Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Celowość i znaczenie budowy magazynów surowców wtórnych jako złóż antropogenicznych na przykładzie gipsu syntetycznego

Uberman R., Naworyta W.

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2018

|

nr 106

211--223

PL

W artykule poruszono problem podaży produktu ubocznego, jakim jest gips syntetyczny powstający w wyniku odsiarczania spalin w elektrowniach konwencjonalnych. Przedstawiono stan produkcji oraz prognozę na przyszłość. obecnie gips syntetyczny niemal w całości wykorzystywany jest jako surowiec w zakładach produktów gipsowych ulokowanych w bezpośrednim sąsiedztwie elektrowni. od połowy lat dziewięćdziesiątych XX w. w Polsce obserwuje się wzrost produkcji gipsu syntetycznego związany z budową instalacji odsiarczania spalin w polskich elektrowniach konwencjonalnych. W najbliższym czasie tendencja wzrostowa utrzyma się w związku z budową nowych bloków węglowych w elektrowniach. Na rynku pojawią się spore nadwyżki tego surowca, które nie będą na bieżąco wykorzystane w produkcji elementów gipsowych. Należy mieć jednak na uwadze, że ze względu na restrykcyjną politykę UE wobec energetyki opartej na węglu kamiennym i brunatnym w przeciągu kilku najbliższych dekad udział elektrowni konwencjonalnych w produkcji energii będzie ulegał stopniowemu obniżeniu. W konsekwencji podaż gipsu syntetycznego również ulegnie stopniowemu zmniejszeniu. Celowe jest zatem odpowiednie składowanie nadwyżek tego surowca, aby mógł być wykorzystany w przyszłości. biorąc to pod uwagę, należy już dzisiaj przygotować sposoby magazynowania spodziewanych nadwyżek gipsu syntetycznego. Do tego celu świetnie nadają się wyrobiska pogórnicze, szczególnie w kopalniach surowców skalnych. W artykule zaproponowano ścieżkę prawną umożliwiającą przekształcenie wyrobiska poeksploatacyjnego w magazyn gipsu.

EN

The article discusses the problem of the supply of a by-product, which is synthetic gypsum produced as a re- sult of flue gas desulphurization in conventional power plants. the state of production and forecast for the future are presented. Currently, synthetic gypsum is almost entirely used as a raw material in the gypsum products plant located in the immediate vicinity of the power plant. Since the mid-1990s, in Poland, an increase in the production of synthetic gypsum associated with the construction of a flue gas desulphurization installation in Polish conventional power plants has been observed. In the near future, the upward trend will continue in connection with the construction of new coal units in power plants. Significant surpluses of this raw material will appear on the market, which will not be used on an ongoing basis in the production of gypsum components. However, due to the EU’s restrictive policy towards energy based on coal and lignite, within the next few decades, the share of conventional power plants in energy production will be gradually reduced. As a consequence, the supply of synthetic gypsum will also gradually decrease. therefore, it is advisable to properly store the surplus of this raw material so that it can be used in the future. taking this into account, it is already necessary to prepare methods for storing the expected surpluses of synthetic gypsum. For this purpose, post-mining open pits are particularly suitable, especially in mines of rock raw materials. the article proposes a legal path enabling the post-mining open pits to be transformed into a anthropogenic gypsum deposit.

2

Beton zabija!

Naworyta W.

Surowce i Maszyny Budowlane

|

2018

|

nr 1

36--40

PL

Elektrociepłownie są źródłem smogu! Elektrownie węglowe pozostawiają trwały ślad na środowisku! Takie hasła widnieją w nagłówkach wielu czasopism. Fala nieprawdziwych informacji i manipulacji związanych z ochroną środowiska pustoszy świadomość społeczną. To zaś przekłada się na protesty i brak akceptacji dla działalności branży surowcowej. Prawda jednak wygląda zupełnie inaczej - środowisko najskuteczniej zanieczyszczamy my sami.

3

Przyczyny i skutki pozostawiania w złożach niewykorzystanych zasobów kopalin

Nieć M., Uberman R., Naworyta W., Uberman R.

Przegląd Geologiczny

|

2018

|

Vol. 66, nr 3

166--169

EN

Mineral raw materials are necessary for economic activity and wealth of every country. They are sourced primary from mineral deposits that are, with few exceptions, non-renewable. Their resources, suitable for economic exploitation, are limited and exhaustible. This is the reason for rational and careful utilization of mineral deposits and best possible recovery of explored resources.It should be guaranteed by the state legal regulations. However, the mining is often ceased before the deposit resources are exhausted, resulting from various reasons: due to human-independent factors, such as catastrophic events, natural threats to mining, and loss of economic profitability, or due to administrative decisions of mining authorities. The closing of a mine followed by reclamation and new utilization of the abandoned mining area before the exhaustion of total reserves may preclude the possibility of mining of their remaining portions, resulting in their loss. The decision of mine closing should be preceded by the careful analysis of the future fate of the unrecovered resources, by valuating the possibility of their future exploitation, or considering them as lost. The above problems are presented based on case histories of some deposits. The mode ofpreventing abandonment of unrecovered resources is suggested.

