Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Wpływ eksploatacji węgla kamiennego na środowisko w Polsce – analiza wybranych danych z monitoringu ARP SA

Chmiela Andrzej, Barszczowska Beata, Kine Mirosław

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2026

|

nr 114

153--162

PL

Działalność przemysłowa ludzkości i wspierające ją wydobycie surowców mineralnych, są jednymi z największych emitentów czynników degradujących środowisko naturalne. Niezależnie od formy prowadzenia działalności górniczej, zarówno aktualna, jak i zaniechana działalność górnicza wpływa na litosferę, hydrosferę i atmosferę. Procesy dekarbonizacji gospodarek powodują odchodzenie od pozyskiwania energii z paliw kopalnych. Polska energetyka w znacznej mierze opiera się na pozyskiwaniu energii z paliw kopalnych. Natychmiastowe odejście polskiej energetyki od węgla jest niemożliwe. Dla bezpiecznego przejścia transformacji konieczny jest okres przejściowy. Zgodnie z zawartą tzw. umową społeczną z prowadzeniem działalności górniczej w Polsce należy się liczyć co najmniej do 2049 roku. W okresie przejściowym zadaniem polskich producentów węgla kamiennego będzie dostarczenie wystarczającego wolumenu paliw dla energetyki, a przy tym należy się liczyć z ciągłą emisją czynników negatywnie wpływających na środowisko naturalne. Nawet natychmiastowe zaprzestanie działalności górniczej nie spowoduje szybkiej poprawy. Katowicki Oddział Agencji Rozwoju Przemysłu SA od 2003 r. monitoruje przebieg restrukturyzacji sektora wydobycia węgla kamiennego w Polsce. Podstawą prawną prowadzonego nadzoru jest art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego. Dodatkowo rokrocznie zawierane są umowy z ministrem właściwym ds. gospodarki złożami kopalin. Dane na poziomie zagregowanym, obejmujące zarówno spółki wydobywcze państwowe, jak i prywatne, publikowane są na stronie www.polskirynekwegla.pl. Na podstawie zbieranych przez ARP SA, danych sprawozdawczych sektora, w artykule zaprezentowano wybrane środowiskowe skutki eksploatacji węgla kamiennego w Polsce w latach 2015–2024 r. Dla zaprezentowanych w tekście skutków środowiskowych wskazano najważniejsze przyczyny ich powstawania. Przedstawione wyniki statystycznego przeglądu zakresu i zmian w emisji do środowiska mogą posłużyć przy prognozowaniu potencjalnych zmian i kierunków transformacji sektora wydobycia węgla kamiennego.

EN

Humanity’s industrial activity and the mineral extraction that supports it are among the largest emitters of environmentally degrading factors. Regardless of the form of mining activity, both current and abandoned mining operations impact the lithosphere, hydrosphere, and atmosphere. Decarbonization processes are leading to a shift away from fossil fuel energy sources. The Polish energy sector relies heavily on fossil fuels. An immediate transition from coal is impossible. A transition period is necessary to safely transition. According to the so-called social contract, mining operations in Poland should continue until at least 2049. During this transition period, Polish hard coal producers will be responsible for providing sufficient fuel volumes for the energy sector, while also recognizing the continued release of emissions that negatively impact the natural environment. Unfortunately, even an immediate cessation of mining operations will not bring about a rapid improvement. The Katowice Branch of the Industrial Development Agency (ARP) has been monitoring the restructuring of the Polish hard coal mining sector since 2003. The legal basis for this oversight is Article 25 of the Act of 7 September 2007 on the Functioning of the Hard Coal Mining Industry. Additionally, agreements are concluded annually with the minister responsible for the management of mineral deposits. Aggregated data covering both state-owned and private mining companies is published on the website www.polskirynekwegla.pl. Based on sector reporting data collected by ARP SA, this article presents selected environmental impacts of hard coal mining in Poland from 2015 to 2024. The most important causes of the environmental impacts presented in the text are identified. The presented results of a statistical review of the scope and changes in environmental emissions can be used to forecast potential changes and directions of transformation in the hard coal mining sector.

