Infrastruktura krytyczna (IK) stanowi fundament funkcjonowania państwa, obejmując systemy i usługi kluczowe dla bezpieczeństwa obywateli oraz stabilności gospodarczej. Zapewnienie nieprzerwanego dostarczania energii elektrycznej, ciepła i chłodu jest priorytetowe w sytuacjach awaryjnych, katastrofach naturalnych lub celowych zakłóceniach. W artykule zaprezentowano mobilny Hybrydowy Układ Kogeneracyjny (HUK) jako rozwiązanie wspierające funkcjonowanie IK, umożliwiające produkcję energii w trybie off-grid z wykorzystaniem różnych paliw alternatywnych. Trigeneracyjny HUK przetwarza energię z oleju napędowego B7, a dzięki elastycznej konstrukcji może wykorzystywać biopaliwa (np. FAME, SVO) oraz paliwa syntetyczne, co sprzyja dekarbonizacji i ogranicza zależność od tradycyjnych paliw kopalnych. W nagłych przypadkach HUK pozwala na szybkie wdrożenie w lokalizacjach krytycznych, takich jak szpitale czy bazy wojskowe, gwarantując ciągłość dostaw energii i podnosząc odporność IK na zakłócenia. W niniejszym rozdziale podkreślono potencjał zastosowania HUK w dekarbonizacji energetyki oraz zwiększeniu niezależności energetycznej w kluczowych obszarach operacyjnych.
EN
Critical infrastructure (CI) forms the foundation of a nation’s functioning, encompassing systems and services essential to the safety of citizens and economic stability. Ensuring the uninterrupted supply of electricity, heat, and cooling is a priority in emergency situations, natural disasters, or deliberate disruptions. This article presents a mobile Hybrid Cogeneration System (HCS) as a solution to support CI operations, enabling off-grid energy production using various alternative fuels. The trigeneration HCS converts energy from diesel fuel B7, and its flexible design allows the use of biofuels (e.g., FAME, SVO) and synthetic fuels, promoting decarbonization and reducing dependence on traditional fossil fuels. In emergencies, HCS can be rapidly deployed in critical locations, such as hospitals or military bases, ensuring continuous energy supply and enhancing CI resilience to disruptions. The chapter highlights the potential of HCS in decarbonizing the energy sector and increasing energy independence in key operational areas.
W artykule, na bazie układu cieplnego bloku jądrowego AP 1000, przedstawiono koncepcję układu kogeneracyjnego do jednoczesnej produkcji energii elektrycznej i ciepła sieciowego. Model układu kogeneracyjnego został stworzony w programie Ebsilon. Zaproponowano człon ciepłowniczy składający się z czterech wymienników ciepłowniczych. Trzy z tych wymienników są zasilane parą z upustów pobieranych z trzech części niskoprężnej turbiny a czwarty wymiennik ciepłowniczy zasilany jest parą z przelotni. Do oceny osiągów bloku kogeneracyjnego zastosowano następujące parametry: moc i sprawność elektryczną bloku, sprawność kogeneracyjną i współczynnik ubytku mocy elektrycznej. Z przeprowadzonej analizy wynika, że zaproponowany człon ciepłowniczy dla 100% obciążenia ciepłowniczego może dostarczyć do 1000 MW cieplnych i wykorzystania jej do zasilania dużego systemu ciepłowniczego.
EN
This article, based on the thermal system of the AP 1000 nuclear power plant, presents the concept of a cogeneration system for the simultaneous production of electricity and district heating. The cogeneration system model was created in Ebsilon software. A heating (co generation) system consisting of four heat exchangers was proposed. Three of these heat exchang- ers are supplied with steam from bleeds drawn from three sections of the low-pressure steam turbine, while the fourth heat exchanger is supplied with steam. from the turbine HP-LP passage The following parameters were used to evaluate the perfor- mance of the cogeneration unit: the unit's electrical power and efficiency, cogeneration efficiency, and the electrical power loss coefficient. The analysis shows that the proposed cogeneration mode can deliver up to 1000 MW of thermal energy at 100% heat load, which could be used to supply heat to a large district heating system.
