Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Prastary dąb – król życia, ekosystemów i krajobrazu Polski

Szmagara Mariusz

Aura : Ochrona Środowiska

|

2026

|

Nr 1

18--20

PL

Dęby rosnące w Polsce, zarówno rodzime – dąb szypułkowy (Quercus robur) i bezszypułkowy (Quercus petraea) – jak i obce gatunki pochodzące z Ameryki Północnej, pełnią kluczową rolę w ekosystemach leśnych i krajobrazie kulturowym. Cechują się długowiecznością, tworzą siedliska dla licznych zwierząt i owadów, wspierają bioróżnorodność oraz uczestniczą w złożonych sieciach troficznych ekosystemów. Jednocześnie mają znaczenie gospodarcze, lecznicze i terapeutyczne, a ich drewno, kora, liście i owoce znajdują szerokie zastosowanie. Dęby są także symbolem historii, tradycji i kultury – od wierzeń ludowych po narodowe pomniki przyrody – pełniąc funkcję strażników pamięci i krajobrazu.

EN

Oaks in Poland, including native species – pedunculate oak (Quercus robur) and sessile oak (Quercus petraea) – as well as non-native species from North America, play a vital role in forest ecosystems and cultural landscapes. They are long-lived, provide habitats for numerous animals and insects, support biodiversity, and participate in complex trophic webs. At the same time, they have economic, medicinal, and therapeutic uses, with their wood, bark, leaves, and acorns widely utilized. Oaks also hold historical and cultural significance, from folk beliefs to national natural monuments, serving as guardians of memory and the landscape.

2

„Kredyty przyrodnicze”

Żylicz Tomasz

Aura : Ochrona Środowiska

|

2026

|

Nr 2

4--5

PL

Konwencja o Ochronie Różnorodności Biologicznej została przyjęta w 1992 r. równocześnie z Konwencją Klimatyczną. Jest znacznie rzadziej obecna w mediach, mimo że stara się zapobiegać światowemu kryzysowi przyrodniczemu, który jest równie groźny, jak klimatyczny. Istnieje oczekiwanie, że tzw. kredyty przyrodnicze przyczynią się do uczynienia ochrony przyrody atrakcyjną finansowo, podobnie jak „kredyty węglowe” wywołały rynkowy popyt na projekty pozwalające na redukcję emisji dwutlenku węgla. Jednak ochrona przyrody bez porównania trudniej poddaje się kwantyfikacji potrzebnej do stworzenia odpowiedniego rynku.

EN

The Convention on Biological Diversity was adopted in 1992, together with the Climate Convention. It has been less present in media even though it aims to address the global nature crisis which is as dangerous as the climate crisis. There is an expectation that so-called “biodiversity credits” will make nature protection financially attractive, just as "carbon credits" have supported the demand for projects that lower the emission of carbon dioxide. However, nature protection is much more difficult to quantify and this is a necessary condition for creating a market.

3

Remont i przebudowa Spichlerza Dworskiego Kossaków z zachowaniem siedliska nietoperzy

Juraszek Janusz, Siry Roman, Walusiak Hubert

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 6

163--166

PL

Artykuł opisuje remont i przebudowę Spichlerza Dworskiego Kossaków w Górkach Wielkich, który po latach zaniedbań został przekształcony w Centrum Edukacyjno-Kulturalne. Projekt zakładał zachowanie historycznego charakteru budynku oraz ochronę zamieszkujących piwnicę nietoperzy – Gacków brunatnych. Przed rozpoczęciem prac przeprowadzono szczegółową ocenę techniczną obiektu, wykazującą liczne uszkodzenia konstrukcyjne. W trakcie modernizacji zadbano o zastosowanie nowoczesnych instalacji, energooszczędnych rozwiązań i wzmacnianie elementów konstrukcyjnych. Istotną kwestią było zapewnienie nietoperzom odpowiednich warunków – przygotowano tymczasowe schronienie i dostosowano harmonogram robót do cyklu życia zwierząt. Zachowano mikroklimat piwnicy i oryginalne szczeliny, które służą jako kryjówki. Prace remontowe były konsultowane z ekspertami chiropterologii. Projekt stanowi przykład dobrych praktyk łączących ochronę przyrody z adaptacją zabytków. Pokazuje, że możliwa jest równowaga między rozwojem a troską o środowisko.

