Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Ewolucja urbanistyczna terenu po byłej Hucie Katarzyna w Sosnowcu

Dworzyńsk Michał, Uherek-Bradecka Barbara

Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Technicznej w Katowicach

|

2025

|

T. 20

9--23

PL

Osiedla patronackie odgrywające niegdyś niezwykle istotną rolę, wskutek zmian ustrojowych są często obecnie obszarami zdegradowanymi. Ich historia jest jednak niezwykle ciekawa i dostarcza wielu cennych informacji z dziedziny urbanistyki i architektury. W ich historii zapisane są trendy stylistyczne oraz możliwości materiałowe zależne od czasu powstania. Na przykładzie zagospodarowania obszarów poprzemysłowych możemy dokonać szerszych obserwacji. Kluczową kwestią pozostaje jednak przyszłość obszarów poprzemysłowych. Ich rewitalizacja bądź nowe zagospodarowanie (w przypadku wyburzenia tkanki zabytkowej) odzwierciedlać będą zachodzące w czasie zmiany światopoglądowe oraz stosunek do tych miejsc i ich rola w procesie kształtowania współczesnej architektury regionu.

EN

Patronage estates, which once played an extremely important role, are now often degraded areas as a result of political changes. Their history, however, is extremely interesting and provides a wealth of information on urban planning and architecture. Their history records stylistic trends and material possibilities depending on the time of construction. Using the example of the development of post-industrial areas, we can make broader observations. A key question, however, remains the future of brownfield sites. Their revitalisation or new development (in the case of the demolition of historic fabric) will reflect changes in worldviews over time, as well as attitudes to these sites and their role in the process of shaping the region’s contemporary architecture.

2

Urban transformation through connected and automated vehicles: infrastructure, transportation, and societal impacts

Pritom Nixon Deb, Dey Nondon Lal

Zeszyty Naukowe. Transport / Politechnika Śląska

|

2025

|

z. 128

199--235

EN

The interconnected and self-driving vehicles (CAVs) are appearing in a world of human travel, where they promise enhanced safety, better efficiency, and a sustainable approach to transportation. But realizing their potential calls for a complete rethinking of today’s infrastructure and CAVs’ place in it. The research needed for that understanding to happen is very much in its early stages. This article serves as a beginning point for a full-scale study of the issue. It looks at the infrastructure changes that will be required to safely integrate CAVs into our lives, changes that already face several very serious obstacles. It also looks at the future societal and governmental changes the CAVs will force upon us. And it considers all these changes in light of what's become an essential landscape for the CAVs: the cybersecurity threat to the millions of lines of code the vehicles rely upon for their safe functioning. At the end, we'll also flag some gaps in what's known so far and what those gaps could mean for a future informed by the knowledge of the past.

3

Rozwój urbanistyczny Równego i Łucka na Wołyniu w okresie międzywojennym: idee, projekty i realizacje

Mykhaylyshyn Olga

Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce

|

2025

|

nr 8

46--91

PL

W okresie międzywojennym (1921–1939) największe miasta województwa wołyńskiego II Rzeczypospolitej – Równe i Łuck – stały się przedmiotem implementacji nowoczesnych koncepcji urbanistycznych oraz podejść do rekonstrukcji i rozwoju środowiska miejskiego, które wykształciło się ewolucyjnie na przestrzeni poprzednich stuleci. Celem artykułu jest analiza projektów rozwoju przestrzenno-planistycznego miast Równego i Łucka, z lat 20. i 30. XX wieku w kontekście koncepcji europejskiej i polskiej urbanistyki pierwszej tercji XX wieku. W toku pracy zastosowano ogólnonaukowe metody badań empirycznych: kwerendę archiwalną źródeł pierwotnych, metody porównawcze, analizy historyczno-genetycznej oraz strukturalno-kompozycyjnej. W artykule przeanalizowano specyfikę kształtowania koncepcji projektowych badanych miast. Dla Równego kluczowe znaczenie miało rozstrzygnięcie konkursu architektonicznego z 1936 roku na projekt ogólnego zabudowania miasta. Zwycięskie projekty wykazały aktywne wdrażanie idei funkcjonalizmu urbanistycznego jako podstawy przekształceń przestrzennych: zastosowanie nowoczesnych metod analizy przedprojektowej, które poprzedzały opracowanie planu zabudowania; uporządkowanie struktury przestrzennej miasta poprzez strefowanie terenów zgodnie z ich funkcją; projektowanie nowych dzielnic mieszkaniowych opartych na zasadach rozproszonej, lecz powiązanej przestrzeni (model „miasta-ogrodu”); kształtowanie infrastruktury rekreacyjnej, w tym spójnego systemu terenów zieleni i parków; integrację systemu transportowego z uwzględnieniem rosnącego znaczenia komunikacji samochodowej i kolejowej. Kształtowanie koncepcji planu zabudowania Łucka odbywało się z uwzględnieniem roli krajobrazu naturalnego, w szczególności doliny rzeki Styr, w strukturze przestrzennej miasta. Przeanalizowano projekty urbanistyczne rozwoju historycznego centrum miasta. Przy opracowywaniu planów generalnych obu miast widoczny był wpływ warszawskiej szkoły urbanistycznej na modernizację urbanistyczną oraz stopniowe przejście od planowania fragmentarycznego do kompleksowego zagospodarowania przestrzeni miejskiej. Idee funkcjonalnego planowania urbanistycznego zawarte w planach generalnych Równego i Łucka nie zostały zrealizowane z przyczyn ekonomicznych oraz w związku ze zmianą sytuacji historycznej – wybuchem II wojny światowej. Niemniej jednak to właśnie te dokumenty stały się podstawą projektowo-metodologiczną dla przestrzenno-planistycznego rozwoju miast w okresie powojennym.

