celem jest poprawa jakości życia mieszkańców. W ramach Budżetu Obywatelskiego Częstochowy opisane zostały wybrane projekty do realizacji pod kątem przydatności dla człowieka i dbałości o zieleń miejską. Wykazano stopień zaangażowania mieszkańców do wykorzystania stworzonej przez Urząd Miasta możliwości poprawy otoczenia i realizacji dążenia do tworzenia nowych przestrzeni codziennego kontaktu człowieka z przyrodą.

7

A hospital with a shelter resilient to climate and war risks – an experimental approach

Strojny Rafał

Przestrzeń i Forma

|

2025

|

nr 63

71--94

EN

The effects of climate change and warfare are significant threats facing modern communities. As part of the critical infrastructure, hospitals should be at the forefront of preparing for different types of crises, as they are responsible for protecting health and life. The aim of this research was to identify the most important contemporary risks posed by climate change and to formulate general design guidelines for new healthcare facilities. As a result, a conceptual model of a hospital with a shelter was developed, which can function under extreme weather events and military action thanks to appropriate architectural, structural and modular solutions.

PL

Skutki zmian klimatu oraz działań wojennych stanowią istotne zagrożenie, z którym mierzą się współczesne społeczności. Jako element infrastruktury krytycznej, szpitale powinny być w pierwszej kolejności przygotowane na różnego rodzaju kryzysy, ponieważ odpowiadają za ochronę zdrowia i życia. Celem badań było określenie najważniejszych współczesnych zagrożeń wynikających ze zmian klimatycznych oraz sformułowanie ogólnych wytycznych projektowych dla nowych placówek ochrony zdrowia. W rezultacie opracowano koncepcyjny model szpitala ze schronem, który dzięki odpowiednim rozwiązaniom architektonicznym, konstrukcyjnym i modułowej strukturze może funkcjonować w warunkach ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz działań zbrojnych.

8

Wykorzystanie produktów ubocznych przemysłu spożywczego w produkcji materiałów opakowaniowych – przegląd badań i perspektywy

Makowska Agnieszka, Królak Jakub, Chudy Sylwia

Przemysł Spożywczy

|

2025

|

T. 79, nr 3

54--59

PL

Artykuł stanowi przegląd aktualnego stanu wiedzy na temat wykorzystania produktów ubocznych i odpadowych przemysłu spożywczego w produkcji innowacyjnych opakowań. Rosnąca ilość odpadów opakowaniowych, zwłaszcza tych wykonanych z tworzyw sztucznych, stanowi poważne zagrożenie dla środowiska. W związku z tym, poszukuje się alternatywnych rozwiązań, wpisujących się w ideę gospodarki o obiegu zamkniętym. W artykule omówiono różne możliwości wykorzystania produktów ubocznych przemysłu spożywczego, takich jak rozdrobnione produkty uboczne, ekstrakty (np. olejki eteryczne, związki przeciwutleniające, barwniki) oraz biopolimery (np. skrobia, pektyny, chitozan). Przedstawiono przykłady zastosowania tych materiałów w produkcji opakowań aktywnych i inteligentnych, jadalnych oraz biodegradowalnych. Wskazano również potencjalne ograniczenia związane z wykorzystaniem produktów ubocznych do produkcji materiałów opakowaniowych, takie jak specyficzne cechy sensoryczne takich opakowań (kolor, smak, zapach), niestabilność ekstraktów z produktów ubocznych i odpadowych, stosowanych jako dodatki oraz problemy ze skalowalnością produkcji tego typu materiałów.

EN

This article reviews the current state of knowledge on the use of by-products and waste from the food industry in the production of innovative packaging. The increasing amount of packaging waste, especially that made of plastics, poses a serious threat to the environment. Therefore, alternative solutions are being sought that fit into the idea of a closed-loop economy. The article discusses various possibilities of using food industry by-products, such as ground by-products, extracts (e.g. essential oils, antioxidants, dyes) and biopolymers (e.g. starch, pectins, chitosan). Examples of the application of these materials in the production of active and intelligent, edible and biodegradable packaging are presented. The potential limitations associated with the use of byproducts, such as specific color, odor, taste, instability of extracts and problems with production scalability, were also highlighted.