Wydawnictwo „Nowa Energia” zorganizowało XII Konferencję „Nowe kierunki Kogeneracji”, która odbyła się w dniach 4-6 lutego 2024 r. w Ciechanowie. Partnerem tegorocznej edycji była ELEKTROCIEPŁOWNIA CIECHANÓW Sp. z o.o. Konferencję moderował prof. dr hab. inż. Wojciech Bujalski, Dyrektor Instytutu Techniki Cieplnej na Politechnice Warszawskiej.
Wodociągi Chrzanowskie to dziś nie tylko operator infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, ale złożony organizm inżynieryjno-środowiskowy, który wdraża strategię głębokiej transformacji energetycznej i surowcowej.
Dobre rozwiązania są kluczem do sukcesu każdej inwestycji i najczęściej to właśnie o nich rozmawiamy, chwalimy się, prezentujemy. Ale czy nie powinniśmy mówić również o wdrożeniach, które nie do końca prawidłowo funkcjonują i przysparzają nam kłopotów eksploatacyjnych?
Lata 2019-2024 w MPEC Nowy Sącz to czas realnej transformacji energetycznej. Spółka zrealizowała sześć projektów z dofinansowaniem zewnętrznym, pozyskała środki w ramach dwóch aukcji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki na premię kogeneracyjną, podłączyła ponad 110 obiektów.
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Celem pracy jest przedstawienie aktualnego stanu technologii biogazowych w Polsce oraz ocena możliwości wdrożenia nowoczesnych metod produkcji, oczyszczania i wykorzystania biogazu. Analiza wykazała, że w Polsce przeważają instalacje fermentacji mokrej pracujące w warunkach mezofilowych, z kolei wytwarzany biogaz jest wykorzystywany przede wszystkim w procesach kogeneracji, w których jednocześnie wytwarzana jest energia elektryczna i ciepło. Natomiast technologie uszlachetniania biogazu i produkcji biometanu rozwijają się dopiero w ograniczonym zakresie. Wyniki wskazują, że dalszy rozwój sektora wymaga rozbudowy infrastruktury gazowej, wsparcia legislacyjnego oraz wdrażania efektywnych i ekonomiczne opłacalnych technologii oczyszczania biogazu.
EN
The aim of this study is to present the current state of biogas technologies in Poland and to assess the potential for implementing modern methods of biogas production, purification, and utilization. The analysis revealed that wet fermentation installations operating under mesophilic conditions predominate in Poland, while the produced biogas is primarily used in cogeneration processes, generating electricity and heat simultaneously. In contrast, biogas upgrading and biomethane production technologies are still developing to a limited extent. The results indicate that further development of the sector requires the expansion of gas infrastructure, legislative support, and the implementation of efficient and economically viable biogas purification technologies.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Artykuł analizuje kwestie stref planowania awaryjnego (EPZ) wokół elektrowni jądrowych wykorzystywanych do produkcji ciepła sieciowego. Omawiane są trzy praktyczne modele regulacyjne: chiński, fiński i szwajcarski. Zestawienie tych przykładów pokazuje, jak odmienne systemy prawne łączą wymogi bezpieczeństwa radiologicznego z potrzebami miejskich sieci ciepłowniczych. Studium wybranych przypadków wskazuje, iż zarówno duże bloki energetyczne, jak i małe reaktory modułowe (SMR) mogą zasilać sieci ciepłownicze, nie powodując konieczności zmiany w podejściu do ustalania stref planowania awaryjnego, jeśli czynnik grzewczy pobierany jest z nieaktywnego obiegu. W odniesieniu do Polski autor wskazuje, że planowana elektrownia jądrowa na wybrzeżu, wsparta odpowiednia magistrala przesyłowa, mogłaby zasilić ciepłem aglomeracje Trójmiasta, a równoległy program SMR-ów otworzyłby drogę do niskoemisyjnego ogrzewania miast śródlądowych. Wykorzystanie energii jądrowej w ciepłownictwie może się stać jednym z najszybszych i najbezpieczniejszych sposobów głębokiej dekarbonizacji polskich sieci ciepłowniczych.
