W literaturze pojawiają się różnego rodzaju kontrowersje na temat polskiej Metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynków. Zauważalny jest problem rozbieżności obliczeń i wyników pomiarów. W niniejszym artykule porównano obliczoną charakterystykę energetyczną budynków dla 5 gospodarstw domowych zlokalizowanych w budynkach jednorodzinnych, wg obowiązującej Metodologii lub jej modyfikacji, ze zmierzonym wykorzystaniem energii. Analiza miała na celu sprawdzenie czy występują rozbieżności wyników i co jest ich przyczyną. Czy różnice wynikają z niedokładności uproszczonego, statycznego modelu cieplnego budynku, tzw. metody miesięcznej, czy są raczej związane z warunkami brzegowymi: zarówno danymi meteorologicznymi, tzw. typowym rokiem meteorologicznym, jak i innymi parametrami opisującymi użytkowanie zarówno instalacji grzewczej, jak i ciepłej wody użytkowej. Okazało się, że rozbieżności w analizowanych budynkach jednorodzinnych wynikają głównie z założeń odnośnie do ich użytkowania, które w obecnej formie Metodologii są z góry narzucone. Narzucanie warunków brzegowych może wydawać się celowe w przypadku porównywania różnych rozwiązań technicznych, ale jednocześnie powoduje rozdźwięk między rzeczywistym wykorzystaniem energii a obliczeniowym, co skutkuje spadkiem zaufania do świadectwa charakterystyki energetycznej. Dlatego należy przemyśleć ponownie idę Metodologii i jej użyteczność zarówno dla projektantów, konsumentów jak i dla twórców polityki energetycznej kraju.
EN
There are various controversies in the literature about the Polish Methodology for determining the energy performance of buildings. The problem of discrepancy between calculations and measurement results is noticeable. This paper compares the calculated energy performance of buildings of 5 households located in single-family houses, according to the current Methodology or its modifications, with the measured energy use. The analysis aimed to show if there is a discrepancy in the results and what is the reason for it. Do the discrepancies result from inaccuracies of the simplified, static thermal model of the building, the so-called monthly method, or are they rather linked to the boundary conditions: both the meteorological data, typical meteorological year, and other parameters describing the use of the heating system as well as the domestic hot water system. We found that the discrepancies for the analyzed single-family houses are mainly due to assumptions on their use, which are enforced in the current form of the Methodology. The enforcement of boundary conditions may seem to be appropriate when comparing different technical solutions, but at the same time it causes a discrepancy between the actual energy use and the calculated one, which results in a decrease of trust towards the energy performance certificate. Therefore, it is necessary to rethink the idea of the Methodology and its usefulness for designers, consumers and national energy policy makers alike.
Polityka europejska w zakresie działań zmierzających do poprawy efektywności energetycznej bardzo mocno skupia się na sektorze budownictwa, odpowiadającego za około 40% całkowitego zużycia energii. Zrównoważone, energooszczędne budownictwo to w najbliższych latach wymóg i konieczność. Małopolskie Centrum Budownictwa Energooszczędnego Politechniki Krakowskiej we współpracy z Małopolskim Laboratorium Budownictwa Energooszczędnego wprowadzają certyfikat, który potwierdzi wymagane parametry budynku energooszczędnego oraz jego wpływ na zdrowie użytkowników. Dokument jest pierwszym opracowanym w Polsce certyfikatem budynków energooszczędnych, spełniającym założenia budynków o niemal zerowym zapotrzebowaniu na energię, których wdrożenie nakładają na Polskę dyrektywy Unii Europejskiej.
EN
European policy on energy efficiency measures focuses very strongly on the building sector, which accounts for around 40% of total energy consumption. Sustainable, energy-efficient construction is a requirement and necessity in the coming years. Malopolska Centre for Energy-Efficient Building of Cracow University of Technology in cooperation with Malopolska Laboratory of Energy-Efficient Building introduce a certificate which will confirm required parameters of energy-efficient building and its influence on users’ health. The document is the first certificate of energy efficient buildings developed in Poland, meeting the assumptions of buildings with nearly zero energy demand, whose implementation is imposed on Poland by the European Union directives.