9

Biodegradowalne opakowania jako narzędzie wspierające bezpieczeństwo żywności

Chronchol Zuzanna, Witczak Agata, Pokorska-Niewiada Kamila

Przemysł Spożywczy

|

2025

|

T. 79, nr 5

28--30

PL

Biodegradowalne opakowania z aktywnymi składnikami przeciwdrobnoustrojowymi stanowią innowacyjne rozwiązanie zwiększające bezpieczeństwo żywności i ograniczające wpływ opakowań na środowisko. Włączenie naturalnych związków, takich jak olejki eteryczne i chitozan, oraz syntetycznych nanocząstek, jak srebro i tlenek cynku, pozwala skutecznie hamować rozwój mikroorganizmów, co wydłuża okres przydatności do spożycia produktów. Materiały biodegradowalne, takie jak skrobia, celuloza czy PLA, łączą cechy ekologiczne z funkcjonalnością, spełniając wymagania nowoczesnych opakowań. Zastosowanie takich opakowań redukuje odpady plastikowe, zmniejsza emisję CO₂ i wspiera zrównoważony rozwój. Pomimo wyzwań, takich jak koszty produkcji i optymalizacja właściwości materiałów, opakowania te wykazują znaczący potencjał w sektorze spożywczym. Dalsze badania nad biokompozytami oraz współpraca między naukowcami, przemysłem i politykami są kluczowe dla upowszechnienia biodegradowalnych rozwiązań.

EN

Biodegradable packaging with active antimicrobial components presents an innovative solution to enhance food safety and reduce environmental impact. Incorporating natural compounds such as essential oils and chitosan, alongside synthetic nanoparticles like silver and zinc oxide, effectively inhibits microbial growth, extending the shelf life of food products. Biodegradable materials like starch, cellulose, and PLA combine eco-friendly features with functional performance, meeting modern packaging requirements. The use of such packaging reduces plastic waste, lowers CO₂ emissions, and supports sustainable development. Despite challenges like production costs and material optimization, these packaging solutions show substantial potential in the food industry. Further research on biocomposites and collaboration between researchers, industry, and policymakers is crucial for widespread adoption of biodegradable solutions.

10

Effect of constant electric field interaction on antiseptic properties of eucalyptus oil used against Escherichia coli

Miernik Anna, Kiełbasa Paweł, Kożuch Anna

Przegląd Elektrotechniczny

|

2025

|

R. 101, nr 1

203--207

EN

An issue that continues to be the focus of attention of medical and veterinary practitioners, biotechnologists and animal and human nutrition scientists are the ways and mechanisms of transferring antibiotic resistance in bacteria and limiting the use of antibiotics. The mechanism of antimicrobial action of antibiotics includes inhibition of: DNA synthesis, RNA synthesis or protein synthesis [1]. Products of natural origin are widely used in the cosmetic, perfume or pharmaceutical industries. A characteristic feature of essential oils is their intense fragrance and diverse composition. These oils contain up to several hundred components in their composition [5]. The purpose of this study was to determine the effect of exposure to a constant electric field of varying voltage and exposure time on a biological substance on the aseptic properties of selected eucalyptus oil. The scope of the work included subjecting eucalyptus oil to constant electric field interaction For each interaction combination, the degree of antiseptic properties against Escherichia coli ATCC 25912 strain was determined. Constant electric field interaction affects the antiseptic properties of eucalyptus oil used against Escherichia coli ATCC 25922. An inversely proportional relationship between inhibition zone values and optical density values was noted.