2

Analiza trendów temperatur powietrza w Polsce w latach 1961–2024 w kontekście konieczności aktualizacji wartości temperatur projektowych

Komorowska Aleksandra, Kryzia Dominik, Sowiński Rafał, Szurma Tomasz, Zamasz Krzysztof, Benalcazar Pablo

Rynek Energii

|

2026

|

Nr 1

57--63

PL

Celem artykułu jest prezentacja wyników dotyczących oceny zmian temperatur powietrza w Polsce w latach 1961–2024 w kontekście konieczności aktualizacji projektowych temperatur zewnętrznych wykorzystywanych przy obliczaniu obciążenia cieplnego budynków. Analiza została przeprowadzona na podstawie danych pomiarowych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – PIB, obejmujących 64 stacji pomiarowych funkcjonujących w badanym okresie. Na podstawie dostępnych szeregów czasowych określono zmiany średnich rocznych temperatur powietrza, wartości ekstremalne w sezonie grzewczym oraz liczbę dni z temperaturą średniodobową poniżej −10°C, 0°C oraz 12°C. Wyniki wskazują na systematyczny wzrost średnich temperatur powietrza, spadek częstości występowania ekstremalnie niskich wartości oraz zmniejszenie liczby dni wymagających ogrzewania budynków. Obowiązujące w Polsce wartości temperatur projektowych, oparte na danych sprzed kilku dekad, nie odzwierciedlają współczesnych warunków klimatycznych. Ponieważ stanowią one podstawę do wyznaczania obciążenia cieplnego budynków oraz zamawiania mocy cieplnej w systemach ciepłowniczych, mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie całego sektora. Brak ich aktualizacji prowadzi do przewymiarowania źródeł ciepła, wyższych kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych oraz obniżenia efektywności energetycznej budynków i systemów ciepłowniczych. Otrzymane wyniki wskazują na pilną potrzebę aktualizacji krajowych wartości projektowych oraz redefinicji granic obecnych stref klimatycznych, co umożliwi dostosowanie projektowania i eksploatacji systemów grzewczych do aktualnych warunków klimatycznych i wesprze realizację celów dekarbonizacyjnych w sektorze budownictwa i ciepłownictwa.

EN

The aim of this paper is to analyze changes in air temperature in Poland ﬁom 1961 to 2024 in the context of the need to update design outdoor temperatures used for calculating building heating loads. The study used measurement data from the Institute of Meteorology and Water Management -National Research Institute (IMGW-PIB), covering 64 meteorogical stations in operation during this period. By examining the available time series, changes in annual mean air temperatures, extreme values during the heating season, and the number of days with mean daily temperatures below -lO°C, 0°C, and 12°C were determined.Theresults indicate a systematic increase in mean air temperatures, a decline in the frequency of extremely low values, and , reduction in the number of days requiring building heating. The design temperatures currently applied in Poland are based on data from several decades ago and no longer reflect present climatic conditions. As these values constitute the basis for determining building heating loads and contracting heat capacity in district heating systems, they directly influence the performance and economics of the entire sector. The lack of updated design values results in oversized heat sources, higher investment and operating costs, and reduced energy efﬁciency in buildings and district heating systems. he results underline the urgent need to update national design temperature values and redeﬁne the boundaries of existing tatic zones, enabling heating system design and operation to adapt to current climatic conditions and support the achieveent of decarbonisation goals in the building and district heating sectors.

3

Znikający świat jaskiń lodowych

Barabach Jan, Kicińska Ditta

Przegląd Geologiczny

|

2026

|

Vol. 74, nr 2

132--142

EN

Ice caves are extremely valuable environments that can also be charming and fascinating for visitors. For this reason, they have been the target of exploration, entertainment, and even religious worship for centuries. The growing perennial ice in the caves serves as an archive in which biotic and abiotic elements are deposited, providing evidence of the changes occurring in both the cave's environment and its surroundings. However, the unique world of ice caves is one of the most sensitive ecosystems in the era of climate change. Independent research conducted in dozens of ice caves in the Northern Hemisphere indicates that, despite their high degree of isolation from external conditions, underground ice is rapidly disappearing due to advancing climate warming. This process has intensified over the past few decades. As a result, there has been growing interest in ice caves among scientists from a wide range of disciplines -from geologists and biologists to astrophysicists, who view ice caves as analogs of potential underground ice formations on Mars. Despite increasingly intensive research, ice caves remain one of the least understood elements of the cryosphere.