EN
The article examines the issue of emergency planning zones (EPZs) around nuclear power plants used for district heating. It discusses three practical regulatory models: Chinese, Finnish, and Swiss. A comparison of these examples shows how different legal frameworks reconcile radiological safety requirements with the needs of urban heating networks. Case studies show that both large power reactors and small modular reactors (SMRs) can supply district heating networks without requiring changes to the way EPZs are set, provided the heat carrier is drawn from a non-radioactive secondary circuit. Concerning Poland, the author points out that the planned coastal nuclear power plant supported by an appropriate transmission pipeline could heat the Tri-City area and that a parallel SMR programme would pave the way for low-emission heating in inland cities. The use of nuclear power in district heating could become one of the fastest and safest ways to deeply decarbonize Poland’s district heating networks.
W artykule przedstawiono kierunki transformacji energetycznej w sektorze wodociągowo kanalizacyjnym na przykładzie Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o. o. w Rybniku. Przedstawiono analizę zużycia energii w przedsiębiorstwie z uwzględnieniem kluczowych obiektów infrastruktury własnej. Opisano zrealizowane kierunki transformacji oraz uzyskane efekty i perspektywy rozwoju dla osiągnięcia w przyszłości maksymalnej niezależności energetycznej.
EN
The article presents the directions of energy transformation in the water supply and sewage sector based on Water and Wastewater Ltd. Company in Rybnik. An analysis of the company's energy consumption is presented, taking into account key internal infrastructure facilities. It describes the transformation directions realized and the results obtained and the development prospects for achieving maximum energy independence in the future.
Systemy ciepłownicze i chłodnicze mają odgrywać w Europie coraz większą rolę, osiągając 48-proc. udział w ogrzewaniu budynków do 2050 roku. Mają też duży potencjał tworzenia elastycznego systemu elektroenergetycznego przy rosnącej podaży energii odnawialnej i wykorzystaniu ciepła odpadowego, zwłaszcza w połączeniu z wielkoskalowymi pompami ciepła. Wraz z postępem renowacji zasobów budowlanych systemy ciepłownicze będą redukować temperatury zasilania, jednak tempo ich transformacji zależy także od szybkości cyfryzacji sektora energetycznego oraz rozwiązania problemu braku kadr. Inwestycje w edukację, szkolenia i transfer wiedzy mogą zapewnić rozwój tej branży oraz płynne przejście na czystsze i wydajniejsze systemy grzewcze.
Konieczność ograniczenia zużycia nieodnawialnych nośników energii pierwotnej oraz śladu węglowego w budownictwie wymaga zintegrowanego podejścia do procesu projektowania, budowy, eksploatacji i utylizacji budynków. Przy takim podejściu budynek należy traktować jako system energetyczny, w którym konieczna jest minimalizacja zapotrzebowania na energię użytkową, końcową oraz pierwotną. Wychodząc naprzeciw tym wymaganiom, Instytut Inżynierii Środowiska i Instalacji Budowlanych (IIŚiIB) Politechniki Poznańskiej rozpoczął współpracę z firmą Viessmann przy projekcie wodorowym, którego celem jest ocena efektywności energetycznej ogniwa paliwowego Vitovalor.
Sektor ciepłownictwa systemowego podlega zazwyczaj regulacji, z uwagi na jego znaczenie w zapewnianiu niezawodnego ogrzewania odbiorcom końcowym oraz ciepła na cele przemysłowe i użytkowe. Ponadto lokalne rynki ciepła funkcjonują zwykle w strukturze monopoli naturalnych, stąd regulacje pełnią również rolę ochrony konsumentów przed potencjalnym stosowaniem monopolistycznych praktyk przez przedsiębiorstwa ciepłownicze. Niemniej jednak stopień tych regulacji znacznie różni się w poszczególnych krajach, odzwierciedlając lokalne uwarunkowania polityczno-gospodarcze i społeczne. Celem artykułu jest analiza systemów taryfowania obowiązujących w Niemczech i Czechach oraz wskazanie rekomendacji dla krajowego sektora ciepła systemowego, stojącego w obliczu wyzwań związanych z transformacją energetyczną. Wybór tych państw został podyktowany różnym stopniem liberalizacji rynków krajów sąsiadujących z Polską, w których jednocześnie udział ciepłownictwa systemowego w pokrywaniu potrzeb cieplnych jest zbliżony. Rezultaty przeprowadzonej analizy wskazują, że rozwiązaniem wartym dalszych analiz na poziomie regulacyjnym jest wdrożenie trybu zatwierdzania taryf ex-post lub ex-post on request, bez konieczności każdorazowego przedkładania taryfy do zatwierdzenia Prezesowi URE. Na uwagę zasługuje również rozważenie zastosowania podejścia do kalkulacji taryf z wykorzystaniem taryfy wstępnej, która opiera się na wartościach oczekiwanych i końcowej, która uwzględnia rzeczywiste koszty i wolumeny dostarczonego ciepła.
