Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

The Nowa Huta phenomenon

Kurek Jan

Przestrzeń i Forma

|

2026

|

nr 66

169--192

EN

Nowa Huta – today's district of Krakow – was founded in 1949 as a worker-socialist rival to the intelligentsia of Krakow. It was designed as an ideal city, implementing the program and "spirit" of a socialist community. Designed as a space for 100,000 inhabitants, it now boasts 300,000 inhabitants. Initially, its architecture was dominated by a socialist realism, but in the subsequent decades, modernism entered the scene, followed by postmodernism in 1980s, . Here, for over 76 years, architects tested various urban and stylistic concepts. In 2004, as an exceptional example of de velopment and transformation, its urban layout was listed in the Register of Historic Monuments, and in 2019, Nowa Huta was declared a legally protected Cultural Park.

PL

Nowa Huta - dzisiejsza dzielnica Krakowa – powstała w 1949 roku jako robotniczo-socjalistyczna konkurencja dla inteligenckiego Krakowa. Zaprojektowano ją jako miasto idealne, realizujące pro gram i „ducha” socjalistycznej społeczności. Projektowana na 100 tys., dziś osiąga już 300 tyś. mieszkańców. W jej architekturze początkowo dominował socrealizm, ale w kolejnych dekadach wkroczył tu modernizm, a w latach 80. XX wieku postmodernizm. Tutaj, przez ponad 76 lat, architekci testowali różne koncepcje urbanistyczne i stylistyczne. W 2004 roku, jako wyjątkowy przykład rozwoju i przemian, jej układ urbanistyczny wpisano do Rejestru Zabytków, a w 2019 roku Nową Hutę uznano za chroniony prawem Park Kulturowy.

2

The motif of the city in art: a study of changes in perception and meaning in succesive eras

Hrehorowicz-Gaber Hanna, Knapek Jakub

Przestrzeń i Forma

|

2026

|

nr 65

97--122

EN

The portrayal of the city in art has evolved over the centuries, reflecting social, artistic, and philosophical trans formations. The aim of this article is to trace these changes by analyzing the depiction of city fragments in paintings from various eras. The research method employed consists of analyzing three main elements: ico nography, semiotics, and spatial analysis. These approaches facilitate an understanding of how artists depict ed the city, its hierarchy, dynamics, and the relationships between its individual components. The city is exam ined as a space with diverse symbolic meanings sacrum, profanum, utopia, and dystopia. It can be a spiritual space, as in the case of Jerusalem or Rome in religious art; an everyday reality with its streets, squares, and marketplaces; an ideal city expressing harmony and order, as seen in Renaissance urban planning; or a space characterized by chaos, destruction, and dehumanization, as depicted in works associated with indus trialization and modernism. The article also analyzes the evolution of the city's silhouette: from the enclosed walls of medieval towns to the skyscraper-dominated skylines of 21st-century metropolises. Furthermore, selected paintings from different epochs are presented to demonstrate how the imagery of cities transformed in response to prevailing ideas and values. The conclusions indicate that the representation of cities in art serves as a mirror reflecting shifts in the understanding of both urban space and human experience.

PL

Miasto w sztuce na przestrzeni wieków zmieniało swoje oblicze, odzwierciedlając przemiany społeczne, artystyczne i filozoficzne. Celem artykułu jest prześledzenie tych zmian poprzez analizę sposobu przedstawiania fragmentów miasta na obrazach z różnych epok. W artykule zastosowano metodę badawczą formie analizy trzech głównych elementów: ikonografia, semiotyka oraz analiza przestrzeni, które umożliwiają zrozumienie, jak artyści przedstawiali miasto, jego hierarchię, dynamikę oraz relacje między poszczególnymi elementami. Miasto jest rozpatrywane jako przestrzeń o różnych symbolicznych znaczeniach – sacrum, profanum, utopia i dystopia. Może być przestrzenią duchową, jak w przypadku Jerozolimy czy Rzymu w sztuce religijnej, co dzienną rzeczywistością z jej ulicami, placami i targowiskami, a także idealnym miastem wyrażającym harmonię i porządek, jak w renesansowych planach urbanistycznych, lub przestrzenią pełną chaosu, zniszczenia i dehumanizacji, jak w dziełach związanych z industrializacją i modernizmem. W artykule analizowana jest także ewolucja sylwety miasta – od zamkniętych murów średniowiecznych miast po zdominowane przez wieżowce „skyline” metropolii XXI wieku. Zostają również zaprezentowane wybrane obrazy malarskie z różnych epok, ukazujące, jak zmieniały się obrazy miast w zależności od panujących idei i wartości. Wnioski wskazują, że obrazy miast w sztuce stanowią zwierciadło zmian w rozumieniu przestrzeni miejskiej oraz ludzkiego doświadczenia.