4

Ocena możliwości eksploatacji zasobów złoża węgla brunatnego Bełchatów – pole Kamieńsk

Naworyta W., Zajączkowski M.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2018

|

nr 472

93--103

PL

Wobec kurczących się zasobów złoża węgla brunatnego Bełchatów w obecnie eksploatowanych polach Bełchatów i Szczerców, przedłużenie funkcjonowania elektrowni Bełchatów, produkującej ok. 20% polskiej energii elektrycznej, wymaga udostępnienia nowych złóż. W artykule przedstawiono wstępną analizę możliwości górniczego zagospodarowania złoża Bełchatów – pole Kamieńsk, zlokalizowanego w bliskim sąsiedztwie elektrowni. Przedstawiono ocenę parametrów geologicznych złoża oraz warunki ewentualnej eksploatacji górniczej, a także uwarunkowania zewnętrzne – naturalne i antropogeniczne. Analizy wykazały, że mimo korzystnych parametrów jakościowych węgla w Polu Kamieńsk, złoże, ze względu na budowę oraz głębokość zalegania, nie przedstawia wartości jako baza zasobowa dla elektrowni Bełchatów. Ponadto obiekty zabudowy powierzchni uniemożliwiają opłacalną eksploatację tego złoża. W konkluzji wskazano, że lokalizacja zwałowiska zewnętrznego w bezpośredniej bliskości złoża Bełchatów – pole Kamieńsk nie jest głównym powodem, dla którego opłacalna eksploatacja tego złoża nie jest możliwa.

EN

In view of the shrinking reserves of the Bełchatów lignite deposit in the currently exploited Bełchatów and Szczerców fields, the prolongation of the Bełchatów power plant activity, producing about 20% of Polish electricity, requires access to new deposits. The article presents a preliminary analysis of mining opportunities for the Bełchatów – Kamieńsk field deposit, located in close vicinity of the power plant. The assessment of geological parameters of the deposit and the conditions of possible mining exploitation, as well as external (natural and anthropogenic) conditions, is presented. Analyses have shown that despite the favourable quality parameters of coal in the Kamieńsk field, the deposit has no value as a reserve base for the Bełchatów power plant due to its geological conditions and the depth to the deposit. In addition, surface development facilities prevent profitable exploitation of this deposit. In conclusion, it was pointed out that the location of the external dump in the immediate vicinity of the Bełchatów – Kamieńsk field deposit is not the main reason why the profitable exploitation of this deposit is not possible.

5

O rekultywacji, a raczej o braku rekultywacji niewielkich wyrobisk po eksploatacji złóż eksploatowanych na podstawie koncesji wydawanych przez starostów

Naworyta W.

Kruszywa : produkcja - transport - zastosowanie

|

2017

|

Nr 4

76--80

PL

Podejmując temat rekultywacji terenów pogórniczych, najczęściej mamy na myśli przykłady dużych wyrobisk i zwałowisk, np. takich, z jakimi mamy do czynienia w górnictwie węgla brunatnego. Jawią nam się przykłady wielkich zwałowisk kopalń Bełchatów, Turów czy Konin, które w przeciągu kilku dekad w wyniku systematycznej i planowej rekultywacji na tyle wkomponowały się w naturalne otoczenie, że dzisiaj niewiele osób wie, że są to obiekty pogórnicze.

EN

The article concerns the issue of land reclamation after mineral deposits extraction on the basis of concessions issued by district heads. Due to the requirements of the regulations these concessions regard open pits that are small, mostly shallow and lie in quaternary layers. Although their reclamation does not pose any major problems, in practice they are rarely the subject of sound rehabilitation works. The problem is not irrelevant at all. These open pits are small but they are numerous and common. They lead to the bad publicity of the mining industry and what is even worse, they contribute to illegal landfills. In the article, apart from the problem description, some solutions have been proposed.

6

Meandry modelowania złóż – na podstawie doświadczeń i obserwacji

Naworyta W.

Górnictwo Odkrywkowe

|

2017

|

R. 58, nr 4

4--9

PL

W artykule przedstawiono subiektywny wybór problemów związanych z procesem modelowania złóż. Omówiono istotę modelowania oraz cechy informacji geologicznej wykorzystywanej w tym procesie. Na podstawie kilku wariogramów empirycznych wskazano znaczenie identyfikacji istnienia autokorelacji parametrów złożowych i jej zasięgu dla tworzenia map izoliniowych. Przedstawiono interpretację wariancji lokalnej i jej wpływ na dokładność modelu wykonanego metodą krigingu. Poddano pod dyskusję sens tworzenia modeli trójwymiarowych dla niektórych rodzajów złóż. Zwrócono uwagę na nadmierne zaufanie użytkowników do programów komputerowych i nieumiejętność właściwego wykorzystania pełnego potencjału nowoczesnych metod modelowania.

EN

The article presents a subjective selection of problems associated with the process of modeling the deposits. It discusses the essence of modeling and features of geological information used in this process. Based on several empirical variograms, the significance of identifying the existence of autocorrelation of deposit parameters and the autocorrelation range for the creating of contour maps was indicated. The interpretation of local variance and its impact on the accuracy of the kriging model were presented. The meaning of creating three-dimensional models for some types of deposits was discussed. Attention has been paid to excessive trust in computer programs among users and the inability to properly utilize the full potential of modern modeling methods.

