Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Nieudany kamuflaż stanu jakości stref kontrolowanych gazociągów w obszarach zurbanizowanych

Dziedzic Bogdan

Materiały Budowlane

|

2026

|

nr 2

76--78

2

Improving Landsat 8 and ECOSTRESS surface temperature estimates with in situ surface temperature measurements in Kraków, Poland

Kucza Marcin, Głowienka Ewa

Geomatics, Landmanagement and Landscape

|

2026

|

no. 1

71--89

EN

The study evaluated whether simple site-specific empirical corrections can improve the agreement between Landsat 8 and ECOSTRESS thermal products and ground-based surface temperature logger observations acquired in Kraków, Poland. Three field campaigns conducted in 2023–2024 were paired with Landsat 8 and, when available, ECOSTRESS acquisitions. Two correction approaches, linear regression and additive bias correction, were tested for eight calibration subset configurations representing different urban surface contexts, including paved surfaces, urban parks, heterogeneous urban sites, waterfront locations, spatially dispersed sites, vegetation-covered sites, and a subset defined by low initial mismatch. Performance was assessed using RMSE and the standard deviation of residuals relative to the reference measurements. Both correction approaches reduced disagreement relative to the uncorrected data, but the magnitude of improvement depended strongly on acquisition date, product type, and calibration subset composition. The results show that simple local correction can increase the practical utility of satellite thermal data in a heterogeneous urban setting; however, the findings should be interpreted with caution because contact-based logger measurements are not strictly equivalent to radiometric land surface temperature, and some satellite ground pairs were not fully synchronous.

PL

W badaniu oceniono, czy proste, specyficzne dla danego miejsca, poprawki empiryczne mogą poprawić zgodność między produktami termicznymi Landsat 8 i ECOSTRESS a obserwacjami naziemnego rejestratora temperatury powierzchni pozyskanymi w Krakowie. Trzy kampanie terenowe przeprowadzone w latach 2023–2024 zostały sparowane z akwizycjami Landsat 8 oraz, gdy były dostępne, z akwizycjami ECOSTRESS. Dwa podejścia korekcyjne, regresja liniowa i addytywna korekta odchylenia, zostały przetestowane dla ośmiu konfiguracji podzbiorów kalibracyjnych reprezentujących różne konteksty powierzchni miejskich, w tym powierzchnie utwardzone, parki miejskie, heterogeniczne stanowiska miejskie, lokalizacje nadbrzeży, stanowiska rozproszone przestrzennie, stanowiska pokryte roślinnością oraz podzbiór zdefiniowany przez niskie początkowe niedopasowanie. Wydajność została oceniona przy użyciu RMSE i odchylenia standardowego reszt względem pomiarów referencyjnych. Oba podejścia korekcyjne zmniejszyły rozbieżność w stosunku do nieskorygowanych danych, ale skala poprawy zależała w dużym stopniu od daty akwizycji, rodzaju produktu i składu podzbioru kalibracyjnego. Wyniki pokazują, że prosta lokalna korekta może zwiększyć praktyczną użyteczność satelitarnych danych termicznych w heterogenicznym środowisku miejskim; Jednakże wyniki te należy interpretować ostrożnie, ponieważ pomiary rejestratorów kontaktowych nie są w pełni równoważne radiometrycznym pomiarom temperatury powierzchni lądu, a niektóre pary naziemnych satelitów nie były w pełni zsynchronizowane.

3

Historyczne przemiany przestrzenne krakowskiego Dąbia

Budziakowski Mateusz

Wiadomości Konserwatorskie

|

2025

|

Nr 84

100--110

PL

Dąbie, wieś o średniowiecznym rodowodzie, zostało włączone w granice Krakowa w 1911 r. Mimo bogatej przeszłości i licznych przemian przestrzennych obszar ten pozostaje słabo rozpoznany badawczo. W ciągu wieków Dąbie wielokrotnie zmieniało przynależność administracyjną, a jego rozwój kształtowany był zarówno przez czynniki polityczne, jak i gospodarcze. Szczególnie intensywne przekształcenia urbanistyczne w XIX i XX w. doprowadziły do niemal całkowitego zatarcia pierwotnego układu wsi. Do dziś dzielnica nie doczekała się kompleksowego opracowania poświęconego jej rozwojowi przestrzennemu. Dotychczasowe wzmianki pojawiały się jedynie w szerszym kontekście zmian urbanistycznych w Krakowie, m.in. w odniesieniu do planowania zieleni, ochrony dawnych fortyfikacji czy projektu Wielkiego Krakowa. Z uwagi na peryferyjność Dąbie nie było traktowane jako istotny obszar miasta, co również wpłynęło na ograniczone zainteresowanie badaczy.

EN

Dąbie, a village of medieval origin, was incorporated into Cracow in 1911. Despite a rich past and numerous spatial transformations, this area remains poorly researched. Over the centuries, Dąbie has changed its administrative affiliation, and its development has been shaped by political and economic factors. Particularly intensive urban transformations in the nineteenth and twentieth centuries led to an almost complete erasure of the village’s original layout. To date, this district has not been the subject of a comprehensive study of its spatial development. Previous mentions appeared only in the wider context of urban change in Cracow, among others, in reference to greenery planning, the preservation of historical fortifications, or the proposal for Greater Cracow. Due to its peripherality, Dąbie was not treated as an important area of the city, which also influenced the limited interest of researchers.

