Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Luminescence dating of the Volochysk section : a key Podolian loess site (Ukraine)

Fedorowicz S., Łanczont M., Mroczek P., Bogucki A., Standzikowski K., Moska P., Kusiak J., Bluszcz A.

Geological Quarterly

|

2018

|

Vol. 62, No. 3

729--744

EN

The Volochysk site belongs to important and unique loess sites in the Podolia Upland (W Ukraine) because it contains relatively well-developed loess deposits representing the last and penultimate glacial cycles. This loess-palaeosol sequence consists of pedocomplex S1 (MIS 5) developed on loess L2, and loess L1 (MIS 4-2) with the palaeosols of lower, interstadial rank. In this sequence, different periglacial structures were found, including the largest ones of ice-wedge cast type. Different quartz and polymineral fractions separated from the samples collected in the Volochysk site were dated using luminescence methods (SAR OSL, post-IR IRSL and TL) in three Polish luminescence laboratories in Gdańsk, Gliwice and Lublin. In total, 69 luminescence dating results were obtained for 18 samples. The methodological and research aims were to carry out mutual verification of the obtained dating results as well as to analyse and interpret the differences between them, and to determine the age of distinguished deposit layers and the period of cryogenic activities. The luminescence dates of the sediments, which were deposited during MIS 2, 3 and 4, corresponded fairly well to the ages attributed to these stages. They also indicate the age of periglacial phenomena. However, the TL dates were generally older than the OSL ones, especially those obtained for the sediments deposited during MIS 5 and 6. The results of the research of the Volochysk sequence were compared with those obtained in past years for the loess deposits of the Volhynian Upland (north of Podolia) during similar inter-laboratory analyses conducted to determine their age. The results of OSL datings of the older deposits (MIS 5 and MIS 6) are underestimated irrespective of the used method, and the type (quartz, polymineral) and size of grains. Numerous attempts were made to explain this phenomenon, which, however, give no answer. It was only found that this underestimation corresponded to the equivalent dose value of ~150 Gy.

2

An attempt of optimization of zinc production line

Jarosz P., Kusiak J., Małecki S., Morkisz P., Oprocha P., Pietrucha W., Sztangret Ł.

Archives of Civil and Mechanical Engineering

|

2018

|

Vol. 18, no. 4

1116--1122

EN

The goal of the research is an attempt of optimization of the hydrometallurgy-based zinc production line, consisting of three stages: mixing of raw materials, oxidative roasting and leaching. The output product of one stage is an input to the next stage. Goal of mixing is preparation of zinc concentrates mix on the basis of zinc concentrates originated from different mines. The output semi-product of the next stage, the oxidative roasting process, is calcine, which is the input of the leaching. The result of the leaching is zinc sulfate solution and the goal of leaching is to carry out the maximum amount of zinc to solution. The preliminary step of any optimization is modeling of the analyzed processes. Modeling of considered three stages of zinc production line, based on the real industrial data of one of zinc production plants, was performed using different techniques. The elaborated models were the basis of the optimization for given objective functions of each of the production stages. The optimization methodology of multi-stage processes developed by the authors was applied. Obtained results of modeling and optimization are presented.

3

Modelowanie procesu produkcji miedzi blister z wykorzystaniem sztucznych sieci neuronowych

Gulik M., Jarosz P., Kusiak J., Małecki S., Oprocha P., Sztangret Ł.

Rudy i Metale Nieżelazne Recykling

|

2016

|

R. 61, nr 1

21--25

PL

Celem artykułu jest analiza możliwości wykorzystania sztucznych sieci neuronowych do modelowania procesu produkcji miedzi blister w piecu zawiesinowym. W szczególności, przedstawiono możliwości modelowania procesu, przy założeniu, że jego parametry nie mogą być zmierzone z wymaganą dokładnością, z czym można się często spotkać w przypadku rzeczywistych procesów przemysłowych. Do budowy modelu wybrano najważniejsze, z technologicznego punktu widzenia, parametry i sporządzono dla nich bilans masy oraz energii. Na jego podstawie stworzono zbiór danych wykorzystany do budowy modelu opartego o sztuczne sieci neuronowe. Opracowany model może być wykorzystany w przyszłości do dalszych badań dotyczących optymalizacji.

EN

The paper presents the analysis of possibilities of application of artificial neural networks to modelling the copper flash smelting process. The Authors focused on ability of the process modelling, assuming that the parameters can’t be measured with a required accuracy. This problem is often found in the case of real industrial processes. The technologically most important parameters were selected.