3

New York 2001-2025 – ground zero transformations

Kurek Jan

Przestrzeń i Forma

|

2026

|

nr 65

123--138

EN

A quarter of a century has passed since the New York tragedy of 11 September 2001. After this trauma, there was a need to manifest the memory of the attack on the defenceless, as well as the need to clean up and restore Ground Zero’s space. An architectural competition to design a memo rial at this site (Reflecting Absence) for all the victims of this terrorist attack was to aid in this. A minimalist proposal was selected for construction, one that left visitors freedom to interpret and experience the tragedy of that fateful day. The result is a space with an atmosphere different from the hustle and bustle of the city, with a clear and considered geometry. Here, the architecture, with its thoughtful and clear geometry, has become an important integral part of the site’s identity.

PL

Mija ćwierć wieku od nowojorskiej tragedii z 11 września 2001 roku. Po tej traumie zaistniała potrzeba utrwalenia Pamięci o ataku na bezbronnych, a także konieczność uporządkowania i przywrócenie do normalnego życia przestrzeni Strefy Zero. Pomóc miał w tym konkurs architektoniczny na projekt upamiętnienia w tym miejscu (reflekting absence) wszystkich ofiar tego terrorystycznego ataku. Do realizacji przyjęto koncepcję minimalistyczną pozostawiającą odwiedzającym to miejsce swobodę w interpretacji i przeżywaniu dramatu tamtego dnia. Powstała przestrzeń o atmosferze odmiennej od miejskiego zgiełku, o klarownej i przemyślanej geometrii. Architektura, o przemyślanej i czytelnej geometrii, stała się tu ważną integralną częścią tożsamości tego miejsca.

4

Coupon for architecture: how Szczecin chose its icons in 1962 - 1974

Tuszyński Mariusz, Żywucki Krzysztof

Przestrzeń i Forma

|

2026

|

nr 66

209--232

EN

The article presents and interprets the Mister Szczecin competition organized by Kurier Szcze ciński in cooperation with SARP O/Szczecin as a tool for social evaluation of post-war architecture. Against the backdrop of reconstruction and intensification of housing construction in the 1960s and 1970s, the editions from 1962 to 1974 are analyzed: lists of nominations, voting results, and justifi cations of the competition juries. A compilation of expert and resident opinions allows us to capture the tensions between modernist ideas and the aesthetic preferences of the audience, as well as the role of the press in shaping local identity.

PL

Artykuł przedstawia i interpretuje konkurs „Mister Szczecina” organizowany przez Kurier Szczeciński we współpracy z SARP O/Szczecin jako narzędzie społecznej oceny powojennej architektury. Na tle odbudowy i intensyfikacji budownictwa mieszkaniowego w latach 60.–70. analizowane są edycje z lat 1962–1974: listy nominacji, wyniki głosowań oraz uzasadnienia sądów konkursowych. Zestawienie opinii ekspertów i mieszkańców pozwala uchwycić napięcia między modernistycznymi ideami a preferencjami estetycznymi odbiorców oraz rolę prasy w kształtowaniu lokalnej tożsamości.

5

Comparative positioning of space and form among polish academic journals in architecture and urban planning

Czekiel-Świtalska Elżbieta, Czyńska Klara, Rubinowicz Paweł, Świtalska Alicja

Przestrzeń i Forma

|

2026

|

nr 65

7--34

EN

The 65th issue of the Space & form journal, published in the journal’s 21st year, provided oppor tunity to compare selected Polish academic journals in architecture and urban planning. As part of the study, several journals were compared, taking into account such aspects as general infor mation, indexing in databases, and scoring. The case study of Space & form includes selected elements of its historical development, the path toward gradually increasing its scope of influence, and the strengthening of its scientific position. Throughout its entire period of operation, adherence to the principles of publication ethics has remained a key element of the journal’s editorial policy.

PL

Publikacja 65-tego numeru czasopisma Przestrzeń i forma (to już 21 lat), skłoniła autorów do prze prowadzenia analizy danych dotyczących wybranych polskich czasopism naukowych z dyscypliny architektura i urbanistyka. W ramach badań porównano kilka czasopism, z uwzględnieniem takich aspektów jak: dane ogólne, indeksowanie w bazach, punktacja. Studium przypadku Przestrzeni i formy zawiera wybrane elementy jej rozwoju historycznego, drogę do stopniowego zwiększania zasięgu oddziaływania oraz umacnianie pozycji naukowej. W całym okresie działalności kluczowym elementem polityki redakcyjnej pozostawało przestrzeganie zasad etyki publikacyjnej.

