Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Decarbonization of the Energy Sector in Poland – Gradual Process of Moving Away from Fossil Fuels

Olkuski Tadeusz, Sobczyk Wiktoria, Sobczyk Eugeniusz Jacek

Inżynieria Mineralna

|

2025

|

Vol. 1, no. 1

274--279

EN

The paper presents the process of transformation of the energy sector in Poland. Energy transition mainly involves the gradual decarbonization of the economy and the shift towards renewable energy sources (RES). This process is linked to the European Union’s climate and energy policy, which aims for Europe to become the first continent to achieve climate neutrality, as well as to the gradual depletion of energy raw material resources. In the case of energy, these raw materials are hard coal and lignite. The need to protect the climate and the desire to leave at least some of the energy resources to future generations forces such actions. The rising costs of obtaining energy resources also play an important role here. The first part of the paper shows how electricity production in Poland has progressed in the last twenty years. Total electricity production as well as production exclusively from hard coal and lignite are presented. The directions of the energy transitio, mainly based on the government document Poland's energy policy until 2040 are also presented. The subsequent section of the paper outlines the energy transition plans of Poland’s principal electricity producers responsible for ensuring the stable operation of the energy system and maintaining uninterrupted supply of both electricity and heat.

PL

W artykule przedstawiono proces transformacji sektora energetycznego w Polsce. Transformacja energetyczna polega głównie na stopniowej dekarbonizacji gospodarki i przechodzeniu na odnawialne źródła energii (OZE). Proces ten związany jest z polityką klimatyczno-energetyczną Unii Europejskiej zakładającej osiągnięcie, jako pierwszy kontynent, neutralności klimatycznej oraz ze stopniowym sczerpywaniem się zasobów surowców energetycznych. W przypadku energetyki tymi surowcami są węgiel kamienny i węgiel brunatny. Konieczność ochrony klimatu i chęć pozostawienia przynajmniej części surowców energetycznych przyszłym pokoleniom wymusza takie działania. Również rosnące koszty pozyskiwania surowców energetycznych odgrywają tu ważną rolę. W pierwszej części artykułu pokazano, jak przebiegała produkcja energii elektrycznej w Polsce w ostatnim dwudziestoleciu. Przedstawiono zarówno sumaryczną produkcję energii elektrycznej, jak i produkcję wyłącznie z węgla kamiennego i wyłącznie z węgla brunatnego. Następnie zaprezentowano, głównie na podstawie dokumentu rządowego Polityka energetyczna Polski do 2040 roku, kierunki transformacji energetycznej. W dalszej części artykułu przedstawiono plany transformacji energetycznej głównych wytwórców energii elektrycznej w Polsce, czyli firm odpowiadających za stabilną prace sytemu i brak obaw o przerwy w dostawach prądu i ciepła.

2

Energetyka a środowisko

Sobczyk Wiktoria, Burmistrz Piotr, Gazda-Grzywacz Magdalena, Górecki Jerzy, Grzywacz Przemysław, Motak Monika, Olkuski Tadeusz, Samojeden Bogdan, Sobczyk Eugeniusz Jacek, Styszko Katarzyna, Szramowiat-Sala Katarzyna, Uchmanowicz Dominika

Energetyka Rozproszona

|

2025

|

nr 13-14

119-132

PL

W artykule przedstawiono sposoby produkcji energii zgodnie z ideą zrównoważonego rozwoju. Opisano realizację eu- ropejskiejpolityki środowiskowejpoprzez gospodarkę o obiegu zamkniętym. Podkreślono znaczenie dostępu do danych środowiskowych oraz nowoczesnych technik pomiarowych w analizach ilościowych i jakościowych. Wskazano korzyści płynące z zastosowania klasycznych metod oraz technik głębokiego i wzmacnianego uczenia do modelowania procesów energetycznych. Omówiono kwestię wykorzystania innowacyjnych materiałów katalitycznych i sorpcyjnych do oczyszczania gazów odlotowych oraz konwersji i zagospodarowania dwutlenku węgla. Wykazano znaczenie identyfikacji i kwantyfikacji punktów krytycznych w całym łańcuchu wartości paliwa. Przedstawiono znaczenie decyzji inwestycyjnych i regulacyjnych w procesie dekarbonizacji.

EN

The chapter presents ways of producing energy in accordance with the idea of sustainable development. The implementa¬tion of European environmental policy through a circular economy is described. The importance of access to environmental data and modern measurement techniques in quantitative and qualitative analyses was emphasised. The benefits of using classical methods and deep and reinforcement learning techniques for modelling energy processes were indicated. The use of innovative catalytic and sorptive materials for waste gas purification and carbon dioxide conversion and management is discussed. The importance of identifying and quantifying critical points along the fuel value chain is demonstrated. The importance of investment and regulatory decisions in the decarbonisation process is presented.

3

The energy security of Finland after joining NATO

Olkuski Tadeusz, Zubień Patrycja

Polityka Energetyczna

|

2024

|

T. 27, z. 1

49--66

EN

The aim of the article is to present Finland’s energy situation after Russia’s aggression against Ukraine and the related fact of this country’s accession to NATO structures. This situation is taking place for the first time in history and the analysis of this phenomenon is an important element of energy policy planning for other countries. The article shows how decisions that affect the country’s energy security can be made quickly and effectively. Finland, due to its geographical location and historical circumstances, was closely economically linked with the Soviet Union and then with Russia. However, this situation changed dramatically after Russia’s invasion of Ukraine. This has resulted in a change in the thinking of politicians re sponsible for security, including energy security. Finland is gradually increasing the share of RES in its energy mix due to the lack of energy reso urces and also to achieve climate neutrality. Nuclear energy, one of the most important domestic sources of electricity production, is also being developed. In 2021, it accounted for 33% of the total generation of electricity, and Finland’s two nuclear power plants have a combined installed capacity of 4.39 GW. Domestic production and imports from “safe” sources are the basis of Finland’s energy security, especially after the suspension of electricity and gas supplies from Russia in May 2022. Currently, electricity is mainly imported from Sweden and gas is imported by pipeline from Estonia and via three small LNG terminals. According to the Finnish govern ment’s plans, Finland is expected to become an electricity exporter by 2030 due to increasing nuclear and renewable electricity production. It is also planned to use heat pumps and waste heat in heating to a greater extent.

