W artykule przedstawiono badania doświadczalne 32 cienkich płyt betonowych spoczywających na podłożu sprężystym i poddanych lokalnemu obciążeniu. Badania miały na celu określenie siły rysującej oraz charakteru rozwoju zarysowania w zależności od rodzaju zbrojenia. Badaniom poddano cztery rodzaje płyt: PFS – fibrobeton ze stalowymi włóknami 4D-80/60BG (25 kg/m³), PFP – fibrobeton z włóknami polimerowymi (1,64 kg/m³), PS – płyty zbrojone prętami stalowymi Ø8 oraz PB – płyty betonowe referencyjne bez zbrojenia. Wszystkie płyty wykonano z betonu o klasie wytrzymałości zbliżonej do C70/85. Badania przeprowadzono na maszynie wytrzymałościowej, rejestrując zależność siła-przemieszczenie, moment inicjacji spękania i charakter rozwoju rysy/układu rys. Stwierdzono, że zbrojenie prętami stalowymi zapewnia największą nośność na zarysowanie i najmniejsze odkształcenia. Zbrojenie rozproszone stalowe daje zbliżone wyniki do prętowego, natomiast włókna polimerowe i beton zwykły wykazują wyraźnie niższą odporność na lokalne obciążenie. Obserwowano istotne różnice w obrazie zarysowania. Wyniki wskazują na wysoką efektywność fibrobetonu z włóknami stalowymi jako alternatywy dla tradycyjnego zbrojenia prętowego w cienkościennych elementach poddanych siłom skupionym. Badania stanowią wstęp do dalszych analiz optymalizacji zawartości i rodzaju włókien oraz mogą stanowić bazę do walidacji modeli obliczeniowych o charakterze analitycznym jak i numerycznym.
EN
The paper presents the experimental tests on 32 thin concrete plates resting on an elastic foundation and subjected to local concentrated loading. The aim of the study was to determine the cracking force and the character of crack development depending on the type of reinforcement. Four types of plates were tested: PFS – steel fibre reinforced concrete with 4D-80/60BG steel fibres (25 kg/m³), PFP – polymer fibre reinforced concrete (1,64 kg/m³), PS – plates reinforced with Ø8 steel bars, and PB – plain concrete reference plates without reinforcement. All plates were made of concrete with a strength class close to C70/85. The tests were carried out on a universal testing machine, recording the load-displacement relationship, the moment of crack initiation, and the character of crack development and cracking pattern. It was found that reinforcement with steel bars provides the highest cracking resistance and the smallest strains. Distributed steel fibre reinforcement yields results very close to those of bar reinforcement, whereas polymer fibres and plain concrete exhibit significantly lower resistance to local loading. Significant differences in the cracking pattern were observed. The results indicate the high effectiveness of steel fibre reinforced concrete as an alternative to conventional bar reinforcement in thin-walled elements subjected to concentrated loads. The study constitutes a preliminary investigation for further analyses of the optimisation of fibre content and type and may serve as a basis for the validation of both analytical and numerical computational models.
W artykule omówiono wpływ rozszczelnienia szyby zespolonej (IGU) i utraty gazu wypełniającego na ugięcia oraz bezpieczeństwo użytkowania konstrukcji szklanych, ze szczególnym uwzględnieniem przekryć dachowych i świetlików. Głównym celem było wykazanie kluczowej roli gazu w zapewnieniu współpracy tafli szkła przy przenoszeniu obciążeń zewnętrznych. Analizy numeryczne przeprowadzono w module RF-Glass programu RFEM 5 dla typowych konfiguracji szyb zespolonych, porównując pracę pakietu w stanie pełnej szczelności z sytuacją po rozszczelnieniu i ubytku gazu, gdy obciążenie przejmuje wyłącznie tafla zewnętrzna. Dodatkowe porównanie różnych wariantów konstrukcyjnych (różne grubości, hartowanie, laminowanie tafli wewnętrznych i zewnętrznych oraz układy jednokomorowe i dwukomorowe) pozwoliło ocenić, w jaki sposób modyfikacja składu pakietu wpływa na sztywność i poziom naprężeń. Wyniki podkreślają, że utrata gazu znacząco pogarsza warunki pracy tafli zewnętrznej i może prowadzić do przekroczenia stanu granicznego nośności, a w skrajnych przypadkach do nagłego zniszczenia elementu i zagrożenia bezpieczeństwa użytkowników. Artykuł wskazuje na konieczność szczególnej dbałości o szczelność szyb zespolonych oraz racjonalny dobór konfiguracji warstw w projektowaniu nowoczesnych konstrukcji metalowo-szklanych.