4

Wspomaganie decyzji w zakresie optymalizacji walcowania blach na gorąco z wykorzystaniem metod eksploracji danych

Regulski K., Szeliga D., Rojek G., Kusiak J.

Hutnik, Wiadomości Hutnicze

|

2015

|

Vol. 82, nr 4

248--255

PL

Optymalizacja parametrów procesu produkcji innowacyjnych materiałów, np. stali dwufazowej, wymaga modelu procesu termomechanicznego i dużych zbiorów danych pokrywających możliwą przestrzeń wyników. Trudności w optymalizacji parametrów procesu wynikają z dużej liczby zmiennych sterujących, które należy uwzględnić w projektowaniu technologii. W pracy przedstawiono możliwości zastosowania drzew regresyjnych we wstępnych analizach pozwalających na odnalezienie zależności pomiędzy parametrami procesu walcowania na gorąco blachy ze stali dwufazowej, a tym samym na wskazanie najważniejszych zmiennych w procesie, oraz konstrukcję reguł optymalizacji tego procesu. Wykazano, że indukcja drzew regresyjnych nie wymaga dużych zbiorów danych, ani wiedzy a priori o procesach termomechanicznych.

EN

The optimization of parameters of innovative steels manufacturing, e.g. dual phase steel, requires model of thermomechanical processes and large datasets that covers whole surface of results. Difficulties in the optimization of process parameters correspond with large number of control variables, which should be considered in the technology design. Presented work concerns possibility of application of regression trees in preliminary analysis related to discovering the relationships among parameters of the hot rolling process of dual phase steel strips − indicating the most important variables and construction of rules that refer to the optimization of this process. The regression trees induction neither required large datasets, nor any a priori knowledge about thermomechanical processes, what will be proved.

5

Metamodelowanie procesów dynamicznych pod kątem ich optymalizacji

Sztangret Ł., Kusiak J.

Hutnik, Wiadomości Hutnicze

|

2015

|

Vol. 82, nr 4

256--261

PL

Artykuł porusza problematykę związaną z optymalizacją procesów przemysłowych. W pracy zaprezentowano wyniki wstępnych badań dotyczących metamodelowania procesów dynamicznych za pomocą sztucznych sieci neuronowych oraz wnioski z nich płynące. Przedstawiono również sposób definiowania problemu optymalizacji, który jest krokiem poprzedzającym sam proces poszukiwania optimum.

EN

The article discusses the problems associated with the optimization of industrial processes. Preliminary results of metamodelling of dynamic process using artificial neural network are presented and some conclusions are formulated. The definition of optimization problem as a preceding step before optimization itself is also described.

6

Control of lead refining process with the use of case-based reasoning approach

Rojek G., Regulski K., Jarosz P., Gabryel J., Kusiak J.

Computer Methods in Materials Science

|

2015

|

Vol. 15, No.1

78--84

EN

Presented in this work research concerns pyrometallurgical method of lead refining process. The main objective of the considered lead refining process is to remove impurities of the input lead ore in order to obtain output material of PB985 type. The content of lead in the output material should be at least 99,985%. The considered pyrometallurgical lead refining process consists of 11 subprocesses, which are performed sequentially. The output material of each of the first 10 subproccsses is the input material for the consecutive subprocess. Each of subprocesses is controlled autonomously, however it can influence the control of following subprocesses due to obtained results. The main goal of the work is to design a computer system, which controls the whole lead refining pyrometallurgical process. The essential idea of the control system is to elaborate control advices at every step of the refining process. The proposed computer system should consist of subsystems giving advices according to individual subprocesses, so every subprocess should be controlled by individual control subsystem. Case-Base Reasoning is chosen as the methodology for creation of each control subsystem.

