Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Effect of Environmental Conditions on Yield and Quality of Narrow-Leaved Lavender (Lavanditla angustifolia Mill)

Pisulewska E., Puchalska H., Zaleski T., Janeczko Z.

Ecological Chemistry and Engineering. A

|

2009

|

Vol. 16, nr 7

845-854

EN

The objective of this study was to determine the effect of soil and weather conditions during three vegetation seasons (2001, 2003 and 2004) on the yield of the narrow-leaved lavender herb as well as on the content and composition of volatile oils in the flowers of this plant. Field experiments were conducted on three 4-year old plantations of lavender in the 3rd year of cultivation. The site of this study was Krepa near Golcza, located in Miechów Upland. The yields of both the fresh and dry matter of inflorescences and flowers (spikes) of lavender were affected by: weather conditions during the vegetation seasons, size of plants, number of flowering branches and number of flower rings in spikes. At the same time, the weather and soil conditions had no effect on the total content of volatile oils in flowers of lavender. Howeyer, the relative content of major terpenes ie linalool, linalyl acetate, geraniol and borneol in layender oil was altered.

PL

Badano wpływ warunków glebowych oraz przebiegu pogody w trzech sezonach wegetacyjnych (2001, 2003 i 2004) na plony lawendy wąskolistnej, a także zawartość i skład olejków eterycznych w kwiatach tego gatunku. Badania polowe prowadzono na trzech, czteroletnich plantacjach lawendy, w trzecim roku użytkowania roślin. Plantacje doświadczalne położone były w miejscowości Krępa, koło Gołczy na Wyżynie Miechowskiej. Plony zarówno świeżych, jak i suchych kwiatostanów i kwiatów lawendy były uzależnione od przebiegu pogody w badanych sezonach wegetacyjnych, wielkości roślin, liczby wykształconych kwiatostanów oraz liczby nibyokółków. Natomiast warunki pogodowe i glebowe nie miały wpływu na zawartość olejku w kwiatach lawendy wąskolistnej. Jakkolwiek widoczna była zależność udziału głównych terpenów, takich jak linalolu, octanu linalolu, geraniolu i borneolu w olejku lawendowym w poszczególnych latach badań.

2

Rozporządzenie REACH - wymagania dotyczące karty charakterystyki substancji chemicznej

Gawęda E., Puchalska H.

Bezpieczeństwo Pracy : nauka i praktyka

|

2008

|

nr 10

8-12

PL

W artykule przedstawiono informacje i komentarze do postanowień rozporządzenia REACH dotyczące kart charakterystyk substancji i preparatów chemicznych, jak również aktualne wymagania odnośnie do SDS (Safety Data Sheets) - układu oraz zakresu informacji zawartych w poszczególnych punktach karty. Omówiono także zmiany jakie zaszły w porównaniu do wymagań obowiązujących przed wejściem w życie tego rozporządzenia.

EN

This article presents information and comments on the provisions of the REACH regulation on Safety Data Sheets (SDS) for chemical substances and preparations as well as current requirements that apply to the constitution and scope of information in individual items of SDS. Changes in obligatory requirements are also discussed.

3

Karty charakterystyk substancji i preparatów niebezpiecznych -źródło informacji o zagrożeniach dla zdrowia i środowiska

Pośniak M., Puchalska H., Gawęda E., Kołodyńska U.

Chemia i Inżynieria Ekologiczna

|

2007

|

Vol. 14, nr S3

359-366

PL

Karty charakterystyk substancji i preparatów niebezpiecznych stanowią podstawowe narzędzie zarówno do identyfikowania niebezpiecznych właściwości poszczególnych substancji chemicznych, jak również stwarzanego przez te substancje zagrożenia dla człowieka i środowiska. W artykule omówiono główne moduły kart, które ułatwiają osobom prowadzącym działalność zawodową podjęcie niezbędnych środków dla zapewnienia bezpiecznej pracy i ochrony środowiska.

EN

Chemical Data Sheets of dangerous substances and preparations are the basic tool for identification of hazardous properties of chemicals, as well as risks which they pose to human and environment. In the paper, the main modules of Chemical Data Sheets which facilitate of persons performing occupational activity to ensure the safety of work and environmental protection were described.

4

Karty charakterystyk substancji niebezpiecznych w świetle znowelizowanych przepisów prawnych w Polsce i krajach Unii Europejskiej

Puchalska H., Pośniak M., Kołodyńska U.

Przemysł Chemiczny

|

2004

|

T. 83, nr 1

6-9

5

Peroksodisiarczan(VI) potasu – pyły. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Skowroń J., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2002

|

Nr 3 (33)