EN
The article discusses the impact of seal failure in insulating glass unit (IGUs) and the resulting loss of filling gas on deflections as well as the operational safety of glass structures, with particular emphasis on roof glazing and skylights. The main objective was to demonstrate the critical role of the gas in ensuring composite action between the glass panes when transferring external loads. Numerical analyses were performed in the RF-Glass module of the RFEM 5 software for typical insulating glass configurations. The behavior of the glazing unit in a fully sealed state was compared with the situation after seal failure and gas loss, where the external load is borne solely by the outer pane. Additional comparisons of various structural variants (different thicknesses, tempering, lamination of inner and outer panes, as well as single-chamber and double-chamber arrangements) made it possible to assess how modifications to the glazing composition affect stiffness and stress levels. The results highlight that gas loss significantly worsens the working conditions of the outer pane and may lead to exceeding the ultimate limit state of load-bearing capacity. In extreme cases, this can result in sudden failure of the element and pose a risk to user safety. The article emphasizes the need for special care regarding the airtightness of insulating glass units and the rational selection of layer configurations in the design of modern metal-glass structures.
The article presents the results of research aimed at evaluating the properties of asphalt binders recovered from material obtained during milling of polymer-modified SMA layers. Laboratory tests were carried out on asphalts recovered from RAP, on blends in defined proportions with fresh polymer-modified binders, as well as on binders recovered from SMA mixtures containing reclaimed asphalt. The study’s scope included standard classification tests of polymer-modified binders and an assessment of rheological properties using the MSCR method. An analysis of the results was performed to evaluate the condition of the recovered binders and to select binders for blending with fresh PMB and reclaimed aggregates for the design of SMA mixtures with RAP. The analysis of blends and recovered binders enabled a relative evaluation of binder properties, indicating variants that may potentially require the application of rejuvenators. The presented research constitutes one of the stages of the rSMA2 project focused on the recycling of SMA layers.
PL
Artykuł przedstawia wyniki prac badawczych w zakresie oceny właściwości asfaltów odzyskanych z materiału powstałego w procesie frezowania warstw SMA na bazie polimeroasfaltów. Badania laboratoryjne przeprowadzono na asfaltach odzyskanych z RAP, na mieszaninach w ustalonych proporcjach ze świeżymi polimeroasfaltami oraz na lepiszczach odzyskanych z mieszanek SMA z granulatem asfaltowym. Zakres badań obejmował podstawowe badania klasyfikacyjne polimeroasfaltów oraz ocenę właściwości reologicznych metodą MSCR. Przeprowadzono analizę wyników, które pozwoliły ocenić stan lepiszczy odzyskanych i wybrać lepiszcza do badań na mieszaninach ze świeżymi PMB i granulaty do zaprojektowania mieszanek SMA z RAP. Analiza wyników mieszanin i lepiszczy odzyskanych pozwoliła na względną ocenę lepiszczy i wskazała na warianty, które potencjalnie mogą wymagać zastosowania dodatków regenerujących do recyklingu. Zaprezentowane badania są jednym z etapów badań realizowanych w ramach projektu badawczego rSMA2 dotyczącego recyklingu warstw SMA.
The article presents the results of a research study aimed at determining the optimum amount of 0/1 mm rubber powder additive for cement-sand mortars (CSM) used in asphalt-cement concretes (ACC), to meet the requirements for mineral-cement-emulsion mixtures (MCEM) due to the lack of regulations concerning these concretes. The study includes test results for indirect tensile strength (ITS) and stiffness modulus (IT-CY method) at 5°C, performed after 7 and 28 days of curing. The regression curves for ITS and IT-CY values in relation to rubber powder content after 7 days were well described by exponential functions, whereas the results after 28 days were best fitted by linear functions. It has been observed that compliance with ITS limit requirements excludes CSR mortars that meet IT-CY requirements, and vice versa. In order to clearly define the requirements for mortar mixtures, minimum and maximum ITS and IT-CY values were proposed so that the samples would meet both requirements simultaneously. Supplementary tests were also carried out to assess water resistance.