EN

The article describes the renovation and reconstruction of the Kossak Family Manor Granary in Górki Wielkie, which, after years of neglect, was transformed into an Educational and Cultural Center. The project aimed to preserve the historical character of the building while protecting the brown long-eared bats inhabiting the basement. Before the work began, a detailed technical assessment of the structure was conducted, revealing numerous structural damages. During the modernization process, special attention was given to the implementation of modern installations, energy-efficient solutions, and the reinforcement of structural elements. A key aspect of the project was ensuring appropriate conditions for the bats – temporary shelters were prepared, and the work schedule was adjusted to the animals life cycle. The basement’s microclimate and original crevices, which serve as hiding places, were preserved. The renovation work was carried out in consultation with chiropterology experts. The project serves as an example of best practices in combining nature conservation with the adaptation of historical buildings. It demonstrates that a balance between development and environmental care is achievable.

4

Idea utworzenia Wielkopolskiego Parku Narodowego – refleksje po lekturze dawnych wydawnictw

Kasprzak Krzysztof, Raszka Beata

Polish Journal for Sustainable Development

|

2025

|

T. 29, nr 1

49--58

PL

Artykuł przedstawia mniej znane i zapomniane fakty, dokumenty i publikacje związane z wydawnictwami dotyczącymi parków narodowych, a także z utworzeniem Wielkopolskiego Parku Narodowego. Pokazują one związki pomiędzy ochroną przyrody, a historią, działaniami administracyjnymi, polityką, kulturą i gospodarką. Ich znajomość jest ważnym elementem realizacji ustawowych celów ochrony przyrody poprzez prowadzenie działalności edukacyjnej, informacyjnej i promocyjnej w dziedzinie ochrony przyrody. Przedstawione materiały pokazują przestrzeń, przyrodę, kulturę oraz ludzi, którzy traktowali swoją działalność organizacyjną i autorską jako swoistą misję, na trwale zapisując się w krajowym i światowym obiegu kultury. Stworzyli oni intelektualne podstawy współczesnej ochrony przyrody, w tym tworzenia parków narodowych, mające także wpływ na budowanie narodowej tożsamości. Pierwsza polska ustawa o ochronie przyrody z 1934 roku zapoczątkowała kontynuowany do dzisiaj kompleksowy proces ochrony zasobów przyrody nieożywionej i ożywionej. W 90. rocznicę jej uchwalenia Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraził uznanie dla wszystkich zajmujących się ochroną przyrody, traktowanej nie tylko jako patriotyczny obowiązek, ale jako konieczność dla dobra życia wszystkich gatunków Ziemi.

EN

The article presents lesser-known, and sometimes even completely forgotten facts, documents, and publications related to publications concerning national parks, as well as the establishment of the Wielkopolska National Park. They illustrate the connections between nature conservation and history, administrative actions, politics, culture, and the economy. Knowledge of these connections is an important element in achieving the statutory goals of nature conservation through educational, informational, and promotional activities in the field of nature protection. The presented materials showcase the space, nature, culture, and people who regarded their organizational and authorship activities as a kind of mission, leaving a lasting mark in the national and global cultural sphere. They created the intellectual foundations for modern nature conservation, including the establishment of national parks, which also influenced the building of national identity. The first Polish nature conservation law from 1934 initiated in our country acomprehensive processof protecting both non-living and living natural resources, which continues continues to this day. On the 90th anniversary of its enactment, the Polish parliament (the Sejm) expressed recognition for all those involved in nature conservation, regarded not only as a patriotic duty but also as a necessity for the well-being of all species on Earth.