195-205

PL

Peroksodisiarczan(VI) potasu (nadsiarczan potasu, K2S20s) występuje w postaci bezbarwnych lub białych, bezwonnych kryształów. Jako związek o silnych właściwościach utleniających jest stosowany w galwanizerniach, przy produkcji kauczuku syntetycznego oraz w przemyśle tekstylnym. Ponadto znalazł zastosowanie jako składnik preparatów rozjaśniających włosy (we fryzjerstwie), w fotografice, w przemyśle kosmetycznym i w oczyszczalniach ścieków. W warunkach pracy zawodowej główną drogą narażenia na pyły i roztwory K2S208 jest układ oddechowy i skóra. Peroksodisiarczan(VI) potasu działa drażniąco na błony śluzowe oczu i dróg oddechowych oraz na skórę. Kontakt z pyłami i roztworami tej substancji może powodować zarówno toksyczne, jak i alergiczne zapalenie skóry, a narażenie inhalacyjne na pyły może być przyczyną powstania astmy oskrzelowej. Mechanizm prowadzący do takiej reakcji nie jest znany. Z badań doświadczalnych na zwierzętach wynika, że K2S208 należy do grupy związków szkodliwych (wg klasyfikacji przyjętej w WE). Wartość LD50 dla szczurów po podaniu dożołądkowym peroksodisiarczanu(VI) potasu wynosi 802 mg/kg m. c. Narażenie inhalacyjne szczurów na aerozol nadsiarczanu amonu o stężeniu 1 mg/m3, 23,5 h dziennie przez 7 dni, nie wywołało statystycznie istotnych zmian w układzie oddechowym. Podostre 13-tygodniowe narażenie zwierząt na nadsiarczan sodu w dawce 241 4031 mg/kg paszy (w przeliczeniu na S208_ nie wywołało żadnych skutków szkodliwych działania tego związku. W dostępnym piśmiennictwie nie znaleziono informacji o rakotwórczym, embriotoksycznym i teratogennym działaniu peroksodisiarczanu(VI) potasu na ludzi i zwierzęta doświadczalne. W Polsce nie ma limitów narażenia zawodowego odnoszących się do peroksodisiarczanu(VI) potasu. W Danii przyjęto OEL na poziomie 2 mg/m3, a w Wielkiej Brytanii - na poziomie 1 mg/m3. ACGIH rekomenduje limit TLV na poziomie 0,1 mg/m3 (dla peroksodisiarczanu(VI) potasu, nadsiarczanu sodu i amonu). Za podstawę wartości NDS dla pyłów peroksodisiarczanu(VI) potasu przyjęto wyniki badań, które nie wykazały toksycznego działania nadsiarczanu amonu na drogi oddechowe zwierząt w warunkach narażenia podostrego na pyły związku o stężeniu 1 mg/m3 (NOAEL). Proponuje się przyjęcie wartości NDS dla pyłów peroksodisiarcza- nu(VI) potasu na poziomie 0,1 mg/m3. Nie ma podstaw do zaproponowania najwyższego dopuszczalnego stężenia chwilowego (NDSCh) i dopuszczalnego stężenia w materiale biologicznym (DSB). Ze względu na działanie drażniące i uczulające peroksodisiarczanu(VI) potasu na skórę i drogi oddechowe należy wprowadzić oznakowanie normatywu higienicznego symbolami „I” - substancja o działaniu drażniącym i „A” - substancja o działaniu uczulającym.

EN

Potassium persulfate exists as colourless or white odourless crystals. Potassium persulfate is an oxidizing agent. It is utilized primarily where this property is needed, as in bleaching agents and oxidation reactions. The main routes in occupational exposure for potassium persulfate are the respiratory system and the skin. The occurrence of frequent skin rashes, causing both irritant dermatitis and hypersensitivity reactions, was found in workers producing potassium persulfates. Asthma has been reported in hairdressers. It has been induced by exposure to persulfates. No subchronic toxicity studies have been reported for potassium persulfate. Despite the absence of data, potassium persulfate is expected to be as potentially irritating as ammonium persulfate; so the study on rats inhaling 4-21 mg/m3 of ammonium persulfate 23.5 hours/day for 7 days is the basis of occupational limit. Rats which inhale 4 mg/m3 of ammonium persulfate exhibited symptoms of lung inflammation and/or oedema and loss of body weight; at exposures of 1 mg/m3, these effects were not statistically significant. The concentration of 1 mg/m3 was adopted as the NOAEL (no observed adverse effect level) value. Given these data, the MAC value was calculated at 0.1 mg/m3. The recommended MAC should minimize the potential for skin, throat, and respiratory irritation. No MAC-STEL value has been determined for this compound, but I notation (irritating) and A (allergic) are recommended.

6

Metakrylan butylu. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Patelska B., Skowroń J., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2002

|

Nr 2 (32)

