Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Adaptive reuse of religious buildings for housing in the Netherlands: conditions, challenges, and future prospects

Arno Maria

Środowisko Mieszkaniowe

|

2026

|

nr 54

4--24

EN

This article examines the adaptation of religious buildings for residential use within the broader context of secularisation and heritage preservation. It takes as its starting point the widespread decommissioning of churches in Europe – particularly in the Netherlands – which has created a pressing need for new models of reuse. The study aims to identify the conditions, constraints, and future prospects of converting churches into housing, with attention to both architectural-technical and cultural-social dimensions. The research employs qualitative methods, including literature and archival analysis, historical-interpretive approaches, and fieldwork comprising on-site observations and interviews with architects, building managers, and representatives of religious communities. The findings show that the successful adaptation of religious buildings requires balancing the preservation of historic fabric with the accommodation of contemporary functional needs. Equally, the study underscores the importance of intangible values – such as collective memory, symbolism, and community identity – in shaping strategies for the transformation of religious buildings into secular functions.

PL

Artykuł podejmuje problem adaptacji obiektów sakralnych do funkcji mieszkaniowych w kontekście procesów sekularyzacji i ochrony dziedzictwa. Punktem wyjścia jest obserwowana w Europie, a szczególnie w Holandii, skala dekonsekracji kościołów, która rodzi konieczność poszukiwanie nowych modeli ich wykorzystania. Celem badań jest identyfikacja uwarunkowań, ograniczeń i perspektyw przekształceń świątyń w budynki mieszkalne z uwzględnieniem aspektów architektoniczno-technicznych oraz kulturowo-społecznych. Zastosowano metody jakościowe: analizę literatury i dokumentów archiwalnych, badania historyczno-interpretacyjne oraz studia terenowe obejmujące obserwacje in situ i wywiady z architektami, zarządcami i przedstawicielami wspólnot religijnych. Badania wskazują, że adaptacja obiektów sakralnych wymaga równoważenia ochrony substancji zabytkowej z realizacją współczesnych potrzeb użytkowych. Podkreślają również rolę wartości niematerialnych – pamięci zbiorowej, symboliki i tożsamości wspólnot – w kształtowaniu strategii transformacji obiektów sakralnych do funkcji świeckich.

2

Statement regarding the position of the Association of Art Historians (SHS), submitted to the conference entitled „Principles of the monument protection system – forms of protection, organisation of conservatory services, financing, and the role of stakeholders”, organised by the Polish National Committee of ICOMOS on 1–2 December 2025 in Warsaw

Gwiazdowska Małgorzata

Ochrona Dziedzictwa Kulturowego

|

2026

|

Nr 25

85--90

EN

Since 2023, the Association of Art Historians has been proposing amendments to the currently binding Act on the Protection and Care of Monuments. These amendments should encompass both the scope of heritage protection and the system of care for monuments. The proposed observations concern the methods of financing monuments from public funds, heritage management, as well as the organisation of conservatory services and the role of institutions and associations operating in the field of monument care, as one of the possible forms of support for conservation authorities.

PL

Stowarzyszenie Historyków Sztuki od 2023 roku proponuje zmiany w obowiązującej ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami1. Powinny one objąć zarówno zakres ochrony, jak i opieki nad zabytkami. Proponowane uwagi dotyczą sposobu finansowania zabytków ze środków publicznych, zarządzania zabytkami, oraz organizacji służb konserwatorskich i roli instytucji oraz stowarzyszeń działających na rzecz opieki nad zabytkami, jako jednej z możliwości wsparcia służb konserwatorskich.

3

Ochrona zabytków nieruchomych i zabytków archeologicznych w planie ogólnym

Matyla Marta, Nadalony Adam

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2025

|

Z. 22

195--212

PL

24 września 2023 r. weszły w życie, za sprawą nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, istotne zmiany, które stanowią część szerokiej reformy systemu urbanistycznego w Polsce. Nowe przepisy o planowaniu i zagospodarowani przestrzennym miały na celu ujednolicenie i uproszczenie procedur związanych z przygotowywaniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz zwiększenie transparentności procesów decyzyjnych w zakresie planowania przestrzennego. Kluczowa zmiana powoduje, iż studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego tracą ważność na rzecz planów ogólnych oraz strategii rozwoju gmin, a swoboda wydawania decyzji o warunkach zabudowy zostaje mocno ograniczona w celu zaprzestania procesu rozlewania się zabudowy. Niemniej nowelizacja ta nurtuje i rodzi pytania o wpływ tych zmian, na jakość planowania przestrzennego, zrównoważony rozwój oraz ochronę wartości kulturowych i środowiska. Natomiast nowy akt planowania przestrzennego, jakim jest plan ogólny gminy, budzi obawy związane z rygorystycznym terminem jego uchwalenia związanym ściśle z Krajowym Planem Odbudowy. Czy nowe akty prawa miejscowego dostatecznie spełnią zadanie w zakresie tak ważnym jak ochrona zabytków? W dalszej części pracy przeprowadzona została analiza dotychczasowych, jak i nowych dokumentów planistycznych ze szczególnym podkreśleniem kwestii ochrony zabytków nieruchomych i zabytków archeologicznych.