3
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Metody wyznaczania charakterystyki energetycznej budynków powinny być weryfikowane, aby mogły być skutecznym narzędziem w procesie opracowywania energooszczędnych rozwiązań oraz aby pomagały w kształtowaniu polityki energetycznej. W niniejszym artykule porównano zbiór obliczonych wartości z Centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków z wartościami zmierzonymi w budynkach poddawanych termomodernizacji, opublikowanymi przez GUS, a także danymi oszacowanymi we współpracy przez GUS i Rząd RP. Analiza wykazała, że wartości szacunkowe i obliczeniowe zaniżają średnie wykorzystanie ciepła na cele grzewcze. Średnie zmierzone wykorzystanie ciepła jest o 12% większe niż średnie obliczone i o 5% większe niż oszacowane. Natomiast rozrzut wartości zmierzonych jest 2,3 razy większy niż rozrzut wartości obliczonych. Wykazano również, że dla analizowanej bazy danych budynków termomodernizowanych średnie wykorzystanie ciepła spadło na skutek termomodernizacji o 25%, a rozrzut wartości rocznego wykorzystania ciepła 1,6 razy. Ninijeszy artykuł potwierdza tezę, że obecna Metodologia wymaga ciągłej i systemowej weryfikacji lub zastąpienia innymi narzędzami gwarantującymi wzrost krajowej efektywności energetycznej.
EN
Methods for determining the energy performance of buildings should be verified so that they can be an effective tool in the process of developing energy-efficient solutions and be helpful in shaping energy policy. This paper compares the set of calculated values from the Polish Central Energy Performance of Buildings Registry with the values measured in buildings before and after thermal renovation, published by the Statistics Poland, as well as the data estimated by cooperation of the Statistics Poland and the Polish Government. The analysis showed that estimated and calculated values understate the average energy consumption for heating purposes. The mean measured energy consumption is 12% and is 5% higher than the mean calculated energy consumption and the estimated energy consumption respectively. The dispersion of measured values is 2.3 times larger than the dispersion of calculated values. It was also shown that, acc. to the analyzed database of thermally renovated buildings, the mean energy consumption of thermally renovated buildings decrease by 25% and the dispersion of annual energy consumption values decrease 1.6 times. This paper confirms the thesis that the current Polish methodology of building energy performance calculation needs a continuous and systematic verification or replacement by other tools guaranteeing the increase of national energy efficiency.
W artykule przedstawiono podstawowe przepisy regulujące politykę energetyczną w Unii Europejskiej oraz dochodzenie do aktualnego stanu certyfikacji energetycznej. Zwrócono również uwagę na aktualne akty prawne regulujące tę kwestię w Polsce. Przedstawiono także najbardziej charakterystyczne świadectwa energetyczne obowiązujące w wybranych krajach w Unii Europejskiej. Starano się określić główne zasady obowiązujące w danym kraju oraz politykę energetyczną, jaką poszczególne kraje preferują.
EN
In the article basic regulations of energy policy in European Union and the reaching to the current state of the energy-certification was introduced. Also the attention on current regulations of this matter in Poland was address. The most characteristic energy-certificates be in force in chosen countries in European Union was represented. It was tried to define main rules binding in the given country and the energy policy, which individual countries prefer.
The National University of Water and Environmental Engineering (NUWEE) from Rivne (Ukraine) is implementing a program of energy efficiency on its own educational, residential and auxiliary buildings. The measures were implemented according to the following program: installation of 15 automated heat energy metering units; construction of a solid fuel boiler house; partial thermo-modernization of buildings; introduction of decentralized ventilation systems with recuperation; use of renewable energy sources; training and certification of specialists in energy efficiency of buildings and inspection of engineering systems; and provision of an energy audit. All this requires significant financial and material resources. Therefore, NUWEE participates in a number of grant and credit projects, and attempts to raise funds based on energy service contracts. The largest of these projects is the Ukraine Higher Education Project, which involves 21 universities in Ukraine. The main goals and preliminary results of the project are given in this paper as an example of the NUWEE subproject.