101--116

PL

Metakrylan n-butylu jest estrem nienasyconego kwasu metakrylowego oraz alkoholu n-butylowego. Występuje w postaci klarownej, bezbarwnej cieczy o aromatycznym zapachu. Metakrylan n-butylu jest stosowany do produkcji przezroczystych tworzyw sztucznych (tzw. szkła organicznego). które są stosowane w budownictwie, przemyśle motoryzacyjnym, meblowym, spożywczym (opakowania żywności). Jest składnikiem wyrobów medycznych (protezy dentystyczne, cement dentystyczny, spoiwa ortopedyczne, szkła kontaktowe) i kosmetycznych (sztuczne paznokcie). Duże zastosowanie mają włókna syntetyczne na bazie polimetakrylanów. Żywice metakrylanowe stosowane są jako materiał izolujący w przewodach elektrycznych oraz jako warstwa powierzchniowa gumy i szkła Ocenia się, że liczba osób narażonych w Polsce na działanie metakrylanu butylu wynosi kilkanaście tysięcy. W warunkach pracy zawodowej głównymi drogami narażenia na metakrylan n-butylu są układ oddechowy i skóra. Metakrylan n-butylu należy do substancji o działaniu drażniącym na oczy, drogi oddechowe oraz skórę. Następstwami zatruć ostrych u ludzi mogą być podrażnienia błon śluzowych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli i płuc, podrażnienie i zapalenie spojówek, stany zapalne i uczuleniowe na skórze. Efekty działania układowego tego związku, które obserwowano u zwierząt doświadczalnych, to zaburzenia oddychania, zmiany ciśnienia tętniczego, zmiany w pracy serca, zmiany w wątrobie i w korze mózgowej. W dostępnym piśmiennictwie nie ma wyników badań wskazujących na działanie rakotwórcze metakrylanu n-butylu oraz jego wpływu na rozrodczość. Istnieje możliwość mutagennego działania metakrylanu n-butylu (pozytywny wynik testu Aimesa). W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach wykazano jego działanie embriotoksyczne i teratogenne. W światowych wykazach normatywów higienicznych dopuszczalne stężenia metakrylanu n-butylu ustalono w Szwecji, gdzie określono je na poziomie: NDS - 300 mg/m3 oraz NDSCh - 450 mg/m3, z zaznaczeniem działania uczulającego (SEN), a także w Rosji, gdzie obowiązuje wartość PDK równa 30 mg/m3. Za podstawę do obliczenia wartości NDS dla metakrylanu n-butylu przyjęto doświadczenie przeprowadzone na królikach, świnkach morskich i szczurach, które narażano inhalacyjnie na ten związek w stężeniu 5000 mg/nr’ (LOAEL) przez 8 godzin (analogia do 8-godzinnego dnia pracy). U zwierząt obserwowano podrażnienie błon śluzowych górnych dróg oddechowych, przyspieszenie oddechu i pogorszenie sprawności ruchowej. Po przeprowadzeniu obliczeń zaproponowano wartość NDS dla metakrylanu n-butylu wynoszącą 100 mg/m3 oraz wartość NDSCh - 300 mg/m3. Wartości normatywów proponuje się oznakować symbolem 1 - substancja o działaniu drażniącym oraz A - substancja o działaniu uczulającym. Nie ma podstaw do zaproponowania wartości DSB w materiale biologicznym dla metakrylanu n-butylu.

EN

Butyl methacrylate is a colourless liquid with a faint odour characteristic of esters. Butyl methacrylate is used in manufacturing methacrylic resins, solvent coatings, adhesives, oil additives, emulsion for textiles, leather and paper finishing. It is also used for manufacturing contact lenses. The main routes in occupational exposure for butyl methacrylate are the respiratory system and the skin. Butyl methacrylate is an irritant for the eyes, skin and upper respiratory tract. It may cause sensitization by a skin contact. Toxicity studies on laboratory animals indicated respiratory distress, cardiovascular problems and changes in the liver and brain. Reproductive effects occurred when it was injected into pregnant rats. There was no evidence of mutagenic activity in the Ames bacterial test. In view of the 8-hour toxic effects of butyl methacrylate on rabbits, guinea pigs and rats, the concentration of 5000 mg/m3 was adopted as the LOAEL (lowest observed adverse effect level) value. Given these data, the MAC value was calculated at 100 mg/m3. According to the irritant effect of butyl methacrylate, MAC-STEL of 300 mg/m3 and the I notation (irritation) is recommended. The A - allergic notation is also recommended.

7

Kryteria postępowania z niebezpiecznymi substancjami i preparatami chemicznymi na podstawie przepisów polskich i Unii Europejskiej

Puchalska H.

Bezpieczeństwo Pracy : nauka i praktyka

|

2002

|

nr 9

26-28

PL

W artykule przedstawiono kryteria prawidłowego postępowania z niebezpiecznymi substancjami i preparatami chemicznymi. Obowiązek określenia spójnych kryteriów bezpieczeństwa przy produkcji, stosowaniu i obrocie substancji chemicznych wynika z konwencji MOP i z dyrektyw Wspólnoty Europejskiej. Najważniejsze z nich omówiono w artykule. Przedstawiono też wybrane uregulowania prawne obowiązujące w Polsce w tym zakresie. Wynika z nich, że odpowiednie oznakowanie i klasyfikacja wskazują służbom bhp, pracownikom i pracodawcom główny kierunek biologicznego działania substancji chemicznych. Umożliwia to wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń i środków ochrony indywidualnej.

EN

Criteria of proper handling of dangerous chemical substances and preparations are presented in the article. Legal regulations in force in the European Community concerning safety during production, use end marketing of dangerous chemical substances are also presented The obligation to determine the principles of safety during production, use and marketing of dangerous chemical substances follows from ILO conventions and European Community directives. Moreover, selected binding Polish legal regulations in this field are presented. According to those regulations, appropriate labelling and classification indicate to occupational safety services, employers end employees the main direction of the biological effect of chemical substances. This makes it possible to introduce appropriate protection end personal protective equipment.

8

Klasyfikacja i oznakowanie niebezpiecznych substancji chemicznych

Puchalska H.