EN

During the interwar period (1921–1939) the largest cities of the voivodeship of Volyn of the 2nd Polish Republic—Równe and Łuck—became subjects for the implementation of modern urban concepts as well as the reconstruction and development of the municipal environment that evolved of pervious centuries. The objective of the article is an analysis of the spatial planning development designs of the cities of Równe and Łuck in the 1920s and 30s in the context of theories of European and Polish urban planning in the first third of the 20th century. Common scientific empirical research methods were applied over the course of work: archival investigations of primary sources, comparative methods, and historical–genetic and structural–compositional analysis. The article analyzes the specifics of the shaping of the design concepts for the examined cities. Key for Równe was the resolution of the 1936 architectural competition for an overall design for the city. The winning entries indicated an active implementation of the concept of urban functionalism as the basis for spatial transformations—i.e. the application of modern pre–design analyses as preceding the planning of built–up tissue; the ordering of the spatial structure of the city by zoning in line with function; the design of new housing districts on the basis of dispersion as well as spatial coupling (the “garden–city” model); the shaping of recreational infrastructure, including a cohesive system of green areas and parks; the integration of a transportation system taking into account the growing importance of the automobile and railroads. The shaping of the plan’s concept for the building of Łuck took place taking into account the role of the natural landscape, especially the valley of the Styr River, in the spatial structure of the city. Urban development designs of the historical center of the city were analyzed. What is visible in the development of the master plans for the two cities is the impact of the Warsaw school of urban planning on the modernization and the gradual shift from fragmentary planning to a comprehensive development of municipal space. The idea of functional urban planning found in the master plans of Równe and Łuck was never realized for economic reasons as well as due to the changed historical situation, the outbreak of World War II. Nevertheless, it is these documents that became the design–methodological basis for the spatial and planning development of the city in the postwar period.

4

Redevelopment of small town markets in the Kraków-Częstochowa Upland area in selected competition concepts

Oleksik Rafał, Klus Krzysztof

Przestrzeń i Forma

|

2025

|

nr 62

107--140

EN

Urban space revitalisation, often focused solely on improving aesthetics, can lead to significant resident dissatisfaction due to unmet needs. This article addresses general issues related to the redevelopment of main squares, supplemented by case studies. Based on their own work and other awarded conceptual designs for the redevelopment of the market squares in Skała and Wolbrom, the authors present design solutions aimed at revitalizing these spaces. These examples are particularly interesting as they involve small towns with typical challenges for such communities. Besides providing ready-to-implement solutions, the authors also explore the process of discovering local conditions to solve existing problems and maximize the potential of the space.

PL

Rewitalizacja przestrzeni miejskich, skupiona często jedynie na poprawie estetyki danego miejsca, skutkuje nieraz dużym niezadowoleniem mieszkańców, co wynika z niespełnienia ich potrzeb. W artykule opisano ogólne problemy związane z przebudową rynków miejskich, co uzupełniono studium przypadków. Na podstawie własnych oraz pozostałych nagrodzonych prac konkursowych dotyczących przebudowy rynków w Skale i Wolbromiu autorzy prezentują rozwiązania projektowe mające na celu ożywienie tych miejsc. Stanowią one interesujące przykłady, gdyż są to niewielkie miasta z typowymi problemami i wyzwaniami. Oprócz gotowych, łatwo powielanych rozwiązań autorzy zaprezentowali proces odkrywania lokalnych uwarunkowań w celu rozwiązania istniejących problemów, a przede wszystkim możliwie najlepszego wykorzystania potencjału miejsca.

5

Integration of ecosystem services and social functions of fortified areas: the case of Warsaw

Jastrzębska Justyna, Krych Jacek, Zaraś Ewa

Przestrzeń i Forma

|

2025

|

nr 62

55--78

EN

The article discusses the ecosystem services provided by fortress sites in Warsaw, highlighting their unique natural and social roles due to limited accessibility and specific function. These areas support biodiversity, regulate climate, and offer social and cultural benefits such as recreation, education, and heritage preservation. They also strengthen biophilic connections between people and nature, enhancing urban quality of life. The study, based on literature and field research, emphasizes the need for integrated management that values both ecological and social functions of fortress landscapes.