Rada Ministrów w dniu 10 listopada 2009 roku podjęła uchwałę w sprawie Polityki energetycznej Polski do 2030 roku. W dokumencie wyszczególniono skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła, jako jeden z kierunków realizacji celów: poprawy efektywności energetycznej, wzrostu bezpieczeństwa dostaw paliw i energii, rozwoju konkurencyjnych rynków paliw i energii a także ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko. Za energię wytworzoną w instalacjach opalanych paliwami gazowymi lub w jednostkach o mocy poniżej 1 MW uzyskuje się tzw. żółty certyfikat, który jest zbywalnym prawem majątkowym. W artykule przedstawiono predykcję ceny rynkowej dla praw majątkowych z kogeneracji do roku 2025 zakładając przedłużenie systemu wsparcia w obecnej formie. Model cenowy oparto o modele opłacalności inwestycji oraz obowiązek zakupu świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej w kogeneracji.
EN
On the 10th of November 2009, the Polish Council of Ministers adopted a resolution on the Polish Energy Policy until 2030 (PEP-30). The document details that the implementation of the following objectives: improving energy efficiency, increasing the security of fuels and energy supply, developing competitive markets for fuels and energy as well as reducing the impact of energy on the environment, combining the production of both electricity and heat (known as ‘cogeneration’) are the main directions. Moreover, PEP-30 assumes that by 2020 the production of electricity from high-efficiency cogeneration will be doubled in relation to 2016. This means that in 2020 about 49 TWh electricity will be produced in cogeneration. From energy produced in gas-fired plants or units with a capacity below 1 MW, a producer can obtain a yellow certificate, which is a confirmation of the origin of energy and, at the same time, a negotiable property right. In this way, power producers can generate additional income. The article presents the prediction of the market price for the property rights from cogeneration by 2025. The prediction was based on the model of the profitability of investments and the obligation to purchase of certificates of origin for electricity generated in cogeneration.
This work presents the selected results of examinations connected with an annual energy consumption CH and annual final energy demand Q k,H for heating and conducted on the group of educational buildings. The presented analysis and its results regard the group including 46 of 50 educational buildings, which form a municipal group of the buildings of this type and in which the educational institutions are located. The purpose of presented analysis was to examine the influence of possible occurrence and level of differences between the annual energy consumption CH and annual final energy demand Q k,H for heating of examined buildings. The realization of this purpose is the basis for further research and analysis aimed at determining the dominant reasons of mentioned differences, establishing their level and propose a calculative method for reducing the differences between the values “picturing” the thermal needs of educational buildings in actual (energy consumption C H) and theoretical (final energy demand Q k,H) conditions.
PL
W pracy zaprezentowano wybrane wyniki badań zbiorowości budynków edukacyjnych związane z rocznym zużyciem energii CH i rocznym zapotrzebowaniem na energię końcową do ogrzewania Q k,H . Przedstawiona analiza i jej wyniki dotyczą grupy 46 spośród 50 budynków edukacyjnych tworzących miejską zbiorowość obiektów tego typu, w których mieszczą się placówki oświatowe. Celem zaprezentowanej analizy było identyfikacja i zbadanie poziomu różnic pomiędzy rocznym zużyciem energii CH i rocznymi zapotrzebowaniem na energię końcową Q k,H do ogrzewania badanych budynków. Osiągnięcie wymienionego celu stanowi podstawę do dalszych badań i analiz zmierzających do ustalenia dominujących przyczyn wspomnianych różnic, określenia ich poziomu i zaproponowania sposobu obliczeniowego zmniejszenia różnic pomiędzy wielkościami „obrazującymi” potrzeby cieplne budynków edukacyjnych w warunkach rzeczywistych (zużycie energii CH) i teoretycznych (zapotrzebowanie na energię końcową Q k,H).