PL

Celem artykułu jest pokazanie sytuacji energetycznej Finlandii po agresji Rosji na Ukrainę oraz zwią zanym z tym faktem wstąpieniem tego kraju do struktur NATO. Sytuacja taka ma miejsce po raz pierwszy w historii i analiza tego zjawiska jest ważnym elementem planowania polityki energetycznej dla innych państw. W artykule pokazano, jak można szybko i skutecznie podejmować decyzje mające wpływ na bez pieczeństwo energetyczne kraju. Finlandia ze względu na swoje położenie geograficzne oraz uwarunkowania historyczne do niedawna była ściśle powiązana gospodarczo ze Związkiem Radzieckim, a następnie z Rosją. Sytuacja ta zmieniła się jednak diametralnie po napaści Rosji na Ukrainę. Spowodowało to zmianę myślenia polityków odpowie dzialnych za bezpieczeństwo, w tym bezpieczeństwo energetyczne. Ze względu na brak zasobów surowców energetycznych oraz w celu dążenia do osiągnięcia neutralno ści klimatycznej, Finlandia sukcesywnie zwiększa udział OZE w swoim miksie energetycznym. Rozwijana jest również energetyka jądrowa stanowiąca jedno z najważniejszych źródeł produkcji energii elektrycznej w tym kraju. W 2021 roku miała 33% udział w całkowitej produkcji energii elektrycznej, a dwie fińskie elektrownie jądrowe mają łączną moc zainstalowaną wynoszącą 4,39 GW. Własna produkcja oraz import z bezpiecznych kierunków to podstawa bezpieczeństwa energetycznego Finlandii, zwłaszcza po wstrzyma niu dostaw energii elektrycznej i gazu z Rosji w maju 2022 roku. Obecnie energia elektryczna importowana jest głównie ze Szwecji, a gaz gazociągiem z Estonii oraz przez trzy małe terminale LNG. Zgodnie z plana mi rządu fińskiego od 2030 roku Finlandia ma się stać eksporterem energii elektrycznej dzięki zwiększaniu produkcji energii elektrycznej z elektrowni jądrowych oraz ze źródeł odnawialnych. Planowane jest też wykorzystywanie w większym zakresie pomp ciepła oraz ciepła odpadowego w ogrzewnictwie.

4

Woda jako źródło energii elektrycznej w Polsce

Olkuski Tadeusz

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 2, no. 1

219--225

PL

Woda jest niezbędnym składnikiem naszego życia. Odgrywa kluczową rolę we wszystkich procesach biologicznych, procesach przemysłowych, w rolnictwie, transporcie, wytwarzaniu energii elektrycznej i ciepła i w wielu innych dziedzinach życia. Celem artykułu jest pokazanie znaczenia wody w produkcji energii elektrycznej w Polsce. Jak wiemy, energetyka wodna jest jedną z najstarszych form wykorzystywania energii. Już w starożytności wykorzystywana była na przykład do napędu młynów wodnych. W dzisiejszych czasach jej energetyczne wykorzystanie jest zupełnie inne. W Polsce energetyka wodna jest słabo rozwinięta. Moc zainstalowana w elektrowniach wodnych zawodowych wynosi zaledwie 2 292,2 MW, w tym w elektrowniach szczytowo-pompowych 1 792,3. Produkcja energii elektrycznej w elektrowniach wodnych wynosi w Polsce niecałe 2 TWh, co jest wielkością symboliczną, stanowiącą zaledwie 0,6% rocznej produkcji energii elektrycznej w naszym kraju. Polska posiada ponad 700 elektrowni wodnych, ale większość z nich to małe elektrownie wodne nie przekraczające 5 MW mocy. Największymi elektrowniami wodnymi w Polsce są: elektrownia Żarnowiec, elektrownia Porabka-Żar oraz elektrownia Solina wchodząca w skład Zespołu Elektrowni Wodnych Solina – Myczkowce. Wszystkie te elektrownie są elektrowniami szczytowo-pompowymi. Według prognoz światowych pomimo gwałtownego rozwoju fotowoltaiki oraz energetyki wiatrowej energetyka wodna pozostanie do 2030 roku największym na świecie źródłem wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.

EN

Water is an essential ingredient of our lives as it plays a key role in all biological and industrial processes, agriculture, transport, electricity and heat generation, and other areas of life. The article aims to show the importance of water in electricity production in Poland. As we know, hydropower is one of the oldest forms of energy generation, as it has been used to power watermills from ancient times. Nowadays it is used differently. In Poland, hydropower is underdeveloped. The total installed power in commercial hydropower plants is only 2,292.2 MW, including 1,792.3 in pumped-storage power plants. The production of electricity in hydroelectric power plants in Poland is less than 2 TWh, constituting only 0.6% of the annual electricity production. Poland has over 700 hydroelectric power plants, but most of them are small hydropower plants with less than 5 MW of power. The largest hydroelectric power plants in Poland are Żarnowiec, Porąbka-Żar, and Solina power plants, the latter being a part of the Solina–Myczkowce hydroelectric power plant. All of them are pumped storage power plants. According to global forecasts, despite the rapid growth of photovoltaics and wind power, hydropower will remain the world's largest source of renewable electricity generation until 2030.

5

Waste Management Analysis on the Example of a Leading University: VŠB-TUO (VŠB – Technical University of Ostrava)

Sigut Oldrich, Kaspercik Leo, Klacko Kamil, Cech Martin, Janakova Iva, Trojek Martin, Josefus Jan, Olkuski Tadeusz, Cablik Vladimir

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 2, no. 1

135--141

EN

The paper concerns an analysis of waste management at VŠB – Technical University of Ostrava (VŠB-TUO). The paper focuses mainly on mixed municipal waste, and paper and cardboard waste, which make up the largest part of all waste generated at this university. The results of analyses of these three types of waste are presented. The analyses were carried out to determine the actual raw material composition of the contents of the collection bins and to determine how full they were on collection days. The studies were carried out within the framework of national waste legislation in line with European Union legislation. The results of these analyses served as the basis for the development of a waste management concept at the university.