5

Zbiornik retencyjny na potoku Wójtowianka w Gliwicach - analiza krytyczna projektu

Kostowski Wojciech, Słupski Jakub, Pasieka Dawid, Śmietański Adam, Malara Magdalena, Zygmunt-Więzik Jolanta

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2025

|

Nr 5

8-14

PL

W artykule przedstawiono kontrowersyjny projekt suchego zbiornika retencyjnego na potoku Wójtowianka w Gliwicach. Omówiono warunki hydrograficzne terenu ze wskazaniem braku specyficznego ryzyka powodziowego wywołanego przez rozpatrywany potok. Przedstawiono założenia projektowe, w szczególności przepływ maksymalny miarodajny Q1% = 8,46 m3/s przyjęty do projektu z wcześniejszego opracowania zawierającego elementarne błędy. Wskazano, że zgodnie z opinią ekspercką prawidłowy przepływ odniesiony do przekroju projektowanej zapory powinien wynosić 3,42 m3/s. Omówiono straty w przyrodzie i krajobrazie wywołane błędnym projektem, procedowanym bez zmian mimo przedstawienia licznych ekspertyz, zamówionych przez zaniepokojoną i pominiętą w procesie projektowym stronę społeczną.

EN

The paper presents a controversial project of a dry-type water detention tank on the Wójtowianka brook in Gliwice, Poland. The hydrographic conditions of the site are discussed, with an indication of the lack of specific flood risk caused by the considered stream. Design assumptions are presented: the maximum flow Q1% = 8.46 m3/s adopted for the project from an earlier study containing elementary errors. According to expert opinion the correct flow related to the cross-section of the designed dam should be only 3.42 m3/s. Losses to nature and landscape caused by the erroneous design, which was then implemented without changes despite the presentation of numerous expert opinions commissioned by the public concerned, and previously omitted from the design process, were discussed.

6

Determinants of social attitudes towards fees and restrictions on the use of the Wielkopolska National Park

Zydroń Adam, Czerwińska-Kayzer Dorota, Kayzer Dariusz, Chwiałkowski Cyprian, Szczepański Piotr, Wieruszewski Marek, Adamowicz Krzysztof

Economics and Environment

|

2025

|

No. 4

art. no. 1324

EN

The purpose of this paper was to present the results of research on the willingness of visitors to Wielkopolska National Park (WNP) to pay fees for using its resources and to assess their attitudes towards hypothetical restrictions on access to the park. The analysis was based on survey data from 2012 and 2025, obtained using the following techniques: Paper and Pencil Interviewing (PAPI) and online surveys based on the Computer-Assisted Web Interviewing (CAWI) technique, administered via Internet platforms. A total of 860 valid questionnaires were examined, and a logit model and correspondence analysis were used for the investigation. The findings suggest that the propensity to pay fees is mostly contingent upon the extent of awareness of natural values, the inclination to engage in park maintenance, perspectives on environmental financing mechanisms, and affiliation with environmental organisations. In turn, demographic factors proved to be insignificant. The analysis of the expected compensation for access restrictions demonstrated the influence of age, gender, environmental views, and distance from the WNP. The research findings corroborate that respondents’ attitudes towards environmental financing are predominantly influenced by their environmental awareness and beliefs.

PL

Celem artykułu było przedstawienie wyników badań dotyczących skłonności odwiedzających Wielkopolski Park Narodowy do ponoszenia opłat za korzystanie z jego zasobów oraz oceny postaw wobec hipotetycznego ograniczenia dostępu do parku. Analiza oparta została na danych ankietowych z lat 2012 i 2025, pozyskanych przy użyciu technik: Paper and Pencil Interviewing (PAPI)) oraz ankiety online (przy użyciu techniki Computer-Assisted Web Interviewing (CAWI) za pośrednictwem platform internetowych. Zbadano 860 poprawnie wypełnionych kwestionariuszy, a do analizy wykorzystano model logitowy oraz analizę korespondencji. Wyniki wskazują, że skłonność do ponoszenia opłat zależy głównie od poziomu wiedzy o walorach przyrodniczych, gotowości do pracy na rzecz parku, poglądów dotyczących finansowania ochrony środowiska oraz przynależności do organizacji ekologicznych. Cechy demograficzne okazały się nieistotne. W analizie oczekiwanej rekompensaty za ograniczenie dostępu wykazano wpływ wieku, płci, poglądów ekologicznych i odległości od WPN. Badania potwierdzają, że postawy wobec finansowania ochrony środowiska kształtowane są przede wszystkim przez świadomość ekologiczną i przekonania respondentów.