Bezpieczeństwo Pracy : nauka i praktyka

|

2002

|

nr 3

14-16

PL

W artykule przedstawiono przegląd kryteriów do klasyfikacji substancji chemicznych pod kątem działania żrącego, drażniącego i uczulającego. Celem klasyfikacji jest określenie takich właściwości substancji, które mogą stwarzać ryzyko w czasie stosowania. Odpowiednie oznakowanie i klasyfikacja wskazuje główny kierunek biologicznego działania związku chemicznego służbom bhp, pracownikom i pracodawcom. Umożliwia też wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń i środków ochrony indywidualnej.

EN

In this paper the criteria for classification of irrtating, corrosive and allergic toxic effects of chemical substances have bean defined. The aim of the classification is to indicate properties of those substances which may create risk during exposure. Corrrect labelling and classification show the main direction of the biological effect of a chemical compound to specialist of occupational safety and hygienists, employees and employers. This enable to introduce correct protection and personal protective equipment.

9

N-Metylomorfolina. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Miranowicz-Dzierżawska K., Puchalska H., Skowroń J.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2001

|

Nr 1 (27)

81--93

PL

N-Metylomorfolina jest bezbarwną cieczą o charakterystycznym amoniakalnym zapachu. Stosowana jest jako katalizator do produkcji pianek poliuretanowych, farb oraz jako surowiec do produkcji herbicydu Stymulen. W zakładach Wistom w Tomaszowie Mazowieckim planuje się zastąpienie N-metylomorfoliną disiarczku węgla CS2) stosowanego do produkcji włókien wiskozowych. W warunkach pracy zawodowej główną drogą narażenia na N-metylomorfolinę jest układ oddechowy; substancja może również wchłaniać się do organizmu przez skórę. Wartości LD50 po podaniu drogą pokarmową szczurom wynoszą: 1940 - 2090 mg/kg, odpowiednio dla samców : samic, natomiast po podaniu na skórę wartości te wynoszą: 1820 i 1870 mg/kg (dla samców i samic). Związek :ten zgodnie z klasyfikacją WE jest substancją szkodliwą. N-Metylomorfolina jest związkiem o działaniu drażniącym dla oczu i skóry zwierząt. Po naniesieniu na skórę szczurów wywołuje głęboką martwicę skóry i tkanki podskórnej. Jednorazowe narażenie skóry królika na N-metylomorfolinę wywołuje silne działanie miejscowo drażniące. U królików 25-procentowy roztwór wodny N-metylomorfoliny podany do oka wywołuje obrzęk powiek, przekrwienie spojówek i okresowe zmętnienie rogówki. Dożołądkowe lub naskóme podanie N-metylomorfoliny wywołuje zmiany morfologiczne w wątrobie w postaci stłuszczenia hepatocytów w warunkach narażenia ostrego. N-Metylomorfolina w dawce 200 mg/kg podana dożołądkowo szczurom wykazywała działanie drażniące na błony śluzowe żołądka o charakterze odczynowego rozrostu w warunkach narażenia podostrego. N-Metylomorfolina podawana ciężarnym samicom szczura peros w dawce 600 mg/kg była przyczyną zaburzeń rozwoju potomstwa (działanie teratogenne związku) Proponowana wartość NDS na poziomie 15 mg/m3 została wyprowadzona z wartości 40 mg/kg ustalonej jako największa dawka N-metylomorfoliny podawana szczurom i nie wywołująca efektu toksycznego (NOAEL) w warunkach narażenia 28-dniowego. Ze względu na działanie drażniące związku ustalono wartość NDSCh na poziomie 30 mg/m3.

EN

N-Methylmorpholine is a colourless, flammable liquid with a weak ammonia-like odour. It is use as a catalyst in polyurethane foam production, dyes and as raw material in the manufacture of the Stymulen herbicide. The main routes in occupational exposure to N-methylmorpholine are the respiratory system and the skin. No studies on the toxicity of N-methylmorpholine in human have been published. Animal studies indicate that it is harmful and teratogenic. The liquid and vapour phases of N-methylmorpholine are intensely irritating to the eyes and mucous membranes. Concentrated N-methylmorpholine readily permeates the skin. Application of N-methylmorpholine to rabbit skin produced overt necrosis. In view of the 28-day toxic effects of N-methylmorpholine, a dose of 40 mg/kg was adopted as the NOAEL (no observed adverse effect level) value. Given these data, the MAC value was calculated at 15 mg/m3. Because of the irritant effect of N-methylmorpholine, the MAC- STEL of 30 mg/m3 and the skin notation (Sk) are recommended.