7

Analiza dostępności zasobów w polskich złożach węgla brunatnego ze względu na ochronę przyrody i zagospodarowanie powierzchni terenu

Naworyta W.

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2016

|

nr 95

23--33

PL

W artykule dokonano przeglądu polskich złóż węgla brunatnego pod kątem możliwości ich przyszłego zagospodarowania górniczego. We wstępie przedstawiono zasoby polskich złóż węgla brunatnego z uwzględnieniem wielkości poszczególnych złóż oraz stanu udokumentowania. Jako tło do analiz przedstawiono ustawowe formy ochrony przyrody w Polsce z oceną ich ilości oraz zajmowanej powierzchni. Przeanalizowano sposób zagospodarowania powierzchni terenu nad złożami oraz formy ochrony przyrody ustanowione nad złożami bądź w ich najbliższym otoczeniu. Zaproponowano weryfikację bilansu zasobów polskich złóż węgla brunatnego i wykreślenie tych złóż, których eksploatacja ze względu na zagospodarowania powierzchni i ochronę przyrody jest mało prawdopodobna. Oprócz wymienionych powodów natury przyrodniczej i zabudowy terenu zaproponowano, aby z bilansu wykreślić złoża o niewielkich zasobach (do 20 mln Mg). Samodzielna eksploatacja węgla z takich złóż ze względów ekonomicznych i ekologicznych nie jest uzasadniona. W artykule przedstawiono przykłady złóż, które ze względu na wartość przyrody oraz zabudowę prawdopodobnie nie będą w przyszłości eksploatowane. Efektem analiz jest krótka lista złóż węgla brunatnego, których przyszła eksploatacja przedstawia się jako mało konfliktowa i które jako baza zasobowa dostępnego krajowego surowca energetycznego powinny być przedmiotem szczególnej ochrony przed postępującą zabudową oraz przed niefrasobliwym ustanawianiem nowych form ochrony przyrody.

EN

The article reviews the Polish lignite deposits in terms of the possibility of their future exploitation. In the introduction, the resources of Polish lignite deposits have been presented, taking the size of individual deposits and the status of their documentation into account. As the background, statutory forms of nature protection in Poland have been shown together with the assessment of their number and area. The development of the land surface area and forms of environmental protection established over deposits and in their immediate vicinity have been analyzed. The verification of Polish lignite resources has been proposed and the removal from the balance sheet of those deposits, the exploitation of which is unlikely due to space development and the nature protection. In addition the removal from the balance sheet of deposits with small resources (under 20 million Mg) has been proposed because the independent exploitation of lignite from small deposits from the economic and ecological reasons is not justified. Some examples of lignite deposits have been presented, which, due to the value of nature and the surface management will not be exploited in the future. The result of the analysis is a short list of the lignite deposits, the future operation of which does not pose a threat to the special values of nature. Such deposits as a base of available and only domestic energy resource should be protected against progressive land development and the carefree establishment of new forms of nature conservation.

8

Oceny oddziaływania na środowisko : kilka refleksji własnych

Naworyta W.

Surowce i Maszyny Budowlane

|

2016

|

nr 4-5

72--77

PL

Co do tego, że procedura OOŚ w przypadku kopalń odkrywkowych jest ważna, nie mam najmniejszych wątpliwości. Odnoszą jednak wrażenie, że opasłe dokumenty, które przy tej okazji są produkowane, mogłyby zostać zredukowane co najmniej o połowę, bez najmniejszej szkody dla środowiska naturalnego.

9

Las czy woda? Przypadek rekultywacji pewnego wyrobiska

Naworyta W., Machaczka I.

Kruszywa : produkcja - transport - zastosowanie

|

2016

|

Nr 4

69--74

PL

W artykule podjęto temat wodnej rekultywacji wyrobiska po eksploatacji piasku. Gotowy zbiornik niewypełniony wodą zarósł w wyniku sukcesji naturalnej. Obecny stan roślinności poddaje w wątpliwość zasadność realizacji przyjętego kierunku rekultywacji. Przedstawiono stan formalny i faktyczny obiektu, akcentując inwentaryzację przyrodniczą. Podkreślono wysokie walory krajobrazowe na tle otaczających terenów. Zaproponowano zmianę sposobu rekultywacji z wykorzystaniem istniejących wartości przyrodniczych.

EN

The article refers to the water reclamation of a former sand open pit. The prepared reservoir has not been flooded and has overgrown in the process of natural succession. The current state of vegetation questions the soundness of water flooding. The formal and actual state of the open pit has been presented, with the emphasis on the natural inventory. The high landscape values as compared to the surrounding areas have been highlighted. The authors propose the change of the reclamation method with the use of existing natural values of the pit.

10

Zastosowanie symulacji geostatystycznej do oceny deficytów rozpoznania złoża

Naworyta W.