PL

Zagadnieniem nadal pozostającym w centrum uwagi lekarzy medycyny i weterynarii, biotechnologów oraz naukowców zajmujących się żywieniem zwierząt i człowieka są sposoby oraz mechanizmy transferu antybiotykooporności bakterii i ograniczenie stosowania antybiotyków. Mechanizm działania przeciwdrobnoustrojowego antybiotyków polega między innymi na hamowaniu: syntezy DNA, syntezy RNA czy syntezy białek [1]. Produkty pochodzenia naturalnego mają powszechne zastosowanie w przemyśle kosmetycznym, perfumeryjnym czy farmaceutycznym. Cechą charakterystyczną olejków eterycznych jest intensywny zapach i zróżnicowany skład. Olejki te zawierają w swym składzie nawet do kilkuset składników [5]. Celem badań było określenie wpływu oddziaływania stałego pola elektrycznego o zróżnicowanym napięciu oraz czasie oddziaływania na substancję biologiczną na właściwości aseptyczne wybranych olejku eukaliptusowego. Zakres pracy obejmował poddanie olejku eukaliptusowego oddziaływaniu stałego pola elektrycznego Dla każdej kombinacji oddziaływania został określony stopień właściwości antyseptycznych w stosunku do szczepu Escherichia coli ATCC 25912. Oddziaływanie stałego pola elektrycznego wpływa na właściwości antyseptyczne olejku eukaliptusowego wykorzystanego przeciwko Escherichii coli ATCC 25922. Odnotowano odwrotnie proporcjonalną zależność między wartościami strefy zahamowania wzrostu a wartościami gęstości optycznej.

11

Mechanical and physical properties of acrylic resin denture base after extended-term immersion in a chemical disinfectant solution and enzymatic denture cleanser

Al-TakaI Ihssan F., Jawad Inas AzIz Mohammed, Jameel Mahammed

Ochrona przed Korozją

|

2025

|

nr 10

299--305

EN

The properties of acrylic resin materials (flexural strength, hard ness, dimensional accuracy, water sorption, and solubility) after long-term exposure to disinfectants and enzymatic denture clean ing solutions (Kin® mouthwash, thymol oil, ginger oil, salt, and Poli dent® denture cleaner) were studied in relation to their pH values. One hundred and eighty thermally cured resin samples (VERACRIL®) were divided into a control group (immersed in distilled water) and 5 test groups (immersed in disinfectant and enzymatic solutions). Each group consisted of 25 samples, which were tested for flexural strength (using a universal testing machine), hardness (Vickers mi crohardness tester), dimensional accuracy, water sorption, and sol ubility. Samples immersed in Polident® cleaning agent and alkaline ginger oil demonstrated improved physical properties compared to the other groups and the control group. Low pH had a negative impact on the acrylic resin properties. Natural ginger oil, Polident®, and saline solution had the least negative impact on the acrylic resin properties. The pH values of the disinfectants played an significant role because they affected the chemical composition and functional structure of the acrylic resin.

PL

Przeprowadzono ocenę wpływu środków dezynfekujących i enzymatycz nych płynów do czyszczenia protez na właściwości materiałów z żywicy akrylowej (wytrzymałość na zginanie, twardość, dokładność wymiarowa, sorpcja wody i rozpuszczalność) w długim okresie czasu w zależności od ich wartości pH (płyn do płukania jamy ustnej Kin®, olejek tymolowy, olejek imbirowy, sól i płyn do czyszczenia protez Polident®). Analizowano 180 próbek żywicy utwardzanej na gorąco (VERACRIL®), które podzielono na grupę kontrolną (zanurzone w wodzie destylowanej) i pięć grup tes towych (zanurzonych w roztworach dezynfekujących i enzymatycznych). Każda grupa zawierała 25 próbek, które zostały poddane badaniom na wytrzymałość na zginanie (za pomocą uniwersalnej maszyny wytrzy małościowej), twardość (mikrotwardościomierz Vickersa), stabilność wymiarową, sorpcję wody i rozpuszczalność. Próbki zanurzone w środku czyszczącym Polident® i alkalicznym olejku imbirowym wykazały lepsze właściwości fizyczne w porównaniu z innymi grupami i grupą kontrolną. Niskie pH miało negatywny wpływ na właściwości żywicy akrylowej. Naturalny olejek imbirowy, Polident® i roztwór soli fizjologicznej najmniej negatywnie oddziaływały na właściwości żywicy akrylowej. Wartości pH środków dezynfekujących odgrywały ważną rolę, ponieważ wpływały na skład chemiczny i strukturę funkcjonalną żywicy akrylowej.