EN

On 24 September 2023, significant changes that are part of a broad reform of the urban planning system in Poland came into force through amendments to the Act on Planning and Spatial Development. The new provisions on planning and spatial development were aimed at unifying and simplifying the procedures related to the preparation of local spatial development plans and increasing the transparency of spatial planning decision-making processes. The key change results in spatial development studies losing their validity in favour of general plans and municipal development strategies, and the freedom to issue decisions on development conditions being heavily restricted to stop the process of sprawl. Nevertheless, there are concerns and questions about the impact of these changes on the quality of spatial planning, sustainable development and the protection of cultural values and the environment. On the other hand, a new spatial planning act such as the municipal general plan raises concerns about the strict deadline for its enactment closely linked to the Polish National Recovery Plan. Will the new local acts do a sufficient job in an area as important as historic preservation? In the following section, an analysis of existing as well as new planning documents is carried out with particular emphasis on the protection of immovable and archaeological monuments.

4

Społeczna odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe jako potrzeba i wyzwanie nakreślone zapisami tekstów doktrynalnych dotyczących ochrony zabytków i krajobrazu kulturowego

Hołuj Dominika

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 81

139--153

PL

W ostatnim stuleciu dokonała się wielokierunkowa zmiana zarówno w sposobie postrzegania pozostałości przeszłości, jak i w podziale ról, jakie względem zabytków czy dziedzictwa mają do odegrania jednostki i podmioty reprezentujące sektory społeczny, gospodarczy i publiczny. Jej ucieleśnieniem są zapisy dokumentów kolejno przyjmowanych przez najważniejsze podmioty zajmujące się ochroną zabytków i krajobrazu kulturowego (takie jak ICOMOS, UNESCO czy Rada Europy). Co istotne, zmieniające się okoliczności ochrony i zarządzania dziedzictwem nie tylko przyczyniły się do uwolnienia społecznego potencjału w realizacji tych aktywności, ale też uruchomiły wiele procesów trudnych i konfliktowych, stanowiących wyzwania dla każdej z partycypujących stron. W niniejszym tekście zostały one zaprezentowane w ujęciu problemowym, każdorazowo w odniesieniu do zasad i celów określonych w analizowanych dokumentach doktrynalnych.

EN

The last century has brought multifaceted change both to how relics of the past are perceived, and to the assignment of roles assumed by individuals and entities representing the community, business and public sector when confronted with historical monuments/heritage. Said change has been embodied in provisions of documents adopted in rapid succession by key bodies focusing on historical monument and cultural landscape protection (ICOMOS, UNESCO, the Council of Europe). Importantly, the dynamically changing circumstances of heritage protection and management have gone beyond contributing to the release of community potential in delivering said activities; they have also launched multiple tedious and conflict-breeding processes, a challenge for each and every participant. This paper showcases all these challenges in issue-centered layout, respectively with regard to individual principles and goals listed in doctrinal documents researched.

5

Rola rozwiązań okiennych w kształtowaniu mikroklimatów ulicznych i podwórzy w zabytkowej zabudowie zwartej Europy Środkowej (XIX–XX w.)

Strzałka-Rogal Dominika

PUA Przestrzeń Urbanistyka Architektura

|

2025

|

Vol. 2

170--180

PL

Artykuł analizuje wpływ rozmieszczenia, proporcji i orientacji okien w budynkach z XIX i XX wieku na mikroklimat – wentylację, dyspersję zanieczyszczeń, przepływ powietrza i komfort cieplny – w wybranych kwartałach Krakowa, Pragi i Wiednia. Wyniki wskazują, że tradycyjne układy okienne sprzyjały przewietrzaniu i ograniczały efekt miejskiej wyspy ciepła, podkreślając znaczenie wentylacji krzyżowej i stolarki jako regulatora mikroklimatu zwartej zabudowy.

EN

This article examines the impact of window layout, proportions, and orientation in 19th- and 20th-century buildings on the microclimate – ventilation, pollutant dispersion, airflow, and thermal comfort – in selected districts of Krakow, Prague, and Vienna. The results indicate that traditional window layouts promoted ventilation and mitigated the urban heat island effect, emphasizing the importance of cross-ventilation and joinery as regulators of the microclimate in compact buildings.