Górnictwo Odkrywkowe

|

2016

|

R. 57, nr 3

21--28

PL

W artykule przedstawiono jedną z możliwości wykorzystania symulacji geostatystycznej do oceny deficytów rozpoznania złoża. Zaproponowane w artykule rozwiązanie jest możliwe wyłącznie przy wykorzystaniu symulacji geostatystycznej. We wstępie opisano właściwości metod interpolacyjnych z podkreśleniem symulacji. Przedstawiono procedurę jednej z metod symulacyjnych – Warunkowej Sekwencyjnej Symulacji Gaussa. Na podstawie jednego ze złóż węgla brunatnego przedstawiono studium przypadku. Metodą symulacji modelowano miąższość złoża M [m]– ważny parametr, na podstawie którego szacuje się wielkość zasobów. Dla porównania model wykonano również metodą krigingu zwyczajnego. Szczególną uwagę poświęcono mapie rozkładu odchylenia standardowego symulacji, na podstawie której zidentyfikowano obszary o dużej wartości błędu. Obszary o podwyższonej wartości odchylenia standardowego powinny być traktowane priorytetowo w kolejnych fazach dokumentowania złoża. Identyfikacja deficytów rozpoznania umożliwia optymalne lokowanie środków przeznaczonych na prace geologiczne.

EN

The article presents a possibility of geostatistical simulation application to assess the deficits in the deposit recognition. The only interpolation method, which can be used for such purpose is the geostatistical simulation. In the introduction of the article the properties of interpolation methods, with special emphasis on geostatistical simulation were summarized. The procedure of the Conditional Sequential Gaussian Simulation method was described. Basing on the exploration data of one lignite deposit a case study with the application of simulation was presented. Using simulation method the thickness M [m] of the deposit – an important parameter, used for reserves estimation, was modeled. For comparison reason, the second model using ordinary kriging was performed. Particular attention was paid to the distribution of the standard deviation of models. Based on the standard deviation map the areas of higher error value were identified. The areas of higher model error should be better recognized in the future phase of the deposit recognition. The result of the geostatistical simulation allows for optimal placement of funds allocated for geological works.

11

Zabezpieczenia prawno-finansowe dla naprawy skutków działalności górniczej w środowisku

Uberman R., Naworyta W.

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2015

|

nr 91

217--226

PL

Górnictwo mimo, że dostarcza gospodarce i społeczeństwu niezbędne surowce mineralne warunkujące rozwój gospodarczy i cywilizacyjny postrzegane jest głównie przez pryzmat negatywnych oddziaływań, szczególnie na środowisko. Nie bierze się pod uwagę, że jak żadna gałąź przemysłu w Polsce, działalność górnicza obwarowana jest systemem prawno-finansowym gwarantującym naprawę i rekompensatę skutków eksploatacji złóż kopalin. W referacie poruszono problem zabezpieczeń prawno-finansowych, jakie ustawodawca przewidział dla naprawy ewentualnych skutków działalności górniczej. Omówiono zagadnienia związane z zajmowaniem terenów pod działalność górniczą oraz rekompensaty za zmianę sposobu użytkowania gruntów, a także obowiązki rekultywacyjne przedsiębiorstw górniczych. Przedstawiono zabezpieczenia, fundusze i gwarancje finansowe na zlikwidowanie negatywnych skutków eksploatacji złóż kopalin, zabezpieczenie roszczeń mogących powstać wskutek wykonywania działalności objętej koncesją oraz zabezpieczenie na przypadek niewykonania lub nienależytego wykonania warunków koncesji. Omówiono zmiany wprowadzone 11 lipca 2014 r. nowelizacją Prawa geologicznego i górniczego odnoszące się do zakresu koncesji dotyczącej poszukiwania i rozpoznawania złóż węglowodorów. Przedstawiono zagadnienie tworzenia funduszu likwidacji zakładu górniczego. Obok zagadnień typowo górniczych poruszono również problem tworzenia gwarancji finansowych na pokrycie kosztów funkcjonowania, zamknięcia oraz rekultywacji obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych kategorii A. Omówione w artykule formy zabezpieczeń i gwarancji finansowych zapewniają środki na naprawę skutków działalności górniczej, w tym również środki rekompensujące szkody nawet w sytuacji niewypłacalności przedsiębiorców, np. wskutek utraty rentowności zakładu. Liczne przykłady z górnictwa podziemnego, odkrywkowego i otworowego potwierdzają, że polskie górnictwo wywiązuje się z obowiązków nie tylko naprawy skutków, ale tworzy też nowe wartości użytkowe na oddawanych terenach.

EN

Mining provides the essential minerals determining the development of the economy and civilization. Despite this, mining is primarily seen as an activity causing damage to the environment. Most people do not know that - unlike any other branch of industry in Poland - mining has a system of legal and financial guarantees to repair and compensate for its negative impact on the environment. The paper addresses the problems of financial and legal security provided by the legislators for the repair of potential effects of mining activities. The issues related to the acquisition of land for mining activities, compensation of the change of land use and reclamation obligations of mining companies were discussed. The hedge funds and financial guarantees to eliminate the negative effects of the operation as well as warranty of claims which could arise as a result of mining activities and financial warranty in case of derogation from the mining permit have been presented. The changes introduced with amendment to the Geological and Mining Law on July 11 2014 relating to the scope of the mining permit concerning exploration and prospecting of hydrocarbons have been discussed. The problems connected to creation of mine closure funds have been described. In addition to typical mining problems the issue of creating financial guarantees to cover the costs of the operation, closure and reclamation of mining waste facilities have been raised. Numerous examples from underground, surface and borehole mining confirm that Polish mining industry complies well with responsibilities not only to repair the negative effects of its operations, but it also creates new values in post-mining areas.