EN
The district heating sector is regulated due to its importance in providing reliable heating to end consumers and heat for industrial and utility purposes. Additionally, local district heating markets often operate as natural monopolies, thus regulations also serve to protect consumers from potential monopolistic practices by heating companies. However, these regulations vary significantly between countries, reflecting local economic, social, and political conditions. This article aims to analyse the tariff systems in Germany and the Czech Republic and to develop recommendations for the national district heating sector. The choice of these countries was driven by the different levels of market liberalisation in Poland's neighbouring countries, where the scale of district heating and , its fuel structure are similar, allowing for the application of the results to the Polish context. The analysis results indicate that a regulatory approach worth further consideration is implementing ex-post or ex-post on request tariff approvals without requiring each tariff to be submitted for approval by the President of the Energy Regulatory Office. Additionally, it is noteworthy that the approach to tariff calculation uses a preliminary tariff based on expected values and a final tariff that accounts for actual costs and the amount of heat supplied.
Przedstawiono obserwacje wynikające z eksploatacji silników spalinowych stosowanych w przemyśle energetycznym jako stacjonarne agregaty prądotwórcze. Na podstawie zgromadzonych danych zaprezentowano przykłady diagnostyki właściwości oleju silnikowego. Przeprowadzono analizę oraz opisano wybrane właściwości analizowanego oleju mineralnego, a także dokonano oceny efektywności stosowania wybranych olejów w kontekście eksploatacji badanego silnika gazowego.
EN
An anal. of operating data of combustion engines used as stationary power generators in the energy industry was carried out. Diagnostic procedures for the properties of mineral engine oil during operation were discussed. The anal. included the compon. and phys. chem. properties of engine oil, such as the presence of elements, kinetic viscosity, acid and base no., as well as aging processes (oxidn. and nitration). Correlation anal. was carried out for the analyzed parameters, using the Pearson coeff. and Spearman rank correlation. It indicateed many relationships between elements and chem. indicators, which may be important in the study of contamination, oil degrdn. and operating processes.
W artkule przedstawiono porównanie dwóch biogazowni rolniczych o mocy elektrycznej 610 kW różniących się technologią mieszania substratu w komorach fermentacyjnych. Na podstawie zgromadzonych danych produkcji i wewnętrznego zużycia energii elektrycznej z okresu dwóch lat, obliczono i porównano stopień wykorzystania zainstalowanej mocy elektrycznej w biogazowniach.
EN
This paper presents a comparison of two agricultural biogas plants with installed electric power 610 kW, which they have a different technology used to mix the substrate in the fermenters. Based on the production and internal electricity consumption data obtained over a two-year period, the biogas plant electrical capacity factor was calculated and compared.
Cogeneration is one of the leading technologies. Over time, it has been activated by almost all developed and actively developing countries in the world. However, achieving high energy efficiency when investing in such production is not an absolute rule but a matter of a thorough technical and economic assessment of the existing conditions. The management teams of textile enterprises usually focus on improving the economic and operational results, but despite the benefits of cogeneration, they do not want to take risks in its implementation because it is related to large strategic investments in the sector. Conducting research to identify and analyze the specific operating conditions of the textile enterprise in question will allow for the analysis of the possibility of introducing cogeneration. Looking at the structure of the energy consumption of the two types of energy (heat and electricity), the dynamics of prices and the geographical location are a prerequisites for studying the possibilities of introducing joint production of heat and electricity at a large textile enterprise. In the publication, an analysis of primary energy consumption was performed, a heat balance of the considered enterprise was drawn up, and objective economic and technical parameters based on the characteristics of the technology were derived. Based on the analysis of the obtained results, conclusions have been drawn regarding the possibilities of implementing joint extraction of heat and electricity in textile enterprises. The scientific novelty has been demonstrated by applying a new approach for a complete solution, aiming to achieve cleaner production and increase the energy efficiency of the considered textile enterprise.
