Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Afryka jako kierunek ekspansji eksportowej w warunkach zmiany globalnego popytu na żywność

Bułkowska Małgorzata

Przemysł Spożywczy

|

2026

|

T. 80, nr 2

12--15

PL

W warunkach postępujących zmian w globalnej strukturze popytu na żywność coraz większego znaczenia nabierają rynki wschodzące, w szczególności Afryka. Artykuł analizuje rosnące znaczenie Afryki jako rynku zbytu dla polskiego przemysłu spożywczego w kontekście długookresowych trendów demograficznych, urbanizacyjnych oraz prognoz wzrostu gospodarczego. Wskazano, że Afryka staje się jednym z kluczowych obszarów globalnego przyrostu popytu na żywność, co wynika z dynamicznego wzrostu liczby ludności, postępującej urbanizacji oraz zmiany struktury konsumpcji w kierunku żywności przetworzonej i produktów białkowych. Na podstawie danych OECD-FAO, ONZ, MFW oraz statystyk handlu zagranicznego pokazano, że wzrost eksportu polskich produktów rolno- -spożywczych do Afryki ma charakter strukturalny, a nie krótkookresowy. Szczególną rolę w tym procesie odgrywają kraje Afryki Północnej, Zachodniej i Wschodniej, charakteryzujące się relatywnie wysoką dynamiką gospodarczą i rosnącym popytem importowym. W artykule sformułowano wniosek, że Afryka powinna być traktowana jako istotny element długofalowej strategii eksportowej polskiego sektora spożywczego.

EN

In the context of ongoing changes in the global structure of food demand, emerging markets – particularly Africa – are gaining increasing importance. The article examines the growing role of Africa as an export market for the Polish food industry in the context of long-term demographic trends, urbanization processes and economic growth forecasts. It demonstrates that Africa is becoming one of the key regions driving global growth in food demand, due to rapid population increase, accelerating urbanization and structural changes in consumption towards processed foods and protein-rich products. Based on data from OECD-FAO, the United Nations, the IMF and foreign trade statistics, the study shows that the expansion of Polish agri-food exports to Africa is structural rather than cyclical in nature. North, West and East Africa emerge as regions of particular importance, characterized by relatively high economic growth and rising import demand. The article concludes that Africa should be considered a strategic, long-term destination for Polish agri-food exports rather than a short-term outlet for surplus production.

2

Analysis of factors influencing road accident numbers in Poland

Gorzelańczyk Piotr

Journal of KONBiN

|

2026

|

Vol. 56, iss.1

1--16

EN

Between 2010 and 2024, the number of road accidents in Poland decreased significantly – by 44.6%, from 38,832 to 21,519 incidents. Despite this improvement, road safety remains a significant social problem. This study analyzed the factors that had the greatest impact on the number of accidents during this period, combining machine learning methods with cause-and-effect analysis. The study covered a 15-year time series comprising 37 variables describing road infrastructure, demographic structure, and mobility. Causal relationships were analyzed using DAG models, which indicated that mobility patterns and infrastructure development play a key role in shaping the number of accidents. The impact of infrastructure and demographic factors was assessed using the XGBoost model, supported by PCA dimensionality reduction and validation taking into account temporal dependencies. The model achieved a very good fit to the data (MAE = 842, RMSE = 1,105, MAPE = 3.9%, R² = 0.991). The strongest influences on the number of accidents were: passenger transport (an increase of approximately 3,210 accidents per million trips), the effect of the COVID-19 pandemic (a decrease of approximately 3,880 accidents per year), and the presence of expressways and motorways (a decrease of approximately 1,920 accidents per 1 km per 100 km²). The causal analysis confirmed that road accidents are more a consequence of infrastructure and motorization development than a factor driving this development. The results obtained highlight the importance of coordinated development of public transport and expressway networks. They also indicate areas requiring special attention in road safety policy, such as demographic and mobility changes and the share of N2 category heavy goods vehicles. The proposed model can be a useful tool to support long-term infrastructure planning. A limitation of the study is the lack of behavioral data and detailed seasonal information, which may reduce the accuracy of short-term forecasts.

PL

W latach 2010–2024 liczba wypadków drogowych w Polsce znacznie spadła – o 44,6%, z 38 832 do 21 519 zdarzeń. Pomimo tej poprawy bezpieczeństwo ruchu drogowego pozostaje istotnym problemem społecznym. W niniejszym badaniu przeanalizowano czynniki, które miały największy wpływ na liczbę wypadków w tym okresie, łącząc metody uczenia maszynowego z analizą przyczynowo-skutkową. Badanie objęło 15-letnią serię czasową zawierającą 37 zmiennych opisujących infrastrukturę drogową, strukturę demograficzną i mobilność. Związki przyczynowo-skutkowe analizowano za pomocą modeli DAG, które wykazały, że wzorce mobilności i rozwój infrastruktury odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu liczby wypadków. Wpływ czynników infrastrukturalnych i demograficznych oceniono przy użyciu modelu XGBoost, wspieranego przez redukcję wymiarowości PCA i walidację uwzględniającą zależności czasowe. Model osiągnął bardzo dobre dopasowanie do danych (MAE = 842, RMSE = 1105, MAPE = 3,9%, R² = 0,991). Najsilniejszy wpływ na liczbę wypadków miały: transport pasażerski (wzrost o ok. 3210 wypadków na milion przejazdów), wpływ pandemii COVID-19 (spadek o ok. 3880 wypadków rocznie) oraz obecność dróg ekspresowych i autostrad (spadek o ok. 1920 wypadków na 1 km na 100 km²). Analiza przyczynowo-skutkowa potwierdziła, że wypadki drogowe są raczej konsekwencją rozwoju infrastruktury i motoryzacji niż czynnikiem napędzającym ten rozwój. Uzyskane wyniki podkreślają znaczenie skoordynowanego rozwoju sieci transportu publicznego i dróg ekspresowych. Wskazują one również obszary wymagające szczególnej uwagi w polityce bezpieczeństwa ruchu drogowego, takie jak zmiany demograficzne i mobilnościowe oraz udział pojazdów ciężarowych kategorii N2. Proponowany model może być użytecznym narzędziem wspierającym długoterminowe planowanie infrastruktury. Ograniczeniem badania jest brak danych behawioralnych i szczegółowych informacji sezonowych, co może zmniejszyć dokładność prognoz krótkoterminowych.