PL

Artykuł omawia usługi ekosystemowe świadczone przez obiekty forteczne na przykładzie Warszawy, które pełnią wyjątkową rolę w środowisku ze względu na swoją funkcję i ograniczoną dostępność. Tereny te wspierają różnorodne funkcje ekologiczne, a jednocześnie oferują korzyści społeczne i kulturowe, takie jak rekreacja, edukacja i ochrona dziedzictwa. Wzmacniają także biofiliczne więzi między ludźmi a naturą, wpływając na poprawę jakości życia w mieście. Wnioski z analizy literatury i badań terenowych podkreślają potrzebę zintegrowanego podejścia do zarządzania tymi obszarami.

6

Improving the quality of public space in the built environment on the example of the village of Zolynia

Majerska-Pałubicka Beata

Materiały Budowlane

|

2025

|

nr 5

78--87

EN

The article focuses attention on a new role of public space, searching for new ways of its creation in the space of the built environment on the example of a town with significant historical and recreational values that is Zolynia. A rich array of research methods were used, from the analysis of the literature on the subject, model examples of implementation of the principles of sustainable development, formal and legal documents, through field visions, case studies, up to own analytical work and research by design using a critical analysis of local conditions and current trends in the shaping of space. The research was carried out based on the didactic process and illustrated with projects made by students. The assumed research effect is the identification of new practical solutions, the creation of a new way of thinking about the development and shaping of public spaces, the activation of processes of sustainable development of resources and local areass.

PL

W artykule skupiono uwagę na nowej roli przestrzeni publicznej, poszukiwaniu nowych dróg jej kreacji w przestrzeni środowiska zbudowanego na przykładzie miejscowości o istotnych walorach historycznych i rekreacyjnych, jaką jest Żołynia. Wykorzystano bogatą gamę metod badawczych, od analiz literatury przedmiotu, modelowych przykładów implementacji zasad zrównoważonego rozwoju, dokumentów formalnoprawnych, przez wizje terenowe, studia przypadku, aż po własne prace analityczne i badania przez projektowanie z zastosowaniem krytycznej analizy lokalnych uwarunkowań i aktualnych tendencji w kształtowaniu przestrzeni. Badania przeprowadzono w ramach procesu dydaktycznego i zilustrowano projektami wykonanymi przez studentów. Założony efekt badawczy to wskazanie nowych rozwiązań praktycznych, kreowanie nowego sposobu myślenia o rozwoju i kształtowaniu przestrzeni publicznych, aktywizacja procesów zrównoważonego zagospodarowania zasobów i terenów lokalnych.

7

Architectural and urban planning guidelines for the transformation of riverside urban areas in the context of the paradigm of sustainable development

Jaszek Monika, Majerska-Pałubicka Beata

Materiały Budowlane

|

2025

|

nr 5

58--66

EN

The aim of this article is to specify the architectural and urban planning guidelines for transformation activities implemented in riverside areas of contemporary cities in the context of sustainable development. These guidelines constitute an original set of solutions resulting from the author's research. The main assumption of these guidelines is to shape the Integrated Blue-Green City System, which will allow to strengthen the built environment and the natural environment. A system that continuously connects water and greenery resources, creating supra-local, supra-urban connections. The guidelines were developed based on the analysis of changes in the approach to transformation activities implemented in riverside areas of cities. The analysis also covered the foundations and assumptions regarding sustainable development in architecture and urban planning. The research used the author's mixed method, which is a configuration of the logical argumentation, interpretative, heuristic and prognostic method, as well as a case study. The research results in the form of architectural and urban planning guidelines constitute an important set of assumptions helpful in the development of city strategic and planning documents.

PL

Celem artykułu jest wyszczególnienie wytycznych architektoniczno-urbanistycznych dotyczących działań transformacyjnych realizowanych w nadrzecznych obszarach współczesnych miast w kontekście zrównoważonego rozwoju. Wytyczne te stanowią oryginalny zbiór rozwiązań, będących wynikiem autorskich badań. Głównym ich założeniem było ukształtowanie Zintegrowanego Błękitno-Zielonego Systemu Miasta, pozwalającego wzmocnić środowisko zbudowane oraz przyrodnicze, który w sposób ciągły łączy zasoby wód i zieleni, kreując ponadlokalne, ponadmiejskie połączenia. Wytyczne opracowane zostały na podstawie analizy zmian w podejściu do działań transformacyjnych realizowanych w nadrzecznych obszarach miast. Analizie poddano także podstawy i założenia dotyczące zrównoważonego rozwoju w architekturze i urbanistyce. W realizacji badań wykorzystano autorską metodę mieszaną, będącą konfiguracją metody logicznej argumentacji, interpretacyjnej, heurystycznej i prognostycznej oraz studium przypadku. Wyniki badań w postaci wytycznych architektoniczno-urbanistycznych stanowią istotny zbiór założeń pomocnych podczas opracowywania miejskich dokumentów strategiczno-planistycznych.

8

Wybrane współczesne technologie budowlane stosowane w projektowaniu przestrzeni publicznych

Rybak-Niedziółka Kinga

Inżynieria i Budownictwo

|

2025

|

R. 81, nr 5

603--605

PL

Opracowanie przedstawia różnorodność zastosowania współczesnych technologii budowlanych w realizacjach urbanistycznych. Przedstawione rozwiązania koncentrują się na wykorzystaniu betonu, drewna oraz systemów modułowych w kształtowaniu przestrzeni publicznych. Przykłady bazują na norweskich realizacjach w Oslo, które w pełny sposób pokazują spektrum możliwości i korzyści związanych z zastosowaniem wybranych elementów tworzących przyszłościowe oraz estetyczne kierunki dalszych działań. Wyniki przedstawiają konkretne rozwiązania tworzące niepowtarzalne miejsca w nowoczesnej strukturze urbanistycznej.