4

Sezonowa zmienność źródeł pyłów zawieszonych na przykładzie Krakowa

Skiba Alicja, Styszko Katarzyna, Samek Lucyna, Gorczyca Zbigniew, Zimnoch Mirosław, Różański Kazimierz

Wiadomości Chemiczne

|

2025

|

[Z] 79, 1-2

101--117

EN

We are observing a long-term trend, which is the growing interest of scientists and the general public, in air quality and air pollution, both in Poland and around the world. The deterioration of air quality is influenced by both anthropogenic and natural factors. The most well-known sources of anthropogenic emissions into the atmosphere include the combustion of fossil fuels and biomass, transportation, industry, as well as agricultural activities. Natural sources include, for example, grass pollen, soil erosion, wildfires, and volcanic emissions. One of the primary pollutants emitted into the atmosphere is particulate matter (PM) – an aerosol with a complex composition. It may contain chemical compounds considered carcinogenic, and long-term exposure to high concentrations can lead to adverse health effects. Therefore, in 2021, the World Health Organization (WHO) published recommended limits for particulate matter fractions PM10 and PM2.5. In the doctoral dissertation of Alicja Skiba entitled „Seasonal variability of air pollution sources in Kraków during the period of 2018-2019, based on analyses of chemical and isotopic composition”, the sources of particulate matter in a major urban center – Krakow, were studied. Two particulate matter fractions (PM1 and PM10) were analyzed, with daily samples collected between April 21, 2018, and March 19, 2019. These samples underwent the following analyses: ion chromatography, high-performance anion-exchange chromatography with pulsed amperometric detection, energy-dispersive X-ray fluorescence spectrometry, thermo-optical analysis of OC/EC, and mass spectrometry (AMS and IRMS). The results were interpreted using methods such as positive matrix factorization (PMF). The application of PMF revealed five emission sources: coal and biomass(solid fuel) combustion, secondary inorganic aerosols, road emissions, soil matter, industry and other unidentified sources. The results showed significant variability in emissions from coal and biomass combustion between the heating and non-heating seasons (a substantial increase from several percent to as much as 41%). Industrial emissions exhibited a relatively stable contribution throughout the year, ranging from approximately 14% to 24%, depending on the fraction and season.

5

Przegląd rozwiązań konstrukcyjnych tramwajów niskopodłogowych i ich układów napędowych z uwzględnieniem eksploatowanych przez MPK SA w Krakowie

Czauderna Tomasz

Transport Miejski i Regionalny

|

2025

|

nr 7

13--16

PL

Artykuł przedstawia przegląd wybranych konstrukcji tramwajów niskopodłogowych oraz przegląd taboru tramwajowego niskopodłogowego eksploatowanego w Krakowie. Omówione zostały różne rozwiązania konstrukcyjne tramwajów niskopodłogowych, począwszy od najstarszych oraz przykłady niektórych ciekawszych rozwiązań konstrukcyjnych. Artykuł opisuje też wagony eksploatowane w Krakowie: zarówno te kupowane od początku jako niskopodłogowe, jak i starsze wagony, które - w wyniku przeprowadzonych modernizacji - stały się pojazdami częściowo niskopodłogowymi. Na koniec przedstawiono wizualizację nowych krakowskich wagonów, na które podpisano umowy realizacyjne.

EN

The article presents an overview of selected low-floor tram designs and an overview of the low-floor tram fleet operated in Kraków. Various low-floor tram design solutions are discussed, starting with the oldest ones, as well as examples of some of the more interesting design solutions. The article also describes the carriages operated in Krakow: both those purchased as low-floor from the outset and older carriages which, as a result of modernisation, have become partially low-floor vehicles. Finally, a visualisation of the new Kraków carriages for which implementation contracts have been signed is presented.

6

Przygotowanie inwestycji kubaturowych na obszarach z deficytem infrastruktury technicznej objętych MPZP. Studium przypadku Klinów w Krakowie

Bochnia Anna

PUA Przestrzeń Urbanistyka Architektura

|

2025

|

Vol. 1

94--117

PL

Artykuł analizuje proces przygotowania inwestycji kubaturowych na terenach objętych MPZP, lecz pozbawionych odpowiedniej infrastruktury. Studium przypadku dotyczy obszaru Klinów w Krakowie. Wskazano trudności formalne i instytucjonalne napotykane przez inwestorów oraz brak koordynacji działań publicznych. Sformułowano wnioski i zalecenia dotyczące usprawnienia procesu inwestycyjnego.

EN

The article analyzes the preparation process of building investments in areas covered by local spatial plans but lacking adequate infrastructure. The case study concerns the Kliny district in Kraków. It highlights formal and institutional barriers faced by investors and the lack of coordination between public entities. Conclusions and recommendations were formulated to improve the efficiency of the investment process.