3

The impact of environmental taxes, economic growth and industrialization on carbon emissions: an empirical analysis on selected countries

Doğan Fırat Cem

Economics and Environment

|

2026

|

No. 1

art. no. 1297

EN

This study aims to examine the impact of environmental taxes, economic growth, and industrialisation on carbon emissions across 15 selected countries during the period 2009-2024. With the increasing threat of global climate change, the reduction of carbon emissions has become a prerequisite for sustainable development. The methodological approach employs econometric analysis using panel data techniques. Specifically, the panel ARDL model and the Hausman test were applied. The results of the Hausman test confirmed the homogeneity of long-run coefficients across countries, leading to the selection of the PMG estimator. The findings indicate that environmental taxes increase carbon emissions by 0.15% in the long run. This outcome may be explained by the ineffective allocation of tax revenues towards environmental improvements and structural deficiencies in policy implementation. Conversely, environmental taxes were observed to have a limited emission-reducing effect in the short run. The effects of economic growth, industrial production, and urbanisation on carbon emissions were found to be positive and statistically significant, resulting in increases of 1.5%, 0.42%, and 0.10%, respectively. These results underscore the importance of policy integration to mitigate the environmental costs associated with economic and social development processes. Accordingly, enhancing the effectiveness of environmental taxes requires directing tax revenues explicitly towards investments in green technologies and infrastructure, promoting the widespread adoption of eco-friendly technologies in the industrial sector, and developing sustainable urban planning and transportation policies. Furthermore, improving policy coherence and governance quality is essential to ensure that the short-term positive effects of environmental taxes translate into sustained long-term outcomes. This study highlights the necessity of comprehensive and integrated policy approaches for environmental taxes to serve as an effective instrument in reducing carbon emissions.

4

Jakość wód opadowych według badań krajowych i zagranicznych

Michałowska Anna

Technologia Wody

|

2025

|

Nr 2 (88)

40-45

PL

Artykuł analizuje jakość wód opadowych na podstawie krajowych i międzynarodowych badań, uwzględniając wpływ urbanizacji na wzrost odpływu powierzchniowego i towarzyszące mu zanieczyszczenia. Przedstawiono etapy powstawania zanieczyszczeń w wodach opadowych oraz obowiązujące w Polsce przepisy prawne i wytyczne dotyczące jakości wody. Opisano wyniki badań przeprowadzonych w Chinach, Republice Południowej Afryki, Polsce i Skandynawii, ukazując zróżnicowanie stężeń zanieczyszczeń w zależność od rodzaju nawierzchni, intensywności zagospodarowania terenu i warunków klimatycznych. Artykuł podkreśla niedostateczny poziom monitoringu jakości wód opadowych oraz potrzebę wdrażania bardziej efektywnych systemów wstępnego oczyszczania, zwłaszcza na obszarach szczególnie wrażliwych ekologicznie. Autor zwraca uwagę na konieczność weryfikacji strategii zarządzania wodami opadowymi w Polsce, z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań środowiskowych i dynamicznych procesów urbanizacyjnych.

EN

The article examines the quality of storm water based on both national and international research, considering the impact of urbanization on increased surface runoff and the associated pollution. It outlines the stages of stormwater contamination and reviews relevant Polish legal regulations and water quality guidelines. The study presents findings from research conducted in China, South Africa, Poland, and Scandinavia, highlighting variations in pollutant concentrations depending on surface type, lam use intensity, and climatic conditions, The article emphasizes the insufficient monitoring of stormwater quality and the need for mon effective pre-treatment systems, particularly in ecologically sensitive areas. The author stresses the necessity of revising Poland: stormwater management strategy to account for local environmental conditions and the dynamic nature of urban development.

5

Digital financial inclusion, environmental degradation, and human capital nexus: evidence from South Asian countries

Javeid Umer, Tariq Muhammad, Akhtar Munazza, Sharif Fatima

Economics and Environment

|

2025

|

No. 2

art. no. 1156

EN

This study investigates the complex interrelations between Digital Financial Inclusion, Human Capital, and Greenhouse Gas Emissions in South Asian countries from 2005 to 2023. We applied second-generation unit root analysis and panel co-integration test of Westerlund, designed especially for cross-sectional dependence and slope heterogeneity, by subjecting them to rigorous testing of these data irregularities. The Westerlund test results confirm significant long-term co-integration, but findings suggest a mixed character of stationarity. The empirical results indicate that a 1% incline in human capital leads to a 1.81% decrease in greenhouse gas emissions. In contrast, a one-unit increase in digital financial inclusion is associated with a 0.33-unit increase in greenhouse gas emissions. This study addresses a neglected area of existing research through regional analysis and utilises approaches to handle cross-sectional dependence and slope heterogeneity. Policymakers are encouraged to integrate findings from this study into climate action strategies, emphasising the importance of promoting digital financial inclusion to support human capital development while addressing environmental impacts.

6

The Relationship Between Linpan Settlements and Plant Diversity

Zhang Xin-Yun, Mohamad Sapura, Teoh Mei-Yee

Civil and Environmental Engineering Reports

|

2025

|

Vol. 35, no. 2

297--313

EN

Linpan settlements are characterized by rich biodiversity and play a critical role in the region's ecological and economic systems. They are significant carrier of agricultural civilization in the Chengdu Plain. However, rapid urbanization has resulted in the degradation of Linpan settlements, with the gradual reduction and even disappearance of natural landscape elements such as traditional agricultural land, woodlands, and water systems. Hence, this paper aims to explore the relationship between Linpan settlements and plant diversity to identify how plant diversity influences Linpan elements and supports biodiversity. This study investigates the distribution characteristics of Linpans in the Chengdu Plain by selecting 60 representative Linpans, categorized into four types: ecological, agricultural, agritourism, and functional industrial. Moreover, plant diversity and landscape unit characteristics were examined, and plant communities were analyzed using the Margalef richness index, Hurlbert diversity index, and Pielou evenness index. The findings indicate the agricultural Linpans exhibit significant advantages in species diversity, plant variety, and community structural integrity. Functional industrial and agritourism Linpans demonstrate lower vegetation coverage and simplified community structures, primarily due to anthropogenic disturbances. Additionally, the complexity of landscape unit structures positively influences the stability and diversity of plant communities. However, rational adjustments to land use patterns and an increased proportion of natural landscape elements are essential to improving landscape continuity and enhancing ecological functionality. Finally, the findings emphasize the number of landscape elements has a measurable impact on species diversity indices, relatively complex landscape structures promote the stable development of plant communities and Linpan settlements.