EN

This study presents the diverse applications of contemporary construction technologies in urban developments. The presented solutions focus on the use of concrete, wood, and modular systems in shaping public spaces. Examples are based on Norwegian projects in Oslo, which fully demonstrate the spectrum of possibilities and benefits associated with the use of selected elements, creating forward-looking and aesthetic directions for future development. The results present specific solutions that create unique spaces within a modern urban structure.

9

Modeling of interception parking lots

Gumeniuk Larysa, Lotysh Volodymyr, Humeniuk Pavlo, Reshetylo Oleksandr, Syrota Yuriy

Informatyka, Automatyka, Pomiary w Gospodarce i Ochronie Środowiska

|

2025

|

T. 15, nr 3

81--86

EN

This paper is devoted to solving the problem of effective traffic flow management and parking lot organization by creating interception parking lots that help reduce traffic jams and improve parking availability. An algorithm has been proposed, and a simulation model of an interceptor parking lot has been implemented in Python. The development allows for the examinationof the dynamics of parking lots, taking into account changes in traffic intensity throughout the day and week. It provides extensive opportunities for configuring parameters such as the number of lanes, parkinglot capacity, vehicle arrival intensity, and duration of stay. The developed model can be helpful for urban planners, commercial parking lot owners, and researchers working on optimizing the use of urban space. Its integration with modern IoT solutions opens up prospects for the creation of intelligent parking systems that will help reduce traffic congestion, increase driver comfort, and reduce the impact of motor transport on the city's environment.

PL

Niniejszy artykuł poświęcony jest rozwiązaniu problemu efektywnego zarządzania przepływem ruchu i organizacji parkingów poprzez tworzenie parkingów przechwytujących, które pomagają zmniejszyć korki i poprawić dostępność miejsc parkingowych. Zaproponowano algorytmi zaimplementowano model symulacyjny parkingu przechwytującego w języku Python. Pozwala on na badanie dynamiki parkingów z uwzględnieniem zmian natężenia ruchu w ciągu dnia i tygodnia. Zapewnia szerokie możliwości konfiguracji parametrów, takich jak liczba pasów ruchu, pojemność parkingu, intensywność przyjazdu pojazdów i czas pobytu. Opracowany model może być pomocny dla urbanistów, właścicieli parkingów komercyjnych oraz badaczy pracujących nad optymalizacją wykorzystania przestrzeni miejskiej. Jego integracja znowoczesnymi rozwiązaniami IoT otwiera perspektywytworzenia inteligentnych systemów parkingowych, które pomogą zmniejszyć korki, zwiększyć komfort kierowców i zmniejszyć wpływtransportu samochodowego na środowisko miasta.

10

Challenges and coping strategies for the Kraków Metropolitan Area related to the social dimension of energy transformation

Pepłowska Monika, Gawlik Lidia, Kowalik Wojciech

Gospodarka Surowcami Mineralnymi

|

2025

|

Vol. 41, iss. 3

241--260

EN

The article discusses the complex challenges facing the Kraków Metropolitan Area (KMA) due to rapid urbanization, environmental degradation, and social tensions. Population growth and investment in urban infrastructure are leading to significant changes in the urban landscape, with negative impacts on air quality and the availability of green spaces. Although city governments have introduced various strategies to mitigate these problems, such as the creation of the Urban Greening Agency and decarbonization initiatives, significant gaps exist, particularly in terms of representation of marginalized groups in decision-making processes. The article emphasizes the necessity of an approach that takes into account the diverse and sometimes conflicting interests and perspectives of various social groups in urban planning and environmental policy. In this respect, meeting the diverse needs of all residents becomes challenging, highlighting the need for strong leadership, community involvement, and cooperation with neighboring municipalities in striving for a sustainable and just future for the KMA. Regional cooperation in improving air quality, protecting green spaces, and promoting sustainable transportation can address these issues more effectively. The article’s message is that the choices made today will have a long-term impact on the quality of life in the KMA, and sustainable development, which combines environmental integrity with social justice, is crucial for the region’s future. The article concludes with a summary of the key findings and recommendations for future metropolitan policy and practice.