10

Kwas tioglikolowy. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Patelska B., Puchalska H., Skowroń J.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2001

|

Nr 1 (27)

67--80

PL

Kwas tioglikolowy należy do grupy kwasów merkaptokarboksylowych i występuje w postaci bezbarwnej cieczy o charakterystycznym zapachu. Stosowany jest do produkcji tioglikolanów oraz leków. Jest składnikiem powszechnie stosowanych preparatów w zakładach fryzjerskich do „trwałej ondulacji na zimno” - najczęściej w postaci soli (tioglikolan sodu, amonu, gliceryny), wchodzi także w skład depilatorów oraz podłoży do hodowli mikroorganizmów. Znajduje zastosowanie w przemyśle tekstylnym jako środek powodujący stałe zagniecenia materiału. Jest wykorzystywany w chemii analitycznej jako odczynnik do kolorymetrycznego oznaczania stężenia jonów żelaza i innych metali oraz czynnik chelatujący.W warunkach pracy zawodowej główną drogą narażenia na kw;as tioglikolowy jest układ oddechowy i skóra. Kwas tioglikolowy należy do substancji o działaniu żrącym lub drażniącym na błony śluzowe oraz skórę. Następstwami zatruć ostrych i przewlekłych u ludzi mogą być podrażnienia błon śluzowych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli i płuc, podrażnienie i zapalenie spojówek, powstawanie wysypek, obrzęku i oparzeń na skórze. U osób nadwrażliwych może powodować skórne odczyny alergiczne. Efekty działania ogólnotoksycznego to odwracalne zmiany w' morfologii krwi oraz w czynności wątroby. W doniesieniach opisujących zatrucia ludzi nie ma danych dotyczących dawek kwasu tioglikolowego. W dostępnym piśmiennictwie nie znaleziono wyników badań wskazujących na działanie rakotwórcze, mutagenne, embriotoksyczne i teratogenne kwasu tioglikolowego oraz jego w'plywu na rozrodczość. W większości państw wartość NDS dla kwasu tioglikolowego ustalono na poziomie 3,85mg/m3. Jedynie na Węgrzech wartość ta wynosi 0,5 mg/m3, a w byłym ZSRR ustalono dla kwasu tioglikolowego wartość dopuszczalnego stężenia chwilowego na poziomie 0,1 mg/m3. Zgodnie z uzasadnieniem ACGIH wartość TLV dla kwasu tioglikolowego wynosząca 3,8 mg/m3 powinna zabezpieczyć przed działaniem drażniącym tej substancji. Proponuje się przyjęcie wartości NDS dla kwasu tioglikolowego na poziomie 4 mg/m3, analogicznie do normatywów higienicznych przyjętych w innych państwach. Jednocześnie proponuje się, ze względu na działanie drażniące kwasu, przyjęcie wartości NDSCh wynoszącej 8 mg/m3. Nie ma podstaw do zaproponowania wartości DSB w materiale biologicznym dla kwasu tioglikolowego. Ze względu na ustaloną w badaniach na zwierzętach małą wartość LD50 przy nanoszeniu związku na skórę proponujemy oznakować normatyw literami: Sk - substancja wchłania się przez skórę oraz C - substancja o działaniu żrącym.

EN

Thioglycolic acid is a colourless liquid with the unpleasant odour characteristic of the sulfhydryl group. Thioglycolic acid is used in the manufacture of pharmaceuticals, thioglycolates, permanent wave solutions, depilatories, and as a vinyl stabiliser. Thioglycolic acid has toxicologic properties similar to those of acetic acid, but it is more penetrating and injurious than concentrated mineral acids of the same pH. It is a corrosive and irritant to the eyes, skin and upper respiratory tract. Skin irritation occasionally occurs in professional hairdressers who may be exposed to thioglycolate-containing products. Dilute solutions of thioglycolic acids cause conjunctival hyperemia, prompt pain, and corneal injury. Ingestion can produce spontaneous hemorrhaging, intravascular coagulation, gastrointestinal damage, and esophageal and pyloric stricture. The Expert Group recommends the MAC of 4 mg/m3 for thioglycolic acid and according to its irritative effect on the skin and eyes - the MAC-STEL of 8 mg/m3. Because percutaneous absorption of thioglycolic acid has caused systemic toxicity in experimental animals, the Sk notation is considered appropriate. The C - corrosive notation is also recommended.

11

4-Aminofenol – pyły. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Skowroń J., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2001

|

Nr 1 (27)

5--25

PL

4-Aminofenol występuje w postaci białych, bezwonnych kryształów. Jest stosowany w przemyśle farmaceutycznym (produkcja fenacetyny), w przemyśle tekstylnym, gumowym oraz jako półprodukt do syntezy barwników azowych i siarkowych. Jest składnikiem preparatów do barwienia włosów, skór i futer oraz wywoływaczy fotograficznych. Na podstawie obserwacji pracowników narażonych na pyły 4-aminofenolu stwierdzono, że związek odznacza się działaniem drażniącym na błony śluzowe oczu i dróg oddechowych oraz skórę. Opisywano również przypadki alergicznego zapalenia skóry i objawy astmatyczne. Na działanie związku narażona jest znaczna grupa pracowników przemysłu farmaceutycznego, chemicznego, gumowego oraz fryzjerzy i fotograficy. Przewlekłe narażenie 17 pracowników (staż pracy od 6 do 17 lat) na pyły 4-aminofenolu o stężeniu od 1 do 52 mg/m3 było przyczyną żółtego zabarwienia skóry rąk, szyi i twarzy oraz zmian we wskaźnikach hematologicznych. U zwierząt laboratoryjnych ostra i przewlekła toksyczność tego związku manifestuje się działaniem methemo- globinotwórczym i nefrotoksycznym. 4-Aminofenol można sklasyfikować jako substancję toksyczną. 4-Aminofenol wykazuje słabe działanie drażniące na skórę i oczy. Dodatnie wyniki testów płatkowych u ludzi i zwierząt świadczą o działaniu uczulającym związku. Działanie mutagenne i teratogenne związku nie jest jednoznaczne, brak jest danych dotyczących jego działania rakotwórczego. Wykazano działanie embriotoksyczne 4-aminofenolu w testach in vitro na zarodkach szczurzych.