6

Kształcenie architektów w modelu teoretyczno-praktycznym – studium przypadku dydaktycznego

Zalewski Krzysztof, Kozak Krzysztof

Builder

|

2026

|

R.30, nr 2

7--11

PL

Artykuł przedstawia model kształcenia architektów łączący teorię i praktykę w procesie dydaktycznym, oparty na współpracy Uczelni z jednostkami samorządu terytorialnego. Studium przypadku dotyczy zajęć projektowych prowadzonych na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej we współpracy z Wydziałem Planowania Przestrzennego Urzędu Miejskiego w Gliwicach. Celem pracy jest ocena skuteczności takiego modelu dydaktycznego w kształtowaniu kompetencji zawodowych studentów architektury. Metodyka obejmowała analizę i modyfikację realnych założeń projektowych, konsultacje grupowe oraz indywidualne, wielozakresowe studia terenowe i planistyczne oraz ewaluację projektów w formie przeglądów i konkursów. Rezultaty wskazują na wzrost zaangażowania studentów, poprawę umiejętności planowania złożonych zadań projektowych, rozwój warsztatu zawodowego i umiejętności pracy zespołowej oraz lepsze zrozumienie realnych uwarunkowań pracy architekta. Wnioski potwierdzają, że model dydaktyczny oparty na realnych kontekstach oraz współpracy z partnerami zewnętrznymi sprzyja integracji wiedzy teoretycznej i praktycznej, podnosząc jednocześnie kompetencje kadry dydaktycznej i stanowiąc odpowiedź na aktualną dyskusję o kryzysie kształcenia oraz przygotowania absolwentów do zawodu.

EN

The paper presents a model of architectural education integrating theory and practice through collaboration between the university and local government institutions. The case study focuses on architectural design courses at the Silesian University of Technology conducted in cooperation with the Department of Spatial Planning of the City of Gliwice. The aim is to evaluate the effectiveness of this didactic model in shaping students’ professional competencies. The methodology included the analysis and modification of real project assumptions, group and individual consultations, multiscope field and planning studies, and project evaluation through reviews and competitions. Results show increased student engagement, improved skills in planning complex design tasks, enhanced professional tools and teamwork abilities, and a better understanding of real-life conditions of the architectural profession. Findings confirm that a teaching model based on real contexts and external partnerships promotes the integration of theoretical and practical knowledge, enhances teaching staff competencies, and responds to the current debate on the crisis of education and graduates’ preparation for professional practice.

7

Behavioral dimensions of user movement in daylit library spaces: a review

Ahmadi Mosleh, Martyniuk-Pęczek Justyna, Kostrzewska Małgorzata, Sokół Natalia

Budownictwo i Architektura

|

2026

|

Vol. 25, no. 1

art. no 26008

EN

This paper analyzes literature on user movement in libraries within the context of daylighting studies, highlighting its significance for library design in relation to daylighting. The objective is to analyze how library user movement has been addressed in daylighting research. The methodology involves a review of literature utilizing the Scopus and Web of Science (WOS) databases focusing on 'library' and 'daylight'. It identifies four main categories of user movement in daylighting studies: User Experience and Spatial Utilization, Dynamic User Positions and Spatial Locations, Walking and Transition, and Occupation Over Time. This approach enhances the understanding of user dynamics in libraries, informing design strategies to optimize user experience. The relationship between user movement and daylighting includes parameters like spatial utilization, dynamic positions, walking patterns, and temporal occupation. It identifies a research gap: insufficient studies on physical interactions with daylighting elements and their potential disruptive effects within libraries. The study concludes by defining library user movement in daylighting studies, identifying spatial exploration, user location choices, movement of others, and temporal movement evolution, impacting user satisfaction, visual comfort, and interactions within library spaces.

8

The importance of rhythm in human creativity and space perception

Sobczyńska Karolina Urszula, Maksymowicz-Mróz Natalia

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2025

|

Z. 24

155--166

EN

Rhythms accompany humans on many existential levels. They are part of both their inner and outer worlds. Rhythms occur in the human body, in daily activities, in nature, as well as in creative works, music, poetry, architecture, and urban planning. Contemporary architectural design increasingly observes a shift away from typical rhythmic and symmetrical forms in favor of dynamic, stimulus-rich structures. According to the author, new buildings adjacent to historic buildings often disrupt the previously uniform spatial expression of a street or square because their facades fail to incorporate the tranquil, rhythmic spatial arrangements of existing historic buildings. In the article, the author decided to examine the importance of rhythm for humans in visual form and the perception of historical spaces in which new buildings have appeared that do not take into account the existing context. The new architecture emerging in the city generally attracts attention as a manifestation of modernity and is generally received positively. However, research has shown that in historical developments, which were built based on symmetrical layouts and rhythms, and which clearly strive for harmony, new buildings that do not adhere to these standards are perceived very negatively.

PL

Rytmy towarzyszą człowiekowi na wielu płaszczyznach egzystencjonalnych. Są częścią zarówno jego świata wewnętrznego jak i zewnętrznego. Rytmy występują w ciele człowieka, w jego codziennych czynnościach, w przyrodzie, a także w jego twórczości, w muzyce, w poezji, architekturze i urbanistyce. We współczesnym projektowaniu architektonicznym coraz częściej obserwuje się odejście od typowych ukształtowań rytmicznych i symetrycznych na rzecz dynamiki bogatej w bodźce. Według autorki nowopowstałe budynki w sąsiedztwie historycznej zabudowy często zaburzają jednorodny dotąd wyraz przestrzenny ulicy czy placu dlatego, że nie uwzględniają w swoich fasadach spokojnych rytmicznych układów przestrzennych istniejącej historycznej zabudowy. W artykule autorka postanowiła zbadać znaczenie rytmu dla człowieka w formie wizualnej i odbiór historycznych przestrzeni, w których pojawiły się nowe budynki nieuwzględniające zastanego kontekstu. Powstająca w mieście nowa architektura generalnie budzi zainteresowanie jako przejaw nowoczesności i jest raczej pozytywnie przyjmowana. Jednak badania pokazały, że w historycznej zabudowie, która powstawała w oparciu o układy symetryczne, rytmy i w której widać dążenie do harmonii, pojawiające się nowe budynki, które nie zachowują tych standardów, odbierane są bardzo negatywnie.