The resolution on the Polish Energy Policy until 2030 (PEP-30) was adopted by the Council of Ministers on 10 November 2009. The document specifies the combined electricity and heat generation as a direction of pursuing the goals of energy efficiency, fuel and energy supply security, competitive fuel and energy markets development, and reduction of the energy sector’s environmental impact. PEP-30 assumes that electricity generation from high-efficiency co-generation will double by 2020 compared to 2006. Since 2007, a support scheme for CHP generators has been in place in Poland, in the form of transferable property rights from the energy origin, so-called certificates. The yellow certificate is granted for energy generated in gas-fired plants or in units with a capacity below 1 MW. The amendment to the Energy Law extends the support scheme’s validity until the end of 2018. This paper presents the market price prediction for property rights in CHP until 2025 for gas fired plants or plants with the total CHP source installed capacity below 1 MW, assuming the scheme’s extension in its present form.
PL
Uchwałę w sprawie Polityki energetycznej Polski do 2030 roku (PEP-30) podjęła Rada Ministrów 10 listopada 2009 roku. W dokumencie wyszczególniono skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła jako jeden z kierunków realizacji celów: poprawy efektywności energetycznej, wzrostu bezpieczeństwa dostaw paliw i energii, rozwoju konkurencyjnych rynków paliw i energii, a także ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko. PEP-30 zakłada, że do roku 2020 dwukrotnie wzrośnie produkcja energii elektrycznej pochodzącej z wysokosprawnej kogeneracji w stosunku do 2006 roku. Od 2007 roku w Polsce funkcjonuje system wsparcia dla producentów energii elektrycznej i ciepła w procesie kogeneracji, w postaci zbywalnych praw majątkowych pochodzenia energii, tzw. certyfikatów. Za energię wytworzoną w instalacjach opalanych paliwami gazowymi lub w jednostkach o mocy poniżej 1 MW uzyskuje się tzw. żółty certyfikat. Nowelizacja ustawy Prawo energetyczne przedłuża do końca 2018 roku funkcjonowanie systemu wsparcia. W artykule przedstawiono predykcję ceny rynkowej dla praw majątkowych z kogeneracji do 2025 roku dla instalacji opalanych paliwami gazowymi lub o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej źródła kogeneracyjnego poniżej 1 MW, zakładając przedłużenie systemu wsparcia w obecnej formie.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Obecnie stosowane metody wyznaczania klasy efektywności energetycznej urządzeń dźwigowych mogą prowadzić do błędnego oszacowania zużycia energii elektrycznej, co w istotny sposób wpływa na wynik końcowy ich certyfikacji. Różnorodność układów sterowania dźwigami osobowymi oraz wymagana ilość rejestrowanych parametrów narzuciła konieczność zaprojektowania i wykonania systemu akwizycji parametrów eksploatacyjnych urządzeń dźwigowych. Zaproponowane w pracy podejście umożliwia dokładną i indywidualną oceną sprawności energetycznej dźwigu osobowego.
EN
Currently used methods of establishing the category of energy efficiency may yield incorrect levels of energy demand, which affects the final results of the certification procedure. A wide variety of control systems employed in passenger lifts and the number of parameters to be registered have prompted the need to design and fabricate data acquisition unit to support each lift installation. This approach enables a precise and individual assessment of energy efficiency of the given passenger lift.
The aim of this paper is to introduce energy-saving civil engineering, to demonstrate the need for energy conservation, and to radically change the principles of building. The paper then shows the importance of the principle of sustainable development and acquaints the reader with the objectives of the European Union and its basic documents concerning measures to improve energy and climate protection standards in buildings. This paper presents the research programs and standards for the certification of buildings and housing estates inscribed in the principle of energy efficient civil engineering and sustainable development. Examples of low energy buildings from Germany and Austria are shown, with an emphasis on the principles of designing passive buildings. A vision of the future of architecture and civil engineering is presented using examples of innovative buildings and settlement structures designed based on energy saving and energy management.