PL

W artykule omówione są złożone wyzwania, przed którymi stoi Krakowski Obszar Metropolitalny (KOM) w związku z gwałtowną urbanizacją, degradacją środowiska i napięciami społecznymi. Wzrost liczby ludności oraz inwestycje w infrastrukturę miejską prowadzą do istotnych zmian w krajobrazie miejskim, negatywnie wpływając na jakość powietrza i dostępność terenów zielonych. Pomimo wprowadzenia przez władze miejskie różnych strategii łagodzenia tych problemów - takich jak utworzenie Agencji Zieleni Miejskiej czy inicjatywy dekarbonizacyjne - nadal istnieją istotne luki, szczególnie w zakresie reprezentacji grup marginalizowanych w procesach decyzyjnych. W artykule podkreślona została potrzeba podejścia uwzględniającego różnorodne, a czasem sprzeczne interesy i perspektywy różnych grup społecznych w planowaniu przestrzennym i polityce środowiskowej. W tym kontekście zaspokojenie zróżnicowanych potrzeb wszystkich mieszkańców staje się trudne, co wskazuje na konieczność silnego przywództwa, zaangażowania społeczności oraz współpracy z sąsiednimi gminami w dążeniu do zrównoważonej i sprawiedliwej przyszłości dla KOM. Współpraca regionalna w zakresie poprawy jakości powietrza, ochrony terenów zielonych i zrównoważonego transportu może skuteczniej pomóc w rozwiązywaniu tych problemów. Przesłaniem artykułu jest to, że decyzje podejmowane dziś będą miały długofalowy wpływ na jakość życia w KOM, a zrównoważony rozwój łączący integralność środowiskową ze sprawiedliwością społeczną jest kluczowy dla przyszłości regionu. Artykuł kończy się podsumowaniem kluczowych ustaleń i zaleceń dotyczących przyszłej polityki i praktyki metropolitalnej.

11

Modeling responsive structures under external forces using an evolutionary algorithm

Jankowski Szymon, Bober Waldemar

Bulletin of the Polish Academy of Sciences. Technical Sciences

|

2025

|

Vol. 73, nr 4

art. no. e153432

EN

The design of responsive structures has evolved significantly, establishing itself as an interdisciplinary field characterized by a fully customized ideation process. In order to streamline and unify this process, a novel method for modeling the behavior of rod-like responsive structures using an evolutionary algorithm is introduced. The proposed mathematical framework leverages key geometric and physical parameters to control the generative process, enabling adaptability and fluidity in form development. By employing an evolutionary algorithm, the method offers an alternative to conventional rigid and repetitive morphing models, providing flexibility and innovation in responsive design outcomes. The model developed supports independent learning and fosters originality in solutions at both architectural and urban scales. Moreover, the presented methodology serves as the foundation upon which the authors developed the model, enabling its application across a wide spectrum of responsive structures for users. This paper addresses challenges in spatial modeling, behavioral algorithms, and the implementation of responsive architecture, presenting the authors’ innovative model for rod-like responsive structures alongside performance analysis. The methodology demonstrates promising results in terms of adaptability and efficiency, with potential for further refinement to enhance speed and output quality. The study also describes challenges and risks for further development of responsive models implementation.

12

Akustyczne obrazy miasta – analiza morfologiczna wybranych komponentów pejzażu dźwiękowego Białegostoku

Bagińska Klaudia, Duniewicz Agnieszka

Builder

|

2025

|

R.29, nr 10

7--11

PL

Biotyczne i abiotyczne komponenty układu przestrzennego miasta współtworzą dynamiczny system, oddziałujący na odbiorcę w sposób multisensoryczny. Niemniej jednak podejścia w teorii urbanistyki opierają się głównie na metodach analizujących wizualne aspekty struktury miejskiej, bagatelizując pozostałe czynniki sensoryczne oraz ich wpływ na życie mieszkańców. W niniejszym artykule podjęto próbę rozpoznania oraz opisania korelacji pomiędzy elementami pejzażu akustycznego a częściami kompozycji urbanistycznej na przykładzie fragmentu tkanki miejskiej Białegostoku. Wykorzystując opracowaną przez M. Siestrzewitowską metodę, ukierunkowaną na rozpoznanie audialnych równoważników pojęć, sformułowanych uprzednio przez K. Lyncha i K. Wejcherta, autorki zidentyfikowały istotne komponenty urbanistyczne, z których następnie zostały zebrane dźwięki. Pobrane próbki uszeregowano wedle kategoryzacji dźwięków miejskich, zaproponowanej przez L.M. Aiello z zespołem. Następnie przyporządkowane konkretnym zdarzeniom akustycznym oznaczenia numeryczne naniesiono na mapę badanego fragmentu miasta celem weryfikacji znaczenia audialnych i wizualnych czynników percepcyjnych w odbiorze przestrzeni miejskiej. Rezultaty badań wykazały brak pełnej spójności morfologicznej między akustyczną oraz przestrzenną warstwą struktury obszaru. W kilku przypadkach zaobserwowano również wyraziste rozbieżności, pozwalające na uzupełnienie obrazu wizualnego o istotne komponenty dźwiękowe. Choć uzyskane wyniki opierają się na niewielkiej próbie badawczej, wskazują na potrzebę implementacji narzędzi, wypracowanych w drodze analiz multisensorycznych komponentów krajobrazowych, w procesie planowania i projektowania urbanistycznego.