PL

Artykuł dotyczy analizy gospodarki odpadami na Uniwersytecie Górniczo-Technicznym w Ostrawie (VŠB-TUO). W artykule zwrócono uwagę głównie na zmieszane odpady komunalne oraz odpady z papieru i tektury, które stanowią największą część wszystkich odpadów powstających w tej uczelni. Przedstawiono wyniki analiz tych trzech rodzajów odpadów. Analizy przeprowadzono w celu określenia rzeczywistego składu surowcowego zawartości pojemników zbierających oraz określenia stopnia ich zapełnienia w dniach odbioru. Badania przeprowadzono w ramach unijnego prawodawstwa dotyczącego odpadów. Wyniki tych analiz posłużyły jako podstawa do opracowania koncepcji gospodarki odpadami na uczelni.

6

Stan obecny zagospodarowania odpadów komunalnych w Polsce oraz kierunki rozwoju na kolejne lata

Ossera Alicja, Olkuski Tadeusz

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 3, no. 2

art. no. 85

PL

Rozwój cywilizacyjny, przyrost populacji oraz bogacenie się społeczeństw naszego globu skutkują wzrostem zapotrzebowania na różne produkty, co w konsekwencji prowadzi do wzrostu wytwarzania odpadów. Problem ten, pomimo prób wprowadzenia gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ), z roku na rok się nasila. Jak dotąd najpowszechniejszym sposobem gospodarki odpadami było ich składowanie. Taka gospodarka odpadami wywiera negatywny wpływ na środowisko naturalne poprzez emisję gazów cieplarnianych, zanieczyszczenie wód powierzchniowych i gruntowych, gleby oraz powietrza. W celu uniknięcia tych negatywnych zjawisk część odpadów poddaje się spalaniu, także z odzyskiem energii. Termicznemu przekształceniu poddaje się te odpady, których nie można poddać recyklingowi, a dzięki swoim cechom mogą stać się źródłem energii. W artykule pokazano podział odpadów zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, grupy, podgrupy i rodzaje odpadów, dostępne procesy odzysku i unieszkodliwiania odpadów, a także emisje z niektórych instalacji termicznego przetwarzania odpadów. Na rysunkach przedstawiono wytwarzanie odpadów komunalnych w UE i w Polsce w latach 2004–2020, co pokazuje kierunek, w którym polska gospodarka odpadami będzie podążać. Z przeprowadzonych analiz wynika, że właściwa gospodarka odpadami pozwala czerpać znaczne korzyści z ich zagospodarowania, zarówno środowiskowe jak i ekonomiczne.

EN

The development of civilization, population growth, and increasing global wealth result in an increasing demand for various products, which consequently leads to an increase in waste generation. This problem, despite attempts to introduce a closed-loop economy (GOZ), is growing year by year. So far, the most common way of managing waste has been landfilling. Such waste management has a negative impact on the environment through the emission of greenhouse gases, and pollution of surface and groundwater, soil, and air. To avoid these negative phenomena, part of the waste is incinerated. Thermal treatment is used for those wastes that cannot be recycled and, due to their characteristics, can become a source of energy. The article shows the breakdown of waste according to current legislation, the groups, subgroups, and types of waste, the available recovery and disposal processes, and emissions from some thermal waste treatment facilities. The graphs show the generation of municipal waste in the EU and Poland from 2004 to 2020, which shows the direction of Polish waste management. The analyses show that proper waste management allows significant benefits to be derived from waste management, both environmental and economic.

7

Importance of Fossil Fuels in Finland's Energy Mix

Olkuski Tadeusz, Zubień Patrycja

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 2, no. 1

197--202

EN

The article presents the energy situation of Finland, with particular emphasis on energy resources. The introduction describes the geographical location of Finland, the population, the political system, and the wealth of Finnish society against the background of the European Union. Attention is paid to relatively low total and per capita carbon dioxide emissions. The energy mix, which is overwhelmingly based on renewable energy sources and nuclear power, especially for electricity generation, is also presented. Despite the fact that Finland has been focusing on increasing the share of renewables in its energy mix for years, as well as developing nuclear power plants, to ensure a continuous supply of energy, it is necessary to import both electricity itself and energy raw materials, with a particular focus on fossil fuels. The main part of the article focuses on presenting the consumption of crude oil, natural gas, and coal in the years 1980–2022. The directions of imports of these energy sources, which have changed after Russia's invasion of Ukraine, are also shown. Ensuring a continuous supply of energy resources from economically and politically stable countries will ensure Finland's energy security and development opportunities in the coming years.

PL

W artykule przedstawiono sytuację energetyczną Finlandii szczególny nacisk kładąc na surowce energetyczne. We wstępie opisano położenie geograficzne Finlandii, ludność, system polityczny oraz zamożność społeczeństwa fińskiego na tle Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na stosunkowo niską emisję dwutlenku węgla zarówno ogólną jak i przeliczoną na mieszkańca. Pokazano miks energetyczny, który w zdecydowanej większości bazuje na odnawialnych źródłach energii oraz na energetyce jądrowej, zwłaszcza w zakresie wytwarzania energii elektrycznej. Pomimo tego, że Finlandia od lat koncentruje się na zwiększaniu udziału odnawialnych źródeł energii w swoim miksie energetycznym, a także rozwija elektrownie jądrowe, w celu zapewnienia ciągłych dostaw energii, konieczny jest zarówno import samej energii elektrycznej jak i surowców energetycznych, ze szczególnym uwzględnieniem paliw kopalnych. Właśnie temu zagadnieniu poświęcono dużą część artykułu przedstawiając zużycie ropy naftowej, gazu ziemnego oraz węgla w latach 1980–2022. Pokazano też kierunki importu tych surowców, które uległy zmianie po napaści Rosji na Ukrainę. Zapewnienie ciągłych dostaw surowców energetycznych z państw stabilnych gospodarczo i politycznie zapewni Finlandii bezpieczeństwo energetyczne i możliwość rozwoju w kolejnych latach.