7

Ochrona przyrody jest tania

Żylicz Tomasz

Aura : Ochrona Środowiska

|

2025

|

Nr 11

24--25

PL

Całkowite nakłady na ochronę środowiska są za małe w stosunku do potrzeb. Ich częścią są nakłady na ochronę przyrody, które również są za małe, i to pomimo faktu, że wydatki na ten cel bywają i tak bardzo tanie. Koszty tak zwanej biernej ochrony przyrody, liczone jako utrata potencjalnych przychodów, które można byłoby osiągnąć, gdyby nie było żadnych ograniczeń, wydają się często wysokie, ale są zazwyczaj przeszacowane. Wartość terenu bywa dobrą wskazówką zysków, jakie mogłaby przynieść działalność gospodarcza. W Polsce ta wartość nie jest wielka, a mimo to wykupy terenów prywatnych znajdujących się na obszarach przyrodniczo cennych postępują bardzo powoli.

EN

Total environmental protection expenditures are smaller than needed. Their part devoted to nature protection is too small as well, despite being very cheap. So-called passive protection costs, understood as potential revenues lost as a result of environmental constraints, seem high but tend to be overestimated. The value of land indicates the profits available as a result of economic activities. Although this value is not spectacular in Poland, public acquisitions of private property located in ecologically precious areas proceed unacceptably slowly.

8

W światłach miasta

Słomka Wojciech

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 9

48--49

PL

Zanieczyszczenie światłem stało się jednym z największych problemów w zakresie zanieczyszczenia środowiska. I to już nie tylko miejskiego. Wtórne zanieczyszczenie, w tym światłem odbitym, wpływa na stan zachowania i jakość przyrody. Dotyczy zmian notowanych w świecie zarówno roślin, jak i zwierząt.

9

Trwałość zezwoleń na usunięcie drzew lub krzewów

Gruszecki Krzysztof

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 1

49--50

PL

Drzewa i krzewy jako cenne obiekty przyrodnicze podlegają ochronie, a jedną z jej form jest konieczność uzyskania – na podstawie art. 83 ust. 1 Ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DzU z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm.) – zezwolenia na ich usunięcie. Nie wszystkie decyzje wydawane przez organy administracji są jednak satysfakcjonujące dla wnioskodawców.

10

Ochrona zabytków czy ochrona przyrody?

Zarzycki Wojciech

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 12

12--15

PL

Kilka lat temu brałem udział w projekcie naukowym, którego celem było stwierdzenie, jakie rośliny i zbiorowiska roślinne występują na zabytkowych grodziskach. Wyniki były zdumiewające – na niektórych występowały nawet ekstremalnie rzadkie obuwiki! Rodzi to pewne wątpliwości: czy da się skutecznie chronić te zabytki bez wpływania na przyrodę?

11

Ochrona przyrody i rekreacja w Warszawie

Latkowska Monika

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 3

50--53

PL

Warszawa może poszczycić się aż 12 rezerwatami w swoich granicach. Chroniona w nich jest przede wszystkim przyroda, ale także krajobraz i dziedzictwo kulturowe. Rezerwaty to także cenne miejsca służące turystyce i ,,zielonej rekreacji”. Intensywne korzystanie z rezerwatów i nieprzestrzeganie obowiązujących w nich zasad stwarza jednak poważne zagrożenia dla przyrody tych chronionych terenów.