12

Zastosowanie surfaktantów syntetycznych w wybranych sektorach przemysłu

Giel Anna, Nowicki Piotr

Chemik

|

2025

|

Nr 4

196--202

PL

Przegląd literaturowy dotyczący związków powierzchniowo czynnych, ich struktury molekularnej i funkcji jakie pełnią w wielu technologiach przemysłowych. Szeroko omówiono kryteria klasyfikacji surfaktantów ze względu na typy ugrupowań hydrofilowych i liofilowych, zdolności polarnej części cząsteczki do dysocjacji w środowisku wodnym, a także z uwagi na ich właściwości funkcjonalne. Zwrócono uwagę na aspekty ekonomiczne stosowania surfaktantów i przedstawiono ich zastosowanie w przemyśle kosmetycznym, detergentowym, farmaceutycznym, spożywczym, rolniczym, papierniczym i tekstylnym.

EN

A review, with 37 refs., of surfactants, their molecular structure, and their functions in numerous industrial technologies. The criteria for classifying surfactants were discussed in detail in terms of the types of hydrophilic and hydrophobic groups, the ability of polar molecules to dissociate in an aq. environment, and their functional properties. The economic aspects of the use of surfactants were also highlighted and their applications in the cosmetics, detergent, pharmaceutical, food, agricultural, paper, and textile industries were presented.

13

Wybrane kierunki w zakresie modyfikacji poliolefin

Białek Marzena, Bosowska Kornelia, Groch Paweł, Ochędzan-Siodłak Wioletta, Czaja Krystyna

Wiadomości Chemiczne

|

2024

|

[Z] 78, 5-6

433--465

EN

Polyolefins, which include various types of polyethylene and polypropylene and, to a much lesser extent, higher polyolefins and olefin copolymers, have been the dominant group of polymersfor years. Thisis due to both the significant development of their production technology, which has become environmentally friendly over the years, and their diverse physicochemical properties. Additionally, the properties of polyolefins, and therefore their areas of application, can be significantly extended by copolymerizaton of olefins with other vinyl compounds, changing their topology and microstructure as well as by modifying their surface or making composite materials. This review reports the state of the art in the field of copolymerization of olefins with alkenylsilsesquioxanes, polar monomers and cycloolefins, which give the resulting materials favorable characteristics in terms of thermal resistance, adhesion and others properties. The next subjects of consideration were the synthesis of multiblock olefin copolymers by chain shuttling polymerization and the synthesis of telechelic polyolefins using, among others, anionic and coordination polymerization. Finally, the modification of polyolefins towards obtaining antibacterial materials and their use in the field of medicine and the packaging industry were discussed.

14

Olejki eteryczne otrzymywane z roślin rodzaju melaleuca : skład chemiczny i zastosowanie

Gajos Adrianna, Białoń Marietta, Wieczorek Piotr P.

Wiadomości Chemiczne

|

2024

|

[Z] 78, 5-6

467--489

EN

The Melaleuca plant genus is included in the myrtle family and is found from the Indochina Peninsula to Tasmania. The greatest diversity of plants in this family is found mainly in Australia. Essential oils extracted from plants of the Melaleuca genus are a mixture of valuable chemicals that exhibit a broad spectrum of biological properties. Studying the chemical composition of these oils can provide information on their active ingredients, which has applicationsin the pharmaceutical and cosmetic industries, as well as in aromatherapy. The essence of the study was to conduct an analysis to determine the chemical composition, learn about the main volatile compounds, as well as their percentage content in essential oils extracted from different varieties, namely: Melaleuca alternifolia (TTO), Melaleuca viridiflora (niaouli oil) and Melaleuca cajuputi (cayeput oil). Methods of analysis included gas chromatography coupled with mass spectrometry (GC-MS) to identify and determine the chemical components present in the samples. Two different chromatographic columns were used in the study - a non-polar column and a polar column. The results of the analysis indicated the presence of a variety of chemical components in essential oils of the Melaleuca genus. The composition of the chemical compounds present varied depending on the column used for analysis and the type of plant from which the oil was extracted. The main components of niauli and cayeput oils are: 1,8-cineole (eucalyptol), α-terpineol and α-pinene. TTO, on the other hand, contains terpinene-4-ol, p-cymene and γ-terpinene. These compounds exhibit antibacterial, anti-inflammatory activity.