EN

4-Aminophenol is used in the synthesis of pharmaceuticals, as a dye intermediate in oxidative hair colouring products, in the photographic industry and as an additive in oils and lubricants. Occupational exposure to 4-aminophenol is caused by inhalation of the dusts. 4-Aminophenol is an irritant to the eyes, skin and upper respiratory tract. It may cause sensitization by inhalation and skin contact. 4-Aminophenol is harmful if swallowed, inhaled, or absorbed through skin. Absorption of the compound into the body leads to the formation of methemoglobin, which in high enough concentration causes cyanosis. The target organs of its toxicity are blood, kidneys, and the central nervous system. 4-Aminophenol induced renal tubular necrosis in laboratory animals. It is a possible mutagen and teratogen. Overexposure to 4-aminophenol may cause reproductive disorders based on tests with laboratory animals. The MAC value for 4-aminophenol - 5 mg/m3 - was determined by analogy to aniline. 4-Aminophenol is a minor metabolite of aniline that causes renal injury and methemoglobinemia in laboratory animals. No MAC-STEL value has been determined for this compound, but A - allergic - notation is recommended.

12

Narzędzia wspomagające zarządzanie bezpieczeństwem pracy w przedsiębiorstwie - karty charakterystyk substancji niebezpiecznych

Puchalska H.

Bezpieczeństwo Pracy : nauka i praktyka

|

2001

|

nr 1

3-6

13

Dostosowanie kart charakterystyk substancji niebezpiecznych do wymagań Unii Europejskiej

Puchalska H., Pośniak M., Gawęda E., Skowroń J., Kołodyńska U., Madej M.

Przemysł Chemiczny

|

2000

|

T. 79, nr 12

404-406

PL

Omówiono karty charakterystyk substancji niebezpiecznych - jedną z form informacji o szkodliwym działaniu substancji chemicznych. Zawartość merytoryczna kart spełnia zalecenia Dyrektywy 91/155/EEC, wymagania normy międzynarodowej ISO 11014-1 1994(E) oraz rozporządzeń Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie substancji chemicznych stwarzających zagrożenia dla zdrowia lub życia. Zaprezentowano sposoby klasyfikacji substancji niebezpiecznych w zależności od właściwości fizykochemicznych i działania toksycznego, a także zasady postępowania z nimi.

14

Izobutyroaldehyd : dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Zapór L., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2000

|

Nr 4 (26)

87--97

PL

Izobutyroaldehyd (aldehyd izomasłowy, 2-metylopropanoI) jest przezroczystą, bezbarwną cieczą o ostrym, drażniącym zapachu. Jest stosowany przede wszystkim do produkcji alkoholu izobutylowego, żywic poliuretanowych i epoksydowych, kwasu izomasłowego, plastyfikatorów, repellentów, przyspieszaczy wulkanizacji i estrów celulozy. Dodawany jest też do benzyny i wielu produktów spożywczych. Wraz z rozwojem przemysłu chemicznego produkcja aldehydu izomasłowego systematycznie wzrasta. W Polsce na działanie tego związku są narażeni pracownicy przemysłu chemicznego, farmaceutycznego i tworzyw sztucznych. Izobutyroaldehyd charakteryzuje się niską toksycznością ogólną. Wartość LD po podaniu dożołądkowym szczurom wynosi ponad 2000 mg/kg mx., a po podaniu na skórę królikom - 7130 mg/kg m.c. Pozwala to zaliczyć go do grupy związków będących poza klasyfikacją wg kryteriów podanych w załączniku nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 21.08.1997 w sprawie substancji chemicznych stwarzających zagrożenie dla zdrowia lub życia (Rozporządzenie ...,1997). W warunkach narażenia zawodowego izobutyroaldehyd jest wchłaniany do organizmu w postaci par przez górne drogi oddechowe oraz przez skórę. Ryzyko wystąpienia szkodliwych skutków zdrowotnych jest związane głównie z działaniem drażniącym związku na góme drogi oddechowe, oczy i skórę. Nie znaleziono danych wskazujących na działanie rakotwórcze, mutagenne, teratogenne i embriotoksyczne związku oraz jego wpływ na rozrodczość. W Polsce, podobnie jak w innych krajach, nie ustalono wartości NDS izobutyroaldehydu. Tylko w b. ZSRR rekomendowano dla tego związku wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia PDK (TWA) na poziomie 5 mg/m3 oraz oznaczono symbolem Sk, co oznacza, że związek może być wchłaniany przez skórę. Autorzy zaproponowali przyjęcie wartości NDS na poziomie 100 mg/m3, biorąc pod uwagę przede wszystkim wyniki badań ostrego działania drażniącego izobutyroaldehydu na układ oddechowy u myszy oraz wyniki powtarzalnego inhalacyjnego narażenia szczurów na działanie tego związku. Brak jest podstaw merytorycznych do ustalenia wartości NDSCh i DSB.