8

Portugal’s energy security in the context of moving away from fossil fuels

Olkuski Tadeusz

Polityka Energetyczna

|

2023

|

T. 26, z. 3

65--80

EN

Portugal is a country on the Iberian Peninsula with a population of just over 10 million people. The country has no reserves of energy resources such as oil, natural gas, or coal and is therefore dependent on their imports. Nevertheless, it has no problems ensuring energy security. It imports oil from countries such as Brazil, Nigeria, Saudi Arabia and Angola, and gas from Algeria, Nigeria, the United States of America and Qatar. All imports of crude oil and most imports of petroleum products pass through the two main ports of Sines and Leixões, while gas is imported via the Sines LNG terminal and two cross-border gas pipelines at Campo Maior and Valença do Minho. Coal imports are no longer a problem following the closure of the last coal-fired power plant in 2021. As recently as 2019, fossil fuels accounted for as much as 76% of Portugal’s total primary energy supply, with oil accounting for 43%, but the majority of this demand was consumed by road transport (51%), followed by oil-based industries (16%) and household heating (5%). Now, however, the situation is changing. Hydropower and rapidly developing wind and solar energy account for a large share of electricity generation. By 2030, Portugal plans to commission between 600 and 900 MW of new solar capacity annually. Energy security in Portugal is the responsibility of the government and the relevant ministries. As in many other European countries, there is a clear drive towards decarbonization and measures are being taken to ensure that this process takes place as soon as possible, as is explicitly stated in Portuguese government documents. The analysis presented in this article shows that Portugal, despite lacking significant energy resources, can guarantee its energy security at a high level.

PL

Portugalia jest krajem położonym na Półwyspie Iberyjskim o liczbie mieszkańców nieznacznie przekraczającej 10 milionów. Nie posiada zasobów surowców energetycznych takich jak: ropa naftowa, gaz ziemny, czy też węgiel i dlatego całkowicie jest uzależniona od ich importu. Niemniej jednak kraj ten nie ma problemów z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego. Ropę naftową sprowadza z takich krajów jak: Brazylia, Nigeria, Arabia Saudyjska czy Angola, a gaz z Algierii, Nigerii, Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej oraz z Kataru. Cały import ropy naftowej i większość importu produktów naftowych przechodzi przez dwa główne porty: Sines i Leixões, natomiast gaz sprowadzany jest przez terminal LNG Sines oraz dwa transgraniczne gazociągi Campo Maior i Valença do Minho. Import węgla przestał być problemem po zamknięciu w 2021 roku ostatniej elektrowni węglowej. Jeszcze w 2019 r. paliwa kopalne stanowiły aż 76% całkowitej podaży energii pierwotnej w Portugalii, w tym na ropę naftową przypadało 43%, ale większość tego zapotrzebowania zużywał transport drogowy (51%), następnie przemysł oparty na ropie (16%) i ogrzewanie budynków (5%). Teraz jednak sytuacja się zmienia. Duży udział w produkcji energii elektrycznej stanowi energetyka wodna oraz coraz szybciej rozwijana energetyka wiatrowa i słoneczna. Do 2030 roku Portugalia planuje oddawanie rocznie do eksploatacji od 600 do 900 MW nowych mocy w energetyce słonecznej. Za bezpieczeństwo energetyczne w Portugalii odpowiada rząd za pośrednictwem odpowiednich ministerstw. Tak jak i w wielu innych krajach europejskich widać wyraźnie, co zresztą jest zapisane wprost w portugalskich dokumentach rządowych, dążenie do dekarbonizacji i podejmowanie takich działań, aby ta dekarbonizacja nastąpiła jak najszybciej. Z przedstawionych w artykule analiz wynika, że Portugalia, pomimo braku znaczących zasobów surowców energetycznych, jest w stanie zagwarantować sobie bezpieczeństwo energetyczne na wysokim poziomie.

9

Energy and emission balance of the Małopolskie Voivodeship in 2020

Zyśk Janusz, Wyrwa Artur, Raczyński Maciej, Pluta Marcin, Michalska Sabina, Wyrwa Emilia, Olkuski Tadeusz, Suwała Wojciech

Mining – Informatics, Automation and Electrical Engineering

|

2023

|

R. 61, nr 1

7--12

EN

The article presents the energy balance for the Małopolskie Voivodeship in 2020. It shows the production, import, input and output of transformation, own consumption of power plants, combined heat and power plants, network losses and consumption in the economic sectors (industry, waste), transport (road and rail), buildings (residential and tertiary), as well as in agriculture and forestry of the following energy carriers: hard coal, crude oil and petroleum products (including gasoline, diesel, LPG), non-renewable waste, derived heat and electricity. An estimate of greenhouse gas emissions in 1990 and 2020 in the Małopolskie Voivodeship is also presented

PL

W artykule przedstawiono bilans energetyczny dla województwa małopolskiego w 2020 roku. Wskazano produkcję, import, wsad i uzysk przemian, zużycie własne elektrowni i elektrociepłowni, straty w sieci oraz zużycie w sektorze gospodarki (przemysł, odpady), transporcie (drogowym i szynowym), budynkach (mieszkalnych i usługowych), a także w rolnictwie i leśnictwie następujących nośników energii: węgla kamiennego, ropy naftowej oraz pochodnych (w tym benzyny, oleje, LPG), opadów nieodnawialnych, ciepła systemowego i energii elektrycznej. Przedstawiono również oszacowanie emisji gazów cieplarnianych w 1990 i 2020 roku w województwie małopolskim.

10

Bilans energetyczny i emisyjny województwa małopolskiego w 2020 roku

Zyśk Janusz, Wyrwa Artur, Raczyński Maciej, Pluta Marcin, Michalska Sabina, Wyrwa Emilia, Olkuski Tadeusz, Suwała Wojciech

Mining – Informatics, Automation and Electrical Engineering

|

2023

|

R. 61, nr 1

13--18

PL

W artykule przedstawiono bilans energetyczny dla województwa małopolskiego w 2020 roku. Wskazano produkcję, import, wsad i uzysk przemian, zużycie własne elektrowni i elektrociepłowni, straty w sieci oraz zużycie w sektorze gospodarki (przemysł, odpady), transporcie (drogowym i szynowym), budynkach (mieszkalnych i usługowych), a także w rolnictwie i leśnictwie następujących nośników energii: węgla kamiennego, ropy naftowej oraz pochodnych (w tym benzyny, oleje, LPG), opadów nieodnawialnych, ciepła systemowego i energii elektrycznej. Przedstawiono również oszacowanie emisji gazów cieplarnianych w 1990 i 2020 roku w województwie małopolskim.