12

Ochrona prawna gatunków

Raszka Beata, Kasprzak Krzysztof

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 1

42--45

PL

Od czasu uzyskania niepodległości w naszym kraju, w okresie ostatnich 105 lat uchwalone zostały tylko 4 ustawy o ochronie przyrody (w latach: 1934, 1949, 1991 i 2004), określające m.in. zasady ochrony gatunkowej roślin, grzybów i zwierząt.

13

Obszary chronione

Gierko Aleksandra

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 2

47--49

PL

Nie od dziś wiadomo, że tereny zieleni miejskiej pełnią szereg funkcji związanych z regulacją mikroklimatu oraz stanowią miejsce rekreacji czy edukacji przyrodniczej. Zmiana myślenia o elementach przyrody ożywionej, która dokonuje się w ostatnich latach, sprawia, że człowiek przestaje być stawiany na pierwszym miejscu. Skłania także do innego spojrzenia na rolę terenów zieleni na obszarach zurbanizowanych.

14

Drugie życie bioodpadów na terenach zieleni

Walter-Mamonow Urszula

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 11

44--46

PL

W dobie szybkiego rozwoju urbanizacji, a co za tym idzie – zmniejszania powierzchni zieleni na terenach miejskich, coraz częściej człowiek pochyla się nad tematami związanymi z ochroną przyrody.

15

Czy w mieście może być za dużo zieleni?

Słomka Wojciech

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 5

18--19

PL

Hasła wyborcze minionych wyborów samorządowych były pełne ekologii. W szczególności zieleń w miastach stała się ważna dla polityków. O bioróżnorodności prawie nikt nie mówił. W poprzednich wyborach o sprawach „eko” mówiono detalicznie. Czyżby w ciągu kilku lat politycy zauważyli, jak szybko znika zieleń? A może to tylko hasła propagandowe, bo nadal wierzą, że przyrody i tak jest dużo?

16

Przyroda w mieście

Tryjanowski Piotr

Przegląd Komunalny

|

2024

|

nr 4

54--56

PL

Wśród mieszkańców miast wzrasta zainteresowanie dziką przyrodą. Wynika to z jej znaczenia dla ochrony powietrza, redukcji smogu i hałasu, ale też wspaniałych efektów dla naszej psychiki.

17

Początki ochrony przyrody w wydawnictwach branżowych

Kasprzak Krzysztof

Przegląd Komunalny

|

2024

|

nr 12

64--65

PL

"Przegląd Komunalny” z założenia prezentować miał problematykę gospodarki komunalnej i ochrony środowiska. Początkowo nie zakładano zajmowania się zagadnieniami ochrony przyrody ożywionej i nieożywionej. Z czasem jednak to się zmieniło

18

Obszary chronionego krajobrazu

Raszka Beata, Kasprzak Krzysztof

Przegląd Komunalny

|

2024

|

nr 3

50--54

PL

Podstawy normatywne tworzenia obszarów chronionego krajobrazu stały się w Polsce wyraźniejsze po 1980 roku. Do 1991 roku obszar chronionego krajobrazu jako prawnie określona forma ochrony przyrody nie był w ogóle znany. Dziś możliwość stworzenia obszarów chronionego krajobrazu to cenne i chętnie wykorzystywane przez samorządy narzędzie kształtowania "zielonej polityki”.

19

Naturalne wycieki ropy w Karpatach – kłopot czy bogactwo?