7

Linie tramwajowe na obszarach (po)przemysłowych Warszawy i Krakowa jako potencjalny czynnik ich rozwoju

Kołoś Arkadiusz, Fiedeń Łukasz, Taczanowski Jakub

Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG

|

2025

|

nr 28(2)

23--37

PL

Celem artykułu jest ocena znaczenia linii tramwajowych dla współczesnego rozwoju obsługiwanych przez nie obszarów (po)przemysłowych w polifunkcyjnych ośrodkach miejskich na przykładzie Warszawy i Krakowa. Badaniu poddano linie tramwajowe wybudowane w okresie 1949-1989 w celu obsługi pojedynczego zakładu lub zwartego obszaru przemysłowego. W Warszawie zidentyfikowane pięć, a w Krakowie cztery linie spełniające te kryteria. Po 1989 roku obszary położone w sąsiedztwie wszystkich tych linii przeszły pewne przekształcenia funkcjonalne, jednak ich skala i charakter były różne - od ograniczonych i spontanicznych zmian związanych z działalnością pojedynczych inwestorów do zakrojonych na szeroką skalę działań rewitalizacyjnych. Nowe funkcje obejmowały przede wszystkim handel, usługi biznesowe, zabudowę mieszkaniową oraz przemysłową i magazynową. Interesujące jest tworzenie w pobliżu przystanków końcowych poprzemysłowych linii tramwajowych węzłów multimodalnych (hubów) integrujących różne środki miejskiego i pozamiejskiego transportu publicznego oraz indywidualnego. Warto podkreślić, że w przypadku najbardziej zaawansowanych przekształceń funkcjonalnych infrastruktura transportu tramwajowego w istotny sposób wspierała procesy rewitalizacyjne, a dostępność transportu publicznego była ważnym czynnikiem lokalizacji inwestycji komercyjnych i mieszkaniowych. W związku z tym zaobserwowano wyraźny związek pomiędzy stopniem przekształcenia terenów w sąsiedztwie „poprzemysłowych” linii tramwajowych a zmianą zdolności przewozowej linii tramwajowych po transformacji społeczno-gospodarczej. Wydaje się zatem, że „odziedziczone” z okresu socjalizmu linie tramwajowe, również te wybudowane w celu zaspokojenia skrajnie odmiennych od współczesnych potrzeb przewozowych, mogą być instrumentem wspierającym zrównoważony rozwój i integrację urbanistyczną współczesnego miasta.

EN

The aim of this article is to assess the significance of tram lines for the contemporary development of the (post-)industrial areas they serve in multifunctional urban centres, using Warsaw and Kraków as case studies. The research focuses on tram lines constructed between 1949 and 1989 to serve either a single industrial plant or a compact industrial area. In Warsaw, five such lines were identified, and in Kraków, four. Since 1989, the areas located adjacent to all these lines have undergone varying degrees of functional transformation - ranging from limited, spontaneous changes initiated by individual investors to large-scale, planned revitalisation projects. The new functions have primarily included retail, business services, residential, as well as industrial and warehouse developments. Particularly noteworthy is the emergence of multimodal hubs near the terminal stops of former industrial tram lines, integrating different modes of urban and suburban public transport with individual transport. It is important to emphasise that, in cases of the most advanced functional transformations, tram transport infrastructure has significantly supported revitalisation processes, with public transport accessibility being a major factor in the location of commercial and residential investments. Consequently, a clear relationship has been observed between the degree of transformation of areas adjacent to “post-industrial” tram lines and the change in their transport capacity after the socio-economic transition. It therefore appears that tram lines “inherited” from the socialist period - including those originally built to meet transport needs radically different from current ones - can serve as instruments supporting sustainable development and urban integration in the contemporary city.

8

Settlement analysis of a multi‑storey residential building under complex soil conditions in urban development of Krakow

Blajer Mateusz, Sęk Paweł, Porębski Wojciech

Materiały Budowlane

|

2025

|

nr 6

143--151

EN

The paper presents a case study concerning the foundation of a multi‑storey residential building situated in Krakow, developed under challenging geotechnical and urban conditions. The building comprises eleven above‑ground and two underground storeys, and necessitating a deep excavation in close proximity to existing structures. In order to achieve uniform settlement and minimise the risk of cracking in the rigid reinforced concrete walls, the interaction between pile groups and diaphragm walls was analyzed in GEO5, ABC‑Płyta, and ABC‑Tarcza software suites. The numerical results were subsequently compared with field measurements, revealing a high level of concordance and thereby validating the adopted design methodology.

PL

Artykuł omawia przypadek wielokondygnacyjnego budynku mieszkalnego w Krakowie, posadowionego w trudnych warunkach gruntowo‑wodnych i gęstej zabudowie miejskiej. Budynek składa się z jedenstu kondygnacji nadziemnych oraz dwóch podziemnych, a jego realizacja wymagała głębokiego wykopu w sąsiedztwie istniejącej zabudowy. W celu zapewnienia równomiernego osiadania oraz minimalizacji ryzyka zarysowania sztywnych żelbetowych ścian budynku przeanalizowano współpracę grup pali i ścian szczelinowych przy użyciu programów GEO5, ABC‑Płyta i ABC‑Tarcza. Wyniki odniesiono do rzeczywistych pomiarów, a przeprowadzona analiza wykazała bardzo dobrą zgodność.