PL

Przedstawione w pracy badania dotyczą pirometalurgicznej metody rafinacji ołowiu. Głównym celem procesu rafinacji ołowiu jest usunięcie zanieczyszczeń z materiału wejściowego w celu otrzymania materiału wyjściowego typu PB985, w którym zawartość ołowiu wynosi co najmniej 99,985%. Rozważany pirometalurgiczny proces rafinacji ołowiu jest złożony z 11 podprocesów, które są wykonywane w sposób sekwencyjny. Materiał wyjściowy każdego z pierwszych dziesięciu podprocesów stanowi materiał wejściowy do następującego po nim podprocesu. Każdy podproces jest sterowany autonomicznie, jednakże może wpływać na następujący po nim podproces poprzez osiągnięte rezultaty. Głównym celem niniejszej pracy jest projekt systemu komputerowego, który pozwala na sterownie całym procesem rafinacji. System ten powinien prezentować wskazówki odnośnie sterowania na każdym z etapów rafinacji. Proponowane rozwiązanie jest w postaci systemu komputerowego, który składa się wielu pod- systemów sterowania przyporządkowanych do odpowiednich podprocesów rafinacji, więc każdy podproces jest sterowany poprzez indywidualny podsystem. Przy projektowaniu każdego z podsystemów sterowania użyto podejścia opartego o wnioskowanie epizodyczne (ang. Case-Based Reasoning).

7

Application of Numerical and Physical Simulation to Design of the Best Manufacturing Technology for Fasteners

Kusiak J., Skóra M., Rauch Ł., Szeliga D., Pietrzyk M.

Archives of Metallurgy and Materials

|

2015

|

Vol. 60, iss. 1

455--460

EN

The development of the best manufacturing technology for fasteners was the subject of this work. Physical and numerical simulations were used to evaluate various technological variants. Possibility of application of new generation bainitic steels was considered, as well. Improvement of exploitation properties was the objective of the optimization having in mind tool wear and manufacturing costs as constraints. Several fasteners were investigated but results for three parts, including Allen screw, screw anchors used to carry concrete plates are presented as a case study. Industrial trials were performed and confirmed correctness of the designed manufacturing technology.

PL

Przedmiotem pracy była metodyka projektowania najlepszej technologii wytwarzania elementów złącznych. Różne warianty technologiczne były przedmiotem symulacji fizycznych i numerycznych. Rozważono również możliwość zastosowania nowych materiałów w postaci stali bainitycznych. Celem optymalizacji była poprawa własności eksploatacyjnych wyrobów natomiast zużycie narzędzi i koszty wytwarzania wprowadzono jako ograniczenia. Rozważono cały szereg elementów złącznych ale w pracy zamieszczono wyniki dla trzech wyrobów, a mianowicie śruby imbusowej, kotwy do betonu oraz niestandardowej śruby z kwadratową główką. Wykonane próby przemysłowe potwierdziły prawidłowość zaproponowanych technologii wytwarzania tych elementów.

8

How to resolve Pleistocene stratigraphic problems by different methods? A case study from eastern Poland

Terpiłowski S., Zieliński T., Kusiak J., Pidek I.A., Czubla P., Hrynowiecka A., Godlewska A., Zieliński P., Małek M.

Geological Quarterly

|

2014

|

Vol. 58, No. 2

235--250

EN

Different methods have been used to determine the stratigraphic position of Pleistocene alluvial deposits, particularly fluvial interglacial deposits. Near-surface deposits of a meandering river, developed in point-bar and oxbow lake facies, in the Samica River valley (near Łuków, eastern Poland) have been investigated. The fossil valley is incised into the till plain and the outwash. The fluvial succession is locally overlain by solifluction deposits. All the deposits underwent sedimentological analysis. The petrographic composition of basal till occurring in the vicinity of a fossil valley was determined with the method of indicator erratics. Fluvial deposits were examined by pollen analysis and plant macrofossil analysis of oxbow lake facies. Absolute dating methods were applied to the deposits (thermoluminescence methods: TL and additionally IRSL). Lithological differences between fluvial and the surrounding glaciofluvial deposits were identified and their lithostratigraphic position assigned. Petrographic analysis of till and palaeobotanical analyses of oxbow lake facies gave compatible results. Fluvial deposits were formed after the Sanian 2/Elsterian Glaciation, during the Mazovian/Holsteinian Interglacial. Luminescence dating of the fluvial deposits by the TLMAX method yielded the most relevant results (412-445 ka), which indicate that these deposits were formed during the end of the MIS 12 and beginning of the MIS 11 stage.

9

Survey of effectiveness of inverse analysis computation

Sztangret Ł., Szeliga Dariusz, Kusiak J.