EN

The article presents the energy balance for the Małopolskie Voivodeship in 2020. It shows the production, import, input and output of transformation, own consumption of power plants, combined heat and power plants, network losses and consumption in the economic sectors (industry, waste), transport (road and rail), buildings (residential and tertiary), as well as in agriculture and forestry of the following energy carriers: hard coal, crude oil and petroleum products (including gasoline, diesel, LPG), non-renewable waste, derived heat and electricity. An estimate of greenhouse gas emissions in 1990 and 2020 in the Małopolskie Voivodeship is also presented.

11

The role of coal in the Polish economy

Grudziński Zbigniew, Olkuski Tadeusz

Inżynieria Mineralna

|

2020

|

no. 2, vol. 2

59--64

EN

The paper shows the structure of primary energy production and consumption in Poland over the last ten years, i.e. between 2010 and 2019. !e authors focused in particular on energy raw materials, especially on steam coal being the basic raw material used to produce electricity and heat. !e diagrams show energy production and consumption in the analysed period in Petajoule (PJ), then the consumption per capita is shown providing some indication of the living standard of the population. !e structure of fuel production in Poland in the years 2010, 2015 and 2019 displays the dominant role of solid fuels, especially steam coal with its nearly 40% share in 2010. In the following years, its share decreased, but still amounts to almost 30%. !e remaining solid fuels such as coking coal and lignite are less relevant in this structure, although they are very important for Polish economy. In various years, the share of coking coal ranged from 8.6 to 10.0%, and that of lignite from 9.3 to 13.0%. Liquid and gaseous fuels are produced in Poland in small quantities, and the varying percentage level depends on the volume of solid fuels produced in particular years.

PL

W artykule przedstawiono strukturę pozyskania oraz zużycia energii pierwotnej w Polsce na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat, czyli w okresie 2010–2019. Skupiono się zwłaszcza na surowcach energetycznych, a szczególnie na węglu energetycznym będącym podstawowym surowcem wykorzystywanym w produkcji energii elektrycznej i ciepła. Na wykresach pokazano pozyskanie energii w analizowanym okresie w PJ jak również jej zużycie, także w PJ. Pokazano również zużycie w przeliczeniu na mieszkańca, co daje pewien pogląd na poziom życia społeczeństwa. Przedstawiono również strukturę pozyskania paliw w Polsce w latach 2010, 2015 i 2019. Widać z niej dominującą rolę paliw stałych w tej strukturze, a zwłaszcza węgla kamiennego energetycznego, którego udział w 2010 roku wyniósł prawie 40%. W następnych latach jego udział spadał, ale nadal wynosi prawie 30%. Pozostałe paliwa stałe, czyli węgiel koksowy i węgiel brunatny, mają w tej strukturze mniejsze znaczenie, choć są bardzo ważne dla gospodarki kraju. Węgiel koksowy w różnych latach stanowił od 8,6–10,0% udziału, a węgiel brunatny 9,3–13,0%. Paliwa ciekłe i paliwa gazowe pozyskujemy w Polsce w niewielkich ilościach, a zróżnicowany poziom procentowy zależy od wielkości pozyskiwania paliw stałych w poszczególnych latach.

12

Polish Energy Policy concerning hard coal mining economy after 1989

Olkuski Tadeusz

Inżynieria Mineralna

|

2020

|

no. 2, vol. 2

101--110

EN

Energy policy is part of the national economy policy of each government. Assurance of national energy security, based on the country’s own energy raw material resources and the prospects of their import and export belong to the essential tasks of energy policy. Hard coal was and has been the most important energy raw material for Poland, and this paper is devoted to that topic. In 1990–2009, five documents entitled “Assumptions of the Polish Energy Policy” or “Assumptions of the Energy Policy of Poland...,” with references to particular years, were drafted together with the “Evaluation of the Implementation and Revisions of the Assumptions of the Polish Energy Policy until 2020.” After 2009, however, the Polish Parliament failed to approve any such document, although several more or less recognised prognostic documents had been prepaid, but none was ever approved or implemented. Consequently, the “Energy Policy of Poland until 2030,” approved by the Polish Parliament on 10 November 2009, is the last binding document in that area. #is paper presents the evolution of the approach to coal in subsequent government documents in the recent years. Besides, drafts or bills were intentionally omitted here, as they have never been approved by the Parliament and have remained unofficial.

PL

Polityka energetyczna jest częścią polityki gospodarczej każdego państwa. Najważniejszym jej zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju w oparciu o własne zasoby surowców energetycznych oraz możliwość ich importu i eksportu. Dla Polski najważniejszym surowcem energetycznym był, i jest nadal, węgiel kamienny i właśnie temu surowcowi poświecony jest ten artykuł. W latach 1990–2009 opracowano pięć dokumentów o nazwie Założenia polityki energetycznej Polski lub Polityka energetyczna Polski do określonego roku oraz Ocenę realizacji i korektę Założeń polityki energetycznej Polski do 2020 roku. Po 2009 roku nie przyjęto przez parlament RP żadnego nowego dokumentu, choć opracowano kilka prognoz mniej lub bardziej udanych, żadna jednak nie została wdrożona. Tak więc przyjęta przez parlament 10 listopada 2009 roku Polityka energetyczna Polski do 2030 roku jest ostatnim obowiązującym dokumentem w tym zakresie. W artykule przedstawiono jak zmieniało się podejście do węgla w kolejnych dokumentach rządowych na przestrzeni lat. Świadomie pominięto projekty, gdyż nie zostały one nigdy zatwierdzone przez parlament i przez to nie są oficjalnymi dokumentami.