9

Analysis of imperfections in ETICS systems based on the example of multi-family residential buildings in Katowice

Krause Paweł, Sroka-Bizoń Monika, Terczyńska Ewa

Materiały Budowlane

|

2025

|

nr 9

209--216

EN

The issue discussed in this study focuses on the analysis of imperfections in external wall insulation systems constructed using the light wet method. The study covers 93 multi-family residential buildings located in Katowice. As a result of macroscopic tests, different groups of imperfections in thermal insulation systems were identified and their scale was specified. The second part of the study is related to the analysis of a case study of point damage to the ETICS system based on destructive tests and numerical modelling.

PL

Problematyka przeprowadzonych badań skoncentrowana jest na analizie występujących imperfekcji systemu ociepleń ścian zewnętrznych, realizowanych metodą lekką-mokrą. Przedmiotem opracowania są 93 wielorodzinne budynki mieszkalne, zlokalizowane na terenie Katowic. W wyniku przeprowadzonych badań makroskopowych wyspecyfikowano zróżnicowane grupy imperfekcji systemów ociepleń z podaniem ich skali. Druga część opracowania związana jest z analizą przypadku punktowych uszkodzeń systemu ETICS, bazującą na badaniach niszczących i modelowaniu numerycznym.

10

Multitemporal assessment of Krakow’s urban microclimate (2002–2023) using satellite-derived land surface temperature, NDVI, and NDBI

Głowienka Ewa, Micek Zuzanna

Geomatics, Landmanagement and Landscape

|

2025

|

no. 3

215--233

EN

Rapid urbanization has the potential to significantly alter local microclimates through the urban heat islands (UHI) effect. This study examines the spatial and temporal changes in land surface temperature (LST) in Krakow, Poland, from 2002 to 2023 in relation to changes in urban land cover. Multispectral satellite imagery from the Landsat 7/8/9 and Sentinel‑2 missions (clear-sky August scenes at ~5-year intervals) was processed using Google Earth Engine to derive LST and spectral indices. The normalized difference vegetation index (NDVI) and normalized difference built-up index (NDBI) were computed to quantify vegetation loss and built-up area expansion, respectively. A supervised land cover classification (random forest) identified five classes – vegetation, water, built-up areas, roads, and bare soil – providing land cover maps for each analysis year. Satellite-derived LST was validated against in situ ground temperature measurements from 17 sensors deployed across the city in summer 2023. The results reveal pronounced surface warming in Krakow’s urban core and in newly urbanized districts, corresponding to areas of intensive development and vegetation decline. Statistically, LST was negatively correlated with NDVI and positively correlated with NDBI, confirming that reduced green cover and increased impervious surfaces exacerbate surface heating. The satellite LST showed strong agreement with ground measurements, supporting the reliability of the remote sensing approach. Our integrated methodology and findings underscore the impact of urbanization on the city’s microclimate and the critical role of green infrastructure in mitigating UHI effects. This approach provides a framework for evidence-based urban planning and climate adaptation strategies in other Central European cities.

PL

Gwałtowna urbanizacja ma potencjał, aby znacząco zmienić lokalne mikroklimaty poprzez efekt miejskich wysp ciepła (UHI). Niniejsze badanie analizuje przestrzenne i czasowe zmiany temperatury powierzchni lądu (LST) w Krakowie w latach 2002–2023 w odniesieniu do zmian w pokryciu terenu miejskiego. Wielospektralne zdjęcia satelitarne z misji Landsat 7/8/9 i Sentinel‑2 (sceny z sierpniowego nieba w odstępach około 5-letnich) zostały przetworzone za pomocą Google Earth Engine w celu uzyskania wskaźników LST i spektralnych. Znormalizowany wskaźnik różnicowy roślinności (NDVI) i znormalizowany wskaźnik różnicowy zabudowy (NDBI) zostały obliczone w celu ilościowego określenia odpowiednio utraty roślinności i ekspansji obszarów zabudowanych. Nadzorowana klasyfikacja pokrycia terenu (las losowy) zidentyfikowała pięć klas – roślinność, wodę, tereny zabudowane, drogi i gołą glebę – tworząc mapy pokrycia terenu dla każdego roku analizy. Pomiar LST uzyskany z satelity został zweryfikowany na podstawie pomiarów temperatury gruntu in situ z 17 czujników rozmieszczonych w całym mieście latem 2023 roku. Wyniki wskazują na wyraźne ocieplenie powierzchni w centrum Krakowa oraz w nowo zurbanizowanych dzielnicach, co odpowiada obszarom intensywnego rozwoju i zaniku roślinności. Statystycznie, pomiar LST był ujemnie skorelowany z NDVI i dodatnio skorelowany z NDBI, co potwierdza, że zmniejszenie powierzchni zielonych i wzrost powierzchni nieprzepuszczalnych pogłębiają nagrzewanie się powierzchni. Pomiar LST z satelity wykazał silną zgodność z pomiarami naziemnymi, co potwierdza wiarygodność metody teledetekcji. Nasza zintegrowana metodologia i wyniki podkreślają wpływ urbanizacji na mikroklimat miasta oraz kluczową rolę zielonej infrastruktury w łagodzeniu skutków UHI. Podejście to stanowi ramy dla opartego na dowodach planowania urbanistycznego i strategii adaptacji do zmian klimatu w innych miastach Europy Środkowej.