4

The use of digestate for fertilizing corn as an element of sustainable development of rural areas in Ukraine

Lohosha Roman, Palamarchuk Vitalii, Krychkovskyi Vadim, Rudska Nina

Polityka Energetyczna

|

2026

|

T. 29, z. 1

125--140

EN

This study examines the influence of energy-efficient and environmentally sustainable components of sustainable development on the production of bioorganic fertilizer “Effluent”, derived from the anaerobic digestion of pig manure in a biogas facility. The research focuses on its application in corn cultivation technologies to enhance crop yield and quality. The authors considered the technologies of using liquid manure as an organic fertilizer, which is currently the most rational way of directly applying it to the fields after preliminary anaerobic fermentation in biogas plants. This fertilizer has been found to contain a significant amount of macro- and microelements and beneficial microflora. The application of such fertilizers addresses the environmental aspect of livestock waste management, particularly from pig farms, contributes to the energy sector through biogas production, and mitigates economic and social challenges within the agricultural industry. The findings of this study confirm that optimizing plant nutrition through a balanced supply of macro- and microelements can significantly enhance productivity, improve product quality, and contribute to soil fertility. The use of the bio-organic fertilizer “Effluent”, derived from digestate, presents a sustainable solution for the disposal of livestock waste from large industrial complexes, while simultaneously promoting the sustainable development of agriculture and local communities. This approach enables the production of organic plant and vegetable products while simultaneously managing livestock waste, optimizing the use of natural resources, reducing environmental pollution, and contributing to the nation’s food and energy security as well as the sustainable development of rural areas.

PL

W niniejszym badaniu przeanalizowano wpływ energooszczędnych i ekologicznych elementów zrównoważonego rozwoju na produkcję nawozu bioorganicznego „Effluent”, pochodzącego z beztlenowego rozkładu odchodów świń w biogazowni. Badania skupiają się na jego zastosowaniu w technologiach uprawy kukurydzy w celu zwiększenia plonów i poprawy jakości upraw. Autorzy uwzględnili technologie wykorzystania gnojowicy jako nawozu organicznego, co jest obecnie najbardziej racjonalnym sposobem bezpośredniego stosowania jej na polach po wstępnej fermentacji beztlenowej w biogazowniach. Stwierdzono, że nawóz ten zawiera znaczną ilość makro- i mikroelementów oraz pożyteczną mikroflorę. Stosowanie takich nawozów rozwiązuje problem środowiskowy związany z gospodarką odpadami pochodzącymi z hodowli zwierząt, zwłaszcza z hodowli świń, przyczynia się do rozwoju sektora energetycznego poprzez produkcję biogazu oraz łagodzi wyzwania gospodarcze i społeczne w rolnictwie. Wyniki niniejszego badania potwierdzają, że optymalizacja odżywiania roślin poprzez zrównoważone dostarczanie makro- i mikroelementów może znacznie zwiększyć wydajność, poprawić jakość produktów i przyczynić się do żyzności gleby. Zastosowanie nawozu bioorganicznego „Effluent”, pochodzącego z digestatu, stanowi zrównoważone rozwiązanie w zakresie utylizacji odpadów pochodzących z hodowli zwierząt w dużych kompleksach przemysłowych, jednocześnie promując zrównoważony rozwój rolnictwa i społeczności lokalnych. Podejście to umożliwia produkcję ekologicznych produktów roślinnych i wa rzywnych, a jednocześnie pozwala zarządzać odpadami pochodzącymi z hodowli zwierząt, optymalizo wać wykorzystanie zasobów naturalnych, zmniejszać zanieczyszczenie środowiska oraz przyczyniać się do bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego kraju, a także zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.

5

Porównanie zużycia energii na ogrzewanie budynków w latach 1999-2024 względem 2024 r. w wybranych miastach Polski

Dopke Józef

Wiadomości Naftowe i Gazownicze

|

2025

|

R. 28, Nr 3 (313)

16-23

PL

Podano i omówiono średnie roczne temperatury powietrza, średnie roczne temperatury powietrza bez lata dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2024, Krakowa i Szczecina w wieloleciu 1999-2024. Na rysunkach przedstawiono zmiany zużycia energii na ogrzewanie budynków dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2024, Krakowa w wieloleciu 1996-2024, Warszawy Okęcia, Rzeszowa Jasionki, Szczecina, Wrocławia i Helu w wieloleciu 1999-2024 względem 2024 roku. Podano miasta, w których minimalne zużycie energii na ogrzewanie w ostatnich latach wystąpiło w 2014 i 2020 r.

EN

The figure gives average annual air temperature, average annual air temperature without summer (June, July and August) for Gdansk Rebiechowo in the year period 1987-2024, Cracow and Szczecin in the year period 1999-2024. The figures present energy consumption changes for buildings heating for Gdansk Rebiechowo in the year period 1987-2024, Cracow in the year period 1996-2024, Bialystok, Warsaw Okecie, Rzeszow Jasionka, Lublin Radawiec, Szczecin, Wroclaw and Hel in the year period 1999-2024 in relation to least annual heating degree days without summer in the year 2024. The article gives the select cities of Poland where have the minimum energy consumption for buildings heating in the years 2014, 2020.