9

Projektowanie środowiska opieki zdrowotnej jako narzędzie wsparcia procesu leczenia i poprawy dobrostanu

Bąberski Mariusz, Wantuch Aleksandra

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2025

|

Z. 23

89--100

PL

Wizja tradycyjnego szpitala jako zimnego, sterylnego i obojętnego środowiska okazuje się coraz bardziej nieadekwatna w świetle badań naukowych z dziedziny medycyny, psychologii środowiskowej oraz architektury. Nowoczesne projektowanie przestrzeni szpitalnych musi uwzględniać nie tylko funkcjonalność i technologię, ale także potrzeby psychofizyczne człowieka. Celem pracy jest ukazanie roli, jaką odgrywa odpowiednie aranżowanie przestrzeni szpitalnych w procesie leczenia, poprawie dobrostanu pacjentów i we wsparciu efektywności pracy personelu medycznego. W artykule omówiono dwa kluczowe podejścia: ergonomię (w ujęciu holistycznym) oraz projektowanie biofilne. Publikacja ta stanowi źródło wiedzy i inspiracji dla architektów, projektantów wnętrz oraz decydentów w ochronie zdrowia, podkreślając znaczenie interdyscyplinarnego, zrównoważonego i humanistycznego podejścia do tworzenia środowisk opieki zdrowotnej.

EN

The vision of the traditional hospital as a cold, sterile and inert environment is proving increasingly inadequate in the light of medical research, environmental psychology and architecture. The modern design of hospital spaces must take into account not only functionality and technology, but also the psycho-physical needs of human beings. The aim of this article is to show the role that the appropriate design of hospital spaces plays in the healing process, improving patient wellbeing and supporting the efficiency of medical staff. Two key approaches are discussed in the article: ergonomics (from a holistic perspective) and biophilic design. The article provides insight and inspiration for architects, interior designers and healthcare decision-makers, highlighting the importance of an interdisciplinary, sustainable and humanistic approach to creating healthcare environments.

10

Zespół pałacowo-klasztorny w Otyniu od połowy XV do schyłku XVIII wieku

Legendziewicz Andrzej, Dobrasiak Daria

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 83

26--44

PL

Tematem artykułu jest historia powstania oraz przekształceń architektury zespołu pałacowo-klasztornego w Otyniu. Na wstępie omówiono wzmianki źródłowe, literaturę oraz ikonografię archiwalną. Bazując na pionierskich badaniach, wydzielono najstarsze partie założenia z XV w. oraz prześledzono proces jego przekształceń od XVI do połowy XVIII w. Zaprezentowano szczegółowo przemiany w obrębie zespołu – poszczególne etapy realizacji skrzydeł oraz kaplicy. W podsumowaniu przedstawiono kierunki nurtów stylistycznych płynących z Europy i kształtujących architekturę założenia na początku XVII w.

EN

The subject of this article is the history of the construction and transformation of the palace and monastery complex in Otyń. In the Introduction, historical sources, literature, and archival iconography are discussed. Based on the authors’ pioneering research, the oldest parts of the complex, which date back to the fifteenth century, have been identified. Moreover, the transformation of the monastery from the sixteenth to the mid-eighteenth century has also been determined. A detailed presentation of the changes within the complex, including the construction of the wings and the chapel, is presented. The summary outlines the European stylistic trends that shaped the complex’s architecture in the early seventeenth century.

11

Ślady środowiskowe tradycyjnego domu drewnianego – ekologiczne dziedzictwo kulturowe Małopolski

Furtak Marcin, Ciuła Michał, Korzeniowska Anna

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 82

56--69

PL

Artykuł ukazuje, jak cenne jest polskie dziedzictwo kulturowe w erze rosnącej globalnej świadomości ekologicznej. Autorzy z pełną uwagą pochylają się nad przykładem historycznego tradycyjnego domu drewnianego z Małopolski, tworząc z niego swoisty benchmark dla współczesnych technik zrównoważonego budownictwa. Uwzględniono układ przestrzenny wsi, organizację siedliska, zagospodarowanie otoczenia budynków oraz dobór materiałów budowlanych. Analizowane są również najważniejsze cechy formy budynku drewnianego, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu parametrów aerodynamicznych na efektywność cieplną i odporność na działanie wiatru. Wnioski wskazują, że integracja historycznych metod budowlanych z nowoczesnymi rozwiązaniami architektonicznymi pozwala na osiągnięcie lepszej harmonii między człowiekiem a środowiskiem naturalnym. Artykuł podkreśla znaczenie lokalnych tradycji w projektowaniu budynków o dużej efektywności energetycznej, minimalizujących wpływ na ekosystem i wpisujących się w koncepcję współczesnej ekologicznej odpowiedzialności.