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 3

160--166

EN

The paper presents a survey of inverse analysis focusing on two aspects: computing time and accuracy of the solution. Identification of flow stress model in metal forming processes was considered as the inverse problem. This identification is usually performed by coupling the FE model with optimization techniques which leads to long computing times. Application of the metamodel instead of FE model in the inverse analysis was proposed as a solution of this problem. The second dilemma concerns the choice of the best optimization method. Several bio-inspired optimization algorithms were used in the inverse calculations. Comparison of obtained results is presented in the paper.

PL

Artykuł przedstawia badania nad efektywnością obliczeniową w analizie odwrotnej pod kątem czasu obliczeń oraz dokładności otrzymywanych rozwiązań. Jako problem odwrotny rozważono identyfikację parametrów modelu Teologicznego. Identyfikacja jest zazwyczaj przeprowadzana poprzez zastosowanie metody optymalizacji w połączeniu z modelem MES co prowadzi do długich czasów obliczeń. Zastosowanie metamodelu w analizie odwrotnej zostało zaproponowane jako rozwiązanie tego problemu. Drugą poruszoną kwestią jest wybór odpowiedniej metody optymalizacji. Kilka algorytmów inspirowanych naturą zostało użytych w obliczeniach odwrotnych. W pracy przedstawiono otrzymane wyniki.

10

Sensitivity analysis as a support for optimization of industrial processes

Szeliga D., Kusiak J.

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 1

94--98

EN

The problem of optimization of industrial processes consisting of a series of forming processes which define the production cycle, is considered in the paper. Optimization of production cycles is a hard task due to the large number of control variables, mutually exclusive or contradictory objective functions formulated at the production stages and numerical complexity of the process models. Application of sensitivity analysis is one of the solution to reduce the problem. Various methods of global sensitivity analysis was presented in the paper. The procedures were applied to the selected industrial processes: the final part of the manufacturing chain for anchors and controlled cooling of rails. The most important parameters of the processes were determined. The sensitivity analysis results were presented and discussed in the paper.

PL

W pracy podjęto tematykę związaną z optymalizacją procesów przemysłowych składających się z szeregu procesów pośrednich tworzących cykl produkcyjny. Optymalizacja cykli jest zadaniem trudnym ze względu na dużą liczbę zmiennych sterujących, często przeciwstawne lub wzajemnie wykluczające się funkcje celu poszczególnych etapów, złożoność modeli numerycznych symulujących procesy. Zastosowanie analizy wrażliwości jako kroku wstępnego poprzedzającego właściwą optymalizację, może znacznie zredukować zadanie optymalizacji. W pracy omówiono różne metody globalnej analizy wrażliwości. Wymienione procedury zastosowano dla przykładowych procesów: wytwarzania kotwi oraz kontrolowanego chłodzenia szyn, wyznaczając najbardziej istotne parametry procesów. W pracy przedstawiono i omówiono wyniki obliczeń przeprowadzonej analizy wrażliwości.

11

Metamodel of the plane strain compression test as a replacement of fe model in the inverse analysis

Sztangret Ł., Sztangret M., Kusiak J., Pietrzyk M

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 4

215--227

EN

The paper presents the application of plane strain compression (PSC) test to the identification of material model parameters. Moreover, an attempt to substitute the finite element (FE) model with the metamodel in the inverse analysis was made. There are several plastometric tests carried out in order to obtain material properties. Despite the fact that PCS test is very accurate, the most commonly used is uniaxial compression (UC) test. This is due to the difficulties in interpretation of results of the PSC test. Inverse analysis is used to overcome this problem. This analysis requires simulation results of adopted test. FE model is most commonly used in these simulations. However, due to mesh density in the area of greatest strain gradients, FE simulations can take unacceptably long time. Therefore, artificial neural network (ANN) was proposed in the present work as metamodel of the PSC test. This metamodel was used in the inverse analysis performed to obtain material properties for copper alloys. The results were compared with uniaxial compression test performed for the same material and good agreement was observed.

PL

Artykuł przedstawia zastosowanie próby spęczania w płaskim stanie odkształcenia w identyfikacji parametrów modelu materiału. Sprawdzono również możliwość zastąpienia modelu MES przez metamodel w analizie odwrotnej. Istnieje kilka prób plasto-metrycznych wykorzystywanych w celu wyznaczenia własności materiału. Pomimo, że próba PSC jest bardzo dokładna, najczęściej stosowana jest próba spęczania osiowosymetrycznego. Powodem tego są trudności w interpretacji wyników próby PSC. Rozwiązaniem wspomnianego problemu jest zastosowanie analizy odwrotnej. Wymaga ona jednak wyników symulacji zastosowanej próby. Symulacje te najczęściej wykorzystują model MES. Jednak ze względu na gęstość siatki MES w obszarach, w których wartość gradientu odkształcenia jest największa, czas symulacji staje się nieakceptowalnie długi. Z tego powodu sztuczne sieci neuronowe zostały wykorzystane jako metamodel próby PSC i zastosowane w analizie odwrotnej mającej na celu wyznaczenie parametrów materiału dla stopów miedzi. Porównując wyniki otrzymane z wykorzystaniem próby PSC i próby spęczania osiowosymetrycznego otrzymano dobrą zgodność.