12

Gdy milczenie nie jest złotem : znaczenie konsultacji społecznych w górniczym procesie inwestycyjnym

Naworyta W.

Surowce i Maszyny Budowlane

|

2015

|

nr 1

14-20

PL

Górnictwo od wielu lat ma raczej złą prasę i nic nie wskazuje na to, aby miało się to wkrótce zmienić. Pozyskanie akceptacji jest zadaniem trudnym, ale nie niemożliwym – stanowisko wielu grup społecznych można zmodyﬁkować, choć wymaga to wysiłku. Jedno jest pewne: aby osiągnąć zaufanie trzeba rozmawiać, debatować, konsultować…

13

Ocena dokładności prognozowania jakości strugi surowca na przykładzie wieloodkrywkowej kopalni węgla brunatnego

Naworyta W., Jagodziński Z.

Przegląd Górniczy

|

2015

|

T. 71, nr 9

20--29

PL

W artykule poddano ocenie dokładność prognozowania parametrów jakościowych węgla brunatnego w oparciu o wyniki rozpoznania eksploatacyjnego złóż. Porównano wyniki badań parametrów węgla w złożu z pomiarami dostaw węgla w elektrowni. Przedmiotem analiz były średniomiesięczne wartości parametrów – wartość opałowa Qir , kJ/kg, popielność Ar, %, zawartość siarki całkowitej Str, % oraz zawartość piasku Pr, % w węglu w stanie surowym, eksploatowanym w czterech odkrywkach KWB Konin w latach 2008÷2010. Zbadano czy obserwowana zmienność parametrów w złożu oraz struktura tej zmienności identyfikowana metodą semiwariogramów ma wpływ na dokładność prognozowania. Mimo dużych wahań wartości parametrów węgla w poszczególnych złożach, w procesie urabiania, transportu i homogenizacji ulegają one znacznemu uśrednieniu. Różnice pomiędzy skrajnymi wartościami parametrów w dostawach do elektrowni są o około 50% mniejsze niż wynikałoby to z prognoz opartych na badaniach złożowych. Wartości parametrów węgla w dostawach do elektrowni są na ogół wyższe niż wynikające z prognoz opartych na analizach złożowych, co prawdopodobnie jest efektem selektywnej eksploatacji złóż oraz częściowego osuszenia węgla. Najbardziej dokładne prognozy odnoszą się do wartości opałowej Qir i zawartości siarki wwęglu Str, a najmniej do zawartości piasku w węglu Pr, co ma związek z naturalną zmiennością tych parametrów obserwowaną w warunkach złożowych.

EN

The accuracy of forecasting the coal quality parameters has been assessed in this paper. The results of deposit exploration have been compared to the measurement results carried out on the supplied coal in the power plant. The subject of the analysis included the average monthly values of the parameters - calorific value Qir [kJ/kg], ash content Ar [%] total sulfur content Str [%] and the sand content Pr [%] in the raw lignite, mined in four open pits of the Lignite Mine Konin during 22 months in years 2008-2010. The impact of natural parameters variability and the variability structure on the prediction accuracy has been evaluated. The results of analyses indicate that, despite fluctuations of the parameters in the single lignite deposit, the mining process, transport and homogenization considerably reduced the fluctuations of lignite parameters. The differences between extreme values of the parameters in deliveries to the power plants are approx. 50% smaller than it would result from the forecast based on measurements conducted directly in the deposit. The values of parameters in the lignite delivered to the power plants are generally higher than those resulting from forecasts based on the deposit analysis, which probably is a result of the partial drying of lignite. The most accurate forecasts relate to the calorific value Qir and sulfur content Str, and the least accurate to the sand content in lignite Pr, which is associated with natural variability of these parameters observed in deposits.

14

Zastosowanie symulacji geostatystycznej w procesie analizy złoża pod kątem jego eksploatacji - przypadek złoża antropogenicznego

Naworyta W.