EN

Acoustic images of the city – morphological analysis of selected components of the soundscape of Białystok. The biotic and abiotic components of a city's spatial layout create a dynamic system that affects the viewer in a multisensory way. Despite this, approaches in urban planning theory are mainly based on methods that analyze the visual aspects of urban structure, downplaying other sensory factors and their impact on residents' lives. This article attempts to identify and describe the correlation between elements of the acoustic landscape and parts of the urban composition, using a fragment of the urban fabric of Białystok as an example. Using a method developed by M. Siestrzewitowska, aimed at identifying the auditory equivalents of concepts previously formulated by K. Lynch and K. Wejchert, the authors identified important urban components, from which sounds were then collected. The collected samples were classified according to the categorization of urban sounds proposed by L. M. Aiello and his team. Next, numerical designations assigned to specific acoustic events were marked on a map of the studied part of the city in order to verify the significance of auditory and visual perceptual factors in the perception of urban space. The results of the study showed a lack of complete morphological consistency between the acoustic and spatial layers of the area's structure. In several cases, clear discrepancies were also observed, allowing the visual image to be supplemented with important sound components. Although the results obtained are based on a small research sample, they indicate the need to implement tools developed through multisensory analysis of landscape components in the urban planning and design process.

13

Ślad węglowy a inwestycje architektury krajobrazu

Gierko Aleksandra

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 1

18--19

PL

W ostatnich latach pojęcie „ślad węglowy” stało się jedną z fraz najczęściej kojarzonych ze zmianami klimatu. W trakcie pandemii COVID-19 zastanawialiśmy się, czy globalne emisje dwutlenku węgla zmniejszą się w efekcie zaprzestania wielu działalności i zatrzymania się niektórych gałęzi gospodarki.

14

Dziedzictwo architektoniczne i kulturowe w krajobrazie województwa śląskiego — układy przestrzenne cmentarzy żydowskich

Chodura Karolina

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 77

91--106

PL

Cmentarze żydowskie stanowią w krajobrazie województwa śląskiego niezwykle cenne dziedzictwo kulturowe, świadectwo wielokulturowej i wielonarodowej historii regionu. W granicach województwa znajdują się obecnie 64 znane cmentarze żydowskie w różnym stanie zachowania. Nekropolie te są swego rodzaju zapisem historii społeczności, stąd ich analiza, nie tylko w zakresie epitafiów oraz sztuki nagrobnej, lecz także rozwiązań przestrzennych, jest ważnym polem badawczym. Celem badań było określenie, jakie układy kompozycyjne cmentarzy żydowskich występują na terenie województwa śląskiego, czy wykazują one wzajemne podobieństwa i czy możliwe jest wyłonienie typologii układów kompozycyjnych. Artykuł prezentuje wyniki tych badań – typologię układów kompozycyjnych wraz z omówieniem układów przestrzennych wybranych cmentarzy. Zaprezentowane są w nim autorskie plany cmentarzy wykonane na podstawie badań materiałów i dokumentacji archiwalnych oraz badań in situ.

EN

Jewish cemeteries constitute extremely valuable cultural heritage in the landscape of the Silesian Voivodeship, a testimony to the multicultural and multinational history of the region. There are currently sixty-four known Jewish cemeteries within the borders of the voivodeship in various states of preservation. These necropolises are a record of the history of the community, hence their analysis is an important field of research, not only in terms of the epitaphs and grave art, but also through their spatial solutions. The aim of the research was to determine what compositional layouts of Jewish cemeteries exist in the Silesian Voivodeship, whether they display mutual similarities and whether it is possible to identify a typology of compositional layouts. The paper presents the findings of this research—a typology of compositional layouts along with a discourse on the spatial layouts of selected cemeteries. It presents original cemetery plans based on archival materials and documentation, as well as in situ research.

15

Urban development ethics in the light of professor Zbigniew K. Zuziak’s research and body of work

Ogrodnik Daniel

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52

347--366

EN

Professor Zbigniew K. Zuziak, who unexpectedly passed away in April 2023, was an eminent scholar, urbanist, and architect actively involved in the development of Kraków, open to the views of others and constantly seeking the essence of the phenomena that he studied. He engaged in discussions on a variety of issues within the realms of architecture, urban planning, and spatial planning in the context of humanities and economics, aiming to enrich the art of city building. Particularly significant in the Professor’s approach was the precise definition of concepts, naming of phenomena, and expression of ideas, which he considered crucial for the development of both professional scientific and practical workshops. Professor Zuziak addressed challenges related to the construction of urban form, including its aesthetic and ethical aspects. Drawing inspiration from philosophical currents that define beauty in ethical terms as moral beauty, he outlined the challenge of balancing conflicting interests and seeking new relationships between communities and individuals, as well as between culture and nature. In this article, the author attempts to outline the issues of ethical city development based on themes derived from the rich legacy of his Master. The results of reflections on the works of Professor Z. Zuziak were presented in the context of the current state of research. The findings were systematized in three thematic areas, outlining the framework for ethical urban development. Conclusions summarize the author’s exploration of the Professor’s main arguments and messages