PL
Artykuł przedstawia rezultaty pracy badawczej, której celem było ustalenie ilości dodatku miału gumowego 0/1 mm do zapraw cementowo- piaskowych (CPG) stosowanych w betonach asfaltowo-cementowych (BAC) tak, aby spełnić wymagania do mieszanek mineralno-cementowo-emulsyjnych (MMCE), ze względu na brak przepisów dotyczących tych betonów. W pracy zamieszono wyniki badań wytrzymałości na pośrednie rozciąganie (ITS) i modułów sztywności (metodą IT-CY) w temperaturze 5°C wykonane po 7 i 28 dniach. Krzywe regresji badań ITS i IT-CY w zależności o ilości miału gumowego po 7 dniach dobrze opisują funkcje wykładnicze, natomiast w badaniach po 28 dniach funkcje liniowe. Zaobserwowano, że spełnienie granicznych wymagań ITS wyklucza mieszanki spełniające wymagania IT-CY i odwrotnie. W celu jednoznacznego określenia wymagań do mieszanek zapraw zaproponowano wartości minimalne i maksymalne ITS i IT-CY, aby próbki spełniały oba wymagania jednocześnie. Uzupełnieniem były badania odporności na działanie wody.
Accurate predictions of asphalt mixtures’ mechanical performance are crucial to improve the conventional mix-design procedures and to optimize both pavements’ performance and service life. This research explores this issue by means of a comparative analysis between different modeling approaches: conventional regressions, both linear and non-linear, and artificial neural networks. The former are widely used but may lack the flexibility to capture complex relationships between testing conditions and the corresponding mechanical behavior. The latter represent promising alternatives due to their capability to successfully model non-linear interactions between variables. This research compares the predictive accuracy of these different modeling approaches using experimental data resulting from 4-point bending tests carried out under several temperatures and loading frequencies. The outcomes suggest that neural networks outperform conventional regression models in capturing complex relationships, highlighting the strengths and limitations of each modeling approach and providing insights for selecting optimal models in road pavement engineering applications.
PL
Dokładne przewidywanie właściwości mechanicznych mieszanek mineralno-asfaltowych jest kluczowe w doskonaleniu konwencjonalnych procedur projektowania mieszanek oraz optymalizacji ich właściwości i trwałości nawierzchni. Niniejsze badania dotyczą pogłębionej analizy tego zagadnienia z wykorzystaniem analizy porównawczej dwóch różnych podejść do modelowania: konwencjonalnymi metodami regresji liniowej i nieliniowej oraz metodą sztucznych sieci neuronowych. Pierwsze podejście z konwencjonalnymi metodami regresyjnymi jest szeroko stosowane, ale może mieć pewne ograniczenia co do zastosowania, szczególnie tam, gdzie należy uwzględnić złożone zależności między warunkami badania, a odpowiadającymi im wyjściowymi właściwościami mechanicznymi. Drugie podejście stanowi obiecującą alternatywę, ze względu na przydatność sztucznych sieci neuronowych w modelowaniu nieliniowych interakcji między zmiennymi. Niniejsze badania porównują dokładność przewidywania różnymi metodami predykcyjnymi właściwości mechanicznych mieszanek mineralno-asfaltowych, wykorzystując dane eksperymentalne uzyskane w badaniu cztero-punktowego zginania przeprowadzonych w różnych temperaturach i częstotliwościach obciążenia. Wyniki analiz wskazują na przewagę sieci neuronowych nad konwencjonalnymi metodami modeli regresyjnych ze względu na złożoność analizowanych zależności. Dodatkowymi efektami przeprowadzonych badań jest wskazanie mocnych i słabych strony każdego podejścia do modelowania oraz praktyczne rekomendacje dotyczące wyboru optymalnych modeli do zastosowania w praktyce inżynierskiej budownictwa drogowego.