Górnictwo Odkrywkowe

|

2015

|

R. 56, nr 2

103--109

PL

Na podstawie wyników wierceń wykonanych na jednym ze składowisk odpadów pogórniczych przeprowadzono analizy parametrów ilościowych i jakościowych składnika użytecznego (węgla) zawartego w odpadach. W strukturze zmienności większości parametrów analizowanej metodą wariogramów, zgodnie z oczekiwaniem autora, przeważa składnik losowy. Stwierdzona autokorelacja wykazuje bardzo niewielki zasięg nie wykraczający poza średnią odległość pomiędzy otworami wiertniczymi. W zmienności zawartości węgla w odpadach stwierdzono znaczący udział składnika nielosowego. W artykule przedstawiono próbę uzasadnienia tego zjawiska. Na bazie wyników pomiarów wykonano modele zmienności zawartości węgla w odpadach metodą geostatystycznej symulacji warunkowej Gaussa w odmianie blokowej. W artykule opisano poszczególne etapy tego procesu. Do interpretacji wyników 25 realizacji złoża zaproponowano zastosowanie mapy średniej z symulacji, odchylenia standardowego, mapę realizacji minimalistycznej i maksymalistycznej oraz mapę prawdopodobieństwa przekroczenia krytycznej wartości progowej analizowanego parametru. Porównano mapy średniej i prawdopodobieństwa oraz zaproponowano sposób ich interpretacji pod kątem oceny zasadności eksploatacji złoża antropogenicznego.

EN

Based on the results of drilling carried out on one of mining waste deposit the analyze of quantitative and qualitative parameters of useful component contained in the waste has been carried out. The variability structure of most parameters analyzed using variogram, as expected, is random. Reported autocorrelation has a very short range not beyond the average distance between boreholes. The variability of the content of the carbon in the wastes is showing a significant not random component. An attempt to justify this phenomenon has been presented in the paper. On the basis of measurements the models of variation of the carbon content has been performed. For this purpose the geostatistical conditional Gaussian simulation in block variant has been used. The article describes the various stages of this process. To interpret the results of 25 realizations the simulation postprocessing has been proposed. The useful maps has been presented, in particular: mean of 25 realizations, map of standard deviation of 25 realizations, the map of minimum and maximum realizations, and the cutoff map giving the probability that analyzed parameter exceeds critical threshold. The map of mean and the cutoff maps has been compared. The method of interpretation of maps for assessment the merits of the anthropogenic deposit exploitation has been proposed.

15

Zaawansowane techniki geostatystyczne we wstępnym etapie projektowania zagospodarowania złoża

Wasilewska-Błaszczyk M., Naworyta W.

Górnictwo Odkrywkowe

|

2015

|

R. 56, nr 2

95--102

PL

W artykule przedstawiono zastosowanie trzech metod geostatystycznych do wyznaczenia granic złoża przyjmując jako kryterium wartość brzeżną miąższości pokładu. Do modelowania zastosowano kriging zwyczajny (OK), kriging indykatorowy (IK) oraz warunkową sekwencyjną symulację Gaussa (SG). Studium przypadku wykonano na podstawie danych z otworów wiertniczych jednego z polskich złóż węgla brunatnego. Przedstawiono główne założenia wymienionych metod oraz główne etapy przeprowadzania procedury modelowania. Wykonano modele złoża w postaci map izoliniowych metodą krigingu (OK) i (SG) zwracając szczególną uwagę na różnice w mapach odchylenia standardowego obydwu modeli. Stosując metodę krigingu indykatorowego (IK) oraz symulacji (SG) wykonano modele probabilistyczne przedstawiające mapy prawdopodobieństwa przekroczenia założonej wartości brzeżnej. We wnioskach podkreślono różnice w wynikach zastosowanych metod oraz konieczność interpretacji map izoliniowych wraz z mapami odchylenia standardowego. Wykonanie modeli złoża metodami geostatystycznymi wymaga większych umiejętności metodycznych i interpretacyjnych, te jednak w stosunku do modeli deterministycznych mają znaczącą przewagę i lepiej oddają rzeczywiste własności modelowanego złoża.

EN

This paper presents the application of three geostatistical methods to determine boundaries of the deposit on the basis of the criterion adopted by the established minimal value of the seam thickness. The models of the lignite deposit has been made using methods: ordinary kriging (OK), an indicator kriging (IK) and a conditional sequential Gaussian simulation (SG). A case study was performed using data from boreholes of one Polish lignite deposits. The main assumptions of the methods and the main steps of the modeling procedure has been presented. The models of the deposit has been made in the form of contour maps (OK) and (SG), paying particular attention to the differences in the maps of the standard deviation of the two models. Using the method of the indicator kriging (IK) and Gaussian sequential simulation (SG) the probabilistic models has been made which present the exceeding probability of predetermined marginal value of seam thickness. In the conclusion the differences in the results of the methods were highlighted. The need for more appropriate interpretation of models together with their standard deviation maps were underlined. The modeling of deposits with geostatistical methods requires more methodological and interpretative skills, however in relation to deterministic models they have a significant advantage and better reflect the actual properties of a modeled deposit.

16

Geostatystyczna analiza parametrów złoża węgla brunatnego w funkcji postępów projektowanej eksploatacji

Wasilewska-Błaszczyk M., Naworyta W.