6

Zabezpieczenie detalu architektonicznego obiektu zabytkowego z zastosowaniem fotogrametrii. Część I

Banaś Anna, Niedostatkiewicz Maciej

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 2

106--108

PL

Podczas eksploatacji obiektów budowlanych detale architektoniczne ulegają procesowi naturalnej dekapitalizacji, jednak często elementy wykończeniowe uszkadzane są również w wyniku aktów wandalizmu, nierzadko też ulegają zniszczeniu w następstwie działań wojennych. W przypadku obiektów będących zabytkami nieruchomymi istnieje potrzeba posiadania inwentaryzacji detali architektonicznych, ich szybkiego odtworzenia w przypadku uszkodzenia, jak również wykonania ich duplikatu na czas prowadzenia właściwych prac konserwatorskich. Fotogrametria jako technika rekonstrukcji umożliwia tworzenie obrazów przestrzennych detali architektonicznych z płaskich zdjęć dwuwymiarowych. Celem artykułu będzie przedstawienie wyników prac nad autorskim algorytmem rekonstrukcji obrazu umożliwiającego, szybkie, zoptymalizowane pod względem czasowym i jakościowym, wykonanie kopii zastępczej fragmentów detali architektonicznych. W treści artykułu przedstawione zostaną zarówno zalety, jak i ograniczenia zastosowanej metody. Ze względu na obszerność materiału artykuł podzielony został na część I i II.

EN

During the use of buildings, architectural details undergo a natural decapitalization process, but finishing elements are often damaged as a result of acts of vandalism, and are often destroyed as a result of warfare. In the case of immovable monuments, there is a need to have an inventory of architectural details, their quick reconstruction in the event of damage, as well as to make a duplicate for the duration of the actual conservation work. Photogrammetry as a reconstruction technique allows for the creation of spatial images of architectural details from flat two-dimensional photographs. The aim of the article is to present the results of work on the author’s image reconstruction algorithm that allows for the quick, time- and quality-optimized creation of a replacement copy of fragments of architectural details. The paper will present both the advantages and limitations of the method used. Due to the extensiveness of the material, the paper is divided into parts I and II.

7

Zabezpieczenie detalu architektonicznego obiektu zabytkowego z zastosowaniem fotogrametrii. Część II

Banaś Anna, Niedostatkiewicz Maciej

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 3

114--117

PL

Podczas eksploatacji obiektów budowlanych detale architektoniczne ulegają procesowi naturalnej dekapitalizacji, jednak często elementy wykończeniowe uszkadzane są również w wyniku aktów wandalizmu, nierzadko też ulegają zniszczeniu w następstwie działań wojennych. W przypadku obiektów będących zabytkami nieruchomymi istnieje potrzeba posiadania inwentaryzacji detali architektonicznych, ich szybkiego odtworzenia w przypadku uszkodzenia, jak również wykonania ich duplikatu na czas prowadzenia właściwych prac konserwatorskich. Fotogrametria jako technika rekonstrukcji umożliwia tworzenie obrazów przestrzennych detali architektonicznych z płaskich zdjęć dwuwymiarowych. Celem artykułu będzie przedstawienie wyników prac nad autorskim algorytmem rekonstrukcji obrazu umożliwiającego szybkie, zoptymalizowane pod względem czasowym i jakościowym, wykonanie kopii zastępczej fragmentów detali architektonicznych. W treści artykułu przedstawione zostaną zarówno zalety, jak i ograniczenia zastosowanej metody. Ze względu na obszerność materiału artykuł podzielony został na część 1 i 2. Niniejsza publikacja stanowi drugą część artykułu.

EN

During the use of buildings, architectural details undergo a natural decapitalization process, but finishing elements are often damaged as a result of acts of vandalism, and are often destroyed as a result of warfare. In the case of immovable monuments, there is a need to have an inventory of architectural details, their quick reconstruction in the event of damage, as well as to make a duplicate for the duration of the actual conservation work. Photogrammetry as a reconstruction technique allows for the creation of spatial images of architectural details from flat two-dimensional photographs. The aim of the article is to present the results of work on the author’s image reconstruction algorithm that allows for the quick, time- and quality-optimized creation of a replacement copy of fragments of architectural details. The paper will present both the advantages and limitations of the method used. Due to the extensiveness of the material, the paper is divided into parts 1 and 2. This publication is part 2 of the paper.

8

Remont i przebudowa Spichlerza Dworskiego Kossaków z zachowaniem siedliska nietoperzy

Juraszek Janusz, Siry Roman, Walusiak Hubert

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 6

163--166

PL

Artykuł opisuje remont i przebudowę Spichlerza Dworskiego Kossaków w Górkach Wielkich, który po latach zaniedbań został przekształcony w Centrum Edukacyjno-Kulturalne. Projekt zakładał zachowanie historycznego charakteru budynku oraz ochronę zamieszkujących piwnicę nietoperzy – Gacków brunatnych. Przed rozpoczęciem prac przeprowadzono szczegółową ocenę techniczną obiektu, wykazującą liczne uszkodzenia konstrukcyjne. W trakcie modernizacji zadbano o zastosowanie nowoczesnych instalacji, energooszczędnych rozwiązań i wzmacnianie elementów konstrukcyjnych. Istotną kwestią było zapewnienie nietoperzom odpowiednich warunków – przygotowano tymczasowe schronienie i dostosowano harmonogram robót do cyklu życia zwierząt. Zachowano mikroklimat piwnicy i oryginalne szczeliny, które służą jako kryjówki. Prace remontowe były konsultowane z ekspertami chiropterologii. Projekt stanowi przykład dobrych praktyk łączących ochronę przyrody z adaptacją zabytków. Pokazuje, że możliwa jest równowaga między rozwojem a troską o środowisko.