11

Assessment of property attractiveness for tourism purposes: the case of Krakow, Poland

Jasińska Elżbieta, Łazarz Piotr, Rusinek Amelia

Geomatics, Landmanagement and Landscape

|

2025

|

no. 2

23--36

EN

The assessment of property attractiveness for tourism purposes in Krakow, based on data collected by Booking.com and Airbnb in 2019–2024, involves an analysis of the real estate market in terms of the profitability of short-term rental investments . The aim of this article is to provide a comprehensive assessment of the investment attractiveness of properties intended for tourism purposes in Krakow, with particular emphasis on the differences between individual districts. The study adopts a mixed-methods approach, incorporating data analysis from booking platforms (Booking, Airbnb) and spatial analysis using ArcGIS Pro. Additionally, data from local registries and calculations performed in Excel were utilized, enabling a detailed evaluation of key parameters, such as location, pricing, occupancy rate, and return on investment. Key parameters examined included location, pricing, occupancy rates, and return on investment (ROI). The research focused on apartments, which constitute the dominant category of tourist accommodation in Krakow. The main findings revealed a 520% increase in the number of accommodation facilities between 2019 and 2024, with apartments representing the largest share, particularly in the Old Town district. Location proved to be the key factor influencing property attractiveness. The study also found that properties in the Old Town generate the highest monthly income (4,209.59 PLN), with an investment payback period of 21.8 years. In Krowodrza, due to the mixed-use nature of the district, long-term rental may be a more profiTable option. The average annual rental income in Krakow was estimated at 91,127.72 PLN, corresponding to a return rate of 7–8% per year.

PL

Ocena atrakcyjności nieruchomości dla celów turystycznych w Krakowie, na podstawie danych zebranych przez Booking.com i Airbnb w latach 2019–2024, obejmuje analizę rynku nieruchomości pod kątem opłacalności inwestycji w wynajem krótkoterminowy. Celem niniejszego artykułu jest kompleksowa ocena atrakcyjności inwestycyjnej nieruchomości przeznaczonych na cele turystyczne w Krakowie, ze szczególnym uwzględnieniem różnic pomiędzy poszczególnymi dzielnicami. W badaniu przyjęto podejście metod mieszanych, uwzględniając analizę danych z platform rezerwacyjnych (Booking, Airbnb) oraz analizę przestrzenną z wykorzystaniem ArcGIS Pro. Dodatkowo wykorzystano dane z lokalnych rejestrów i obliczenia wykonane w programie Excel, co umożliwiło szczegółową ocenę kluczowych parametrów, takich jak lokalizacja, cena, wskaźnik obłożenia i zwrot z inwestycji. Kluczowe badane parametry obejmowały lokalizację, cenę, wskaźnik obłożenia i zwrot z inwestycji (ROI). Badania koncentrowały się na apartamentach, które stanowią dominującą kategorię zakwaterowania turystycznego w Krakowie. Główne ustalenia ujawniły 520% wzrost liczby obiektów noclegowych między 2019 a 2024 rokiem, przy czym apartamenty stanowiły największy udział, szczególnie na Starym Mieście. Lokalizacja okazała się kluczowym czynnikiem wpływającym na atrakcyjność nieruchomości. Badanie wykazało również, że nieruchomości na Starym Mieście generują najwyższy miesięczny dochód (4209,59 zł), a okres zwrotu z inwestycji wynosi 21,8 lat. W Krowodrzy, ze względu na wielofunkcyjny charakter dzielnicy, wynajem długoterminowy może być bardziej opłacalną opcją. Średni roczny dochód z wynajmu w Krakowie oszacowano na 91 127,72 zł, co odpowiada stopie zwrotu na poziomie 7–8% rocznie.

12

Nieoczekiwane warunki gruntowe na budowie w Krakowie

Madej Łukasz

Geoinżynieria : drogi, mosty, tunele

|

2025

|

nr 1

54--55

PL

Z tekstu dowiesz się: dlaczego prace palowe trwały dłużej niż sądzono, jakie warunki gruntowe stwierdzono w pobliżu rzeki, kiedy obiekt nad Wisłą będzie gotowy.