EN

This article highlights the value of Polish cultural heritage in an era of increasing global ecological awareness. The authors carefully examine the example of a historical, traditional wooden house from Lesser Poland, turning it into a kind of benchmark for modern sustainable construction techniques. It considers the spatial layout of villages, the organization of homesteads, the management of building surroundings, and the selection of building materials. The key features of wooden building forms are also analyzed, with particular attention to the impact of aerodynamic parameters on thermal efficiency and wind resistance. The conclusions indicate that integrating historical construction methods with modern architectural solutions allows for a better balance between humans and the natural environment. The article emphasizes the importance of local traditions in designing energy- efficient buildings that minimize environmental impact and align with the concept of modern ecological responsibility.

12

Scale as a factor of rootedness of architecture on the example of Kengo Kuma’s danish project

Stec Barbara

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 83

148--157

EN

The research problem explored in this article is the value of architectural and urban scale in the idea of the rootedness of architecture and the methodology of protecting cultural heritage. The research is based on a case study of the extension of the H.C. Andersen Museum in Odense, Denmark (by arch. Kengo Kuma, 2022), which was selected as a representative case for the idea of rooted architecture and current conservation philosophy. It also illustrates well the problem of scale in a small historical city. The analysis was based on the assumptions of the idea of the rootedness of architecture in a historical city and the means of rating heritage values in selected conservation methods and systems, with a reference to scale. The findings present the valuation of the architectural and urban scale in methods of rooting architecture in place and preserving cultural heritage. The compatibility of these methods has been demonstrated, as visible in a similar respect afforded to the scale of the historical context and human scale.

PL

Problemem badawczym podjętym w artykule jest wartość skali architektoniczno-urbanistycznej w idei zakorzenienia architektury i metodologii ochrony dziedzictwa kulturowego. Metodą badania jest studium przypadku rozbudowy Muzeum H.Ch. Andersena w Odensee (arch. Kengo Kuma 2022), wybranego jako przykład reprezentatywny dla idei architektury zakorzenionej i aktualnej filozofii konserwatorskiej, a zarazem dobrze ilustrujący problem skali w niewielkim mieście historycznym. Jako narzędzie analizy przypadku opracowano założenia idei zakorzenienia architektury w mieście historycznym i sposoby wartościowania dziedzictwa w wybranych metodach konserwatorskich, z odniesieniem ich do skali. Wyniki badania przedstawiają wartościowanie skali architektoniczno- urbanistycznej w metodach zakorzenienia architektury i ochrony dziedzictwa kulturowego. Wskazano na zgodność tych metod widoczną w podobnym respektowaniu skali kontekstu historycznego i skali człowieka.

13

Metodyka badań archeologicznych w kontekście badań technicznych w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu (katedra opolska)

Przysiężna-Pizarska Magdalena, Bajno Dariusz

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 83

63--76

PL

Badania archeologiczne w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu (katedrze opolskiej) prowadzone w latach 2022–2023 zainicjowane zostały planami inwestycyjnymi diecezji opolskiej związanymi z wymianą historycznej posadzki na nową i zamiarem wprowadzenia do obiektu ogrzewania podłogowego. Podczas usuwania wierzchnich warstw posadzki odsłonięto relikty kościoła kolegiackiego datowanego na początek XIII w. Prace archeologiczne i architektoniczne prowadzone były pod nadzorem konstruktorskim i konserwatorskim w obawie o bezpieczeństwo obiektu związane z odsłanianiem fundamentów oraz okresowymi zmianami mikroklimatu we wnętrzu obiektu. Według opinii eksperckich w wyniku usuwania podbudowy istniejącej posadzki w czasie prowadzonych badań nie ucierpiała konstrukcja istniejącego kościoła (katedry opolskiej). Trwające w sumie sześć miesięcy badania archeologiczno- architektoniczne pozwoliły odkryć kolegiatę opolską w pełnej krasie zachowania reliktów najcenniejszych dla poznania historii Opola. Katedra opolska jest najważniejszym kościołem na Opolszczyźnie.

EN

Archaeological research at the Church of the Exaltation of the Holy Cross in Opole (Opole Cathedral), conducted in 2022–2023, was initiated by the investment plans of the Opole Diocese related to the replacement of the historic floor with a new one and the intention to introduce underfloor heating. During the removal of the upper layers of the floor, relics of a collegiate church dating back to the early thirteenth century were uncovered. Archaeological and architectural work was conducted under the supervision of a construction and conservation officer due to concerns about the safety of the building related to the exposure of foundations and periodic changes in the microclimate within the building. According to expert opinions, the structure of the existing church (Opole Cathedral) was not damaged by the removal of the existing floor substructure during the research. The archaeological and architectural research, lasting a total of six months, revealed the Opole Collegiate Church in its full glory, preserving relics most valuable to understanding the history of Opole. Opole Cathedral is the most important church in the Opole region.