A well-designed perception system is crucial for the proper operation of an autonomous mobile robot however it is not trivial to engineer. For a comprehensive system not only the sensors’ features must be considered but also the way their data are utilised for robotic operation. In this paper, we present a set of tightly coupled strategies that allow the creation of an end-to-end perception system utilising 3D representation in the form of point clouds. Our proposal is generic enough to be applied to various mobile robots as it is aware of the context of robotic operation and accounts for hardware constraints. As the first strategy, we introduce a formalised sensors selection process formulated as a multi-objective optimization problem with metrics relaxation which allows to choose an optimal set of sensors within budgetary limitations. Secondly, we validate various data filtration strategies and their combination in the context of the navigation system to find a trade-off between accuracy and computational effort. Finally, to mitigate the suboptimal field of view of combined sensors and augment the perception system we introduce a new concept for the occupancy grid layer which utilises motion information in the occupancy calculation. For these strategies, we conduct experimental verification and apply the results in an autonomous cleaning robot.
PL
Dobrze zaprojektowany system percepcji jest kluczowy dla prawidłowego działania autonomicznego robota mobilnego, jednak jego stworzenie nie jest trywialnym zadaniem. Aby stworzyć kompleksowy system, należy brać pod uwagę nie tylko cechy samych czujników, ale także sposób, w jaki dane z nich są używane do działania robota. W artykule przedstawiono zestaw ścisłe powiązanych strategii, które umożliwiają stworzenie kompleksowego systemu percepcji, wykorzystującego reprezentację 3D w postaci chmur punktów. Nasza propozycja jest na tyle uniwersalna, że może być stosowana w różnych robotach mobilnych, ponieważ uwzględnia kontekst działania robota oraz ograniczenia sprzętowe. Pierwszą strategią jest wprowadzenie sformalizowanego procesu wyboru czujników, ujętego jako problem optymalizacji wielokryterialnej z relaksacją metryk, co pozwala na wybór optymalnego zestawu czujników w ramach ograniczeń budżetowych. W drugiej strategii weryfikujemy różne metody filtrowania danych i ich kombinację w kontekście systemu nawigacji, aby znaleźć kompromis między dokładnością a nakładem obliczeniowym. Wreszcie, aby zniwelować suboptymalne pole widzenia połączonych czujników i ulepszyć system percepcji, proponujemy nową koncepcję warstwy siatki zajętości, która wykorzystuje informacje o ruchu w obliczeniach dostępności obszaru nawigacyjnego. W ramach badań, przeprowadziliśmy eksperymentalną weryfikację tych strategii i zastosowaliśmy wyniki w autonomicznym robocie sprzątającym.
The article describes the impact of modeling the plasticity constitutive relationship on the buckling of a short section of a perforated thin-walled steel bar with an open cross-section (modeled as a perforated shell) subjected to compression, being one of the elements of a high-storage system. Numerical calculations were performed in the ABAQUS/Standard program with application of the elasto-plasticity theory of large deformations with additive decomposition of the logarithmic strain tensor and taking into account the nonlinear isotropic or kinematic strain hardening models. The isotropic nature of the material was considered and the plastic flow law associated with the Huber-Mises plasticity condition was assumed. In the elasticity range, linear characteristics of the material was assumed, while in the plasticity range, the shape of the uniaxial strain hardening curve was described as piecewise linear approximation of plastic strain-stress graphs obtained from uniaxial tensile tests. The 24 sets of material data obtained on the basis of experimental tests were analyzed and the influence of differences in the values of material parameters were described (in tests carried out on samples cut from the modeled bars, large differences were found in the values of material parameters and the shape of uniaxial tension graphs). Also the accuracy of strain hardening modeling (the number of sections assumed in the model piecewise linear) on the calculated bearing capacity force value was considered and evaluated.