EN

Isobutyraldehyde is a colourless liquid with a pungent odour and fruit taste. It is used mainly in the synthesis of isobutyric acid, cellulose esters, perfumes, plasticizers and resins. It can also be applied to the manufacture of coated paper, textiles, oil and drugs. Other possible uses of isobutyraldehyde include rubber accelerator, an additive to food and gasoline. Isobutyraldehyde is absorbed from the respiratory tract and through intact skin. Occupational exposure to isobutyraldehyde is due mainly to vapour inhalation. No reliable data are available on the mutagenic, reproductive/teratogenic effects, carcinogenicity and on the effects of the chronic inhalation exposure to isobutyraldehyde vapours in humans or laboratory animals. In setting the MAC value, the results of an acute irritation study (RD50 - 8867 mg/m3) and the results of subchronic exposure of rats (LOAEL - 2940 mg/m3) were considered. According to the above data, the MAC value for isobutyraldehyde was established at 100 mg/m3. No MAC- STEL value has been determined for this compound.

15

Acetanilid – pyły : dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Zapor L., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2000

|

Nr 1 (23)

5--22

PL

Acetanilid jest bezbarwnym, bezzapachowym ciałem stałym, występującym w postaci płatków, łusek lub proszku. Jest otrzymywany głównie w reakcjach aniliny z kwasem lub bezwodnikiem octowym. Stosuje się go przede wszystkim w przemyśle farmaceutycznym do produkcji środków przeciwbólowych i sulfonamidów oraz do produkcji barwników organicznych, kamfory syntetycznej, do stabilizacji nadtlenku wodoru i estrów celulozy. Używa się go także jako dodatku do lakierów celulozowych. Acetanilid do organizmu wchłania się z przewodu pokarmowego przez drogi oddechowe i skórę. Ryzyko wystąpienia szkodliwych skutków zdrowotnych jest głównie związane z narażeniem inhalacyjnym na działanie pyłów acetanilidu. Zarówno w warunkach ostrego, jak i przewlekłego narażenia na acetanilid, układem krytycznym - tak u zwierząt, jak i u ludzi -jest układ krwiotwórczy, a krytycznym skutkiem zdrowotnym - methemoglobinemia i sulfhemoglobinemia. Wartość LD50 dla szczura przy podaniu dożołądkowym wynosi 800 mg/kg. Zgodnie z klasyfikacją substancji, według kryteriów podanych w załączniku nr 2. dyrektywy nr 92/32/EEC (7), acetanilid jest związkiem szkodliwym. Nie znaleziono danych wskazujących na działanie rakotwórcze, mutagenne, teratogenne i embriotoksyczne acetanilidu oraz dotyczących jego wpływu na rozrodczość. W organizmie acetanilid jest metabolizowany do produktów odznaczających się większą aktywnością biologiczną niż substancja macierzysta (4-hydroksyacetanilid, 2-hydro-ksyacetanilid, 4-aminofenol, 2-aminofenol). W Polsce i na świecie nie został ustalony dopuszczalny poziom narażenia zawodowego dla acetanilidu. Zapotrzebowanie na normatyw higieniczny dla tego związku w Polsce zgłosili przedstawiciele przemysłu farmaceutycznego w ankiecie Głównego Inspektora Pracy. Przy ustalaniu wartości NDS dla acetanilidu przyjęto za podstawę wartość najmniejszej dawki toksycznej (TDLo) dla człowieka, która wynosi 14 mg/kg/dzień przy której obserwowano zaburzenia oddechowe i zmiany we krwi. Zaproponowano ustalenie wartości NDS na poziomie 6 mg/m3. Nie ma podstaw merytorycznych do ustalenia wartości NDSCh i DSB.

EN

Acetanilide forms odourless, colourless crystal scales but can also be obtained as a white powder. It is used mainly as an antipyretic and analgesic. It can also be applied to the manufacture of dye compounds. Other possible uses of acetanilide include a stabiliser for peroxide solutions, rubber accelerator, and additive to cellulose ester varnishes. Acetanilide is absorbed from the gastrointestinal tract, respiratory tract and through intact skin. Specific changes resulting from acute and chronić effects of exposure to acetanilide in animals and humans arę blood destruction and methemoglobin or sulfhemoglobin formation. Occupational exposure to acetanilide is due mainly to dust inhalation. No reliable data arę available on the effects of chronić inhalation exposure to acetanilide dust in humans or ex-perimental animals. The MAC value is calculated on the basis of the TDLo -value for mań: 14 mg/kg/day, which has been adopted as LOAEL (lowest observed adverse effect level). At this dose, breathing difficulties and blood changes were observed. According to the above data, the MAC value for acetanilide was established at 6 mg/m3. No MAC-STEL value has been determined for this compound.