14

Historyczne przemiany przestrzenne krakowskiego Dąbia

Budziakowski Mateusz

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 84

100--110

PL

Dąbie, wieś o średniowiecznym rodowodzie, zostało włączone w granice Krakowa w 1911 r. Mimo bogatej przeszłości i licznych przemian przestrzennych obszar ten pozostaje słabo rozpoznany badawczo. W ciągu wieków Dąbie wielokrotnie zmieniało przynależność administracyjną, a jego rozwój kształtowany był zarówno przez czynniki polityczne, jak i gospodarcze. Szczególnie intensywne przekształcenia urbanistyczne w XIX i XX w. doprowadziły do niemal całkowitego zatarcia pierwotnego układu wsi. Do dziś dzielnica nie doczekała się kompleksowego opracowania poświęconego jej rozwojowi przestrzennemu. Dotychczasowe wzmianki pojawiały się jedynie w szerszym kontekście zmian urbanistycznych w Krakowie, m.in. w odniesieniu do planowania zieleni, ochrony dawnych fortyfikacji czy projektu Wielkiego Krakowa. Z uwagi na peryferyjność Dąbie nie było traktowane jako istotny obszar miasta, co również wpłynęło na ograniczone zainteresowanie badaczy.

EN

Dąbie, a village of medieval origin, was incorporated into Cracow in 1911. Despite a rich past and numerous spatial transformations, this area remains poorly researched. Over the centuries, Dąbie has changed its administrative affiliation, and its development has been shaped by political and economic factors. Particularly intensive urban transformations in the nineteenth and twentieth centuries led to an almost complete erasure of the village’s original layout. To date, this district has not been the subject of a comprehensive study of its spatial development. Previous mentions appeared only in the wider context of urban change in Cracow, among others, in reference to greenery planning, the preservation of historical fortifications, or the proposal for Greater Cracow. Due to its peripherality, Dąbie was not treated as an important area of the city, which also influenced the limited interest of researchers.

15

Badania architektoniczne obiektów modernistycznych. Studium przypadku Dom Książki w Poznaniu

Marciniak Piotr

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 81

71--91

PL

Budynek Dom Książki w Poznaniu jest jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów modernistycznych wzniesionych w Poznaniu po II wojnie światowej. Obecnie prowadzone prace budowlane zakładają jego przebudowę, nadbudowę i remont wraz ze zmianą dotychczasowej funkcji w zakresie sposobu użytkowania. Badania architektoniczne przeprowadzone w budynku pokazały, że specyfika obiektu modernistycznego wymaga nieco innego spojrzenia na historyczny budynek, a w konsekwencji na metodykę prac oraz sposób wartościowania. Badania te miały na celu analizę przekształceń budynku wraz z ustaleniem chronologii rozwarstwień, a także określenie pierwotnej, historycznie ukształtowanej struktury przestrzennej oraz zachowanie jej oryginalnej formy. W tekście, poza historią obiektu, opisano metodykę prowadzonych prac badawczych, a także ich skutki dla wartościowania obiektu modernistycznego. Uzyskane efekty badań pozwalają na wskazanie istotnych przesłanek do badań architektonicznych oraz wybranych problemów związanych z przebudową i restauracją zabytkowych obiektów powojennego modernizmu.

EN

Dom Książki in Poznań is one of the most characteristic modernist buildings erected in the city after the Second World War. Current construction work aims to reconstruct, extend upwards and renovate it, in addition to changing its previous function. The architectural research conducted inside Dom Książki demonstrated that the specific nature of modernist constructions requires a somewhat different approach to historic buildings and, subsequently, different research and evaluation methods. The project aimed to analyze the building’s transformations, along with determining its stratification chronology, its primary historically shaped spatial structure and preserved original form. Apart from Dom Książki’s history, the paper describes the applied research methods, as well as their impact on evaluating modernist constructions. The project findings make it possible to identify some important premises for architectural investigations and indicate selected problems related to reconstructing and restoring historic buildings from the postwar Modernist period.

16

Sunlight as a common good. A comparative study of the overshadowing of public spaces adjacent to contemporary multifamily housing developments based on the Wrocław example

Kazanecka-Olejnik Lea

Technical Transactions

|

2025

|

Vol. 122, iss. 1

art. no. e202501

EN

Sunlight plays a crucial role in everyday life. Contemporary regulations and research emphasize solar access to buildings, with more limited consideration to open spaces (OSs). This preliminary study aims to explore current overshadowing tendencies in OSs adjacent to recently built residential developments. This comparative analysis is based on simulated shadow patterns observed on March 21ˢᵗ on OSs adjacent to residential buildings completed between 2010 and 2024 in the centre of Wrocław. OSs were analysed in relation to density and their main characteristics, with respect to comparative benchmark based on BRE guidance. Over 150 OSs were identified. The results indicate that 75% of total analysed area received at least 2 hours of sunlight. Nevertheless, nearly 30 OSs received that amount on less than 20% of their area. They were mostly small and enclosed. The varied results indicate that further consideration should be given to overshadowing and its potential performance indicators.