Zgodnie z dyrektywą europejską dotyczącą wyznaczania charakterystyki energetycznej budynków (ang. EPBD) już od roku 2006 wszystkie nowe europejskie budynki (mieszkalne, handlowe, przemysłowe itp.) muszą posiadać świadectwa energetyczne wystawione na podstawie obliczonej charakterystyki energetycznej budynku obejmującej: ogrzewanie, wentylację, chłodzenie i oświetlenie. Samo świadectwo energetyczne musi uwzględniać energię pierwotną lub emisję CO2. W Europejskim Komitecie Normalizacyjnym (CEN) opracowano zharmonizowany pakiet norm, w których zapisano zasady wyznaczania charakterystyki energetycznej budynków z uwzględnieniem systemów energetycznych. W artykule przedstawiono normy dotyczące systemów grzewczych, podano również przykłady obliczeniowe obrazujące wyznaczanie charakterystyki energetycznej w trzech kategoriach: niewielkiego domu jednorodzinnego, budynku biurowego i budynku przemysłowego w trzech różnych lokalizacjach: Sztokholmie (Szwecja), Brukseli (Belgia) oraz Wenecji (Włochy). Dodatkowe straty ciepła z systemu ogrzewczego mogą stanowić od 10 do 20% całkowitego zapo-trzebowania na energię. Ta dodatkowa strata ciepła zależy od sposobu rozprowadzenia ciepła (rodzaju grzejników), rodzaju regulacji, zastosowanych pomp oraz charakterystyki źródła ciepła (np. kotła).
EN
According to the Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) all new European buildings (residential, commercial, industrial etc.) must since 2006 have an energy declaration based on the calculated energy performance of the building, including heating, ventilating, cooling and lighting systems. This energy declaration must refer to the primary energy or CO2 emissions. The European Organization for Standardization (CEN) has prepared a series of standards for energy performance calculations for buildings and systems. This paper presents related standards for heating systems. The relevant CENstandards are presented and a sample calculation of energy performance is made for a small single family house, an office building and an industrial building in three different geographical locations: Stockholm, Brussels, and Venice. The additional heat losses from heating systems can be 10-20% of the building energy demand. The additional loss depends on the type of heat emitter, type of control, pump and boiler.
The aim of the paper is to present a program to support applications implementing the energy certification of buildings. The program helps to enter details of the premises, walls and partitions of the building using a construction project.
13
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Istnieją trzy dyrektywy UE dotyczące ograniczenia zużycia energii i emisji CO2. Najważniejsza z nich, Dyrektywa Rady 93/76/EEC z 13 września 1993 r. (SAVE), obligowała państwa członkowskie do ograniczenia emisji CO2 przez opracowanie i wdrożenie programów w szeregu obszarów, wliczając instrumenty ekonomiczne dotyczące zarówno nowych, jak i istniejących budynków. We wszystkich państwach członkowskich praktykuje się wspieranie przez państwo, przez miękkie kredyty lub subsydia, wznoszenie nowych budynków energooszczędnych i modernizacji budynków istniejących. Podstawowym warunkiem uzyskania wsparcia jest ocena przedsięwzięcia przez doradcę energetycznego. Dodatkowo kontrolę przedsięwzięć sprawują banki. Regulacje przygotowane i formalnie wprowadzone w Polsce są zaprzeczeniem regulacji z UE. Z tego względu realne wdrożenie tych dyrektyw w Polsce nie wydaje się możliwe.
EN
There are three UE directives dealing with limitation of energy use and CO2 emissions. The most important of them Council Directive 93/76/EEC of 13 September 1993 (SAVE) obliged the Member States to limit CO2 by means of drawing up and implementing programs in several fields, including economic instruments concerning both new and existing houses. In all Member States is practiced the support by state, usually with soft credits or subsidies, the erection of new energy efficient buildings and modernization of existing buildings. The precondition of obtaining the support is evaluation of the enterprise by energy adviser. Regulations prepared and formally introduced in Poland are negation of regulations of UE. Therefore the real implementation those Directives in Poland seems impossible.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
In consequence of implementation of the EC directive on energy performance of buildings, process of energy certification is currently being started also in the V4 member countries. Installed lighting system is one of the building sub-systems laid under assessment. The methodology is, however, still at the beginning, with lot of imperfections, there is a big lack of practical experience. This paper aims to show the most important methodological shortcomings and possible ways of fixing them, to inform about possible ways and procedures how to practically prepare an energy certificate. The paper also brings to light some recent results in the field of the preparation of software tools as well as results of R&D focused to the estimation of energy saving potential in lighting as a compulsory part of the energy certificate.