EN

The article describes the renovation and reconstruction of the Kossak Family Manor Granary in Górki Wielkie, which, after years of neglect, was transformed into an Educational and Cultural Center. The project aimed to preserve the historical character of the building while protecting the brown long-eared bats inhabiting the basement. Before the work began, a detailed technical assessment of the structure was conducted, revealing numerous structural damages. During the modernization process, special attention was given to the implementation of modern installations, energy-efficient solutions, and the reinforcement of structural elements. A key aspect of the project was ensuring appropriate conditions for the bats – temporary shelters were prepared, and the work schedule was adjusted to the animals life cycle. The basement’s microclimate and original crevices, which serve as hiding places, were preserved. The renovation work was carried out in consultation with chiropterology experts. The project serves as an example of best practices in combining nature conservation with the adaptation of historical buildings. It demonstrates that a balance between development and environmental care is achievable.

9

Dwukrotna relokacja kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gliwicach – analiza i ocena zmian architektonicznych i konstrukcyjnych

Tunkel Magda

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 6

32--36

PL

W artykule opisano historię drewnianego kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gliwicach, który dwukrotnie relokowano – w 1913 i 1992 roku. W wyniku tych działań świątynia całkowicie utraciła oryginalne cechy architektoniczne i konstrukcyjne. Brak odpowiedniej opieki konserwatorskiej po pierwszym przeniesieniu doprowadził do degradacji obiektu, a druga relokacja i niewłaściwe składowanie elementów spowodowały niemal całkowite zniszczenie budulca. Ostatecznie w 2000 r. kościół odbudowano jako rekonstrukcję, wykorzystując tylko nieliczne oryginalne fragmenty. Artykuł porusza również temat relokacji jako formy ochrony zabytków – zarówno udanych, jak i tych, które przyczyniły się do utraty dziedzictwa kulturowego.

EN

The article discusses the history of the wooden Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Gliwice, which was relocated twice – in 1913 and 1992 [1]. As a result of these relocations, the church completely lost its original architectural and structural features. The lack of appropriate conservation measures following the first relocation led to the degradation of the structure, while the second relocation and improper storage of elements caused the near-total destruction of the original building material. Ultimately, in 2000, the church was rebuilt as a reconstruction, incorporating only a few original fragments. The article also addresses the issue of relocation as a method of heritage preservation – highlighting both successful examples and those that resulted in the loss of cultural heritage.

10

The burden of excess. Issues in Unified Management Policy for Gdańsk’s Five Historic Monuments

Mączkowska Bogumiła, Samól Piotr

Ochrona Dziedzictwa Kulturowego

|

2025

|

Nr 24

47--67

EN

Historical monuments constitute a prestigious distinction for sites of particular significance to cultural heritage. There are five such sites in Gdańsk, whose management—despite their formal status—still faces various challenges arising from fragmented ownership structures, incomplete local development plans, and a lack of legal instruments and common municipal policy. The example of Gdańsk demonstrates that recognition as a historical monument does not automatically guarantee effective heritage protection. Effective protection requires the coordination of all owners’ actions, which would lead to the establishment of a unified management policy for historical monuments at the local level, ensuring the durability and coherence of the city’s cultural heritage.

PL

Pomniki historii stanowią prestiżowe wyróżnienie dla obiektów o szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego. W Gdańsku znajduje się pięć takich obiektów, którymi zarządzanie, pomimo formalnego statusu, wciąż napotyka różne trudności wynikające z rozdrobnionej struktury własności, fragmentarycznych planów miejscowych oraz braku narzędzi prawnych i spójnej polityki miasta. Przykład Gdańska pokazuje, że samo uznanie obiektu za pomnik historii nie zapewnia automatycznie skutecznej ochrony dziedzictwa. Taka ochrona wymaga skoordynowania działań wszystkich właścicieli, które doprowadziłoby do utworzenia wspólnej polityki zarządzania pomnikami historii na poziomie lokalnym, w taki sposób, by zapewnić trwałość i spójność dziedzictwa kulturowego na terenie miasta.