Gospodarka Surowcami Mineralnymi

|

2015

|

T. 31, z. 3

77--91

PL

Przedmiotem badań była analiza jakości kopaliny w planowanym do zagospodarowania złożu węgla brunatnego Gubin. Analizy i ich wyniki odnoszące się do długoterminowego planowania eksploatacji mają istotne znaczenie dla określenia parametrów technologicznych elektrowni, w której będzie produkowana energia na bazie węgla brunatnego ze złoża Gubin. Oszacowanie średniej miąższości pokładów (M) i wartości opałowej węgla (Qir) wykonano dla obszarów złoża w granicach pięcioletnich postępów eksploatacji dla dwóch planowanych do eksploatacji pokładów węgla II i IV. Szacowanie średnich wartości parametrów i prognozę błędów tych oszacowań wykonano z wykorzystaniem metody krigingu poligonowego, opartej na założeniach krigingu zwyczajnego w odmianie blokowej. Oszacowana w pięcioletnich okresach eksploatacji średnia miąższość pokładu II przyjmuje wartości od 9,5 do 13,8 m, natomiast pokładu IV od 5,6 do 15,6 m. Zakres średnich wartości opałowych węgla w granicach projektowanych pięcioletnich postępów eksploatacji w obu pokładach jest zbliżony i przyjmuje wartości: w pokładzie II od 8,5 do 9,7 MJ/kg, w pokładzie IV od 8,1 do 10,4 MJ/kg. Parametry w obydwu pokładach naprzemiennie przyjmują średnie wartości maksymalne i minimalne. W pięcioletnich okresach eksploatacji, w których w pokładzie II obserwuje się niską wartość opałową węgla, w pokładzie IV przeciwnie, występują wartości wysokie. Dzięki temu zjawisku możliwe jest utrzymanie wartości opałowej złoża na określonym poziomie poprzez odpowiednie mieszanie węgla dostarczanego z obydwu pokładów. Korzystny efekt równoległej eksploatacji obydwu pokładów ilustrują przedstawione na wykresach wypadkowe wielkości miąższości pokładów II i IV oraz wartości opałowych węgla. [...]

EN

The subject of this paper is an analysis of the lignite quality parameters in the Gubin lignite deposit. Analyses relate to long-term operation plan. Results of analyses are important for determining the technological parameters of the power plant, which will produce energy basing on the Gubin lignite deposit. The average value of lignite parameters has been estimated for areas within the planned five-year progress of the operation. Analyses were performed for two lignite beds – II and IV, which has been designed for parallel exploitation. The estimation of the parameters average values together with the estimation errors has been calculated using the polynomial kriging method, based on the assumptions of ordinary kriging in a variation of the block kriging. The estimated five-year operating periods in the average thickness of the seam II takes values from 9.5 to 13.8 m; in case of the seam IV – from 5.6 to 15.6 m. Ranges of calorific values estimated in five-year periods in the both seams are similar, and takes values in the seam II of 8.5 to 9.7 MJ/kg; in the seam IV from 8.1 to 10.4 MJ/kg. The parameters of both deposit seams take the average maximum and minimum values alternately. In periods, in which the lignite of the seam II has a low calorific value in the seam IV on the contrary values are high. Thus random phenomenon is possible to maintain the calorific value at the certain level mixing the lignite supplied from the both exploited seams. The total calorific value illustrate the beneficial effect resulting from parallel operation of seams II and IV. [...]

17

Analiza zmian podaży gipsu w Polsce w świetle rozwoju odsiarczania spalin w elektrowniach konwencjonalnych

Szlugaj J., Naworyta W.

Gospodarka Surowcami Mineralnymi

|

2015

|

T. 31, z. 2

93--107

PL

Dwadzieścia lat temu w elektrowni Bełchatów uruchomiono pierwszą w Polsce instalację odsiarczania spalin metodą mokrą, w której jako produkt uboczny otrzymuje się pełnowartościowy gips syntetyczny. W konsekwencji zobowiązań międzynarodowych odsiarczanie wdrożono stopniowo w wielu innych krajowych elektrowniach. W wyniku odsiarczania metodą mokrą wapienną na rynku surowców budowlanych pojawiły się duże ilości gipsu syntetycznego. Artykuł jest próbą oceny zmian na rynku gipsu w Polsce jakie dokonały się w wyniku tego procesu. Przedstawiono stan zasobów gipsu naturalnego oraz wydobycie w ostatnich dwóch dekadach. Poddano analizie proces wdrażania systemów odsiarczania w krajowych elektrowniach z podaniem zdolności produkcyjnej i produkcji rzeczywistej gipsów syntetycznych. Omówiono sposób zagospodarowania otrzymywanych gipsów syntetycznych. Porównano produkcję gipsów naturalnych i syntetycznych w ostatnim dwudziestoleciu. Na podstawie oficjalnych planów rozwojowych polskiej energetyki przedstawiono prognozę podaży gipsów z odsiarczania w najbliższej dekadzie. W studium przypadku na przykładzie projektowanej kopalni węgla brunatnego przedstawiono metodę prognozowania podaży gipsu z instalacji odsiarczania spalin w elektrowni opalanej węglem z tego złoża. W podsumowaniu podkreślono, że zmiany w pozyskaniu związków siarki są efektem postępu technologicznego, którego głównym motorem jest potrzeba ochrony środowiska naturalnego.