12

Metamodel Driven Optimization of Thermomechanical Industrial Processes

Kusiak J., Sztangret Ł., Rauch Ł., Pietrzyk M.

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 1

20--26

EN

The main objective of the paper is presentation of the metamodel driven optimization (MDO) strategy of thermomechanical industrial processes. In this approach, the model of considered industrial process is replaced by a metamodel, which allows obtaining a significant reduction of the simulationtime. Low simulation time of the analyzed process gives the ability to use heuristic optimization methods, which increase the probability of finding the global optimum. The paper discusses the idea of metamodelling and presents results of metamodelling and optimization of a selected metal forming process.

PL

Głównym celem artykułu jest przedstawienie strategii opartej na metamodelu w zastosowaniu do optymalizacji termomechanicznych procesów przetwórstwa metali. Przedstawione podejście polega na zastąpieniu modelu rozważanego procesu poprzez metamodel, co pozwala na osiągnięcie znaczącej redukcji czasu obliczeń. Pomijalnie niski czas obliczeń umożliwia zastosowanie heurystycznych metod optymalizacji, które zwiększają prawdopodobieństwo znalezienia optimum globalnego. W artykule przedstawiono ideę metamodelowania oraz wyniki optymalizacji wybranego procesu przemysłowego.

13

Experimental verification and validation of the phase transformation model used for optimization of heat treatment of rails

Kuziak R., Molenda M., Wrożyna A., Kusiak J., Pietrzyk M.

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 1

53--63

EN

Dilatometric tests for the eutectoid steel were performed and the results were used for identification of the phase transformation model for this steel. Physical simulations of controlled heat treatment of rail head were performed. Microstructure and properties after various thermal cycles were determined and these data were used to validate the model of controlled cooling of rails. As a consequence, a reliable model which predicts temperature field during cooling, kinetics of phase transformations, microstructural parameters and mechanical properties of the product was developed. This model can be applied to solve the optimization task formulated with the objective of searching for the cooling process parameters, which give as low as possible interlamellar spacing in pearlite, microstructure free of bainite and uniform hardness distribution in the rail head.

PL

Identyfikację modelu przemian falowych dla stali eutektoidalnej przeprowadzono na podstawie prób dylatometrycznych i analizy odwrotnej. W pracy przeprowadzono fizyczne symulacje kontrolowanego chłodzenia główki szyny po walcowaniu. Wyznaczono parametry mikrostruktury oraz własności mechaniczne po różnych cyklach cieplnych i te dane wykorzystano do weryfikacji i walidacji modelu. W konsekwencji opracowany został wiarygodny model kontrolowanego chłodzenia główki szyny. Ten model może zostać zastosowany do w rozwiązaniu zadania optymalizacyjnego z funkcją celu sformułowaną jak osiągnięcie minimalnych odległości międzypłytkowych w perlicie, zminimalizowanie udziału bainitu w stali i osiągnięcie możliwie równomiernego rozkładu twardości na przekroju szyny.

14

Computer system dedicated to optimization of production processes and cycles in metal forming industry

Rauch Ł., Skiba M., Kusiak J.

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 1

3-12

EN

The paper presents design and implementation of the computer system dedicated to optimization of production processes and cycles. The system is proposed as a software responsible for flexible integration of various external computer programs for numerical simulations, libraries of optimization methods, sensitivity analysis, metamodels and material database. The subsequent chapters describe the main idea of the system, its implementation details and the case studies of real industrial processes or cycles. The examples of obtained results are presented, as well.