11

Tests of strengthened and unstrengthened masonry arches subjected to horizontal forces on supports

Biernacki Jan, Drobiec Łukasz

Materiały Budowlane

|

2025

|

nr 8

11--17

EN

The article discusses the influence of horizontal compressive and tensile forces on arched masonry structures, especially in the context of terrain deformations caused by mining activities. The results of laboratory tests on models of masonry rib reinforced with FRCM technology and prefabricated reinforced concrete reinforcement are presented. The analyses showed a significant increase in the load‑bearing capacity of the reinforced elements and a delay in the moment of damage occurrence. The results indicate the effectiveness of modern reinforcement methods in protecting historic structures.

PL

W artykule omówiono wpływ poziomych sił ściskających i rozciągających na murowane konstrukcje łukowe, przede wszystkim w kontekście deformacji terenu wywołanych działalnością górniczą. Przedstawiono wyniki badań laboratoryjnych przeprowadzonych na modelach fragmentów żeber wzmacnianych w technologii FRCM oraz prefabrykowanym wzmocnieniem żelbetowym. Analizy wykazały istotne zwiększenie nośności wzmocnionych elementów oraz opóźnienie momentu powstania uszkodzeń. Wyniki wskazują na skuteczność nowoczesnych metod wzmacniania w ochronie konstrukcji zabytkowych.

12

Współczesne ingerencje w historyczne ruiny zamków średniowiecznych w Polsce – konfrontacja praktyki z teorią konserwatorską

Szumiński Konrad

Builder

|

2025

|

R.29, nr 11

14--18

PL

Celem artykułu jest wskazanie typów współczesnych ingerencji w historyczne ruiny zamków średniowiecznych w Polsce oraz ocena ich zgodności z teorią konserwatorską. Metodyka badawcza obejmowała kwerendę literatury, weryfikację zebranych danych podczas wizyt terenowych oraz studia porównawcze. W rezultacie zidentyfikowano cztery główne typy interwencji, które posłużyły do klasyfikacji analizowanych obiektów do pięciu kategorii o różnym stopniu przekształceń. Wyniki badań mogą posłużyć jako narzędzie wspierające pracę konserwatorów zabytków w formułowaniu zaleceń konserwatorskich mających na celu ochronę autentyzmu ruin.

EN

This article aims to identify and classify the types of contemporary interventions in the historical ruins of medieval castles in Poland and to assess their consistency with conservation theory. The research methodology included a literature review, verification of collected data during site visits, and comparative studies. As a result, four main types of interventions were identified, which served to classify the analyzed objects into five categories with varying levels of transformation. The research findings can serve as a tool to support the work of monument conservators in formulating conservation recommendations aimed at protecting the authenticity of the ruins.

13

Ochrona zabytków czy ochrona przyrody?

Zarzycki Wojciech

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 12

12--15

PL

Kilka lat temu brałem udział w projekcie naukowym, którego celem było stwierdzenie, jakie rośliny i zbiorowiska roślinne występują na zabytkowych grodziskach. Wyniki były zdumiewające – na niektórych występowały nawet ekstremalnie rzadkie obuwiki! Rodzi to pewne wątpliwości: czy da się skutecznie chronić te zabytki bez wpływania na przyrodę?

14

Konserwator zabytków w dzisiejszych czasach

Słomka Wojciech

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 12

20--21

PL

Obecnie ochrona elementów zabytkowych naszych miast została poszerzona o wpływ zmieniającego się klimatu na te obiekty. Nierzadko określenie tego rodzaju oddziaływań i wydanie stosownych zaleceń jest trudne, tym bardziej, że mają być one sprawdzalne w długiej perspektywie czasu.

15

Do legal regulations support the protection of objects listed the register of monuments from natural degradation?

Konopski Przemysław, Pilch Roman

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2024

|

Z. 21

73--120

EN

The protection of registered monuments constitutes a crucial element of national heritage preservation policy, with appropriate legal frameworks playing a fundamental role. This article analyzes the current legal status of monument protection in Poland, highlighting the need for systemic legislative changes to enable more effective protection of properties with historical and cultural value. The research reveals significant shortcomings in existing regulations, leading to the marginalization of less prominent objects and ambiguity in their classification and conservation status. Furthermore, the article addresses the pressure from investors and developers to adapt buildings to current needs through changes in usage, often resulting in compromises that jeopardize the authenticity of monuments. The study emphasizes the need for a comprehensive system of financing and support for private owners of monuments, as well as the importance of an integrated approach to dilapidated objects losing their authenticity due to a lack of government support. Consequently, the proposed changes aim to improve the management and protection of these objects from degradation, ensuring that this valuable element of cultural heritage is preserved for future generations.