7

Krystyn Olszewski – akolita twórców modernistycznego Miasta Funkcjonalnego. Planowanie przestrzenne powojennej Warszawy, Bagdadu, Singapuru

Zaguła Artur, Woliński Piotr

Builder

|

2025

|

R.29, nr 4

20--24

PL

Przedmiotem opracowania było przebadanie, czy urbanista – Krystyn Olszewski, uczestnicząc w planowaniu przestrzennym miast, realizował doktrynalne założenia modernistycznego ich formatowania. Analizie poddano 3 reprezentatywne przypadki planowania: powojennej Warszawy, Bagdadu i Singapuru, gdzie Olszewski pełnił funkcję głównego projektanta lub kierownika zespołu projektowego. Na podstawie analizy literatury i dokumentów przeprowadzono badania porównawcze, zestawiając 3 wspomniane przypadki i konfrontując je z kryteriami zaczerpniętymi z postulatów Karty Ateńskiej z 1933 r. Stwierdzono, że celem pracy Krystyna Olszewskiego każdorazowo była realizacja zamierzeń urbanistyki modernistycznej tożsamej z wytycznymi stawianymi Miastu Funkcjonalnemu. Badanie wykazało, że pomiędzy planowaniem analizowanych miast, mimo różnic ich: klimatu, kultury, środowiska, zachodzą zasadnicze metodologiczne podobieństwa.

EN

The subject of the study was to examine whether the urban planner – Krystyn Olszewski, participating in urban spatial planning, implemented the doctrinal assumptions of their modernist formatting. The analysis covered 3 representative cases of planning: post-war Warsaw, Baghdad and Singapore, where Olszewski was the Chief Designer or the Head of the Design Team. On the basis of the analysis of literature and documents, comparative research was carried out, comparing the 3 mentioned cases and confronting them with the criteria taken from the postulates of the Athens Charter of 1933. It was stated that the aim of Krystyn Olszewski's work, each time, was to implement the intentions of modernist urban planning identical with the guidelines set for the Functional City. The study results showed that there are fundamental methodological similarities between the planning of the analyzed cities, despite the differences in their climate, culture and environment.

8

Revitalization possibilities of post-industrial and warehouse areas on the example of Warsaw’s Żerań

Izdebski Maciej, Kuzak Łukasz, Maciejewska Alina

Archives of Civil Engineering

|

2025

|

Vol. 71, nr 4

43--61

EN

Suburbanization and urban sprawl, alongside the concept of creating compact cities, highlight the need to repurpose undeveloped, degraded spaces, such as post-industrial and warehouse areas. Revitalizing these spaces involves addressing the land’s physical condition and improving the social and economic well-being of local communities. In many European cities, the late 20th century saw industrial activity dominate. However, after 1989, political changes in Poland led to the relocation of industry from central districts to make room for modern residential and service developments. An example is Warsaw’s Żerań, previously centred around industrial hubs. A key challenge in redeveloping such areas is addressing land contamination, reclaiming degraded post-industrial zones, and eventually revitalizing the space to introduce new functions. Contamination often leaves these areas unused for years, but proper remediation can breathe new life into them. Furthermore, public spaces such as parks and squares in Żerań are often underused, but proper design following cleanup can foster social connections and contribute to a well-functioning urban environment. Revitalizing degraded urban areas ensures rational use of available space, aligning it with desired functions. Identifying and addressing these areas can transform neglected industrial zones into thriving residential and service centres, attracting new residents and investors.

PL

Suburbanizacja i rozrost miast, obok koncepcji tworzenia zwartych miast, podkreślają potrzebę ponownego wykorzystania niezagospodarowanych, zdegradowanych przestrzeni, takich jak obszary poprzemysłowe i magazynowe. Rewitalizacja tych przestrzeni wiąże się z zajęciem się stanem fizycznym gruntów i poprawą dobrobytu społecznego i ekonomicznego lokalnych społeczności. W wielu miastach europejskich pod koniec XX wieku dominowała działalność przemysłowa. Jednak po 1989 roku zmiany polityczne w Polsce doprowadziły do przeniesienia przemysłu z dzielnic centralnych, aby zrobić miejsce dla nowoczesnych inwestycji mieszkaniowych i usługowych. Przykładem jest warszawski Żerań, wcześniej skupiony wokół centrów przemysłowych. Kluczowym wyzwaniem w ponownym zagospodarowaniu takich obszarów jest zajęcie się zanieczyszczeniem gruntów, odzyskanie zdegradowanych stref poprzemysłowych i ostatecznie rewitalizacja przestrzeni w celu wprowadzenia nowych funkcji. Zanieczyszczenie często pozostawia te obszary nieużywane przez lata, ale odpowiednia remediacja może tchnąć w nie nowe życie. Ponadto przestrzenie publiczne, takie jak parki i place na Żeraniu, są często niedostatecznie wykorzystywane, ale właściwy projekt po oczyszczeniu może sprzyjać więziom społecznym i przyczyniać się do dobrze funkcjonującego środowiska miejskiego. Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich zapewnia racjonalne wykorzystanie dostępnej przestrzeni, dostosowując ją do pożądanych funkcji. Identyfikacja i zajęcie się tymi obszarami może przekształcić zaniedbane strefy przemysłowe w prężnie rozwĳające się ośrodki mieszkalne i usługowe, przyciągając nowych mieszkańców i inwestorów.

9

Transformations in residential green spaces of Kraków and Lviv today driven by urbanisation processes

Sosnowa Nadiya, Uruszczak Michał, Cherkes Bohdan

Środowisko Mieszkaniowe

|

2024

|

nr 46

4--9

EN

The comparative study on recent changes in greening processes in residential areas of Kraków and Lviv is intended to improve the insight into and devise a new approach to shaping and preserving urban green spaces. It aims to outline the critical current characteristics of greening in residential areas and changes in their structure brought by urbanisation in Poland and Ukraine today.