PL

Profesor Zbigniew K. Zuziak, który zmarł niespodziewanie w kwietniu 2023 roku, był wybitnym uczonym, urbanistą i architektem zaangażowanym w sprawy rozwoju Krakowa, otwartym na poglądy innych i stale poszukującym istoty badanych zjawisk. Prowadził rozważania różnorodnych zagadnień na płaszczyźnie architektury, urbanistyki i planowania przestrzennego w kontekście nauk humanistycznych i ekonomicznych, starając się wzbogacać sztukę budowania miast. Szczególnie ważne w podejściu Profesora było precyzyjne definiowanie pojęć, nazywanie zjawisk, wyrażanie idei, które traktował jako kluczowe dla rozwoju profesjonalnego warsztatu naukowego i praktycznego. Profesor Zuziak zajmował się problemami budowania formy urbanistycznej, w tym estetycznymi i etycznymi aspektami jej rozwoju. Nawiązywał do nurtów filozofii definiujących piękno w kategoriach etycznych - jako piękno moralne. W tym kontekście nakreślił wyzwanie, jakim będzie równoważenie sprzecznych interesów i poszukiwanie nowych relacji pomiędzy społecznością i pojedynczym człowiekiem oraz kulturą i naturą. W niniejszym artykule autor przedstawia próbę zarysowania problematyki etycznego rozwoju miasta w świetle wątków zaczerpniętych z bogatego dorobku swojego Mistrza. Na tle stanu badań zaprezentowano efekty rozważań nad pracami Prof. Zuziaka. Wyniki usystematyzowano w trzech obszarach tematycznych definiując ramy etycznego rozwoju urbanistycznego. Wnioski podsumowują poszukiwania autora dotyczące głównych tez i przesłania Profesora.

16

Model use in the study of dynamic urban phenomena: study of a city growth model and a transportation accessibility model

Słyk Jan, Markusiewicz Jacek, Gortazar-Balerdi Ander

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52

435--444

EN

The processes of founding, operation, and development of cities are difficult to describe using traditional representation methods. Breaking away from these constraints becomes possible with models that define interrelated objects, dynamically changing over time. This paper presents the authors’ experiences regarding the use of digital models in the study of urban phenomena, along with the historical and methodological context of such models. The authors analysed two models of dynamic urban processes: the historical growth model of proto-town of Pultusk and the transportation accessibility model of Donostia / San Sebastián. Both examples are part of research conducted by the authors. Conclusions on the method implemented, and more general assumptions concerning simulation models’ role in rational design were presented.

PL

Procesy tworzenia, funkcjonowania i rozwoju miast są trudne do opisania za pomocą tradycyjnych metod reprezentacji. Przełamanie tych ograniczeń staje się możliwe po zastosowaniu modeli definiujących obiekty powiązane relacjami, dynamicznie zmieniające się w czasie. W artykule przedstawiono doświadczenia własne dotyczące wykorzystania modeli cyfrowych w badaniu zjawisk urbanistycznych oraz kontekst historyczny i metodyczny modeli tego typu. Przeanalizowano dwa przypadki modeli zawierających informacje o dynamice procesów urbanistycznych: model historycznego wzrostu protomiasta Pułtusk i model dostępności komunikacyjnej Donostia / San Sebastián. Oba przykłady zaczerpnięto z badań prowadzonych przez autorów. Przedstawiono wnioski dotyczące doświadczeń w zakresie zastosowanej metody oraz szerzej - znaczenia parametrycznych modeli symulacyjnych dla racjonalnego projektowania.

17

Environmental protection and management in the ‘TEKA’ publications from the establishment of the periodical until the ‘outbreak of Solidarity’ (1967-1982)

Bogdanowska Monika

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52

447--461

EN

This paper presents a selection of texts published in ‘Teka’ between 1967 and 1982 on environmental protection and management. Their authors were aware of various negative changes taking place around them, and demanded appropriate action to prevent them. This paper identifies several recurring themes in the earliest issues of ‘Teka’.

PL

W artykule przedstawiono wybór tekstów opublikowanych w „Tece” w latach 1967–1982, a poświęconych zagadnieniom związanym z ochroną i kształtowaniem środowiska. Autorzy byli świadomi najróżniejszych negatywnych zmian zachodzących w ich otoczeniu, wysuwali postulaty działań, które miały przeciwdziałać tym zjawiskom. W artykule wskazano kilka wątków powracających w najwcześniejszych numerach „Teki”.

18

Using participatory tools in practice – case study of the non-statutory participatory process “Re:witalizacja – Wzgórze Karscha” conducted in 2020 in Kielce

Hetmańczyk Piotr, Haupt Patrycja

Technical Transactions

|

2024

|

Vol. 121, iss. 1

art. no. e2024021

EN

The article describes a case study – a non-statutory participatory process carried out in Kielce in 2020, the purpose of which was to educate and gather information from residents on the development of an amendment to the Kielce City Study. The article discusses the assumptions adopted for the consultations, and the participatory techniques used, in the context of the level of participation required by the current legislation as well as the factors influencing the success of individual activities.