PL

Ochrona zabytków wpisanych do rejestru stanowi kluczowy element polityki zachowania dziedzictwa narodowego, a odpowiednie regulacje prawne odgrywają fundamentalną rolę w tym procesie. W artykule zanalizowano aktualny stan prawny dotyczący ochrony zabytków w Polsce, wskazując na konieczność wprowadzenia systemowych zmian w zakresie legislacji, które umożliwią skuteczniejszą ochronę nieruchomości o wartości historycznej i kulturowej. Przeprowadzone badania ujawniają istotne braki w istniejących przepisach, które prowadzą do marginalizacji mniej wartościowych obiektów oraz do wprowadzania niejednoznaczności w kwestii ich klasyfikacji zachowania jako zabytek. Ponadto zwrócono uwagę na presję zmian mających na celu dostosowanie budynków do aktualnych potrzeb poprzez zmiany sposobu użytkowania ze strony inwestorów i deweloperów, co często skutkuje kompromisami zagrażającymi autentyczności zabytków. W opracowaniu wskazano na potrzebę stworzenia kompleksowego systemu finansowania oraz wsparcia dla prywatnych właścicieli zabytków, a także na znaczenie zintegrowanego podejścia do zniszczonych obiektów tracących swój autentyzm w związku z brakiem wsparcia przez instytucje rządowe. W rezultacie proponowane zmiany mają na celu lepsze zarządzanie i ochronę obiektów przed ich degradacją, tak aby wartościowy element dziedzictwa kulturowego pozostał zachowany dla przyszłych pokoleń.

16

Zabytkowe altany fotograficzne – utracone dziedzictwo?

Gębarowska Katarzyna

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 79

150--167

PL

Nowe trendy w urbanistyce owocują przeniesieniem się fotografów komercyjnych z miast na obszary wiejskie, wskazując na zmniejszenie znaczenia tradycyjnych zakładów fotograficznych w krajobrazie kulturowym miasta. Przemiany te są elementem szerszych trendów społecznych i technologicznych: w erze cyfryzacji tradycyjna fotografia przeżywa renesans, co świadczy o pragnieniu powrotu do estetyki i tradycji. Autorka bada ten proces, zwracając uwagę na rosnącą popularność szklarni fotograficznych jako alternatyw dla tradycyjnych studiów, które czerpią z tradycji XIX- -wiecznych altan fotograficznych. Stanowi to przyczynek do przyjrzenia się losom zabytkowych altan fotograficznych w Polsce, które w ciągu stu lat prawie całkowicie zniknęły z naszego krajobrazu. Autorka ilustruje to zjawisko, analizując losy trzech historycznych altan: w Bydgoszczy, Mielcu i Szczecinie, podkreślając konieczność ochrony i dokumentacji takich altan w Polsce.

EN

New trends in urban planning are leading commercial photographers to relocate from cities to rural areas, indicating a decline in the significance of traditional photography studios in the urban cultural landscape. These changes are part of broader social and technological trends: in the digital age, traditional photography is experiencing a renaissance, reflecting a desire to return to aesthetics and tradition. The author explores this process, highlighting the growing popularity of photographic greenhouses as alternatives to traditional studios, which draw on the tradition of nineteenth-century photographic glassed-in ateliers. This serves as a prompt to examine the fate of historic photographic studios in Poland, which have almost entirely disappeared from our landscape over the past hundred years. The author illustrates this phenomenon by analyzing the fate of three historic photography studios with full glass roof in Bydgoszcz, Mielec, and Szczecin, emphasizing the need for the protection and documentation of such studios in Poland.

17

Inkoherencja postanowień konwencji haskiej z roku 1954 i znaczenia informacji o zasobach dziedzictwa na przykładzie konfliktu zbrojnego w Ukrainie

Gwardzińska-Chowaniec Żaneta

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 80

21--30

PL

Eskalacja rosyjsko-ukraińskiego konfliktu zbrojnego w 2024 r. wpłynęła na zmianę myślenia decydentów politycznych o ochronie dóbr kultury podczas konfliktów zbrojnych. Działania wojenne w Ukrainie ukazały, że nie da się ocalić wszystkich dóbr kultury podczas konfliktów zbrojnych, a posiadanie procedur na wypadek tych konfliktów jest niewystarczające, gdyż aby móc zastosować procedurę, trzeba mieć zaplecze osobowe i techniczne do jej realizacji. W artykule poczyniono rozważania dotyczące inkoherencji postanowień konwencji haskiej z 1954 i znaczenia informacji o zasobach dziedzictwa. Całość rozważań oparto na przykładzie trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Poczynione rozważania ukazują rolę i znaczenie bezpieczeństwa informacji w zarządzaniu dziedzictwem podczas konfliktów zbrojnych oraz mogą stanowić przyczynek do dyskusji nad uaktualnianiem i usprawnianiem aktualnych procedur.