10

Assessing the impact of land cover and land use change on urban infrastructure resilience in Abuja, Nigeria: a case study from 2017 to 2022

Adewumi Rowland, Agbasi Okechukwu Ebuka

Structure and Environment

|

2024

|

Vol. 16, no. 1

6--17

EN

The remarkable feature of rapid urbanisation, which has fundamentally altered the distribution of land cover and land use (LULC), is what sets the contemporary era apart. The impact of these modifications on the resilience of Abuja’s metropolitan infrastructure from 2017 to 2022 is examined in this study. Our study examined the dynamic changes in LULC using information from remote sensing, geospatial analysis software, and land cover categorization techniques. The findings indicate major changes in Abuja’s topography, including a decrease in the number of water bodies, a decrease in the number of trees, the expansion of urban areas, changes in agricultural land use, and fluctuations in the amount of grazing land. The previously mentioned changes have significant consequences for urban infrastructure resilience, affecting various sectors such as water supply, transportation, housing, utilities, and food distribution systems. The infrastructure supporting water supply and sanitation may be severely stretched as the number of water bodies decreases, affecting the quantity and quality of accessible water supplies. As metropolitan areas expand, greater strain is placed on transportation infrastructure, exacerbating traffic congestion and complicating road maintenance difficulties. Changes in agricultural land use can have an impact on food production and distribution, hence affecting food security. Deforestation can cause ecological deterioration, affecting a variety of aspects such as temperature regulation, biological diversity, and atmospheric purity. Adaptive approaches, green infrastructure, and adopting sustainable urban design can all strengthen the resilience of urban infrastructure, according to this study. The significance of renewable energy adoption, community participation, green building laws, the establishment of public-private partnerships, integrated water resource management, and data-driven decision-making is emphasised. Improving legal frameworks that prioritise resilience and sustainability is critical. It is critical to have a complete grasp of the complicated links between changes in LULC, and the resilience of urban infrastructure in order to enable educated urban design and decision-making processes. Policymakers and urban planners may address and minimise the negative consequences of climate change while improving the overall quality of life in cities by using sustainable development practises. The findings of this study have the potential to dramatically improve Abuja’s people’s well-being and sustainability, especially given the variety of urban difficulties they encounter.

PL

Współczesną erę wyróżnia niezwykle szybka urbanizacja, która zasadniczo zmieniła rozkład pokrycia terenu i użytkowania gruntów (LULC). W niniejszym badaniu przeanalizowano wpływ tych zmian na odporność infrastruktury metropolitalnej Abudży w latach 2017-2022. Dynamiczne zmiany LULC zbadano przy użyciu informacji z teledetekcji, oprogramowania do analizy geoprzestrzennej oraz technik kategoryzacji pokrycia terenu. Wyniki wskazują na poważne zmiany w topografii Abudży, w tym spadek liczby zbiorników wodnych, spadek liczby drzew, ekspansję obszarów miejskich, zmiany w użytkowaniu gruntów rolnych i wahania w ilości pastwisk. Zmiany te mają znaczące konsekwencje dla odporności infrastruktury miejskiej, wpływając na różne sektory, takie jak zaopatrzenie w wodę, transport, mieszkalnictwo, usługi komunalne i systemy dystrybucji żywności. Infrastruktura wspierająca zaopatrzenie w wodę i urządzenia sanitarne może być poważnie obciążona, ponieważ malejąca liczba zbiorników wodnych odbija się na ilości i jakości dostępnych zasobów wody. Wraz z rozwojem obszarów metropolitalnych rośnie obciążenie infrastruktury transportowej, co zwiększa natężenie ruchu i komplikuje utrzymanie dróg. Zmiany w użytkowaniu gruntów rolnych wpływają na produkcję i dystrybucję żywności, a tym samym na bezpieczeństwo żywnościowe. Wylesianie może powodować pogorszenie stanu środowiska, wpływając na regulację temperatury, różnorodność biologiczną i czystość atmosfery. Według naszych badań podejście adaptacyjne, zielona infrastruktura i przyjęcie zrównoważonego projektowania urbanistycznego mogą wzmocnić odporność infrastruktury miejskiej. Podkreśla się znaczenie energii odnawialnej, udziału społeczności, przepisów dotyczących zielonego budownictwa, ustanowienia partnerstw publiczno-prywatnych, zintegrowanego zarządzania zasobami wodnymi i podejmowania decyzji w oparciu o dane. Kluczowe znaczenie ma poprawa ram prawnych, które powinny priorytetowo traktować kwestie odporności miejskiej oraz zrównoważonego rozwoju. Świadome projektowanie urbanistyczne i procesy decyzyjne możliwe są jedynie przy zrozumieniu skomplikowanych powiązań między zmianami w LULC a odpornością infrastruktury miejskiej. Zastosowanie praktyk zrównoważonego rozwoju umożliwi decydentom i urbanistom zminimalizowanie negatywnych konsekwencji zmian klimatycznych oraz podniesienie ogólnej jakości życia w miastach. Wyniki tego badania mogą potencjalnie znacznie poprawić dobrobyt i zrównoważony rozwój mieszkańców Abudży, zwłaszcza biorąc pod uwagę różnorodność napotykanych przez nich trudności miejskich.

11

Assessing the Effects of COVID-19 on China's Economy and Foreign Trade Enterprises through a Sustainable Development Perspective

Lin Zimin, Ye Zi, Hou Xiaohua, Liu Fangbiao, Meshram Sarita Gajbhiye, Chen Chao

Problemy Ekorozwoju

|

2024

|

Vol. 19, no. 2

14--22

EN

The COVID-19 epidemic has had a significant effect on China's economy and mainly on foreign trade enterprises. This virus has affected the social economy and business performance, becoming a primary test of governance aptitude and the national governance system. As a result, a neural network can be used to study and analyze the economic and social development during the COVID-19 epidemic. Good nonlinear forecasting can be achieved using neural network techniques since they overcome the limitations of traditional forecasting methods. Economic forecasts usually have great uncertainty and are affected by factors with complex relationships. However, using the B.P. network on economic forecasts can have a good forecasting effect. Economic analysis in the context of the new crown epidemic will provide more reference to future complex emergencies. However, countermeasures have been established based on financial institutions, governments, and enterprises. These measures are formulated to cope with the challenges faced by foreign trade enterprises based on the scrutiny of international public emergencies. They include exploration of international cooperation, advancing the new open economy system, speeding up transformation and upgrading, and perfecting the public safety emergency system. Other measures include cooperatively promoting high-quality development of foreign trade enterprises, enabling internal capacities to improve management capabilities, and establishing an external environment based on environmental perfection of the rule of law and policy. However, countermeasures have been established based on financial institutions, governments, and enterprises. These measures are formulated to cope with the challenges faced by foreign trade enterprises based on the scrutiny of international public emergencies. They include exploration of international cooperation, advancing the new open economy system, speeding up transformation and upgrading, and perfecting the public safety emergency system. Other measures include cooperatively promoting high-quality development of foreign trade enterprises, enabling internal capacities to improve management capabilities, and establishing an external environment based on environmental perfection of the rule of law and policy