Jankowski Leszek, Leśniak Grzegorz, Brzeszcz Joanna, Kapusta Piotr

Nafta-Gaz

|

2024

|

R. 80, nr 11

663--678

PL

Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na problem tzw. rekultywacji naturalnych wycieków ropy naftowej, występujących często w Karpatach. Wieloletnie obserwacje wskazują, że ich szkodliwość i wpływ na środowisko są raczej niewielkie (jakkolwiek zagrożenie istnieje), natomiast stanowią one istotny przedmiot badawczy dla wielu dziedzin nauki i mają znaczenie edukacyjne oraz historyczne, wpisując się w bogatą historię rozwoju przemysłu naftowego w Polsce. Wycieki ukazano w różnorakich kontekstach: geologicznych, przyrodniczych, zwrócono uwagę na ich rolę w badaniu systemu naftowego, a także na walory edukacyjne i geoturystyczne. Badania wycieków są jednym z szeregu elementów składających się na tzw. rozpoznanie systemu naftowego (ang. play elements) – oprócz elementów głównych, jak np. skały macierzyste, skały zbiornikowe. Są wskaźnikiem procesu ciągłej migracji ropy naftowej, najprawdopodobniej z dużych głębokości. Oprócz wycieków zwrócono uwagę na ważność przesyconych ropą naftową stref melanży tektonicznych, które okazały się główną drogą migracji ropy naftowej w orogenie karpackim. Wskazano istotną rolę tzw. postkompresyjnych etapów deformacji tektonicznych w procesie ich formowania. Wycieki ropy naftowej są także obserwowalne w rejonie pozakarpackim, a ich związek z karpackim systemem naftowym powinien zostać przebadany. Zwrócono uwagę na konieczność zachowania, a nawet ochrony wielu stref wycieków, ale także miejsc ekshalacji gazowych czy wycieków wód mineralnych. Ochronie powinny również podlegać stare pola naftowe w rejonie Karpat. Dają one możliwość sprawdzenia wpływu eksploatacji na środowisko. Przypomniano także kilka ważnych postaci, szczególnie zasłużonych dla karpackiego i światowego przemysłu naftowego.

EN

This article addresses the issue of the reclaiming natural oil seeps that frequently occur in the Carpathians. Years of field observations suggest that their environmental impact is rather minimal, though some risks exist. Despite this, these seeps constitute an important subject of study for many fields of research and hold significant educational and historical value, contributing to the rich history of the development of the oil industry in Poland. The article discusses the geological and natural aspects of oil seeps, emphasizing their role in studying the petroleum systems and their educational and geotourism potential. Oil seeps are one of a number of so-called play elements of the Carpathians: e.g. source rocks, reservoir rock, caps rocks. They serve as indicators of oil migration, most likely from great depths. The importance of oil-saturated tectonic mélange zones, which turned out to be the main route of oil migration in the Carpathian orogen, was also highlighted, along with the important role of the so-called post-compression stages of tectonic deformations in the process of their formation. Moreover, oil seeps are also observed in the Carpathian Foredeep region, though their connection to the Carpathian oil system warrants further study. The article underscores the need to preserve and protect many seepage zones, as well as areas with gas exhalations and mineral water leaks. Old oil fields in the Carpathian region should also be preserved, as they offer opportunities to study the environmental impact of oil production. Several key figures in the development of the Carpathian and global oil industry are also recognized.

20

Environmental health impacts of small-scale gold mining in East Indonesia: mercury pollution and nature conservation

Soesilo Tri Edhi Budhi, Hawa Nada Ismita, Nuraeni Nuraeni

Journal of Sustainable Mining

|

2024

|

Vol. 23, iss. 3

251--260

EN

The expansion of small-scale gold mining impacts environmental health and socioeconomic. Research in Bombana District, one of the gold mining centers in eastern Indonesia, was conducted to explore perceptions of the impact of small-scale gold mining on human health and attitudes towards environmental conservation activities related to small-scale gold mining activities. This research uses a quantitative approach with univariate tests to identify respondent characteristics, bivariate tests (Chi-square) to test relationships and frequency differences, and multivariate analysis (regression) to test the direction and magnitude of the relationship. The perception of the impact of small-scale gold mining on human health was not significantly related (p=0.576) to community participation in environmental conservation activities. Attitude variables related to nature conservation are partially significantly related to community participation in environmental conservation activities (p=0.001). Respondents with a poor attitude regarding environmental conservation activities are 17.1 times more likely to not participate in environmental conservation activities than respondents with a good attitude. Although mining activities benefit several sectors, it is undeniably detrimental to the environmental health sector, where one of the critical impacts is the mercury content in the soil and water in the environment around mining. Therefore, local people should take advantage of locally-based nature conservation.