13

Oil Production by Polish Companies in Poland and Abroad

Olkuski Tadeusz, Zyśk Janusz, Tora Barbara, Andrusikiewicz Wacław, Szurlej Adam, Jedlińska Kaja

Inżynieria Mineralna

|

2020

|

no. 1, vol. 2

149--155

EN

The article discusses a very important problem of oil production. Oil, recognized as a major source of economic development, is the main energy source of the modern world. Unfortunately, Poland has limited oil reserves. However, the production, which meets only about 4% of the demand, is carried out. Oil deposits in Poland are found in the Carpathians, in the Carpathian Foredeep, in the Polish Lowlands, and in the Polish Exclusive Economic Zone of the Baltic Sea. Initially, deposits in the Carpathians were of the greatest economic importance, but these are already depleted to a great extent. Currently, oil deposits in the Polish Lowlands are of the greatest economic importance. The largest deposit is BMB (Barnówko-Mostno-Buszewo) near Gorzów Wielkopolski. In total, in Poland oil resources amount to 23 598.46 thousand tons, of which.37% accounts for industrial resources (14 482.15 thousand tons). The article presents crude oil resources in Poland by regions, i.e. Polish Lowlands, the Carpathians, the Carpathian Foredeep, and the Polish Exclusive Economic Zone The resources were divided into anticipated economic, industrial, undeveloped resources and abandoned deposits. In addition, the three Polish companies involved in the extraction of oil, namely PGNiG S.A., the LOTOS Group S.A. and ORLEN Upstream sp. z o.o., were presented. The locations where exploitation is carried out and the volume of oil production in the last few years were discussed.

PL

W artykule poruszono bardzo ważny problem jakim jest pozyskiwanie ropy naftowej. Ropa jest podstawowym surowcem energetycznym w świecie i źródłem tak spektakularnego rozwoju gospodarczego jaki obserwujemy od czasu jest odkrycia. Polska jest niestety krajem ubogim w zasoby tego surowca, niemniej jednak prowadzone jest wydobycie, które zaspokaja zaledwie około 4% potrzeb. Zasoby ropy naftowej w Polsce znajdują się w Karpatach, w zapadlisku przedkarpackim, na Niżu Polskim oraz w polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku. Początkowo największe znaczenie gospodarcze miały złoża w Karpatach, ale uległy one już w znacznym stopniu wyczerpaniu. Obecnie największe znaczenie mają złoża ropy występujące na Niżu Polskim. Największym złożem jest BMB (skrót od nazw miejscowości Barnówko-Mostno-Buszewo) koło Gorzowa Wielkopolskiego. Ogółem w Polsce zasoby ropy naftowej wynoszą 23 598,46 tys. ton, w tym zasoby przemysłowe 14 482,15 tys. ton, co stanowi,37% zasobów ogółem. W artykule przedstawiono zasoby ropy naftowej w Polsce z podziałem na regiony, tzn. Niż Polski, Karpaty, Zapadlisko przedkarpackie, oraz polską strefę ekonomiczną Bałtyku. Zasoby podzielono na zasoby bilansowe, przemysłowe, niezagospodarowane oraz złoża, w których zaniechano eksploatacji. Przedstawiono również trzy polskie firmy, które zajmują się wydobyciem tego surowca, czyli PGNiG S.A., Grupę LOTOS S.A. oraz ORLEN Upstream sp. z o.o. Pokazano miejsca, w których prowadzona jest eksploatacja oraz jej wielkość w kilku ostatnich latach.

14

Wskaźniki emisyjności dla technologii stosowanych w indywidualnych systemach grzewczych

Zyśk Janusz, Szurlej Adam, Olkuski Tadeusz, Kogut Krzysztof, Cieślik Tomasz, Mirowski Tomasz

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2019

|

nr 109

79--92

PL

Polska od lat zmaga się ze złą jakością powietrza, co bezpośrednio przekłada się na zdrowie ludzkie. Badania wskazują, że największy wpływ na przekraczanie poziomów dopuszczalnych i docelowych stężeń zanieczyszczeń, szczególnie pyłów oraz bezno(a)pirenu, ma niska emisja, w szczególności z sektora gospodarstw domowych. Powodem takiego stanu jest spalanie złej jakości paliwa w starych, mało efektywnych i wysokoemisyjnych paleniskach. Mając na uwadze powyższe zagrożenia, idąc śladem Krakowa i Małopolski, kolejne województwa, miasta i gminy wprowadzają lub rozważają wprowadzenie ograniczenia spalania paliw stałych na swoim terenie oraz całkowitą likwidację kotłów na paliwa stałe niespełniające wymogów ekoprojektu lub ewentualnie normy 5 klasy emisji spalin.Określenie wielkości emitowanych zanieczyszczeń do atmosfery ma kluczowe znaczenie w przypadku podejmowania wysiłków i określania działań zmierzających do poprawy jakości powietrza. W Polsce ruszyły ambitne programy zarówno na poziomie rządowym,jak i regionalnym, które mają na celu wymianę kotłów ipieców w kilku milionach domów. Na przykład szacuje się, że prawie pół miliona kotłów należy wymienić w ramach realizacji uchwały antysmogowej w województwie małopolskim. W artykule zostały przedstawione opracowane współczynniki emisji zanieczyszczeń mających bezpośredni wpływ na lokalną jakość powietrza tj.: współczynniki emisji pyłów, bezno(a)pirenu, tlenków siarki iazotu, tlenku węgla. Zostały wskazane zakresy stosowanych i prezentowanych współczynników emisji dla różnych technologii oraz różnych paliw. Wskazane zostały również standardy emisji obowiązujące dla nowych kotłów oraz ilości zużywanych paliw w gospodarstwach domowych w Polsce. Przedstawiono możliwe zmiany wielkości emisji wprzypadku likwidacji starych kotłów i używania nowoczesnych urządzeń do spalania biomasy oraz węgla wgospodarstwach domowych oraz przeprowadzenia termomodernizacji.

EN

For years, Poland has been struggling with poor air quality, which has a direct effect on human health. The low-stack emissions, in particular emissions from the household sector have the highest impact on exceeding the limits and target levels of air pollutants concentration, especially particulate matter and benzo(a)pyrene. The reason for this is the burning of poor quality fuel in old, ineffective and high emission stoves and boilers. Bearing the above risks in mind, following the footsteps of Kraków and Małopolska, further provinces, cities and municipalities have introduced or are considering the introduction of a reduction in the combustion of solid fuels in their area and the complete elimination of boilers for solidfuels that do not comply the ecodesign or class 5emission standards. Determining the volume of pollutants emitted into the atmosphere is of key importance during efforts and campaigns aimed at improving air quality. Ambitious programs have been launched in Poland at both the governmental and the regional level, aimed at exchanging boilers and stoves in several million houses. In the Małopolskie province it is estimated that almost half a million boilers need to be replaced according to the implementation of the anti-smog resolution for this province. The article will present pollutant emission factors having a direct impact on local air quality, i.e.: emission factors for particulate matter, benzo(a)pyrene, sulphur and nitrogen oxides and carbon monoxide. The ranges of the applied and presented emission factors for different technologies and various fuels will be indicated. Emission standards applicable to new boilers and the fuel consumption in the household sector in Poland have also been presented.Possible changes in the volume of emissions in the case of the liquidation of old boilers and the use of modern devices for burning biomass and coal in households as well as the implementation of thermomodernization are presented.