PL

Epidemia COVID-19 wywarła znaczący wpływ na gospodarkę Chin, a przede wszystkim na przedsiębiorstwa handlu zagranicznego. Wirus wpłynął na gospodarkę społeczną i wyniki przedsiębiorstw, stając się głównym testem umiejętności rządzenia i krajowego systemu zarządzania. Do badania i analizy rozwoju gospodarczego i społecznego w czasie epidemii COVID-19 mogą zostać wykorzystane sieci neuronowe. Dobre prognozowanie nieliniowe można osiągnąć przy użyciu technik sieci neuronowych, ponieważ przezwyciężają one ograniczenia tradycyjnych metod prognozowania. Prognozy gospodarcze zwykle charakteryzują się dużą niepewnością i wpływają na nie czynniki o złożonych relacjach. Korzystając z sieci B.P. dotyczącej prognoz gospodarczych można osiągnąć dobry efekt prognostyczny. Analiza ekonomiczna w kontekście nowej epidemii zapewni więcej odniesień do przyszłych złożonych sytuacji kryzysowych.Środki zaradcze zostały opracowane w oparciu o instytucje finansowe, rządy i przedsiębiorstwa. Środki te zostały wdrożone, aby sprostać wyzwaniom stojącym przed przedsiębiorstwami handlu zagranicznego w oparciu o analizę międzynarodowych sytuacji kryzysowych. Obejmują one eksplorację współpracy międzynarodowej, rozwój nowego systemu gospodarki otwartej, przyspieszenie transformacji i modernizacji oraz doskonalenie systemu wspierania bezpieczeństwa publicznego. Inne środki obejmują wspólne promowanie wysokiej jakości rozwoju przedsiębiorstw handlu zagranicznego, wspieranie wewnętrznych zdolności poprawy zarządzania oraz stworzenie środowiska zewnętrznego opartego na praworządności w zakresie przepisów prawa i reguł polityki

12

Assessing Forest Conservation Strategies for Biodiversity Restoration and Sustainable Development: A Comparative Analysis of Global Income Groups

Binsaeed Rima H., Nassani Abdelmohsen A., Zaman Khalid, Arshad Zeeshan, Haffar Mohamed, Lutfiansyah Dadang Yunus, Subari Kamalularifin, Salamun Hailan

Problemy Ekorozwoju

|

2024

|

Vol. 19, no. 1

122--147

EN

The escalating rate of deforestation presents significant challenges to the global economy, including the loss of habitats for endangered species and a decline in biocapacity reserves. This situation also raises concerns about overcrowding and excessive production, which can undermine conservation efforts. Addressing this issue, Sustainable Development Goal 15 of the United Nations emphasizes managing forest resources, preventing habitat loss, combatting desertification, and expanding biodiversity reserves. Its contributions have played a pivotal role in wildlife conservation, mitigating rural-urban migration and preserving land resources. Given the relevance of this problem, this study examines the consequences of ongoing tropical deforestation on the loss of endangered species habitats while controlling for biocapacity reserves, urbanization, economic growth, and industrialization across a large sample of 159 nations, further categorized into low-, middle-, and high-income countries. The findings from cross-sectional and quantile regression analyses reveal that higher deforestation rates, increased rural-urban migration, and greater industrialization threaten endangered species habitats. Conversely, increased biocapacity reserves and economic growth contribute to wildlife restoration. Granger causality estimations highlight unidirectional relationships between deforestation and biodiversity loss (as well as biocapacity reserves), while deforestation and industrialization exhibit bidirectional causality. The results further indicate that sustained economic growth leads to deforestation, biocapacity reserves, and urbanization, while urbanization contributes to deforestation. This underscores the role of deforestation as the primary driver of habitat loss for endangered species and the depletion of biocapacity, thereby fostering mass production. Urbanization and economic growth are shown to be causally linked to deforestation across countries. The study underscores the urgent need to safeguard forest reserves against large-scale land conversion for infrastructure development, industrialization, and settlement of overpopulated urban areas, as these factors contribute to habitat degradation and biodiversity loss. Conserving, restoring, and promoting sustainable utilization of ecosystems are essential measures to address natural uncertainties and advance Sustainable development goals.

PL

Rosnące tempo wylesiania stwarza poważne wyzwania dla gospodarki światowej, w tym groźbę utraty siedlisk zagrożonych gatunków i spadek rezerw pojemności biologicznej przyrody. Sytuacja ta budzi również obawy związane z przeludnieniem i nadmierną produkcją, co może zniweczyć wysiłki na rzecz ochrony przyrody. Odnosząc się do tej kwestii, Cel Zrównoważonego Rozwoju nr 15 Organizacji Narodów Zjednoczonych kładzie nacisk na zarządzanie zasobami leśnymi, zapobieganie utracie siedlisk, zwalczanie pustynnienia i poszerzanie rezerwatów różnorodności biologicznej. Jego realizacja odgrywa kluczową rolę w ochronie dzikiej przyrody, łagodzeniu migracji ze wsi do miast i ochronie zasobów gruntów. Biorąc pod uwagę znaczenie tego problemu, w niniejszym badaniu zbadano wpływ ciągłego wylesiania tropikalnego na utratę siedlisk zagrożonych gatunków, przy jednoczesnym kontrolowaniu rezerw pojemności biologicznego, urbanizacji, wzrostu gospodarczego i industrializacji na dużej próbie 159 krajów, podzielonych dalej na kategorie o niskim, krajach o średnich i wysokich dochodach. Wyniki analiz przekrojowych i regresji kwantylowej pokazują, że wyższe wskaźniki wylesiania, wzmożona migracja ze wsi do miast i większa industrializacja zagrażają siedliskom zagrożonych gatunków. I odwrotnie, zwiększone rezerwy pojemności biologicznej i wzrost gospodarczy przyczyniają się do odbudowy dzikiej fauny i flory. Szacunki przyczynowości Grangera uwydatniają jednokierunkowe związki między wylesianiem a utratą różnorodności biologicznej (a także rezerwami pojemności biologicznej), podczas gdy wylesianie i industrializacja wykazują dwukierunkową przyczynowość. Wyniki wskazują ponadto, że trwały wzrost gospodarczy prowadzi do wylesiania, rezerw pojemności biologicznych i urbanizacji, podczas gdy urbanizacja przyczynia się do wylesiania. Podkreśla to rolę wylesiania jako głównego czynnika powodującego utratę siedlisk zagrożonych gatunków i wyczerpywanie się pojemności biologicznej, co sprzyja masowej produkcji. Wykazano, że urbanizacja i wzrost gospodarczy są powiązane przyczynowo z wylesianiem w różnych krajach. Badanie podkreśla pilną potrzebę zabezpieczenia rezerwatów leśnych przed przekształcaniem gruntów na dużą skalę w celu rozwoju infrastruktury, industrializacji i zasiedlania przeludnionych obszarów miejskich, ponieważ czynniki te przyczyniają się do degradacji siedlisk i utraty różnorodności biologicznej. Ochrona, przywracanie i promowanie zrównoważonego wykorzystania ekosystemów to podstawowe środki pozwalające zaradzić naturalnym niepewnościom i osiągać zrównoważony rozwój.