6

Ochrona powietrza kosztem wód podziemnych? Powietrze czy woda?

Śliwa Tomasz

Wiadomości Naftowe i Gazownicze

|

2025

|

R. 28, Nr 3 (313)

9-10

7

Postmodernizm w geologii : konflikt teorii i praktyki

Karnkowski Paweł Henryk

Przegląd Geologiczny

|

2025

|

Vol. 73, nr 8

742--743

EN

Postmodernists question the possibility of separating facts from their interpretations. They argue that scientific knowledge does not exist in isolation, but rather emerges from specific linguistic, institutional, and ideological contexts. Postmodernist perspectives can help geologists to recognize how much their research practices depend on prevailing paradigms, scientific trends, institutional consensus, and the expectations of funding sources. The problem arises when not only interpretations but also the possibility of discovering the truth is relativized. In extreme cases, this leads to a dilution of the criteria used to distinguish truth from falsehood, undermining the very foundations of science. A notable example is the exclusion of geologists with differing views, such as Ian Plimer, Vincent Gray and Ian Veizer, from the mainstream debate on the causes of climate change. This illustrates how postmodern mechanisms can silence competing narratives, which contradicts a fundamental principle of scientific progress.

8

Oczyszczalnia przyszłości.Filar Niebiesko-Zielonego Ładu

Ramm Klara

Kierunek Chemia

|

2025

|

Nr 4

53-55

PL

Niebieski i Zielony Ład to dwie komplementarne koncepcje rozwoju Unii Europejskiej, które wyznaczają kierunek transformacji środowiskowej, gospodarczej i społecznej. W tym szerokim planie przemian gospodarka wodno-ściekowa odgrywa szczególną rolę.

9

Exploring the interactions between mining and climate change: a bibliometric analysis

Mishra Artatrana, Sahu Sarat Chandra, Yadav Manish, Singh Nitin Kumar

Journal of Sustainable Mining

|

2025

|

Vol. 24, iss. 3

436--449

EN

The increasing demand for minerals has placed huge pressure on the mining industry to increase production, which consequently affects the environment, and, thus, contributes to climate change. Coal extraction has been reported to be a major contributor to global CO2 emissions, mainly due to the burning of fossil fuels. As a consequence, the frequency and severity of extreme climatic events have also increased throughout the world. Mining is essential for the development of society but contributes to climate change. On the contrary, extreme weather events and rising temperatures associated with climate change affect the overall productivity of mining companies. To develop an understanding of climate change and the mining nexus, the present study aimed to conduct a comprehensive bibliometric analysis, focusing on the keywords “Mining Impact” AND “Climate Change”. A total of 4814 documents from the SCOPUS database were analyzed using the Bibliometrix library of R software. The results of this analysis are presented considering trending keywords of the selected topic, the pattern of publications, global citations, and countrywide contributions. The findings from these results suggested that adopting scientific mine closure practices and incorporating green engineering or approaches in mining can be helpful in reducing the impact of mining activities on climate change.

10

Prośrodowiskowe rozwiązania w architekturze: strategie projektowe i ich wpływ na zrównoważony rozwój

Starzyk Agnieszka, Marchwiński Janusz

Izolacje

|

2025

|

T. 30, nr 5

27--31

PL

Celem artykułu jest przegląd nowoczesnych podejść w architekturze wspierających zrównoważony rozwój i redukcję negatywnego wpływu na środowisko. Autorzy skupiają się na roli, jaką architektura może odgrywać w walce ze zmianami klimatycznymi oraz na praktycznych aspektach wdrażania proekologicznych technologii w projektach budowlanych. Przedstawiono również studia przypadków budynków zaprojektowanych zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz omówiono ich wpływ na otoczenie i komfort użytkowników. Poruszono wyzwania, jakie mogą towarzyszyć wdrażaniu takich rozwiązań, w tym wysokie koszty początkowe i wymogi technologiczne. Artykuł podkreśla znaczenie prośrodowiskowych rozwiązań w architekturze jako narzędzia do tworzenia bardziej ekologicznych i przyjaznych środowisku miast oraz do inspiracji przyszłych projektantów i inwestorów do wyboru zrównoważonych praktyk.