PL

Artykuł przedstawia projekt oraz implementację systemu komputerowego przeznaczonego do optymalizacji procesów oraz cykli produkcyjnych. Zaproponowany system został zaprojektowany jako oprogramowanie umożliwiające elastyczną integrację różnych programów komputerowych dedykowanych do obliczeń numerycznych dla procesów przetwórstwa metali. Ponadto, system integruje również bibliotekę do optymalizacji, analizy wrażliwości, metamodelowania oraz zewnętrzną bazę danych udostępniającą informacje o materiałach. Dzięki takiemu rozwiązaniu zaproponowany system komputerowy posiada funkcjonalność wspierającą projektowanie procesów i cykli produkcyjnych z wykorzystaniem wieloiteracyjnych metod optymalizacji oraz symulacji numerycznych i metamodeli. Kolejne rozdziały opisują główną ideę systemu, wybrane szczegóły implementacji, a także analizę przypadków użycia dla różnych procesów i cykli produkcyjnych oraz uzyskane wyniki.

15

ANN-based metamodelling with clustering of output values as an approach to robust inverse analysis

Górecki G., Rauch Ł., Pietrzyk M., Kusiak J.

Computer Methods in Materials Science

|

2014

|

Vol. 14, No. 3

167--179

EN

Inverse analysis, which uses artificial neural networks as direct problem models, is gaining popularity. To improve robustness of the metamodel the idea of clustering of the networks based on their output was considered in the paper. This idea splits data by the output values, which in the inverse analysis arc known as a part of the objective function. The individual networks are trained at small ranges of output values and they are supported by general networks trained on a wide range of data using special maps. The maps indicate which small network should be used to obtain more precise results. Possibility of using the general wide trained network for checking after the inverse analysis, whether the network for small range was correctly selected, is the main advantage of this method. The basic principles of this approach are described in the paper. Case study for identification of material flow stress model confirmed very good capabilities of this technique.

PL

Analiza odwrotna, w której wykorzystuje się metamodele staje się coraz bardziej popularna. Aby poprawić jakość metamodeli w przedstawianej publikacji zaproponowano klasteryzację, w której do podziału sieci neuronowych na mniejsze wykorzystano wartości wyjściowe badanego problemu. Przedstawiona idea bazuje na rozbiciu danych wykorzystując informację o wartościach wyjściowych odwzorowywanej funkcji, które w przypadku analizy odwrotnej są znane jako cześć wartości wyjściowych funkcji celu. Dla każdego wydzielonego w ten sposób zestawu danych wyuczono osobną sieć neuronową. Aby możliwa była współpraca takich sieci wytrenowano także sieć na całym zakresie danych oraz stworzono specjalne mapy, dzięki którym możliwe było jednoznaczne określenie, która z sieci wytrenowana na wąskim zakresie danych powinna zostać użyta w specyficznych sytuacjach. Dzięki takiemu podejściu możliwe jest zweryfikowanie czy sieć wytrenowana na wąskim zakresie danych, która została ostatecznie wykorzystana do obliczenia wartości wyjściowej została poprawnie wybrana, co stanowi dużą zaletę dla tego podejścia. Przeprowadzone testy dla identyfikacji naprężenia uplastyczniającego potwierdziły bardzo dobrą jakość wyników dla zaproponowanego podejścia.

16

What forced the prehistoric cattle-keepers to emigrate from the Red Sea Mountains?

Bobrowski P., Jórdeczka M, Kobusiewicz M., Chłodnicki M, Kusiak J.

Studia Quaternaria

|

2013

|

Vol. 30, Nr 2

135--142

EN

Today's desert area of Red Sea Hills is now inhabited by a Beja-Bisharin tribe, the camel breeders. In prehistoric times, this area was inhabited or penetrated by pastoral communities engaged in cattle breeding. Their occupation is primarily marked by thousands of engravings with representations of long-horned cattle, which were discovered in a rock art gallery in Bir Nurayet, one of the largest rock art galleries in Africa and the whole world. We still do not know when the shepherds and their herds abandoned the area. This issue can be addressed by geoarchaeology and investigation of sediments discovered in Wadi Diib, i.e. silts. As we believe, they record climate and environmental changes taking place in recent millennia, which probably to a large extent determined the sociocultural processes in the area.

17

Możliwości wykorzystania metamodelowania do identyfikacji współczynników modeli materiałów

Sztangret Ł., Górecki G., Kusiak J., Pietrzyk M.

Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej. Mechanika

|

2013

|

z. 253

7--12

PL

Celem pracy były testy numeryczne rozwiązania odwrotnego z metamodelem. Zastosowano metamodel na bazie sztucznej sieci neuronowej opracowany w ramach wcześniejszych prac dla próby ściskania próbek walcowych. Wykonano rozwiązanie odwrotne dla trzech gatunków stali. Wyniki potwierdziły dobrą dokładność rozwiązania i znacznie krótsze czasy obliczeń w porównaniu do metody klasycznej.

EN

Numerical tests of the inverse solution with a metamodel were the objective of the work. The metamodel of the axisymmetrical compression test based on the artificial neural network, developed in the previous project, was applied. Inverse solution was performed for three steel grades. The results confirmed good accuracy of the solution and lower computational costs comparing to the conventional method.

18

Thermoluminescent dating of the Late Bronze and Early Iron Age pottery on sites in Kłyżów and Jarosław (SE Poland)

Czopek S., Kusiak J., Trybała-Zawiślak K.

Geochronometria

|

2013

|

Vol. 40, no. 2

113--125

EN

The absolute chronology of Late Bronze and Early Iron Ages in Polish territories is a result of long-term and complex research. Here, we have investigated the absolute dating of two sites, namely Kłyżów, a cemetery of the Tarnobrzeg Lusatian culture, and Jarosław, a settlement spanning from the late phase of the former to Pomeranian culture, possibly with Jastorf elements. Having been spurred by promising results of thermoluminescence (TL) dating of medieval and Przeworsk materi-als, we have employed it in those situations, where no other chronometric methods seem to be effi-cient. TL dating has been combined with typological analysis of the dated pottery and, partially, with radiocarbon method. Albeit the produced TL dates do not represent the level of sought-for fine chron-ological resolution, they indicate the temporal trends and corroborate the typological research. Our study has shown the potential of TL dating for periods with plateaus on 14C calibration curve. We also have dealt with unexpected TL ages and suggested some solutions of the problem. Finally, we have demonstrated that the condition sine qua non for archaeological interpretation of TL dates is a thor-ough stylistic-chronological analysis of dated pottery and clear understanding of relations between chronometric dates and the archaeological event to be dated.

19

The results of thermoluminescence dating in the Halych IIC (Ukraine) profile as the expression of the conditions of mineral material deposition

Łanczont M., Bogucki A. B., Kusiak J., Sytnyk O.

Geochronometria

|

2013

|

Vol. 40, no. 1

42-50

EN

Many studies conducted in the last few years in Poland indicate that the results of thermo-luminescence dating of loess are reliable and correspond well to their geological ages. They can form the basis for determination of the chronology of changes of palaeoenvironmental conditions. In this paper we report dating results from the Halych IIC profile (Halych Prydnistrov'ja region, Ukraine). Thermoluminescence dating of this profile gives new information about the influence of local condi-tions on the results of TL analysis. As much as 75% of the obtained results are distinctly overestimat-ed, even by several hundred per cent, that is untypical of regional loess profiles. However, in the Halych Prydnistrov'ja region it is the second loess site in which such incompatibility of the expected age and thermoluminescence age is found. This fact indicates how this region is unique among the lo-ess areas of SE Poland and NW Ukraine in respect of the conditions of mineral material transport and deposition. Further investigations are necessary to identify the reasons for regular overestimating of the TL results obtained for loess deposits of the Halych Prydnistrov'ja region.

20

Problems of TL dating of the mesopleistocene loess deposits in the Podillya and Pokuttya regions (Ukraine)

Kusiak J., Łanczont M., Madeyska T., Bogucki A. B.

Geochronometria

|

2013

|

Vol. 40, no. 1

51-58

EN

In many papers different authors was described problem of systematic underestimation of TL ages for sediments older then 100 ka. We presented the results which probably are not significant-ly rejuvenated. This is another example of the TL dates made in Lublin laboratory which are likely in agreement with the stratigraphic interpretation. In 2002 Kusiak et al. published the TL ages ranging from 200 to 800 ka for the Zahvizdja loess profile in Ukraine. These first promising results of TL da-ting of so old deposits encouraged us to undertake further studies. In next years were discovered other Ukrainian loess profiles with the Middle and Lower Pleistocene deposits, among others in the Skala Podils’ka, Mamalyha and Vendychany sites. The thermoluminescence dating made for these profiles in the Lublin laboratory gave the next, after Zahvizdja, series of 15 TL ages ranging from 200 to 700 ka. This way we confirmed the possibility of TL dating of the deposits older than 400 ka BP.