15

Polityka energetyczna Polski – nowe wyzwania

Olkuski Tadeusz, Grudziński Zbigniew

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2019

|

nr 108

71--81

PL

W artykule przedstawiono wybrane zagadnienia z projektu Polityki energetycznej Polski do 2040 roku. Spośród wielu zagadnień autorzy wybrali te, które uznali za najbardziej rewolucyjne. Przede wszystkim należy zrestrukturyzować Krajowy System Elektroenergetyczny, aby sprostał wyzwaniom zmieniającego się otoczenia, był przystosowany do zwiększającego się zapotrzebowania na energię elektryczną, a jednocześnie jak najmniej oddziaływał na środowisko przyrodnicze. Cele te można osiągnąć poprzez reformy zmierzające do zmniejszenia znaczenia węgla w miksie energetycznym i rozwój odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza energetyki wiatrowej na morzu. Kolejnymi zadaniami są rozwój elektromobilności, umożliwiający zmniejszenie zanieczyszczenia powodowanego przez transport, oraz, w dalszej perspektywie, po 2030 roku, rozwój energetyki jądrowej w miejsce wycofywanych mocy węglowych.

EN

The article presents selected issues from the Polish Energy Policy draft until 2040. From many issues, the authors chose the ones they considered the most revolutionary. Firstly, the National Power System should be restructured to meet the challenges of a changing environment, be adapted to the growing demand for electricity, and at the same time have the least impact on the natural environment. These goals can be achieved through reforms to reduce the importance of coal in the energy mix and the development of renewable energy sources, especially offshore wind energy. The next tasks are the development of electromobility, enabling the reduction of pollution caused by transport, and, in the longer term, after 2030, the development of nuclear energy in place of the withdrawn coal power.

16

The decision-making process in the EU in the field of energy policy

Jedlińska Kaja, Olkuski Tadeusz

Polityka Energetyczna

|

2019

|

T. 22, z. 1

5--17

EN

The article presents the EU legislative procedure and decision-making processes with a special emphasis on decisions regarding energy policy. It has been pointed out that most of the energy related legal acts, including the renewable energy directive and those aimed at the gradual reduction of emissions of harmful substances, are adopted according to the ordinary legislative procedure. However, special legislative procedures apply in the case of international agreements between the European Union and third countries. The trilogues, i.e. meetings of the European Commission, the European Parliament, and the Council, aimed at reaching a common position before the first reading in the EP, are of great importance in decision making. The article also discusses the problem of energy policy and its impact on the environment, recalling the relevant articles of the Treaty on the functioning of the European Union. The most important paths of influence of the Member States on new legal acts in the context of energy policy have also been shown. This is an extremely important issue from the investors’ point of view, since projects related to the energy industry have a very long payback period, so the stability and predictability of the Community’s energy policy is of paramount importance to them. The possibilities of shaping new laws related to energy at the stage of preparing a regulation are discussed later in the article. The work of parliamentary committees, especially those related to energy, i.e. the ITRE (The Committee on Industry, Research and Energy) Committee and ENVI (The Committee on the Environment, Public Health and Food Safety) has also been discussed. In addition, the article clearly shows different approaches of Western European countries and the Central and Eastern European countries (including Poland) towards energy issues.

PL

W artykule przedstawiono mechanizmy tworzenia prawodawstwa unijnego oraz procesy podejmowania decyzji zarówno w sensie ogólnym, czyli dotyczącym wszelkich problemów pojawiających się w życiu wspólnoty, jednak w szczególności skupiono się na decyzjach dotyczących polityki energetycznej. Zwrócono uwagę, że większość aktów prawnych związanych z energetyką, takich jak dyrektywy dotyczące odnawialnych źródeł energii, czy też problemów związanych z ograniczeniem emisji szkodliwych substancji do środowiska, są procedowane zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą. Specjalne procedury ustawodawcze stosuje się natomiast w przypadku umów międzynarodowych pomiędzy Unią Europejską a państwami spoza jej granic. Ważne znaczenie przy podejmowaniu decyzji ma procedura trylogu oparta na negocjacjach przedstawicieli instytucji unijnych w celu uzgodnienia wspólnego stanowiska wszystkich organów UE jeszcze przed pierwszym czytaniem w Parlamencie Europejskim. W artykule poruszono również problem polityki energetycznej i jej wpływu na środowisko przywołując odpowiednie artykuły Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przedstawiono również najistotniejsze możliwości wpływu państw członkowskich na kształt nowych aktów prawnych w kontekście polityki energetycznej. Jest to niezwykle istotne zagadnienie z punktu widzenia inwestorów, gdyż projekty związane z branżą energetyczną mają bardzo długi okres zwrotu, więc stabilność i przewidywalność polityki energetycznej wspólnoty ma dla nich znaczenie pierwszorzędne. W dalszej części artykułu omówiono możliwości kształtowania nowych aktów prawnych związanych z energetyką na etapie przygotowywania projektu lub rozporządzenia. Omówiono także prace komisji parlamentarnych zwłaszcza tych związanych z energetyką, czyli komisji ITRE (ang. Industry, Research and Energy) i ENVI (ang. Committee on the Environment, Public Health and Food Safety). Ponadto w artykule wyraźnie pokazano rozbieżność w podejściu do zagadnień energetycznych państw Europy Zachodniej oraz państw Europy Środkowo-Wschodniej, do której należy nasz kraj.