PL
Kogeneracja jest jedną z wiodących technologii. Z biegiem czasu została wprowadzona przez prawie wszystkie rozwinięte i aktywnie rozwijające się kraje na świecie. Jednak osiągnięcie wysokiej efektywności energetycznej przy inwestowaniu w taką produkcję nie jest absolutną regułą, ale kwestią dokładnej oceny technicznej i ekonomicznej istniejących warunków. Zarządy przedsiębiorstw tekstylnych zazwyczaj koncentrują się na poprawie wyników ekonomicznych i operacyjnych, ale pomimo korzyści płynących z kogeneracji, nie chcą podejmować ryzyka związanego z jej wdrożeniem, ponieważ wiąże się to z dużymi inwestycjami strategicznymi w sektorze. Przeprowadzenie badań mających na celu identyfikację i analizę specyficznych warunków funkcjonowania danego przedsiębiorstwa włókienniczego pozwoli na analizę możliwości wprowadzenia kogeneracji. Spojrzenie na strukturę zużycia dwóch rodzajów energii (ciepła i energii elektrycznej), dynamikę cen oraz położenie geograficzne są przesłankami do zbadania możliwości wprowadzenia wspólnej produkcji ciepła i energii elektrycznej w dużym przedsiębiorstwie włókienniczym. W artykule przeprowadzono analizę zużycia energii pierwotnej, sporządzono bilans cieplny rozpatrywanego przedsiębiorstwa oraz wyprowadzono obiektywne parametry ekonomiczne i techniczne oparte na charakterystyce technologii. Na podstawie analizy uzyskanych wyników wyciągnięto wnioski dotyczące możliwości wdrożenia wspólnego pozyskiwania ciepła i energii elektrycznej w przedsiębiorstwach tekstylnych. Wykazano nowatorskie podejście naukowe poprzez zastosowanie nowego podejścia do kompletnego rozwiązania, mającego na celu osiągnięcie czystszej produkcji i zwiększenie efektywności energetycznej rozważanego przedsiębiorstwa tekstylnego.
18 kwietnia 2024 r. został oddany do użytku ostatni element projektu Szafir w Tarnowskich Górach - zespół kogeneracyjny o mocy 0,99 MW zasilany gazem ziemnym i biogazem wyprodukowanym w lokalnej Centralnej Oczyszczalni Ścieków. Wcześniej, w ramach projektu, w należącej do Veolii Południe z Grupy Veolia term tarnogórskiej ciepłowni powstała, oddana w 2023 r., nowoczesna instalacja kogeneracyjna, oparta o dwa silniki gazowe, o mocy 2 MW każdy i kotłownię na paliwo biomasowe leśne o mocy 12 MW.
W latach 2022-2023 Elektrociepłownia Ciechanów Sp. z o.o. zrealizowała projekt pn. „Modernizacja systemu ciepłowniczego PEC w Ciechanowie Sp. z o.o.” polegający na budowie instalacji wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej w wysokosprawnej kogeneracji wykorzystującej OZE i gaz oraz modernizacji sieci przesyłowej i dystrybucyjnej ciepła w celu poprawy efektywności oraz bezpieczeństwa dostaw do odbiorców. Projekt na tyle odmienił oblicze przedsiębiorstwa co do zakresu podstawowej działalności, że po ponad 30 latach funkcjonowania jako Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Ciechanowie Sp. z o.o. firma zmieniła nazwę na Elektrociepłownia Ciechanów Sp. z o.o.
This paper presents the results of a study of a gas engine heat recovery system in terms of efficient use of the energy contained in the fuel, with the study performed determining the most efficient variant of gas engine operation. A comparison between the manufacturer’s data and the performance results was also made. Simulations performed on the system model allowed the optimum engine load range to be determined. The results of the analyses also indicated which variant of the engine heat recovery system is the most effective.