13

Building on the Build. Unfinished Architecture and Confiscated Property as New Palinsesto for the Contemporary Architecture

Tavoletta Concetta

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 2, no. 2

art. no. 78

EN

The co-presence of multiple temporalities opens a narrative space that includes the biography of each object, the context of its reuse, the intentions of those who wanted it and its reception. The materiality of objects, with the traces they bear of their events, welds these aspects together more and better than the eloquence of a text or the impact of a museum exhibition». Over time, the designer has taken on the role of 'defuser' of bad practices that have changed the appearance of places through dynamics that have escaped the action of even the most attentive scholars of social and urban practices. The need emerged to ask we how to change course with respect to the multitude of anonymous, abandoned and unfinished spaces precisely because of the intrinsic potential of what has emerged as a residue, but which contains within itself all the potential of the repertoire. As George Simmel wrote in his essay dedicated to Auguste Rodin when speaking of what appears unfinished, «If there were some truth in the theory according to which the user must repeat the creative process within himself, this could not happen more energetically than when the imagination of spectator must complete what is unfinished, transferring into him the productive movement between the work as it appears and what should be its final effect». In fact, precisely in what is crystallized in time, the potential of the possible is present, the vision of a future that can come true in the eyes of the beholder. Pre- existence presents itself as Mary Shelley's Frankenstein where «you can give shape to dark and amorphous substances, but you cannot give birth to the substance itself». This research aims to analyse the methods of good practices of designing with pre-existence, useful tools for imagining a new and poetic way of "building on the built"

14

Basic Development Attributes of Modernist Architecture in Socialist Yugoslavia

Zoranić Adnan

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 2, no. 2

art. no. 76

EN

Strong economical growth and multileveled development of the entire society that marked 45 years of existence of former state Yugoslavia transformed social conditions of previously non-developed and neglected rural state to the middle developed European country with significant urban, industrial, infrastructural and cultural progress and permanent rise of life standard. Intensive urbanization and construction of hundreds of thousands of residential units and hundreds of new settlements were realized thanks to massive use of numerous of prefabricated systems created and developed in Yugoslavia, designed and built in accordance to established high standards for housing design and construction technology. Related to the modernist ideas, architects and architecture had important role in changing of society, life conditions and way of life in general. Architecture was understood as one of the most representative reflections of proclaimed ideas for creation of new socialist society oriented to the wide spectra of human needs and public interests of the community. Predominant modernist orientation in architectural, urban design and planning approach wasn’t uniform and boring, but characterized with freely defined individualism of architects and numerous architectural schools and directions of architectural thinking oriented to researches, innovations and different attitudes to tradition, internationalization, natural context, human-oriented design, art and visual expressions. Architecture of modernism was very often arrogant to context, urban and natural environment, but in case of Yugoslav modernism is significant and clear tendency of modernism to fully respect context of site topography, tradition of place, views, natural and climate conditions. Critical regionalism and organic modernism tendencies are legible from numerous examples, particularly in touristic architecture and existence of schools of architecture that were promoting modernist interpretation of traditional and vernacular architecture.

PL

Silny wzrost gospodarczy i wielopoziomowy rozwój całego społeczeństwa, które naznaczyły 45 lat istnienia byłego państwa Jugosławia, przekształciły warunki społeczne z wcześniej nierozwiniętego i zaniedbanego stanu wiejskiego w średnio rozwinięty kraj europejski z znaczącym postępem urbanistycznym, przemysłowym, infrastrukturalnym i kulturalnym oraz stałym wzrostem poziomu życia. Intensywna urbanizacja i budowa setek tysięcy jednostek mieszkalnych i setek nowych osiedli zrealizowano dzięki masowemu wykorzystaniu wielu systemów prefabrykowanych stworzonych i rozwiniętych w Jugosławii, zaprojektowanych i zbudowanych zgodnie z ustalonymi wysokimi standardami projektowania i technologii budownictwa mieszkaniowego. Odnosząc się do idei modernistycznych, architekci i architektura odegrali ważną rolę w zmianie społeczeństwa, warunków życia i sposobu życia w ogóle. Architektura była rozumiana jako jeden z najbardziej reprezentatywnych odbić głoszonych idei tworzenia nowego społecznego społeczeństwa skierowanego na szerokie spektrum ludzkich potrzeb i interesów publicznych społeczności. Przeważająca modernistyczna orientacja w podejściu architektonicznym, urbanistycznym i planistycznym nie była jednostajna i nudna, lecz charakteryzowała się swobodnie definiowanym indywidualizmem architektów i licznymi szkołami architektury oraz kierunkami myślenia architektonicznego ukierunkowanymi na badania, innowacje i różne postawy wobec tradycji, internacjonalizacji, kontekstu naturalnego, projektowania zorientowanego na człowieka, sztuki i wyrazu wizualnego. Architektura modernizmu była często arogancka wobec kontekstu, środowiska miejskiego i naturalnego, lecz w przypadku modernizmu jugosłowiańskiego jest znacząca i wyraźna tendencja do pełnego poszanowania kontekstu topografii miejsc, tradycji miejsc, widoków, warunków naturalnych i klimatycznych. Krytyczny regionalizm i tendencje modernizmu organicznego są czytelne z licznych przykładów, szczególnie w architekturze turystycznej i istnieniu szkół architektury, które promowały modernistyczną interpretację architektury tradycyjnej i wiejskiej.