EN

The escalation of the Russo-Ukrainian armed conflict in 2024 has influenced a change in policymakers’ thinking about the protection of cultural property during armed conflicts. The hostilities in Ukraine have shown that it is not possible to save all cultural property during armed conflicts, and that having procedures in place for these conflicts is insufficient, as in order to be able to apply a procedure, one must have the personnel and technical facilities to implement it. The article makes a consideration of the incoherence of the provisions of the 1954 Hague Convention and the importance of information on heritage assets. The whole consideration is based on the example of the ongoing Russo-Ukrainian war. The considerations made show the role and importance of information security in heritage management during armed conflicts and can contribute to the discussion on updating and improving current procedures.

18

Copying Geological Relics in the Process of Preservation and Restoration of Architectural Monuments

Stasyuk Оlena, Dziubanovska Tetiana

Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych

|

2024

|

T. 20, nr 3

40--44

EN

Lviv is a historic city known for its architectural landmarks. The historic part of Lviv, which is included in the UNESCO World Heritage List, has the majority of its buildings constructed from stone. This architecture – walls, towers, townhouses on Rynok Square, sacred structures, and so on – requires preservation, constant care, and often restoration. For professional and thorough restoration of stone objects, it is essential to understand the nature of the material from which the monument was built. Here, collaboration with the Faculty of Geology at Lviv University provides invaluable support. Professors and geology students study the geological material from which Lviv was built, including its precise dating and origin. Such information is particularly valuable when it is necessary to supplement damaged details or replicate lost ones.At the same time, during such detailed study of geological materials on Lviv’s streets, geology students discover fossils or remnants of ancient organisms, which are valuable scientific objects. Most often, these are various shells, and sometimes plant leaves. A true gem discovered on a stone in a street curb at 6 Akademika Hnatyuka Street in Lviv is a fossil of a starfish. This unique and extraordinary geological relic undoubtedly deserves preservation. Simultaneously, this geological relic is part of the city’s street, meaning it is part of its architecture, and currently cannot be removed.As part of the collaboration between Lviv University and Polytechnic University, involving the Department of Geology and the Department of Architecture and Restoration, a mold was taken from the relic, and subsequently, a replica of the starfish fossil was created. Today, the object is housed in the university’s geological museum and is one of its valuable exhibits. This article analyzes the methodology for copying geological relics and presents the step-by-step process of creating a copy of such a relic, using the example of the starfish from Lviv.

PL

Lwów jest historycznym miastem znanym ze swoich zabytków architektury. Historyczna część Lwowa, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, składa się głównie z budynków wykonanych z kamienia. Ta architektura – mury, wieże, kamienice na Rynku, budowle sakralne itp. – wymaga zachowania, stałej troski, a często także restauracji. Aby profe-sjonalnie i dokładnie restaurować kamienne obiekty, istotne jest zrozumienie natury materiału, z którego wykonano dany zabytek. W tym aspekcie nieocenioną okazuje się współpraca z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Lwowskiego. Wykładow-cy i studenci geologii badają materiał geologiczny, z którego zbudowano Lwów, wyjaśniają jego dokładne datowanie oraz pochodzenie. Takie informacje są szczególnie cenne w przypadku konieczności uzupełnienia uszkodzonych detali lub wy-konania replik elementów utraconych.Równocześnie, podczas szczegółowego badania materiałów geologicznych na ulicach Lwowa, studenci geologii odkrywają skamieniałości, które są cennymi obiektami naukowymi. Najczęściej są to różnorodne muszle, czasami liście roślin. Prawdziwą perełką odkrytą na kamieniu w krawężniku ulicznym pod adresem ul. Akademika Hnatiuka 6 we Lwowie jest skamieniałość rozgwiazdy. Jest to unikatowy i wyjątkowy zabytek geologiczny, który bez wątpienia zasługuje na zachowanie. Jednocześ-nie ten zabytek geologiczny jest częścią ulicy miasta, a więc także częścią jego architektury, i obecnie nie można go usunąć.W ramach współpracy pomiędzy Uniwersytetem Lwowskim a Politechniką, Katedrą Geologii i Katedrą Architektury i Re-stauracji, wykonano formę od reliktu, a następnie kopię skamieniałości rozgwiazdy. Obecnie obiekt znajduje się w muzeum geologicznym uniwersytetu i jest jego cennym eksponatem. W artykule przeanalizowano metodykę kopiowania zabytków geologicznych oraz przedstawiono kolejne etapy wykonania kopii na przykładzie rozgwiazdy z miasta Lwowa.