17

Kuala Lumpur: A Vertical Symphony of Architecture and Modern Glass

Furqan Muhammad Nuzulul

Świat Szkła

|

2025

|

R. 30, nr 9

4--8

18

Wykorzystanie garaży podziemnych w budynkach wielorodzinnych w celach ochrony ludności. Praktyczne rozwiązania architektoniczne

Dmitruk Michał Tomasz, Wołoch Franciszek, Fiedorek Aleksander

Środowisko Mieszkaniowe

|

2025

|

nr 52

78--90

PL

W obecnych czasach, zagrożenie działaniami wojennymi na terenie Polski staje się coraz bardziej realne. Kwestie ochrony ludności cywilnej przez lata były pomijane w procesach legislacyjnych i inwestycyjnych. Wyraźne braki w infrastrukturze wspomagającej bezpieczeństwo obywateli, jak i w ogólnej świadomości społecznej na temat zagrożeń i sposobów radzenia sobie z nimi są widoczne w licznych badaniach (Szef Obrony Cywilnej Kraju, 2011), raportach NIK (Najwyższa Izba Kontroli, 2023) oraz Straży Pożarnej (Biuro do spraw Ochrony Ludności, 2011). Świadomość konieczności rozwiązania tego problemu pojawia się jednak zarówno wśród społeczeństwa, jak i rządzących. W opracowaniu są wymagania techniczne dla takich obiektów, zaś Ustawa o Ochronie Ludności i Obronie cywilnej (Ustawa, 2024) została uchwalona i ma niebawem wejść w życie. Nie określono jednak reguł architektonicznych, co dodatkowo wzbudza obawy deweloperów odnośnie do kosztów wdrożenia wymaganych rozwiązań. Kluczowe staje się zatem zaproponowanie takich rozwiązań projektowych, które będą w stanie zamortyzować potencjalne koszty, a także służyć mieszkańcom w czasie ich codziennych aktywności, a nie jedynie w chwili zagrożenia. W artykule zaprezentowane zostały rozwiązania architektoniczne, funkcjonujące już od lat w innych krajach, autorskie propozycje projektowe oraz bilanse mające na celu usprawnienie ochrony ludności w budynkach wielorodzinnych. Prowadzone badania mają być odpowiedzią na potrzeby społeczeństwa polskiego w dobie zagrożeń zarówno wojną, jak i nasilających się zmian klimatycznych i gwałtownych zjawisk pogodowych.

EN

In the present day, the threat of military action on Polish territory is becoming increasingly tangible. For many years, issues concerning the protection of the civilian population have been neglected in both legislative and project processes. Significant deficiencies in infrastructure supporting public safety, as well as a general lack of public awareness regarding potential threats and how to respond to them, have been identified in numerous studies (Szef Obrony Cywilnej Kraju, 2011), reports by the Supreme Audit Office (NIK) (Najwyższa Izba Kontroli, 2023), and the State Fire Service (Biuro do spraw Ochrony Ludności, 2011). Nevertheless, awareness of the need to address this issue is growing – both among the general public and within government structures. Technical requirements for such facilities are currently being developed, and the Civil Protection and Defence Act (Ustawa, 2024) has been passed and is expected to come into force soon. However, no architectural guidelines have yet been established, which raises further concerns among developers regarding the potential costs of implementing the necessary solutions. It is therefore crucial to propose design strategies that not only mitigate potential expenses but also serve residents in their everyday lives – not solely in times of crisis. This article presents architectural solutions that have been in use for years in other countries, original design proposals, and cost-benefit analyses aimed at enhancing civil protection in multi-family residential buildings. This study responds to the vital needs of Polish society in the face of emerging threats – both from armed conflict and from increasingly severe climate change and extreme weather events.

19

The mathematics of place: measure and geometry, in the making of habitat from Palladio to Van der Laan

Januszewski Wojciech

Środowisko Mieszkaniowe

|

2025

|

nr 54

38--55

EN

This paper examines the role of mathematical order in the formation of the built environment and its influence on the creation of existential space. It traces theories of architectural proportion from the Renaissance to the 20th century, focusing on Leon Battista Alberti, Andrea Palladio, Le Corbusier, and Hans van der Laan. Classical approaches, grounded in the notion of universal harmony, are contrasted with modern perspectives that emphasise visual perception and its part in shaping habitable space. The central argument presents architecture as sub-creation – a creative continuation and complement of natural order. In the context of sustainable development, mathematical order is shown to be capable of integrating built form with landscape, producing environments that are perceptually legible and consonant with the deeper structures of nature.