PL
Wynikiem wdrożenia dyrektywy EC dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków jest rozpoczęcie procesu certyfikacji, także w krajach grupy V4. System oświetlenia jest jednym z tych, które podlegają ocenie. Metodologia jest w fazie testowania, z wieloma niedoskonałościami i brakiem doświadczeń praktycznych. W artykule przedstawiono uproszczenia przyjęte w metodologii i możliwości jej poprawy, oraz sposoby i procedury praktycznego przygotowania certyfikatu energetycznego. W artykule przedstawiono także rezultaty przygotowania narzędzi obliczeniowych i wyniki badań rozwojowych wskazujących potencjał oszczędności energetycznych jako rezultat certyfikacji energetycznej.
15
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Obliczenia zużycia energii przeprowadzono dla opisanego w [2], [3] obiektu szkoły w Gródku nad Dunajcem. W tym celu oparto się na danych z audytu energetycznego (parametry przegród budowlanych i instalacji, wymiary budynku), dokumentacji technicznych instalacji elektrycznej i grzewczej. Przeprowadzono także kilka wizji lokalnych celem weryfikacji uzyskanych danych, określenia czasu użytkowania szkoły, czasów pracy instalacji wewnętrznych, oświetlenia, sprzętu komputerowego itp. w poszczególnych pomieszczeniach. Pozwoliło to na weryfikację i stworzenie pełniejszego obrazu obiektu do analizy gospodarki energetycznej.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedstawiono model potrzeb energetycznych budynku użyteczności publicznej do określenia ilości energii zużywanej podczas normalnej eksploatacji. Wyróżniono podstawowe grupy potrzeb oraz przedstawiono podstawowe zależności matematyczne. Uzyskane rezultaty posłużyły do stworzenia programu obliczeniowego zużycia energii przez analizowany budynek. Uzyskane rezultaty mogą być interesujące dla każdego zarządcy obiektu, pozwalając na lepsze zarządzanie energią i zmniejszenie kosztów eksploatacji.
EN
A model of energy requirements for a public building is presented to assess the amount of energy consumed during normal exploitation. The basic groups of the requirements were distinguished and the basic mathematical relationships presented. The results were used for a calculation program concerning the energy consumption in the building. The results may be interesting for each administrator of the object enabling better energy management and the reduction of the exploitation costs.
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Publikacja omawia niektóre szczegóły związane z wdrożeniem dyrektywy EPD 2002/91/WE z 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Autor zwraca uwagę na konieczność opracowania prostych i przejrzystych jednakowych kryteriów dla wszystkich typów budynków i uzasadnia takie działania.
18
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Wymiana informacji pomiędzy krajami Unii Europejskiej jest rękojmią szybkiego gospodarczego rozwoju Unii. Jednej z wielu dziedzin współpracy jest uzgadnianie metodyk określania poziomów zużycia energii w budynkach mieszkalnych oraz wybór racjonalnych rozwiązań ich energetycznej certyfikacji. Punktem wyjściowym w łotewskiej metodyce jest aktualny średni poziom zużycia energii na ogrzewanie, wentylację i gorącą wodę, w litewskim wypadku zaś, wartości obliczone według wymagań norm budowlanych odpowiedniego roku. Wskaźniki poziomu zużycia energii obu sąsiednich krajów o tych samych tradycjach budowlanych są zbieżne tylko dla prefabrykowanych wielomieszkaniowych domów. W artykule są omawiane zalety i wady obydwu metodyk.
EN
Information exchange amongst the members of the European Union is the guarantee of Union economy growth. The harmonization of building energy performance evaluation methodics and the selection of energy certification reasonable solutions answer to international cooperation purpose. The initial point of Latvian approach is mean value of measured energy consumption for space heating, ventilation and domestic hot water, in Lithuanian case energy consumption is calculated in accordance with appropriate year Building Regulations. Energy performance level indices of both similar construction traditions neighbouring countries coincide only in the case of multiftat panel buildings. Advantages and lacks of both methodics are discussed in the paper.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.