PL
W artykule przedstawiono wyniki badań układu odzysku ciepła silnika gazowego pod kątem efektywnego wykorzystania energii zawartej w paliwie, co pozwoliło na określenie najbardziej wydajnego wariantu pracy silnika gazowego. Dokonano również porównania danych producenta z wynikami osiąganych parametrów eksploatacyjnych. Przeprowadzone symulacje na modelu układu pozwoliły wyznaczyć optymalny zakres obciążeń silników. Wyniki analiz wskazały również, który wariant układu odzysku ciepła z silnika jest najbardziej efektywny.
W artykule przedstawiono wyniki badań układu odzysku ciepła silnika gazowego pod kątem efektywnego wykorzystania energii zawartej w paliwie, co pozwoliło na określenie najbardziej wydajnego wariantu pracy silnika gazowego. Dokonano również porównania danych producenta z wynikami osiąganych parametrów eksploatacyjnych. Przeprowadzone symulacje na modelu układu pozwoliły wyznaczyć optymalny zakres obciążeń silników. Wyniki analiz wskazały również, który wariant układu odzysku ciepła z silnika jest najbardziej efektywny
EN
This paper presents the results of a study of a gas engine heat recovery system in terms of efficient use of the energy contained in the fuel, with the study performed determining the most efficient variant of gas engine operation. A comparison between the manufacturer’s data and the performance results was also made. Simulations performed on the system model allowed the optimum engine load range to be determined. The results of the analyses also indicated which variant of the engine heat recovery system is the most effective.
20
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The results of research investment expenditures for the construction or modernization of industrial heat and power plants are presented. The modernization of these cogeneration power plants (usually low or medium power and fired with coal or other non-ecological fuels) is necessary due to the development of heat and electricity production in cogeneration. This will make it possible to meet the recommendations set out in the Green Deal, especially in the European Union’s Medium Combustion Plants Directive. The goal of the paper is to present a new approach to the annual cost in industrial cogeneration plants as a tool supporting the quick estimation of the costs of their modernization. The novelty of this approach is that it proposes a multidimensional estimation of the cost of risk when making the initial modernization decision. The proposed model can be used to quickly assess the level of investment expenditures necessary to decide on the stage of planned cogeneration plants modernization. Additionally, on the example of typical heat and power plants in the chemical industry, a simplified analysis of the impact of the increase in steam parameters on investment expenditures was carried out. Using the techniques of econometric modelling and computer applications, formulas were derived to roughly define the dependence of investment expenditures in cogeneration plants on steam parameters and power of the plant. This can be useful for decision-makers in the industrial cogeneration plants rational modernization planning process.
PL
Przedstawiono wyniki badań nakładów inwestycyjnych na budowę lub modernizację elektrociepłowni przemysłowych. Modernizacja tych elektrowni kogeneracyjnych (najczęściej małej lub średniej mocy, opalanych węglem lub innymi paliwami nieekologicznymi) jest konieczna ze względu na rozwój wytwarzania ciepła i energii elektrycznej w kogeneracji. Dzięki temu możliwe będzie spełnienie zaleceń zawartych w Zielonym Ładzie, w szczególności w unijnej dyrektywie w sprawie średnich obiektów energetycznego spalania. Celem artykułu jest przedstawienie nowego podejścia do kosztów rocznych w elektrociepłowniach przemysłowych jako narzędzia wspomagającego szybkie szacowanie kosztów ich modernizacji. Nowością tego podejścia jest zaproponowanie wielowymiarowego oszacowania kosztu ryzyka przy podejmowaniu wstępnej decyzji modernizacyjnej. Zaproponowany model pozwala na szybką ocenę poziomu nakładów inwestycyjnych niezbędnych do podjęcia decyzji o etapie planowanej modernizacji elektrociepłowni. Dodatkowo na przykładzie typowych elektrociepłowni przemysłu chemicznego przeprowadzono uproszczoną analizę wpływu wzrostu parametrów pary na nakłady inwestycyjne. Wykorzystując techniki modelowania ekonometrycznego oraz zastosowania komputerowe wyprowadzono wzory umożliwiające zgrubne określenie zależności nakładów inwestycyjnych w elektrociepłowniach od parametrów pary i mocy elektrowni. Może to być przydatne dla decydentów w procesie racjonalnego planowania modernizacji przemysłowych elektrociepłowni.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.