PL

Przedmiotem artykułu jest rola ładu matematycznego w kształtowaniu środowiska zbudowanego oraz wpływ miary i geometrii na formowanie przestrzeni egzystencjalnej człowieka. Polem badań są teorie proporcji architektonicznych, począwszy od renesansu po XX wiek na przykładzie m.in. koncepcji Leona Battisty Albertiego, Andrei Palladia, Le Corbusiera i Hansa van der Laana. W pracy dokonano zestawienia klasycznych podejść opartych na idei uniwersalnej harmonii, z ujęciem nowoczesnym, kładącym nacisk na percepcję wizualną i jej rolę w kształtowaniu habitatu. Główna teza dotyczy architektury jako subkreacji – twórczego uzupełnienia porządku przyrody. W kontekście zrównoważonego rozwoju wskazano, że matematyczny ład może integrować przestrzeń zbudowaną z krajobrazem, tworząc środowisko czytelne percepcyjnie i harmonizujące z porządkiem naturalnym.

20

Łódź w budowie. Absolwenci Wydziału Architektury PW w środowisku łódzkich architektów dwudziestolecia międzywojennego

Stępień Wojciech

Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce

|

2025

|

nr 8

92--147

PL

Z chwilą zakończenia pierwszej wojny światowej, w warunkach nowopowstałego państwa polskiego Łódź stanowi duże, drugie co do wielkości miasto kraju. Zmaga się jednak z brakami w infrastrukturze oraz problemami gospodarczymi i społecznymi wynikającymi ze strat wojennych w przemyśle. W pierwszych latach dwudziestolecia miasto dysponuje nieliczną i niewystarczającą kadrą inżynierów budownictwa, która w kolejnych latach zasilana jest przez architektów wykształconych na zagranicznych uczelniach. Przedmiotem pracy jest opisanie rozwoju łódzkiego środowiska architektów w okresie dwudziestolecia międzywojennego, w tym znaczenia Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej na społeczność zawodową miasta i jego krajobraz architektoniczny. Architektura Łodzi omawianego okresu jest przedmiotem badań i publikacji, jednak obszerność łódzkiego zasobu archiwalnego sprawia, że w dalszym ciągu pozostaje nieprzebadany i nieopisany. Praca jest efektem przeprowadzonych badań bibliograficznych i kwerend archiwalnych dotyczących życiorysów wybranych architektów oraz ich twórczości. Przedmiotem badań była aktualna literatura przedmiotu, prasa pochodząca z omawianego okresu oraz dokumentacja archiwalna zgromadzona w samorządowych i państwowych instytucjach oraz w zbiorach prywatnych rodzin opisywanych twórców. Analizie poddany zostaje proces przekształcania się łódzkiego środowiska architektonicznego, wpływ młodego pokolenia twórców na struktury instytucjonalne i krajobraz architektoniczny miasta. Szczególną uwagę poświęcono konfliktom o charakterze pokoleniowym i światopoglądowym, wpływowi zewnętrznych wzorców ideowych na lokalne praktyki projektowe oraz znaczeniu konkursów architektonicznych. Przedstawiono dynamikę rozwoju środowiska architektów i proces wchodzenia na scenę zawodową grupy twórców, których edukacja przebiegała w realiach niepodległego państwa polskiego. Artykuł podejmuje próbę uporządkowania informacji na temat środowiska architektów, którzy, mimo braku spektakularnych karier ogólnopolskich, wywarli trwały wpływ na obraz miasta i jego architektoniczną tożsamość.

EN

With the conclusion of World War I, subject to conditions of a newly formed Polish State, Łódź was a large, second as to size, city. However, it had to face shortages in infrastructure as well as economic and social problems stemming from wartime damage to its industry. Over the initial years of the twenty–year interwar period the city had at its disposal a staff of construction engineers that was small and insufficient. It was supplemented over successive years by architects educated at foreign universities. The subject of the paper is the description of the development of the Łódź architectural community during the twenty interwar years and the impact of the Faculty of Architecture of the Warsaw University of Technology on the professional community of the city and its architectural landscape. The architecture of Łódź of the discussed period has been the subject of research and publications. However, the sheer magnitude of Łódź’s archival resources means they continue to be unexplored and undescribed. The work is the outcome of conducted bibliographic research and archival queries relating to the biographies of selected architects and their creativity. The subject of research was current literature on the topic, press from the discussed period, and archival documentation accumulated by local government and state institutions as well as in the private family collections of the discussed designers. It is the process of transformation of the Łódź architectural community, the impact of a young generation of designers on institutional structures and the architectural landscape of the city that are subject to analysis. Special attention was devoted to conflicts of generational and worldview character, the influence of external conceptual models on local design practices, and the importance of architectural competitions. What is presented is the dynamics of the development of the architectural community and the process of the coming onto the professional stage of a group of designers whose education took place in the reality of an independent Polish state. The article makes an effort to order information regarding the architectural community whose members, in spite of no spectacular nationwide careers, had an impact on the picture of the city and its architectural identity.