16

10-Hydrat heptaoksotetra-boranu sodu – pyły : dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Miranowicz-Dzierżawska K., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2000

|

Nr 1 (23)

135--161

PL

lO Hydrat heptaoksotetraboranu sodu (sodowy czteroboran dziesięciowodny - boraks) występuje w postaci twardych, bczwonnych, pryzmatycznych kryształów oraz ziarnistego lub krystalicznego proszku. Stosowany jest przy lutowaniu metali, produkcji szkła borokrzemianowego, polew i emalii ceramicznych. W lecznictwie znalazł zastosowanie jako środek do pędzlowania jamy ustnej, zwłaszcza w przypadku pleśniawek u dzieci. Jest składnikiem farb ognioodpornych, impregnatów drewna, detergentów i środków owadobójczych. W warunkach pracy zawodowej główną drogą narażenia na pyły boraksu jest układ oddechowy. Boraks może sią wchłaniać się do organizmu również przez skórą (zwłaszcza uszkodzoną). W ostrych zatruciach doustnych, a także po wchłonięciu się boraksu przez skórą obserwuje si wymioty, biegunką, zaczerwienienie skóry, jej łuszczenie i tworzenie pęcherzy, żółtaczkę, skąpomocz lub bezmocz, sinicą i śpiączką poprzedzającą zgon. W obrazie klinicznym przewlekłego narażenia ludzi na działanie pyłu boraksu dominują objawy zaburzeń w obrębie układu oddechowego wynikające z jego działania drażniącego oraz objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego. DL50 dla szczurów przy podaniu doustnym wynosi 2660 + 6080 mg/kg. U zwierząt następstwem przewlekłego zatrucia boraksem drogą doustną są zmiany w układzie oddechowym, układzie rozrodczym oraz zmiany skórne Boraks działa cytotoksyczne. Zarówno w postaci oczyszczonej, jak i surowej rudy wykazywał cytotoksyczność dla komórek chomika chińskiego V79, C3H l OT 1/2 komórek myszy i diploidalnych fibroblastów napletka ludzkiego. Proponowana wartość NDS na poziomie 0,5 mg/m3 została wyprowadzona z wartości l mg/m3 ustalonej jako NOAEL dla pyłu boraksu u ludzi w warunkach ekspozycji przewlekłej. Wartość NDSCh ustalono na poziomie 2 mg/m3.

EN

The decahydrate form is white, odourless, and crystalline, slowly soluble in water. Borax is used in the manufacture of glazes and enamels, in cleaning compounds, for artificial ageing of wood, and for soldenng metals. It is also used as a preservative, both alone or with other anti-septics, against wood fungi; for fireproof fabrics and woods; and for preserving leather. A significant toxic property of borax is its acute irritative effect when in contact with the skin and mucous membranes of the eyes, nose, and other sites within the respiratory tract as well as CNS (central ncrvous syslem) dcpression. Taking account of ils irritativc properties, the Expert Group has recommended the value of 0.5 mg/m3, derived from the LOAEL of I mg/m3 (irritant to mucous membranę), as the MAC value, and 2 mg/m3 as MAC-STEL.

17

Kwas chlorowy (VII)

Patelska B., Skowroń J., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

1999

|

Nr 20

15--25

18

1,3,5,7 - Tetraazaadamantan

Skowroń J., Zapór L., Puchalska H.

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

1999

|

Nr 21

101--114

19

Znaczenie kart charakterystyk substancji niebezpiecznych w ocenie ryzyka zawodowego pracowników narażonych na szkodliwe substancje chemiczne

Puchalska H., Pośniak M., Kołodyńska U., Skowroń J., Madej M., Gawęda E.

Chemia i Inżynieria Ekologiczna

|

1999

|

Vol. 6, nr 8

779-787

PL

Przedstawiono jedną z form organizacyjnych zapobiegania szkodliwemu działaniu substancji chemicznych, jaką są karty charakterystyk substancji niebezpiecznych. Karty są podstawowym źródłem informacji o niebezpiecznych właściwościach poszczególnych substancji chemicznych, rodzaju i rozmiarach stwarzanego przez nie zagrożenia dla ludzi i środowiska przyrodniczego oraz o zasadach postępowania z nimi, na etapie produkcji, w transporcie, podczas stosowania i magazynowania. Zawartość merytoryczna kart została dostosowana do aktualnych wymagań międzynarodowych oraz przepisów krajowych obecnie obowiązujących, a także przewidywanych do wprowadzenia w związku z przystapieniem Polski do Unii Europejskiej. Wprowadzanie obowiązku opracowywania kart charakterystyk substancji niebezpiecznych doskonali zasady zapewniające bezpieczną produkcję i obrót substancjami chemicznymi zgodnie z zaleceniami UE, MOP i normą ISO.

EN

The article presents one of the forms of preventing the effects of hazardous chemical substances - chemical safety data sheets. The sheets are a basic source of information on dangerous properties of particular chemical substances, their kind and the extend of danger to people and the environment, as well as rules of proceed during production, transportation, use and storage. The sheets` content has been adapted not only to up-to-date international requirements and Polish regulations now and in operations, but also to the regulations scheduled for implementation in connection with Poland joining the European Union. Introducing the obligation of elaborating data sheets on hazardous substances aims to improve the rules that ensure safe production and handling of chemical substances following the recommendations of EU, International Labour Organisation and the ISO standard.

20

Czynniki wpływające na toksyczność substancji chemicznych

Puchalska H.

Bezpieczeństwo Pracy : nauka i praktyka

|

1999

|

nr 4

12-14