15

Olejek tymiankowy w zastosowaniach leczniczych i kosmetycznych (składniki chemiczne i aktywność biologiczna)

Walasek-Janusz Magdalena, Cichosz Patrycja, Nurzyńska-Wierdak Renata

Wiadomości Chemiczne

|

2024

|

[Z] 78, 11-12

1731--1748

EN

Essential oils - aromatic plant substances with strong biological activity - are increasingly used in pharmaceutical and cosmetic production. An example of an extremely active essential oil is thyme essential oil, obtained by steam distillation of thyme herb. Thyme oil has proven antibacterial, antifungal, and antiviral activity. It is also characterized by strong antioxidant activity, as well as anti-inflammatory, antispasmodic, and repellent properties. The biological activity of thyme oil and its possible applications depend on the origin of the raw material and the extraction method. Thymol and carvacrol are mentioned as the most active compounds of thyme oil, although other ingredients are also mentioned. The intended therapeutic effects can be achieved by using pure, natural oil and proper application. In cosmetic production, thyme oil can act as an active ingredient of the product and/or a natural preservative that extends its shelf life.

16

Kieliszek - historia na jednej nodze

Włodarczyk Adam

Szkło i Ceramika

|

2024

|

R. 75, nr 3

36--44

PL

Kieliszek jest przedmiotem, który dziś wydaje nam się codziennym, lecz wystarczy chwila refleksji, by zdać sobie sprawę, że na współczesnych stołach gości nadal z powodu szczególnych okazji. Tym bardziej w dawnych dziejach był przedmiotem wyjątkowym, zarezerwowanym tylko dla wąskiej grupy i dla wyłącznie podniosłych chwili. Kielich, puchar, czy kieliszek, w swojej historii zawsze stał wysoko w hierarchii na swojej jednej nodze. Był symbolem władzy, dostatku, boskości, dominacji, by ostatecznie trafić na każdy stół. Jego historia jest nieprzeciętna i dotyka zaskakujących obszarów od spisków, intryg, filozofii, po badania naukowe i sztukę

EN

The glass is an object that today seems to us everyday, but just a moment of reflection is enough to realize that on modern tables guests still because of special occasions. All the more in ancient history it was a unique object, reserved only for a narrow group and for exclusively exalted occasions. The glass, the cup, or the cup, in its history always stood high in the hierarchy on its one foot. It was a symbol of power, wealth, divinity, dominance to finally end up on every table. Its history is unparalleled and touches surprising areas from conspiracies, intrigue, philosophy to scientific research and art.

17

Sensory gardens on university campuses: a case study

Rzeszotarska-Pałka Magdalena

Przestrzeń i Forma

|

2024

|

nr 60

321--338

EN

Numerous scientific studies demonstrate that incorporating elements of horticultural therapy or sensory gardens into green spaces can have a positive impact on the mental and physical wellbeing of users. The aim of this study was to investigate whether there is also a need to establish sensory gardens within educational and research institutions, such as universities. The results of a survey revealed that all respondents expressed interest in the creation of sensory-stimulating gardens. However, the issue of their accessibility remains subject to further discussion. Design concepts prepared by students, based on the survey findings, also confirm the feasibility of implementing sensory garden elements within the surroundings of university buildings.