15

„Farma miejska” - istotny komponent w procesach zrównoważonej urbanizacji

Gil-Mastalerczyk Joanna, Kowalczyk Marta

Inżynieria i Budownictwo

|

2024

|

R. 80, nr 3

121--127

PL

"Farma miejska", stanowiąca obszar powierzchni biologicznie czynnej, najczęściej przeznaczona pod uprawę roślin użytkowych, jest ważnym i coraz częściej pojawiającym się komponentem w tworzeniu zrównoważonej nowej urbanizacji. Głównym celem artykułu jest wykazanie, że wprowadzenie farm w tkankę miejską staje się odpowiedzią na współczesne procesy zachodzące w mieście oraz ma pozytywny wpływ na kształtowanie struktury funkcjonalno-przestrzennej miast w kontekście zrównoważonej urbanizacji. Zamierzeniem jest usystematyzowanie typów obecnie powstających farm miejskich, pod względem funkcjonalnym oraz strukturalnym, na podstawie przyjętych kryteriów podziału form rolnictwa miejskiego oraz przedstawienie przykładów teoretycznego formowania obiektów farm miejskich w odniesieniu do ich rodzaju i lokalizacji. Wyniki wskazują, że w kształtowaniu farm kluczowe stają się dobór odpowiedniej lokalizacji, formy i struktury. Korzyści wykazane z realizacji tego typu obiektów i przestrzeni stanowią o jakości życia w mieście i przyszłości miejskich założeń urbanistycznych. W wyniku koncentracji przestrzennej miast oraz nasilonych procesów urbanistycznych i demograficznych zakładanie farm miejskich stanowi alternatywną strukturę ekonomicznej i ekologicznej uprawy roślin lub hodowli zwierząt. Jest także jednym ze sposobów rewitalizacji i innowacyjnych działań wykorzystujących współczesne możliwości technologiczne, w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

EN

An "urban farm", constituting an area of biologically active surface, most often intended for the cultivation of useful plants, is an important and increasingly emerging component in the creation of sustainable "new urbanization". The aim of this publication is to demonstrate that the introduction of farms into the urban fabric is a response to contemporary processes taking place in the city and has a positive impact on shaping the functional and spatial structure of cities in the context of sustainable urbanization. The intention is to systematize the types of currently emerging urban farms, in terms of functionality and structure, based on the adopted criteria for the division of forms of urban agriculture, and to present examples of the theoretical formation of urban farm facilities in relation to their type and location. The results indicate that the selection of the appropriate location, form and structure is crucial in shaping farms. The benefits demonstrated by the implementation of this type of facilities and spaces determine the quality of life in the city and the future of urban planning assumptions. As a result of the spatial concentration of cities and intensified urban and demographic processes, the establishment of urban farms is an alternative structure for the economic and ecological cultivation of plants or animal breeding. It is also one of the methods of revitalization and innovative activities using modern technological possibilities, in accordance with the principles of sustainable development.

16

Urban dynamics and socio-spatial transformations of housing in Djelfa City, Algeria

Bendechou Hamza, Akakba Ahmed, Kalla Mohammed Issam, Hachi Abderrahmane Ben Salem

Geomatics, Landmanagement and Landscape

|

2024

|

no. 3

153--171

EN

This study examines the socio-spatial transformations of Djelfa, Algeria in the contexts of its urbanization from 1990 to 2024, focusing on the transition from extended to nuclear family structures and from monocentric to polycentric urban forms. Utilizing a mixed-methods approach, including interviews, questionnaires, observations, and data analysis with 200 participants, the research outlines the adaptation of housing and urban space to meet the needs of Djelfa’s growing population. Key findings highlight a dramatic demographic shift marked by a 75.6% increase in population, a reduction in average household size from 6.3 to 4.1, and a 150% surge in the number of households. This demographic expansion has spurred extensive urban expansion, effectively doubling the built-up area and necessitating the development of sub-centres of the city to mitigate pressure on the primary city center (CC). This evolution underscores Djelfa’s progression towards a polycentric urban model, reflecting broader urban space decentralization and diversification trends to improve accessibility and reduce congestion. The study contributes to the understanding of complex effects that urbanization has on social and spatial structures in the Global South, highlighting the critical interplay between demographic shifts, urban planning, and social restructuring. Advocating for strategic, inclusive urban planning and policymaking, the research underscores the importance of addressing the diverse needs of rapidly urbanizing populations, offering invaluable insights into sustainable urban management practices applicable to similar urban scenarios worldwide.

17

W oparach betonowego absurdu

Słomka Wojciech

Zieleń Miejska

|

2023

|

Nr 6

12--14

PL

Wszystko zaczęło się w 1756 r. na południ Anglii, gdzie po raz pierwszy beton zastosowano jako materiał budowlany. Prawie 30 lat później cement portlandzki (składnik betonu) uzyskał patent. Od tego momentu budownictwo weszło w nową epokę – epokę betonowania, co w dzisiejszych czasach zaczyna stanowić problem.

18

Szkodliwa miłość

Mielicki Krzysztof

Zieleń Miejska

|

2023

|

Nr 6

10--11

PL

Współczesny świat osadza swe korzenie w antycznych Grecji i Rzymie. Zawdzięczamy im wiele, w tym beton, który dziś jest niemal wszędzie. A przecież w nadmiarze wszystko jest szkodliwe.