13

The effects of adopting the anti-smog resolution on air quality – the case study from Krakow

Herman Sergiusz, Będowska-Sójka Barbara, Paccagnini Alessia

Economics and Environment

|

2025

|

No. 2

art. no. 931

EN

We evaluate the impact of Krakow’s Anti-Smog Resolution, which was passed on January 15, 2016, and prohibits the use of coal and wood within the city. We use random forest, interrupted time series, and Bayesian structural time series models to assess air quality gains in terms of PM10, PM2.5, and benzo(a)pyrene concentrations, predicting pollution levels if the legislation had not been implemented. The results show significant reductions in pollutant concentrations: PM10 fell by 23% to 39%, PM2.5 by 23% to 36% and benzo(a)pyrene in PM10 by 39% to 41%, with the highest declines occurring during the heating season. These findings indicate the efficacy of Krakow's legislative strategy, offering evidence-based benchmarks for policymakers and public health officials in other cities considering similar residential heating restrictions to achieve measurable air quality improvements.

PL

Oceniamy wpływ krakowskiej uchwały antysmogowej, która została przyjęta 15 stycznia 2016 r. i zakazuje używania węgla i drewna na terenie miasta. Wykorzystujemy metodę lasu losowego, przerywanych szeregów czasowych i Bayesowskich strukturalnych szeregów czasowych do oceny poprawy jakości powietrza pod względem stężeń PM10, PM2,5 i benzo(a)pirenu, przewidując poziomy zanieczyszczeń w sytuacji, gdyby przepisy nie zostały wdrożone. Wyniki wskazują na znaczne obniżenie stężeń zanieczyszczeń: PM10 spadło od 23% do 39%, PM2,5 od 23% do 36%, a benzo(a)piren w PM10 od 39% do 41%, przy czym największe spadki miały miejsce w sezonie grzewczym. Wyniki te wskazują na skuteczność strategii legislacyjnej Krakowa, dostarczając opartych na dowodach punktów odniesienia dla decydentów politycznych i przedstawicieli służby zdrowia publicznego w innych miastach rozważających wprowadzenie podobnych ograniczeń dotyczących ogrzewania mieszkań w celu osiągnięcia wymiernej poprawy jakości powietrza.

14

Zielone mikropodróżowanie

Mikolaszek Aleksandra

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 3

22--24

PL

Ekologia w turystyce już od wielu lat jest zagadnieniem szeroko rozważanym i coraz świadomiej podnoszonym w kontekście kształtowania turystycznych zachowań. Miasta, w których turystyka stanowi ważny element gospodarki, stają obecnie przed sporymi wyzwaniami. Czy zieleń, o której myślimy, przywołując pojęcie ekologii, może okazać się pomocna?

15

Zieleń forteczna

Kotońska-Szwagrzyk Bożena

Zieleń Miejska

|

2024

|

Nr 12

24--27

PL

To przekleństwo czy szansa w zmieniającym się klimacie? Wiele osób odpowiedziałoby, że niewątpliwie szansa. Gdybyśmy jednak zastanowili się nad szczegółami, jak można ten rodzaj zieleni „wykorzystać”, doszlibyśmy zapewne do wielu odmiennych propozycji, dyktowanych różnymi potrzebami. Właśnie te szczegóły były przyczyną i impulsem do sięgnięcia po wiedzę i doświadczenie specjalistów z zakresu fortyfikacji i zieleni fortecznej.

16

Pomoc Krakowa dla Ukrainy w pierwszych miesiącach od inwazji Rosji

Bereźnicka Małgorzata

Wiedza Obronna

|

2024

|

nr 2

57--82

PL

24 lutego 2022 roku rozpoczęła się inwazja Rosji na Ukrainę. w jej wyniku miliony obywateli ukraińskich uciekło za granicę. Polska, jako kraj mieszczący się w bezpośrednim sąsiedztwie zaatakowanego państwa, była oczywistym wyborem dla znacznej części z nich. w obliczu kryzysowych okoliczności, związanych z tak gwałtownym napływem obcej ludności na nasze terytorium, Polska była zmuszona do podjęcia natychmiastowych działań, by opanować sytuację i pomóc uchodźcom. Najbardziej obciążone przybywającymi okazały się być duże aglomeracje miejskie, gdzie od pierwszych dni wojny stosowano różne rozwiązania problemów. w artykule skoncentrowano się na licznych i różnorodnych formach pomocy, jaką zapewnił Kraków dla ludności pozostającej w Ukrainie, a przede wszystkim dla osób, szukających schronienia w naszym mieście. Opis dotyczy pierwszych dwóch miesięcy, jako najtrudniejszych i pełnych wyzwań. Skala wsparcia, zarówno formalnego, jak i nieformalnego, była niebywała. w krótkim czasie udało się zorganizować i skoordynować systemową i pozasystemową pomoc, która w tamtym dramatycznym czasie była niezbędna, a obecnie jest nadal potrzebna i adaptowana do zmieniających się uwarunkowań.

EN

On February 24, 2022, Russia began invading Ukraine. As a result, millions of Ukrainian citizens fled abroad. Poland, as a country located in the immediate vicinity of the attacked country, was the obvious choice for most of them. In the face of the crisis related to such a sudden influx of foreign people to our territory, Poland was forced to take immediate action to control the situation and help refugees. Large urban agglomerations turned out to be the most burdened by the arrivals, where various solutions to the problems were applied from the first days of the war. The article focuses on the numerous and varied forms of assistance that Krakow has provided to the people remaining in Ukraine, and above all to those seeking refuge in our city. The description covers the first two months as the most difficult and challenging ones. The scale of support, both formal and informal, was incredible. In a short time, it was possible to organize and coordinate systemic and non-systemic help, which at that dramatic time was indispensable and is still needed and improved.