EN

The purpose of the article is to review modern approaches in architecture that support sustainable development and the reduction of negative environmental impacts. The authors focus on the role that architecture can play in the fight against climate change and on the practical aspects of implementing environmentally friendly technologies in building projects. They also present case studies of buildings designed in accordance with sustainable principles and discuss their impact on the environment and the comfort of users. Challenges that may accompany the implementation of such solutions are addressed, including high initial costs and technological requirements. The article emphasizes the importance of pro-environmental solutions in architecture as a tool to create greener and more environmentally friendly cities, and to inspire future designers and investors to choose sustainable practices.

11

Climate-induced dynamics of ice cover in southeastern Greenland (2000–2024) revealed by satellite remote sensing

Głowienka Ewa, Mizera Mikołaj

Geomatics, Landmanagement and Landscape

|

2025

|

no. 3

71--81

EN

This study investigates multidecadal changes in the extent of glacierized surfaces in Kommune Kujalleq, southeastern Greenland, between 2000 and 2024. Multispectral satellite imagery from Landsat 7 and Landsat 8, combined with climate data from MODIS and the Global Precipitation Measurement (GPM) mission, was used to quantify changes in summer ice cover and to evaluate their relationship with atmospheric drivers. The Normalized Difference Snow Index (NDSI ≥ 0.4) was applied to classify ice-covered pixels during the melt season (July–September), and climate variables were derived for both summer and winter seasons. The results reveal an overall net decline in ice-covered area of approximately 4% (about 1,600 km²) over the 24-year period, with substantial interannual variability. Years such as 2015 and 2020 exhibited temporary increases in ice extent, coinciding with anomalously high snowfall and below-average summer temperatures, whereas significant losses occurred during warm and dry periods, notably in 2010 and 2024. Despite these fluctuations, the general trend remains one of retreat, driven primarily by sustained Arctic warming. The study highlights the effectiveness of remote sensing and cloud-based geospatial platforms for long-term cryospheric monitoring and contributes to a better understanding of regional glacier sensitivity to climatic variability in the context of global sea-level rise.

PL

W niniejszym badaniu analizowano zmiany zasięgu powierzchni zlodowaconych w Kommune Kujalleq, w południowo-wschodniej Grenlandii, w okresie wielu dekad, w latach 2000–2024. Wielospektralne zdjęcia satelitarne z satelitów Landsat 7 i Landsat 8, w połączeniu z danymi klimatycznymi z MODIS i misji Global Precipitation Measurement (GPM), wykorzystano do ilościowego określenia zmian letniej pokrywy lodowej i oceny ich związku z czynnikami atmosferycznymi. Do klasyfikacji pikseli pokrytych lodem w sezonie topnienia (lipiec–wrzesień) zastosowano znormalizowany wskaźnik różnicy śniegu (NDSI ≥ 0,4), a zmienne klimatyczne wyznaczono zarówno dla sezonu letniego, jak i zimowego. Wyniki wskazują na ogólny spadek netto powierzchni pokrytej lodem o około 4% (około 1600 km²) w ciągu 24 lat, ze znaczną zmiennością międzyroczną. Lata takie jak 2015 i 2020 charakteryzowały się tymczasowym wzrostem zasięgu lodu, zbiegającym się z anomalnie wysokimi opadami śniegu i temperaturami lata poniżej średniej, natomiast znaczne straty wystąpiły w okresach ciepłych i suchych, zwłaszcza w 2010 i 2024 roku. Pomimo tych wahań, ogólna tendencja nadal zmierza w kierunku cofania się lodu, napędzanego głównie przez utrzymujące się ocieplenie Arktyki. Badanie podkreśla skuteczność teledetekcji i chmurowych platform geoprzestrzennych do długoterminowego monitorowania kriosfery i przyczynia się do lepszego zrozumienia regionalnej wrażliwości lodowców na zmienność klimatu w kontekście globalnego wzrostu poziomu morza.

12

Czy zmiana klimatu opóźni postęp w gospodarce ściekowej? Potencjalny wpływ na dynamikę osadu czynnego

Łaskawiec Edyta

Forum Eksploatatora

|

2025

|

Nr 1 (130)

48-51

PL

Osad czynny od dekad stanowi podstawę procesów oczyszczania ścieków. Jednak w ostatnich latach pojawia się coraz więcej doniesień o wpływie zmiany klimatu na społeczności mikroorganizmów, w tym tempo ich przemian metabolicznych. Wykazano, że biologiczne oczyszczanie ścieków może zostać dotknięte nie tylko przez powodzie oraz intensywne opady, ale także przez wzrost temperatur czy zachwianie sezonowych wzorców pogodowych.