19

Forest loss and land cover land use change. Dynamics in the peri-urban rural districts of Greater Kumasi - Ghana

Koranteng Addo, Adu-Poku Isaac, Fosu Frimpong Bernard, Nti Asamoah Jack, Zawiła-Niedźwiecki Tomasz

Teledetekcja Środowiska

|

2023

|

T. 63

5--17

EN

The study evaluated the space-time fluctuations of the land cover land use changes (LULCC) in the peri-urban rural districts of Greater Kumasi in Ghana from 1990 to 2020. Several satellite images derived from medium to high-level spatial resolution (Landsat, Disaster Monitoring Constellation (DMC) and Sentinel) in decadal intervals of 1990-2000; 2000-2010 and 2010-2020 were analyzed. The multi-temporal satellite images were preprocessed (georeferenced, radiometrically, and geometrically corrected). The Land use land cover (LULC) maps were derived using the Maximum Likelihood Classifier (MLC) technique and the maps were validated. Comparisons were undertaken in post-classification for the LULCC detection analysis. Closed Forest, Open Forest, Agriculture, Built-up and Water were the five LULC categories defined. Accuracy assessments of the LULC maps were very satisfactory. The results displayed a disturbing forest loss trend. There was forest degradation in protected forests and deforestation in forests outside designated areas from 1990 to 2020. The land use class of Agriculture reduced over the period 1990-2020. For agrarian communities in the study area, this is cause for concern however, it still represented a sizeable land use. Built up category was the largest gainer from 2.27% in 1990 to 18.60% in 2020. Overall, from 1990 to 2020, 62933.20 ha (33.37%) of the study area had undergone an extensive LULCC. Temporal investigation shows that these variations occurred mainly between 1990 and 2000. There was a strong reafforestation in 2000-2010 and forest loss in 2010-2020. Closed forests were preserved, and Open forests were lost in the 30 years of study. This study adds to the endeavors of salvaging what is left of the natural environment and an effort to ascertain the proximate causes of LULCC in the area of study.

PL

W niniejszym artykule zbadano fluktuacje przestrzenno-czasowe zmian pokrycia terenu i użytkowania gruntów (LULCC) w wiejskich okolicach okręgu miejskiego Wielkie Kumasi w Ghanie w latach 1990-2020. Analizie poddano kilka obrazów satelitarnych o średniej i dużej rozdzielczości przestrzennej (Landsat, Disaster Monitoring Constellation - DMC i Sentinel) w interwałach dekadalnych 1990-2000, 2000-2010 i 2010-2020. Wieloczasowe obrazy satelitarne zostały poddane wstępnemu przetwarzaniu (korekcja radiometryczna i geometryczna). Mapy użytkowania terenu (LULC) zostały wygenerowane przy użyciu klasyfikatora największego prawdopodobieństwa (MLC), a następnie poddane ocenie dokładności. Porównania zostały wykonane poprzez analizę wykrywania zmian LULCC po przeprowadzonej klasyfikacji. Zdefiniowano pięć kategorii LULC: Lasy o zwartej strukturze, Lasy o luźnej strukturze, Tereny rolne, Tereny zabudowane i Woda. Ocena dokładności map LULC była bardzo zadowalająca. Wyniki pokazały niepokojącą tendencję ubytku powierzchni leśnych. Zaobserwowano w badanym okresie od 1990 do 2020 r. degradację lasów chronionych oraz wylesianie w lasach poza wyznaczonymi obszarami. Klasa użytkowania Terenów rolnych również zmniejszyła się w okresie 1990-2020. Dla społeczności rolniczych w obszarze badawczym jest to powód do zmartwienia, choć nadal tereny te zajmują istotną część analizowanego obszaru. Z kolei kategoria Terenów zabudowanych odnotowała największy wzrost z 2,27% w 1990 roku do 18,60% w 2020 roku, a obszar badawczy o powierzchni 62933,20 ha (33,37%) przeszedł znaczną zmianę LULCC. Badania wieloczasowe pokazują, że te zmiany wystąpiły głównie między rokiem 1990 a 2000. W latach 2000-2010 obserwowano silne nasadzenia leśne, natomiast w latach 2010-2020 nastąpiła utrata lasów. Lasy o zwartej strukturze zostały zachowane, a Lasy o luźnej strukturze doznały znaczącego zmniejszenia pola powierzchni w analizowanym okresie. Niniejsze badanie przyczynia się do wysiłków mających na celu ocalenie tego, co pozostało z naturalnego środowiska oraz określenie bezpośrednich przyczyn LULCC w obszarze badawczym.

20

Odpowiedzialna urbanizacja a komfort akustyczny w środowisku mieszkaniowym

Walicka-Góral Beata, Woźniak Krystian

Środowisko Mieszkaniowe

|

2023

|

nr 43

78--91

PL

W artykule przedstawiono wyniki badań komfortu i klimatu akustycznego w miejskich strukturach mieszkaniowych. Uznano, że komfort akustyczny jest cechą odpowiedzialnej urbanizacji i zdrowego środowiska mieszkaniowego. Badania dotyczyły wnętrza urbanistycznego mieszkaniowego zespołu zabudowy wielorodzinnej. W artykule przedstawiono ogólny zarys metodyki wykonania poszczególnych etapów badań. W celu porównania przeprowadzono badania w dwóch zespołach mieszkaniowych różnych pod względem formy urbanistycznej. Oddziaływanie wybranych źródeł dźwięku zbadano za pomocą badań terenowych i symulacji komputerowych. Na podstawie uzyskanych wyników można stwierdzić, że komfort i klimat akustyczny zostały zidentyfikowane. Stwierdzono, że forma urbanistyczna oraz rozmieszczenie programu funkcjonalnego mają wpływ na poziom komfortu akustycznego. Potwierdzono, że możliwe jest zidentyfikowanie elementów negatywnie wpływających na klimat akustyczny w zespole mieszkalnym i określenie sposobu ich modyfikacji w celu poprawy klimatu akustycznego. Przedstawione mapy hałasu oraz mapy hałasu 3D elewacji mogą posłużyć jako tło do dalszych badań klimatu akustycznego środowiska mieszkaniowego.

EN

The article presents the results of research on the comfort and acoustic climate of urban housing structures. Acoustic comfort has been recognized as a hallmark of responsible urbanization and a healthy living environment. The research concerned the urban interior of a multi-family housing complex. The paper presents a general outline of the methodology of performing individual stages of the research. In order to compare, the research was carried out in two housing complexes different in terms of urban form. The impact of selected sound sources was investigated by means of field tests and computer simulations. Based on the obtained results, it can be concluded that the comfort and acoustic climate have been identified. It was found that the urban form and the distribution of the service program have an impact on the level of acoustic comfort. It was confirmed that it is possible to identify elements that negatively affect the acoustic climate in a residential complex and determine how to modify them in order to improve the acoustic climate. The presented noise maps and 3D noise maps of the elevation can be used as a background for further research on the acoustic climate of the residential environment.