17

Assessment of the impact of the implementation of air protection programs, anti-smog resolutions and the “Clean Air” program on CO2 emission

Zyśk Janusz, Olkuski Tadeusz, Kogut Krzysztof, Szurlej Adam, Surówka Maciej

Polityka Energetyczna

|

2019

|

T. 22, z. 2

133--153

EN

The main objective of the article is to assess the changes in carbon dioxide emissions in residential sector caused by the implementation of the plans contained in the Air Protection Programs, anti-smog resolutions adopted in 9 voivodeships and the nationwide “Clean Air” program. The reduction of emissions of pollutants which directly affecting air quality and human health, i.e. particulate matter and benz(a)pyrene, which residential sector is the main source, can also affect the amount of emitted of carbon dioxide. To determine the changes in carbon dioxide emissions in the residential sector, emissions of CO2 in base year of 2017 from various energy carriers were determined, plans for reducing of low-stack emission were reviewed and the future structure of energy carriers used in households was estimated. The processes of increasing the efficiency of energy use through both the replacement of boilers and thermomodernization were also taken into account. The obtained results show that the highest CO2 emission reduction of 6% is achieved in case of “Clean Air” program. In frame of this program in 3.5 million of single-family houses a heating system replacement and thermomodernization is planned. Implementation of plans included on Air Protection Programs and anti-smog resolutions can lead to a relatively small (approx. 1%) reduction of CO2 compared to base year 2017. The detailed results of future fuel consumption and CO2 emission for individual voivodeships and for the whole of Poland was presented.

PL

Głównym celem tego artykułu jest oszacowanie zmian emisji dwutlenku węgla w sektorze gospodarstw domowych spowodowanych realizacją planów zawartych w Programach Ochrony Powietrza (POP), uchwałach antysmogowych przyjętych w 9 województwach oraz ogólnopolskim programie „Czyste Powietrze”. Zmniejszenie emisji zanieczyszczeń, które bezpośrednio wpływają na lokalną jakość powietrza i zdrowie ludzi, tj. pyłu zawieszonego i benzo(a)pirenu, których sektor gospodarstw domowych jest głównym źródłem, mogą również wpływać na ilość emitowanego do atmosfery CO2. Aby oszacować zmiany emisji dwutlenku węgla w sektorze gospodarstw domowych, obliczono emisję CO2 z różnych nośników energii w roku bazowym 2017, przeanalizowano plany ograniczenia niskiej emisji i oszacowano przyszłą strukturę nośników energii stosowanych w gospodarstwach domowych. W obliczeniach uwzględniono także procesy zwiększenia efektywności wykorzystania energii poprzez wymianę kotłów i termomodernizację. Otrzymane rezultaty wskazują, że najwyższą, ponad 6% redukcję emisji dwutlenku węgla, uzyskano w przypadku realizacji ogólnopolskiego programu „Czyste Powietrze”. W programie tym założono, że 3,5 miliona domów będzie objętych wymianą systemu grzewczego i termomodernizacją. Realizacja Programów Ochrony Powietrza oraz uchwał antysmogowych powoduje zmniejszenie emisji CO2 o około 1% w stosunku do roku 2017. Przedstawiono wyniki przyszłego zużycia nośników energii oraz emisji dwutlenku węgla dla poszczególnych województw i dla całej Polski.

18

Forecasts of Production, Consumption, and the Trade Balance of Primary Energy and Fuels in the USA

Olkuski Tadeusz, Sikora Andrzej, Sikora Mateusz Piotr, Szurlej Adam

Inżynieria Mineralna

|

2019

|

R. 21, nr 1/2

327--334

EN

The article analyzes various forecasts of production, consumption, and the trade balance of primary energy and secondary fuels first of all in the United States and partly in Canada. The combined analysis of the US in Canadian economies is well-founded as these economies are closely related. However, the main emphasis was on US economy. The analysis covers different scenarios of fuel and energy demand, including the currently implemented baseline scenario, the new policies scenario, assuming that countries comply with the emission limits set at the COP21 in Paris, and the environmental scenario, the strictest from the point of view of environmental protection, aimed at restricting global warming to less than 2°C above pre-industrial temperatures. The analyzed values are different for different scenarios, as shown in the figures. Most attention was paid to fossil fuels, that is, oil, natural gas, bituminous coal, and lignite. The forecasts of production, consumption, and import of individual carriers are presented. It was shown that the United States policy places greatest emphasis on the energy security and self-sufficiency. As of today, the United States is one of the most hydrocarbon-rich countries, while low electricity prices are the reason why American products are competitive compared to products from the European Union and China. Reducing the use of coal in the U.S. economy in favor of renewable energy sources will result in an oversupply of this raw material in the international markets, which, in turn, will lead to a decrease in prices. The increasing production of oil and gas will have a similar effect.

PL

W artykule przeprowadzono analizę różnych prognoz wydobycia, konsumpcji i salda wymiany energii pierwotnej oraz paliw wtórnych w Stanach Zjednoczonych oraz częściowo w Kanadzie. Analiza łączna gospodarek Stanów Zjednoczonych i Kanady jest jak najbardziej uzasadniona, gdyż gospodarki te są ze sobą ściśle powiązane. Analiza obejmuje różne scenariusze zapotrzebowania na paliwa i energię, od scenariusza bazowego realizowanego do tej pory, poprzez scenariusz nowych polityk zakładający, że kraje stosują się do ustalonych na szczeblu krajowym pułapów emisji, zadeklarowanych po COP21 w Paryżu, aż do scenariusza ekologicznego, najbardziej restrykcyjnego pod względem ochrony środowiska i zakładającego nie przekraczanie temperatury na Ziemi o więcej 2°C w stosunku do ery przedindustrialnej. Oczywiście w każdym ze scenariuszy analizowane wielkości są różne co przedstawiono na rysunkach. Najwięcej uwagi poświęcono surowcom kopalnym, czyli ropie naftowej, gazowi ziemnemu i węglowi zarówno kamiennemu jak i brunatnemu. Przedstawiono prognozy wydobycia, zużycia, a także importu poszczególnych nośników. Pokazano, że amerykańska polityka ogromny nacisk kładzie na bezpieczeństwo energetyczne i samowystarczalność energetyczną. Stany Zjednoczone to dzisiaj jeden z najbardziej zasobnych w węglowodory krajów, a niskie ceny energii sprawiają, że amerykańskie produkty są konkurencyjne w stosunku do produktów z Unii Europejskiej a nawet Chin. Ograniczanie wykorzystywania węgla w gospodarce amerykańskiej na rzecz odnawialnych źródeł energii spowoduje pojawienie się większych ilości tego surowca na rynkach międzynarodowych, co doprowadzi do spadku cen. Również wzrastająca produkcja ropy naftowej i gazu będzie miała podobny skutek.