19

Waloryzacja przedwojennego modernizmu. Casus Wyższej Szkoły Dziennikarskiej w Warszawie

Omilanowska-Kiljańczyk Małgorzata

Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce

|

2024

|

nr 7

270--305

PL

Gmach Wyższej Szkoły Dziennikarskiej przy ul. Rozbrat 44a w Warszawie, zaprojektowany został przez Stefana Tomorowicza i zbudowany w ciągu jednego sezonu budowlanego w 1936 r. Uszkodzony w czasie działań wojennych gmach został rychle odbudowany, przekazany władzom PZPR na ośrodek szkoleniowy i rozbudowany o skrzydło w formach socrealizmu wg projektu „Tygrysów”, czyli architektów Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego w 1950 r. oraz uzupełniony w l. 1973 –1974 o wieżowiec hotelu wg projektu Adama Kowalewskiego. Zespół biurowy, w tym przedwojenny gmach, został rozebrany w sierpniu 2023 r. W artykule poddano refleksji kwestie, które zaważyły na decyzji o nieobjęciu budynku ochroną konserwatorską, co umożliwiło jego zniszczenie.

EN

The School of Journalism building at No. 44 Rozbrat Street in Warsaw was designed by Stefan Tomorowicz and built over a single construction season in 1936. Damaged during wartime hostilities the building was quickly rebuilt and transferred to the PZPR Polish United Workers Party authorities as a training center and also expanded to include a wing in line with a design that is Socialist Realism in form developed by the “Tigers”—Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński, and Eugeniusz Wierzbicki—in 1950, expanded again in 1973 to include a high–rise hotel designed by Adam Kowalewski. The office complex, including the prewar building, was demolished in 2023. The article presents certain reflections in this matter that weighed in on the decision not to encompass the building with heritage protection, which made it possible to destroy it.

20

New proposal for the former synagogue in Kielce

Doroz-Turek Małgorzata, Juruś Jagoda, Brynza Kataryna, Rubak Zuzanna

Structure and Environment

|

2024

|

Vol. 16, no. 1

34--47

EN

The current trend of conservation of immovable monuments is - in addition to ongoing maintenance and protection - adaptation. Simply taking care of a monument is not an effective way to keep it in good repair if it is not used. Utility is the primary function of architecture, as buildings are erected for this purpose only. No building can survive without function, especially a centuries-old one. This is because the lack of a user condemns any monument to destruction, which leads to ruin and, ultimately, to demolition. Therefore, proper adaptation to new functions and current technical conditions is necessary. In the process of adaptation, all the heritage values of the object should be brought out and only then should new ones be introduced, taking into account the integrity of the monument and ensuring authenticity. Sacred architecture has special cultural and historical values, both tangible and intangible, i.e. spiritual. Continually discussed adaptations of religious buildings in the case of Judaic religious buildings destroyed and abandoned after World War II proved to be the best way to reclaim synagogues. The Kielce synagogue is one of the early examples of adaptation to another function. The building, destroyed during World War II, was rebuilt in the 1950s in a different form than the original one, for use as an archive. This historic building, however, has been standing useless for more than a decade now, and this fact has a destructive effect on its heritage value, therefore it is necessary to take action as soon as possible. Numerous concepts for this building located in a prestigious area in Kielce can be produced, which will be presented and evaluated in terms of substantive potential of utilizing its value in a new incarnation.

PL

Nurtem współczesnej ochrony zabytków nieruchomych jest nie tylko bieżąca konserwacja i ochrona, ale adaptacja. Samo dbanie o zabytek nie jest skuteczną metodą utrzymania w dobrej kondycji każdego obiektu, jeśli nie będzie użytkowany. Użyteczność to podstawowe zadanie architektury, ponieważ tylko z tego powodu tworzone są budowle. Żaden budynek nie przetrwa bez funkcji, a szczególnie wiekowy. Brak użytkownika skazuje bowiem każdy zabytek na zniszczenie, co doprowadza do ruiny, a z czasem skazuje na rozbiórkę. Dlatego konieczna jest właściwa adaptacja na nowe funkcje i do obecnych warunków technicznych. W procesie adaptacji powinno się wydobyć wszystkie wartości zabytkowe obiektu i dopiero wprowadzać nowe, uwzględniając integralność zabytku i wpisujące się w autentyczność. Szczególne wartości zabytkowe ma architektura sakralna, zarówno te materialne, jak i niematerialne - duchowe. Cały czas poddawane dyskusji adaptacje obiektów sakralnych w przypadku zniszczonych i opuszczonych po drugiej wojnie światowej budynków kultu religii judaistycznej okazały się najlepszą metodą na odzyskanie synagog. Kielecka synagoga należy do wczesnych przykładów adaptacji na inną funkcję. Budynek zniszczony w czasie drugiej wojny światowej odbudowano w latach 50. XX wieku, w innej formie niż pierwotna z przeznaczeniem na archiwum. Obecnie jednak ten historyczny budynek od ponad dekady stoi bezużyteczny, a fakt ten ma destrukcyjny wpływ na zabytkową substancję, dlatego konieczne jest jak najszybsze podjęcie działań. Pomysłów na ten obiekt w prestiżowej lokalizacji w Kielcach jest wiele, zostaną one przybliżone i ocenione pod względem możliwości merytorycznego wykorzystania jego wartości w nowym „wcieleniu”.