13

Climate change impact on the biosphere, biodiversity and food-water-energy nexus

Elchuri Sailaja V., Prasad Majeti Narasimha Vara

Ecological Chemistry and Engineering. S

|

2025

|

Vol. 32, nr 3

315--334

EN

Sustainable and equitable utilisation of natural resources without exceeding the planetary boundaries is imperative for one and all as envisioned in the UN-SDGs. With rapid urbanisation, cities are the main human settlements, so adaptation to climate-resilient and livable cities is an important theme with considerations of Good Health and Well-being (SDG#3), Quality Education in Sustainability Science (SDG#4), Sustainable Cities and Communities (SDG#11) and Climate Actions (SDG#13) under the UN Sustainable Development Goals. The Earth’s climate is changing, and now it stands at a position of 1.0 °C - 1.1 °C above pre-industrial level. Climate change alteration is due to anthropogenic activities resulting in loss of biodiversity and an altered biosphere by man, termed Noosphere. Unfortunately, society is not well-prepared to act for adaptation due to limited understanding of the impacts of climate change on human health and safety, lack of awareness and knowledge of climate-induced risks, vulnerabilities and solutions, and slow actions for climate adaptation transformation at the nexus of water, energy and food. Novel solutions for sustainable interaction between climate-controlled energy and food nexus include international cooperation, sustainable economic growth, increasing climate mitigation strategies, using efficient resource management, pollution abatement and to developing technological advancements such as machine learning.

14

What is the main mechanism of Earth’s temperature changes?

Zarzycki Roman

Chemistry-Didactics-Ecology-Metrology

|

2025

|

R. 30, NR 1-2

1--10

EN

The prevailing consensus among most of the society is that the observed increase in global temperature is primarily attributed to greenhouse gas emissions, particularly CO2 resulting from the combustion of fossil fuels. The forthcoming analysis will demonstrate that the primary factors responsible for the Earth’s temperature are changes in the heat flux from the Sun and the heat generated within the Earth. These factors subsequently impact the composition of the Earth’s atmosphere. While human-generated greenhouse gases do contribute to this process, their influence is relatively minor. The results obtained should be crucial in shaping global policies related to industry and the environment.

15

Palaeoenvironmental investigation of the Warsaw Ice-Dammed Lake (Central Poland): 7-year cyclicity in the supply of terrigenous material

Teodorski Artur

Acta Geologica Polonica

|

2025

|

Vol. 75, no. 4

art. no. e62

EN

The varved clays formed during the Saalian Glaciation (MIS 6) between Dębe and Izbica (northern Mazovia, Central Poland) were subjected to rock magnetic investigation. The studied varved clays represent a record of 110 years. In addition to annual cyclicity, there are other long-term cycles. One lasts 7 years on average and is related to changes in water level within the ice-dammed lake and/or changes in the supply of terrigenous material. This cyclicity is similar in duration to that observed in modern measurements of some parameters of the Earth’s climate system and can be influenced by the internal dynamics of the Earth. Also, the investigated clays were deposited in two sedimentation zones of the lake, distal and proximal. During the first phase of clay sedimentation connected with the distal zone, the shoreline of the ice-dammed lake was in close proximity to the stagnant ice-sheet front, and the lake deepened. The ice-sheet front was to the north of Zakroczym and Dębe and to the north of the Bug valley (Zakroczym phase). Then, the ice-sheet front retreated towards Płońsk and Nasielsk (Nasielsk phase) and a higher amount of terrigenous material was delivered, leading to the deposition of clay in the shallower, proximal zone.

16

Polskie drogi adaptacji do zmian klimatu

Gierko Aleksandra

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 5

22--24

PL

Dane pomiarowe Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej z ostatnich dekad nie pozostawiają złudzeń co do negatywnych konsekwencji zmian klimatu w Polsce. O ile średnia roczna temperatura przeszło 50 lat temu, tj. w dziesięcioleciu 1961–1970, wynosiła 7,2˚C, to już w ostatniej dekadzie (2011–2020) było to 9,1˚C.