17

Ukryty kształt. Pytania o formę, funkcję i przeznaczenie obrazu Jana Wielkiego w Kurozwękach

Horzela Dobrosława

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 79

128--149

PL

Znajdujący się w kościele parafialnym w Kurozwękach obraz, który przedstawia Chrystusa Bolesnego, Matkę Boską Bolesną i św. Jana Ewangelistę z fundatorem polecanym przez św. Jakuba Starszego, powstał do kościoła parafialnego Bożego Ciała kanoników regularnych laterańskich w Krakowie. Dzieło, namalowane najpewniej przez Jana Wielkiego ok. 1490–1495, było wielokrotnie przekształcane w związku ze zmianami sposobu i miejsca ekspozycji. W artykule omówiono kwestię pierwotnej formy, funkcji i miejsca ekspozycji obrazu. Tablica miała pierwotnie nietypowy kształt owalu lub zbliżony do owalu i jest dwustronnie malowana (na rewersie umieszczono ornamentalną dekorację roślinną). Wskazuje to, że obraz był pierwotnie eksponowany w sposób pozwalający oglądać jego odwrocie. Wykazano, że obraz nie był, jak dotąd uważano, eksponowany w bocznej nawie kościoła Bożego Ciała, lecz w jego chórze, gdzie mógł być elementem aranżacji jednego z bocznych ołtarzy lub był prezentowany samodzielnie.

EN

A painting, held in the parish church at Kurozwęki, representing Christ as a Man of Sorrows, with the Virgin of Sorrows and St. John the Evangelist, accompanied by a donor presented by St. James the Great, was executed for the parish church of Corpus Christi of the Canons Regular of the Lateran in Cracow’s Kazimierz. The artwork, most likely painted by Jan Wielki, around 1490–1495, underwent numerous alterations resulting from the changing arrangements and locations of its display. The paper discusses problems of the painting’s original form, function and place of display. Initially the panel had an usual oval, or oval-like shape, and has been painted on both sides (the reverse is decorated with an ornamental vegetal design). The above suggests that it was originally displayed in a way that allowed its reverse to be seen. It has been demonstrated that the painting did not hang—as has hitherto been assumed—in an aisle of Corpus Christi church, but in its chancel, where it may have been mounted on one of the side altars or was displayed independently.

18

Professor Zygmunt Ziobrowski: life dedicated to space

Łasocha Marceli, Jaśkiewicz Magdalena, Kuzianik Robert

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52/1

387--410

EN

This paper aims to consolidate the achievements of Professor Zygmunt Ziobrowski, an authority figure in the field of spatial planning and urban planning. His career covered the period from 1959 to 2023. During this time, heengaged in design, research and organizational work. As the Director and Chief Designer of the Institute of Urban Development, he was the author of numerous development plans and studies, each of which was characterized by a well-thought-out methodology and original spatial concepts. He also found time to be active in institutions dealing with space and the environment on a national and international scale. He was the winner of many awards and competitions. His clear and uncompromising views and the extraordinary politeness and decorum with which he was able to defend them earned him universal respect.

PL

Artykuł poświęcony jest utrwaleniu twórczych dokonań prof. dra hab. arch. Zygmunta Ziobrowskiego, autorytetu z zakresu planowania przestrzennego i urbanistyki. Jego aktywna działalność obejmowała okres od 1959 do 2023 roku. W tym czasie prowadził działalność projektową, naukową i organizacyjną. Jako dyrektor i główny projektant Instytutu Rozwoju Miast był autorem licznych planów zagospodarowania i studiów, z których każde charakteryzowało się przemyślaną metodologią oraz oryginalnymi koncepcjami przestrzennymi. Aktywnie działał także w instytucjach zajmujących się przestrzenią i środowiskiem w skali krajowej i międzynarodowej. Był laureatem wielu nagród. Jasne i bezkompromisowe poglądy oraz niezwykła kultura osobista, z jaką potrafił ich bronić, zaskarbiły mu powszechny szacunek.

19

Narrations of the City’s Public Spaces

Szpakowska-Loranc Ernestyna, Zdráhalová Jana, Kryvoruchko Olha

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52/2

215--241

EN

Narrative in architecture is investigated increasingly often. The 21st-century’s direct linking of architectural narratives with the urban space and the perceptions of its users, which influences the popularity of this space, is a research gap. This paper presents an original method for analysing spatial narratives in public urban interiors and demonstrates that architectural narrative is an important element of urban space. The comparative case study of Prague and Kraków examples is descriptive and contributes unique insights into the ‘storytelling’ of urban space. Five cases in Prague, Czech Republic, and Kraków, Poland, were studied using a mixed methods approach, combining spatial and functional analysis with literature and media queries, behavioural mapping, and Space Syntax, and then compared with each other in their respective categories, where applicable: Mariánské náměstí against Mały Rynek, the Holešovice Brewery against the Lubicz Brewery, and Lennon’s Wall. In the study, the narrative potential of the spaces investigated is linked to social potential (against exclusion), functional flexibility, and the characteristics of a sustainable urban environment. The analyses identified the following architectural narrative types: historical, contemporary, tropes, costume, and informal. The method has application potential, but it can be further enhanced with questionnaires about the users’ perceptions of space.