PL

Liczne badania naukowe dowodzą, że wprowadzenie do terenów zieleni elementów hortiterapii czy też ogrodów sensorycznych może wpłynąć pozytywnie na dobrostan psychiczny i fizyczny użytkowników przestrzeni. Celem niniejszej pracy było zbadanie, czy istnieje również potrzeba tworzenia ogrodów sensorycznych na terenie placówek dydaktyczno-naukowych, takich jak uczelnie wyższe. Wyniki przeprowadzonych badań ankietowych wykazały, że wszyscy respondenci byli zainteresowani powstaniem ogrodów pobudzających zmysły. Kwestią do dalszych uzgodnień pozostaje ich dostępność. Koncepcje projektowe wykonane przez studentów na podstawie wyników ankiet potwierdzają również, że jest możliwa realizacja elementów ogrodów sensorycznych na terenie otaczającym budynki uczelni.

18

Rola opakowania w przedłużaniu trwałości pieczywa

Makowska Agnieszka, Królak Jakub

Przemysł Spożywczy

|

2024

|

T. 78, nr 5

50--55

PL

Pieczywo jest produktem spożywczym o stosunkowo krótkiej przydatności do spożycia. Z tego względu jest to jeden z najczęściej marnowanych asortymentów żywności. Istnieją dwa powody pogorszenia się jakości pieczywa. Pierwszy z nich to przemiany fizyczne zachodzące w pieczywie po wypieku, ogólnie nazywane czerstwieniem, a drugi to zmiany mikrobiologiczne, związane z pleśnieniem pieczywa. W artykule omówiono tradycyjne metody przedłużania trwałości pieczywa, jak pasteryzacja, sterylizacja pieczywa i pakowanie w atmosferze modyfikowanej wraz z rodzajami materiałów opakowaniowych. Przedstawiono także przegląd literatury dotyczący nowych, perspektywicznych rozwiązań w tym obszarze, które na chwilę obecną nie są jeszcze na szeroką skalę stosowane w opakowalnictwie produktów piekarskich. Skupiono się na opakowaniach aktywnych, w których substancje chemiczne odpowiedzialne za funkcję aktywną można umieścić w saszetce wewnątrz opakowania lub włączyć bezpośrednio do materiału opakowaniowego. Wskazano, że do projektowania opakowań aktywnych do pieczywa można wykorzystać naturalne olejki eteryczne ekstrahowane z roślin o właściwościach antymikrobiologicznych. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie nanocząstek jako składników polimerów o ulepszonej funkcji barierowej dla tlenu lub absorbujące tlen i wodę, co, jak wskazują liczne badania, może opóźniać rozwój mikroorganizmów i pleśni.

EN

Bread is a food product with a relatively short shelf life. For this reason, it is one of the most frequently wasted food products. There are two reasons for the deterioration of bread quality. The first of them are physical changes occurring in bread after baking, generally called staling, and the second are microbiological changes related to bread molding. The article discusses traditional methods of extending the shelf life of bread, such as pasteurization, sterilization of bread, and modified atmosphere packaging, along with the types of packaging materials. A literature review is also presented regarding new, promising solutions in this area, which are not yet widely used in the packaging of bakery products. Active packaging, where the chemicals responsible for the active function can be placed in a sachet inside the packaging or incorporated directly into the packaging material was presented. It was indicated that natural essential oils extracted from plants with antimicrobial properties can be used to design active packaging for bread. Another solution is the application of nanoparticles as components of polymers with an improved oxygen barrier function or absorbing oxygen and water. These substances, as numerous studies indicate, may delay the development of microorganisms and molds in bread

19

Badania procesu przyśpieszonej ekstrakcji rozpuszczalnikiem olejków eterycznych z goździków (Syzygium aromaticum)

Cichy Marcin

Przemysł Chemiczny

|

2024

|

T. 103, nr 2

277--281

PL

Przeprowadzono badania procesu przyśpieszonej ekstrakcji rozpuszczalnikiem olejku eterycznego z goździków, w zakresie temp. 40-120°C, używając rozpuszczalników o różnej polarności (etanol, izopropanol, chloroform, dichlorometan). Wyznaczono wydajności ekstrakcji trzech dostępnych w handlu surowców oraz określono skład i czystość uzyskanych olejków za pomocą techniki spektroskopii w podczerwieni. Zbadano również wpływ starzenia goździków na zawartość i skład olejków. Ponadto porównano otrzymane olejki z produktami komercyjnymi. Wykazano, że największe wydajności ekstrakcji otrzymano, stosując rozpuszczalniki polarne i wyższe temperatury procesu (ok. 31% dla izopropanolu w 120°C), przy czym wraz ze wzrostem temperatury obserwowano wzrost zawartości zanieczyszczeń pochodzących z rozkładu celulozy. Najlepsze wyniki pod kątem wydajności ekstrakcji olejków z goździków i jego składu zapewniało stosowanie silnie polarnych rozpuszczalników i temp. 80°C.