EN

Twenty years ago in the Belchatow power plant in Poland the first flue gas desulfurization (FGD) were launched, in which as a by product a synthetic gypsum is obtained. In accordance with international commitments the desulfurization has been implemented gradually in many other domestic power plants. As a result of introduced wet limestone scrubbing method large quantities of synthetic gypsum appeared on the construction materials market. This article is an attempt to assess changes in the market of gypsum in Poland as an effect of the flue gas desulfurization. The state of the gypsum mining in past two decades has been presented. The process of the implementation of FGD along with potential and real gypsum production in polish power plants has been described. The utilization of synthetic gypsum from power plants were discussed. The production of natural and synthetic gypsum in the last two decades has been compared. Using official plans of the development of polish energy production the forecast of the synthetic gypsum in the next years has been made. In the case study basing on one lignite deposit, which development is planned, the forecast of the future synthetic gypsum production from FGD in the planned lignite power plant has been made. In the summary were emphasized that the changes in the mineral resources management, especially sulfur compounds, are the result of the technological progress, which the main driving force is the need of environment protection.

18

Dura lex, sed lex… Dyskusja na temat podatków lokalnych od gruntów poeksploatacyjnych poddanych rekultywacji

Uberman R., Naworyta W.

Surowce i Maszyny Budowlane

|

2014

|

nr 2

72-76

19

Analiza parametrów złoża węgla brunatnego dla potrzeb projektowania elektrowni

Naworyta W., Wasilewska-Błaszczak M.

Polityka Energetyczna

|

2014

|

T. 17, z. 4

127--136

PL

Elektrownie produkujące energię opierającą się na węgielu brunatnym są ściśle związane z miejscem pozyskania surowca, czyli ze złożem.W przeciwieństwie do węgla kamiennego, węgiel brunatny w stanie surowym, ze względu na swoje właściwości, nie nadaje się do transportu na większe odległości. Budowane przy złożach elektrownie bazujące na tym surowcu muszą być dostosowane do właściwości dostępnej w pobliżu kopaliny. W artykule przedstawiono analizę jednego ze złóż węgla brunatnego pod kątem parametrów technologicznych projektowanej elektrowni. Do analiz wytypowano trzy parametry węgla: popielność Ad [%], wartość opałową Qir [kJ/kg] oraz zawartość siarki całkowitej w węglu Std [%]. Na podstawie informacji z dokumentacji geologicznej oraz projektu zagospodarowania złoża określono statystykę parametrów jakościowych węgla w złożu w funkcji postępu projektowanej eksploatacji. Oprócz wartości średnich przedstawiono wielkości możliwych błędów oszacowań wynikających ze zmienności złoża ale również z niedoskonałej informacji o złożu.

EN

Power plants producing energy from lignite are tied to the locations of lignite extraction – to lignite deposits. Unlike hard coal, raw lignite, because of its properties and water content, cannot be transported over long distances. Therefore, power plants built in the neighborhood of a deposit have to be adjusted to the properties of the lignite in the deposit. This article analyzes the parameters of a lignite deposit for the purpose of considering a new power plant. Three lignite parameters were selected – ash content Ad [%], calorific value Qir [kJ/kg], and sulfur content Std [%]. Based on the information from geological documentation and the lignite deposit development project, the analysis calculates relevant statistics of these lignite deposit parameters, taking into account the progress of the planned exploitation. The mean values as well as the standard deviation of the mean values are presented.

20

Ocena stopnia ograniczenia wartości użytkowej gruntów dla potrzeb kierunku rekultywacji

Uberman R., Naworyta W.

Mining Science

|

2014

|

Vol. 21, Special Issue 1

227--237

PL

Przedstawiono problem sporządzenia opinii o stopniu ograniczenia wartości użytkowej gruntów na podstawie przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zagadnienie analizowano na przykładzie terenów po eksploatacji surowców ilastych. Poddano pod dyskusję zasadność wykonywania takiej opinii dla nieużytków pogórniczych. Ustawa nie reguluje zakresu merytorycznego opinii, stąd zaproponowano jej treść oraz zakres wykonania. Opinia została sporządzona w celu uzasadnienia zmiany decyzji o kierunku rekultywacji. Zmiana ta może się przyczynić do szybkiego przywrócenia wartości użytkowych zdewastowanym gruntom. Analizowany obiekt pogórniczy cechowała skomplikowana sytuacja formalna i własnościowa, utrudniająca wykonanie rekultywacji. Doświadczenia autorów wskazują, że nie jest to przypadek odosobniony, raczej reprezentatywny dla wielu obiektów poeksploatacyjnych.

EN

In the article the problem of elaboration of the ground value reduction assessment has been presented according with the Act on the Protection of Agricultural and Forest Land. The issue based on the case study from former clay exploitation area has been discussed. The need of elaboration of such assessment for postexploitation areas has been proposed for the discussion. Because of the fact that the Act on the Protection of Agricultural and Forest Land does not regulate the scope and content of such assessment in the paper the proposal of such document and the methodology of its elaboration has been put forward. The assessment has been undertaken due to the change of reclamation manner of post mining area. This change can make the reclamation much more realistic and executable. The post mining area, presented in the case study, is characterized by complicated formal properties, which make the reclamation very difficult. The authors' experiences indicate that such situation is not unusual, on the contrary, it is common within small open pits.