17

Zużycie energii na ogrzewanie budynków w 2023 r. w wybranych miastach Polski

Dopke Józef

Wiadomości Naftowe i Gazownicze

|

2024

|

R. 27, Nr 2 (300)

15-21

PL

Podano i omówiono średnie roczne temperatury powietrza, średnie roczne temperatury powietrza bez lata dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2023, Warszawy Okęcia i Rzeszowa Jasionki w wieloleciu 1999-2023. Na rysunkach przedstawiono roczne liczby stopniodni grzania i roczne bez lata dla temperatury bazowej 15oC dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2023, Warszawy Okęcia i Rzeszowa Jasionki w wieloleciu 1999-2023 oraz zmiany zużycia energii na ogrzewanie budynków dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2023, Krakowa w wieloleciu 1996-2023, Warszawy Okęcia, Rzeszowa Jasionki, Szczecina, Wrocławia i Helu w wieloleciu 1999-2023 względem roku o najmniejszej rocznej bez lata liczbie stopniodni grzania. Podano miasta, w których minimalne zużycie energii na ogrzewanie w ostatnich latach wystąpiło w 2000, 2014, 2020 i 2023 r.

18

Wpływ globalnego ocieplenia na hydrodynamikę i biologię Wielkich Jezior Mazurskich (WJM) - homotermia wiosenna i jej skutki

Siuda Waldemar, Kiersztyn Bartosz, Grabowska-Gruca Karolina

Technologia Wody

|

2024

|

Nr 1 (83)

10-19

PL

Ekosystemy wodne są czułymi detektorami globalnego ocieplenia oraz towarzyszących mu zmian klimatycznych. Wzrost temperatury wpływa bezpośrednio zarówno na hydrodynamikę zbiorników wodnych jak i na bytujące w nich mikrobiocenozy, powodując kompleksowe i wielopłaszczyznowe zmiany w ich strukturze gatunkowej, aktywności fizjologicznej i wzajemnych relacjach. Prowadzi to do zmian i zaburzeń w funkcjonowaniu ogniw, łańcuchów i sieci troficznych, a w konsekwencji w przepływie materii i energii przez ekosystemy wodne. Okres wiosennego mieszania się wód (homotermii wiosennej) jest szczególnie istotny dla jezior dimiktycznych. Warunkuje on bowiem ich funkcjonowanie w okresie letnim. W artykule wykazano, że w latach 2000 - 2022 w głębokich jeziorach centralnej i południowej części Systemu Wielkich Jezior Mazurskich okres ten ulegał systematycznemu wydłużaniu. W położonym na północnym krańcu Systemu Jeż. Przystań tendencja ta była widoczna lecz słabiej zaznaczona. Jako, że w stosunkowo krótkich odcinkach czasowych efekty długookresowych zmian klimatycznych są skutecznie „maskowane" przez czynniki pogodowe określenie ich wpływu na fizyko-chemię. i biologię WJM jest trudne. Pomimo to w artykule przedyskutowano również potencjalne konsekwencje tego zjawiska: jego wpływ na hydrodynamikę wód jeziornych, parametry fizyko-chemiczne wody, mikroplankton jeziorny oraz łańcuchy i sieci troficzne. Jeziora Systemu WJM stanowią około 18% zasobów wód powierzchniowych Polski. Dlatego też choć tezy sformułowane przez autorów, skonfrontowane ze skutkami opisywanymi w dostępnej literaturze mogą skłaniać do polemiki to zainicjowanie dyskusji dotyczącej tego tematu wydaje się autorom ważne. Płynące z niej wnioski pozwolą bowiem na przygotowanie się na nadchodzące zmiany, zminimalizowanie ich niekorzystnego wpływu na System WJM a być może również na opracowanie sposobów wykorzystania ich skutków pozytywnych w biotechnologiach środowiskowych stosowanych dla rekultywacji i rewitalizacji głębokich zbiorników wodnych.

EN

Aquatic ecosystems are sensitive detectors of global warming and accompanying effects of climate change. Increasing temperatures directly affect both the hydrodynamics of water bodies and the microbiocenoses that reside in them, causing complex and multifaceted changes in their species structure, physiological activity and interspecies interactions. This leads to changes and disturbances In the functioning of food links, chains and webs, and consequently the flow of matter and energy through aquatic ecosystems. The period of spring mixing of waters (spring homothermy) is particularly important for dimictic lakes. This is because it determines their functioning during summer period. The article shows that in the years 2000-2022 in the deep lake sof the central and southern part of the Great Masurian Lakes System, period of water mixing was systematically extended. In Lake Przystań, located at the northern edge of the System, this trend was also evident but much less pronounced. As the effects of long-term climate change are effectively "masked" by weather factors over relatively short time scales, deter-mining their impact on the physico-chemistry and biology of the WJM is difficult. Despite this, the article also discusses the potential consequences of this phenomenon: its impact on lake water hydrodynamics, water physico-chemical parameters, lake microplankton as well as on food chains and webs . The lakes of the WJM System account for about 18% of Poland's surface water resources. Therefore, although the theses formulated by the authors, confronted with ones described in the available literature, may be debatable, it seems important for the authors to initiate a discussion on this topic. This is because the conclusions drawn from it will allow to prepare for the coming changes, minimize their adverse effects on the WJM System and perhaps develop ways to use their positive effects in environmental biotechnologies applied to the reclamation and revitalization of deep water reservoirs.