EN

The process of accelerated solvent extn. of essential oil from cloves was tested in the temp. range of 40-120°C using solvents of various polarities (EtOH, iso-PrOH, CHCl₃ , CH₂ Cl₂ ). The extn. efficiency, as well as the qual. compn. and purity of oils obtained from 3 com. available raw materials were detd. using the IR technique. The effect of clove aging on the content and compn. of oils was also examined. The obtained oils were compared with com. products. The best results were provided by the use of highly polar solvents and a temp. of 80°C.

20

Effect of electromagnetic field interaction on photon emission of infusions of selected plants

Miernik Anna, Kovalyshyn Stepan

Przegląd Elektrotechniczny

|

2024

|

R. 100, nr 6

148--151

EN

Eucalyptus belongs to the Myrtaceae family, comprising some 900 species and subspecies. Eucalyptus leaf extracts have been approved for use as food additives, and are now also used in cosmetic preparations. Plants have a wide range of chemical and physical defense mechanisms against external threats. Most essential oils have some degree of antimicrobial activity, which can be attributed to the presence of a number of terpenoid and phenolic compounds. Essential oils have the potential to deal with various cellular and molecular cascades. Strong fields cause significant stretching of bonds in the molecule, and these fields can also cause geometric changes. EEF-induced global geometric changes are ubiquitous in organometallic and coordination complexes. The purpose of the study was to determine the possibility of identifying changes in the biological substance on the basis of photon emission characteristics. In addition, to determine the variation in photon emission of infusions of selected herbs that were subjected to the action of a constant electric field. The impact of the electric field affects the photon emission of biological material in a heterogeneous manner. The greatest decrease in the number of photons was observed with a three-hour stimulation with an electric field of 2.2 kV/cm. The use of different parameters of voltage and stimulation time modifies the structure of photon emission, thus providing an opportunity to identify the degree of interaction.

PL

Eukaliptus należy do rodziny Myrtaceae, obejmującą około 900 gatunków i podgatunków. Ekstrakty z liści eukaliptusa zostały dopuszczone do stosowania jako dodatki do żywności, obecnie wykorzystuje się je także w preparatach kosmetycznych. Rośliny posiadają szeroki zakres chemicznych i fizycznych mechanizmów obronnych przed zagrożeniami zewnętrznymi. Większość olejków eterycznych ma pewien stopień działania przeciwdrobnoustrojowego, co można przypisać obecności szeregu związków terpenoidowych i fenolowych. Olejki eteryczne mają potencjał do radzenia sobie z różnymi kaskadami komórkowymi i molekularnymi. Silne pola powodują znaczne rozciąganie wiązań w cząsteczce, pola te mogą również powodować zmiany geometryczne. Globalne zmiany geometryczne wywołane EEF są wszechobecne w kompleksach metaloorganicznych i koordynacyjnych. Celem badań było określenie możliwości identyfikacji zmian w substancji biologicznej na podstawie charakterystyki emisji fotonowej. Ponadto określenie zróżnicowania w emisji fotonowej naparów wybranych ziół, które poddano oddziaływaniu stałego pola elektrycznego. Oddziaływanie pola elektrycznego wpływa na emisję fotonową materiału biologicznego w sposób niejednorodny. Największy spadek liczby fotonów odnotowano przy trzygodzinnej stymulacji polem elektrycznym o napięciu 2,2 kV/cm. Zastosowanie różnych parametrów napięcia oraz czasu stymulacji modyfikuje strukturę emisji fotonowej, dając tym samym możliwość identyfikacji stopnia odziaływania