19

Development of pricing policy for car parking in Ukrainian cities

Osetrin Mykola, Tarasiuk Volodymyr, Bespalov Dmytro, Myroshnychenko Oksana, Vasylyshyn Mykola

Systemy Logistyczne Wojsk

|

2024

|

Vol. 61, no. 2

37--52

EN

The purpose of the paper is to develop effective approaches to improving hourly parking pricing policies in Ukraine, considering both local and international best practices. The paper poses the following research problem: how to design a parking pricing system that efficiently manages demand, reduces urban congestion, and aligns with sustainable development goals. The paper poses the following hypothesis: performance-based pricing, incorporating factors such as parking demand, duration, and purchasing power, is more effective in managing urban parking resources than traditional fixed-rate systems. The research presented in the paper fills a research niche in the field by addressing the lack of dynamic pricing models in Ukrainian cities and their integration with broader urban planning and post-war reconstruction efforts. The study analyzed parking prices in Ukraine and selected European countries, both in nominal terms and adjusted for the purchasing power index, highlighting significant disparities and the need for localized solutions. The main conclusions of the research are that dynamic pricing strategies, supported by advan- ced technologies such as smart parking meters and automated data collection systems, can enhance the efficiency of parking management. Such approaches not only optimize parking space turnover but also influence driver behavior, contributing to reduced congestion and emissions. However, their implemen- tation requires substantial financial and human resources, which are currently limited in Ukraine. As such, broader application of these strategies may only become feasible after the completion of the war and with increased involvement of international donors. The findings provide a foundation for improving parking pricing policies in Ukraine, particularly in the context of urban logistics and sustainable development.

PL

Celem artykułu jest opracowanie skutecznych podejść do poprawy polityki cenowej godzi- nowego parkowania na Ukrainie, biorąc pod uwagę zarówno lokalne, jak i międzynarodowe najlepsze praktyki. Artykuł stawia następujący problem badawczy: jak zaprojektować system cenowy parkingu, który skutecznie zarządza popytem, zmniejsza korki miejskie i jest zgodny z celami zrównoważonego rozwoju. Artykuł stawia następującą hipotezę: cennik oparty na wynikach, uwzględniający takie czynniki, jak popyt na parking, czas trwania i siła nabywcza, jest skuteczniejszy w zarządzaniu zasobami parkingowymi w miastach niż tradycyjne systemy o stałej stawce. Badania przedstawione w artykule wypełniają niszę badawczą w tej dziedzinie, zajmując się brakiem dynamicznych modeli cenowych w miastach ukraińskich i ich integracją z szerszym planowaniem urbanistycznym i powojennymi wysiłkami na rzecz odbudowy. W badaniu przeanalizowano ceny parkingowe na Ukrainie i w wybranych krajach europejskich, zarówno w wartościach nominalnych, jak i skorygowanych o wskaźnik siły nabywczej, podkreślając znaczące dysproporcje i potrzebę lokalnych rozwiązań. Główne wnioski z badań są takie, że dynamiczne strategie cenowe, wspierane przez zaawansowane technologie, takie jak inteligentne parkomaty i zautomatyzowane systemy gromadzenia danych, mogą zwiększyć wydajność zarządzania parkingiem. Takie podejście nie tylko optymalizuje rotację miejsc parkingowych, ale także wpływa na zachowanie kierowców, przyczyniając się do zmniejszenia korków i emisji. Jednak ich wdrożenie wymaga znacznych zasobów finansowych i ludzkich, które są obecnie ograniczone na Ukrainie. W związku z tym szersze zastosowanie tych strategii może stać się wykonalne dopiero po zakończeniu wojny i przy zwiększonym zaangażowaniu międzynarodowych darczyńców. Wyniki stanowią podstawę do poprawy polityki cenowej parkingów na Ukrainie, szczególnie w kontekście logistyki miejskiej i zrównoważonego rozwoju.

20

The spatial development valuation method

Świtalska Alicja

Przestrzeń i Forma

|

2024

|

nr 59

79--96

EN

The Spatial Development Valuation Method was developed as part of a doctoral dissertation. It is a component of the dissertation, which also encompasses other aspects of spatial development. The Spatial Development Valuation Method assesses the quality of space in a specific area (city, village, or other selected area). It considers factors such as green areas, education, housing conditions, culture, and hazards, selected due to the multifaceted development of urbanized space. This method allows for the evaluation of the overall condition of the area in terms of key aspects relevant to spatial policy and environmental conditions. The method enables the flexible selection of factors based on the needs of the analysis and the comparison of data from different years. It is easy to apply and allows for the assessment of both current and projected development strategies.

PL

Metoda Wartościowania Rozwoju Przestrzennego została opracowana w ramach pracy doktorskiej. Jest ona częścią doktoratu, który obejmuje również inne aspekty rozwoju przestrzennego. Metoda Wartościowania Rozwoju Przestrzennego ocenia jakość przestrzeni na określonym obszarze (miasto, wieś, inny wybrany obszar). Uwzględnia czynniki takie jak zieleń, oświata, warunki mieszkaniowe, kultura i zagrożenia, dobrane ze względu na wieloaspektowy rozwój przestrzeni zurbanizowanej. Dzięki opisywanej metodzie można ocenić ogólną kondycję terenu pod względem kluczowych aspektów dla polityki przestrzennej i uwarunkowań środowiskowych. Metoda pozwala na elastyczny wybór czynników w zależności od potrzeb analizy i porównanie danych z różnych lat. Jest ona łatwa w aplikacji i umożliwia ocenę zarówno obecnych, jak i prognozowanych strategii rozwojowych.