19

Climate Action as a Strategic Deterrent

Lyons William F. Jr.

Scientific Journal of the Military University of Land Forces

|

2024

|

Vol. 56, No. 3(213)

25--41

EN

Stability in emerging and developing regions is largely dependent on conditions that promote human security and economic opportunity. Nations that cannot provide human security and economic opportunity often culminate in fragile or failing states, such as in the Sahel. As a consequence of the role that the United States and its allies play in global governance, addressing fragile and failing states frequently becomes a matter of national security. One of the primary contributors to human insecurity is climate change, which manifests itself through a variety of social and economic challenges. Left unchecked, the cycle of climate change-induced insecurity in the developing world has the potential to create conditions of human insecurity, civil unrest, local conflict and – potentially – regional or international conflict. Accordingly, it is in the national security interest of the United States and its allies to use the full range of their national security instruments of power – diplomacy, development, information, military, and economy – to mitigate the potential for these destabilising events by investing in a comprehensive and coordinated climate action plan to reduce the propensity of these events in the first instance. It is a national security – and arguably a moral – imperative to deter conflict by aggressively pursuing climate action through development. Without a concerted and focused effort, there is no prospect of addressing the underlying climate change-induced causes of conflict that plague the developing world. In the 21st century, climate security and climate action can serve as a critical strategic deterrent to international conflict.

PL

Stabilność w krajach nowo powstających lub rozwijających się zależy w dużej mierze od warunków życia zapewniających bezpieczeństwo personalne i możliwości ekonomiczne. Kraje, które nie są w stanie zapewnić bezpieczeństwa personalnego i możliwości ekonomicznych, często mają status państw niestabilnych albo podupadłych, tak jak ma to miejsce w państwach położonych w regionie Sahel. W konsekwencji roli, jaką Stany Zjednoczone i ich sojusznicy odgrywają w globalnym zarządzaniu, zajmowanie się państwami niestabilnymi lub podupadłymi często staje się kwestią bezpieczeństwa narodowego. Jednym z głównych czynników przyczyniających się do destabilizacji społecznej jest zmiana klimatu, która kształtuje różnorodne wyzwania społeczne i ekonomiczne. Pozostawiony bez kontroli cykl fluktuacji wywołanej zmianą klimatu w rozwijającym się świecie ma potencjał kreowania destabilizacji społecznej, wywoływania niepokojów społecznych, lokalnych konfliktów i – potencjalnie – konfliktów regionalnych lub międzynarodowych. W związku z tym w interesie bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników leży wykorzystanie pełnego zakresu instrumentów bezpieczeństwa narodowego – dyplomacji, postępu, informacji, wojska i gospodarki – w celu złagodzenia potencjału destabilizujących zdarzeń poprzez inwestowanie w kompleksowy i skoordynowany plan działań klimatycznych, w pierwszej kolejności w celu zmniejszenia ewentualności ich występowania. To jest bezpieczeństwo narodowe – i prawdopodobnie moralne – konieczność zapobiegania konfliktom poprzez aktywne i progresywne podejmowanie działań klimatycznych. Bez skoordynowanego i skoncentrowanego wysiłku nie ma perspektyw rozwiązania problemów wywołanych zmianami klimatycznymi, które nękają rozwijający się świat. W XXI wieku bezpieczeństwo klimatyczne i działania klimatyczne mogą stanowić krytyczny strategiczny środek odstraszający przed konfliktami międzynarodowymi.

20

Adaptacja klimatyczna miast

Szulczewska Barbara, Krystek-Kucewicz Bogumiła, Tarchalska Ewa, Kustosik Konrad

Przegląd Komunalny

|

2024

|

nr 10

86--90

PL

Dostosowanie miejskiej przestrzeni do zmian klimatycznych to potrzeba chwili. Istnieje w tym zakresie silna potrzeba poszerzenia wiedzy i kompetencji reprezentantów JST z zakresu urbanistyki i planowania rozwoju oraz możliwości uzyskania profesjonalnej pomocy w tym zakresie.