PL

Zagadnienie narracji pojawia się coraz częściej w dyscyplinie architektury. Bezpośrednie powiązanie narracji architektonicznej w XXI wieku z przestrzenią miasta i odbiorem jej przez użytkowników, wpływającej na popularność tej przestrzeni, stanowi lukę badawczą. Celem pracy jest wypracowanie metody analizy narracji przestrzennej w publicznych wnętrzach miejskich oraz wykazanie, że narracja architektoniczna jest istotnym elementem przestrzeni miasta. Porównawcze studia przypadków praskich i krakowskich mają charakter badania opisowego, uzupełniając dotychczas obowiązującą wiedzę na temat „opowiadalności” przestrzeni miejskiej. Przebadano pięć przypadków w Pradze i Krakowie metodą mieszaną, łącząc przestrzenno-funkcjonalne analizy z kwerendą literatury i mediów, mapowaniem behawioralnym i analizą space syntax: Mariánské náměstí na tle Małego Rynku, Browar holeszowicki na tle Browaru Lubicz oraz Lennonova Zed. W badaniach potencjał narracyjny wybranych przestrzeni miasta wiązany jest z potencjałem społecznym (przeciwdziałającym wykluczeniu), elastycznością funkcjonalną i cechami zrównoważonego środowiska miejskiego. Analizy pozwoliły na wyłonienie rodzajów narracji architektonicznej typu historycznego, współczesnej, tropów, kostiumu i narracji nieoficjalnej. Metoda ma potencjał aplikacyjny, ale warto ją uzupełnić o kwestionariusze odbioru przestrzeni przez użytkowników.

20

Marian Lenk (1878-1961), Kraków town-planner, designer of squares

Motak Maciej

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52/2

3--23

EN

The main purpose of this paper is to present the biography, activities and achievements of engineer Marian Lenk: an urban planner educated in Lviv and working in Kraków, whose greatest achievements took place in the mid-1920s. The paper relied mainly on source materials from archives in Kraków (regulatory plans and development plans authored or co-authored by Lenk, as well as information on the course of his professional work) and Lviv (information on the course of his studies). In addition to document analysis, the following methods were used in the study: knowledge gathering, comparative analysis, site studies, interview (with M. Lenk’s grandson). As a result of the research work, it was established that Marian Lenk made at least about 120-130 plans of considerable thematic diversity, most of them in co-authorship. It was also found that the less numerous plans of individual authorship by Lenk are testimony to the designer’s high professional and creative competence. They constitute an important part of the achievements of Kraków urban planning of the interwar period and allow Lenk to be recognised as the leading, next to Andrzej Kłeczek, creator of Kraków urban planning of the 1920s. Particularly distinctive - with their formal, functional and orientation values - are the designs of local, small urban squares that constitute fragments of some of Lenk’s regulatory plans. Among the distinctive features of squares designed by Lenk are both unique and rational shapes of their plans and interiors, as well as excellent connections with urban structures, both existing and planned.

PL

Głównym celem opracowania jest przedstawienie sylwetki, działalności i osiągnięć inżyniera Mariana Lenka, wykształconego we Lwowie, pracującego w Krakówie urbanisty, którego największe osiągnięcia przypadły na połowę lat 20. XX wieku. W pracy nad artykułem oparto się głównie na materiałach źródłowych dostępnych w archiwach w Krakówie (plany regulacyjne i plany zabudowania autorstwa lub współautorstwa Lenka oraz informacje o przebiegu jego pracy zawodowej) i Lwowie (informacje o przebiegu jego studiów). Oprócz analizy dokumentów posłużono się także metodami: gromadzenia wiedzy, analizy porównawczej, analiz, wywiadu (z wnukiem M. Lenka). W wyniku pracy badawczej ustalono, że Marian Lenk wykonał co najmniej około 120-130 opracowań planistycznych o znacznym zróżnicowaniu tematycznym, w większości we współautorstwie. Stwierdzono także, że mniej liczne plany indywidualnego autorstwa Lenka są świadectwem wysokich kompetencji zawodowych i twórczych projektanta. Stanowią ważny element dorobku krakowskiej urbanistyki okresu międzywojennego i pozwalają uznać Lenka za czołowego, obok Andrzeja Kłeczka, twórcę krakowskiej urbanistyki lat 20. XX wieku. Szczególnie wyróżniają się - walorami formalnymi, funkcjonalnymi i orientacyjnymi - projekty lokalnych, niewielkich placów miejskich, stanowiące fragmenty niektórych planów regulacyjnych Lenka. Do cech charakterystycznych placów zaprojektowanych przez Lenka należą niepowtarzalne i zarazem racjonalne kształty ich rzutów i wnętrz, jak również świetne powiązania ze strukturami, zarówno istniejącymi, jak i planowanymi.