PL
W artykule opisano wpływ modelowania relacji konstytutywnej plastyczności na wyboczenie poddanego ściskaniu krótkiego odcinka stalowego perforowanego pręta cienkościennego o przekroju otwartym (modelowanego jako perforowana powłoka) stanowiącego jeden z elementów systemu regałów wysokiego składowania. Wykonano obliczenia numeryczne w programie ABAQUS/Standard i wykorzystano zaimplementowaną w nim teorię sprężysto-plastyczności dużych deformacji z addytywną dekompozycją logarytmicznego tensora odkształcenia i nieliniowym wzmocnieniem izotropowym lub kinematycznym. Założono izotropowość materiału i przyjęto prawo płynięcia stowarzyszone z warunkiem plastyczności Hubera-Misesa. W zakresie sprężystym przyjęto liniową charakterystykę materiału, natomiast w zakresie plastycznym przebieg jednoosiowej krzywej wzmocnienia opisano odcinkowo na podstawie wykresów odkształcenie plastyczne – naprężenie otrzymanych z jednoosiowych prób rozciągania. Przeanalizowano 24 zestawy danych materiałowych otrzymanych na podstawie badań doświadczalnych i opisano wpływ różnic w wartościach stałych materiałowych (w testach przeprowadzonych na próbkach wyciętych z modelowanych prętów stwierdzono duże różnice w wartościach stałych materiałowych i charakterze wykresów rozciągania) oraz dokładności modelowania wzmocnienia (przyjętej liczbie odcinków w modelu odcinkowo liniowym) na obliczaną wartość nośności.
Modified bituminous binders are widely used in road construction. Various types of modification are known; SBS polymer modification is considered the most advantageous and popular. The article presents the results of research focused on the possibility of modification of paving grade binders in a different manner, i.e. by using processed recycled plastics. The basic requirement in the case of this type of modification is that storage stability of the obtained material is ensured and that performance properties of the material do not deteriorate in comparison to those of the base binder. The work presents chosen test results of materials obtained by blending conventional paving grade bitumen 50/70 and 70/100 with additives produced from PP, PS, LDPE, HDPE (and their combinations). The additives were obtained in the process of pyrolysis, using different production parameters – processing temperature and time. Basic tests were performed on 56 different bitumen-additive blends in order to identify the most promising variants for further wider analysis. A method for objective selection of the best bitumen-additive blends was proposed. The proposed method is not a classic ranking method (attribution of points); it is based on an objective function composed of three component functions, which correspond to individual blend parameters and are assigned adequate weights. The method may be adjusted by selection of weights or use of different component functions. Based on the adopted method, additives with the most advantageous properties in terms of use in asphalt mixture production were identified.
PL
Asfalty modyfikowane są powszechnie stosowane w budownictwie drogowym. Znane są różne metody modyfikacji, a za najlepszą i najczęściej stosowaną uznaje się modyfikację polimerem SBS. W niniejszym artykule zaprezentowano wyniki badań nad możliwością modyfikacji zwykłych lepiszczy drogowych w inny sposób, tj. przy wykorzystaniu przetworzonych tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu. Warunkiem wyjściowym dla tego typu modyfikacji jest zapewnienie stabilności wytworzonego materiału oraz niepogorszenie jego właściwości funkcjonalnych w porównaniu do lepiszcza bazowego. W pracy zaprezentowane zostaną wybrane wyniki badań doświadczalnych przeprowadzonych na materiałach uzyskanych ze zmieszania konwencjonalnych asfaltów drogowych 50/70 oraz 70/100 z dodatkami wytworzonymi z PP, PS, LDPE, HDPE (oraz ich mieszankami). Dodatki te uzyskano w procesie pirolizy przy różnych technologiach wytwarzania z uwzględnieniem różnych wartości temperatury i czasu przetwarzania. Przeprowadzono badania podstawowe na 56 różnych kompozycjach asfaltu i dodatku w celu wyłonienia potencjalnie najlepszych wariantów do dalszej poszerzonej analizy. Zaproponowano metodę obiektywnego wyboru najlepszych mieszanin asfaltów z dodatkiem. Nie jest to klasyczna metoda rankingowa (przyznawanie punktów), a metoda bazująca na funkcji celu będącej sumą trzech funkcji składowych odpowiadających poszczególnym parametrom z odpowiednimi wagami. Metoda ta może być dość swobodnie kształtowana poprzez dobór wag albo odmienne propozycje funkcji składowych. Na tej podstawie wyłoniono dodatki, które mają najkorzystniejsze właściwości pod względem zastosowania do produkcji mieszanek mineralno-asfaltowych.
In recent years mineral-cement-emulsion (MCE) mixtures have been increasingly used in rehabilitation and reconstruction of pavements. The material gains popularity due to the fact that it enables rational and ecological reuse of reclaimed material from old bituminous pavements, including material containing tar binders. Testing of basic properties of mineral-cement-emulsion mixtures – such as air void content, indirect tensile strength or stiffness modulus – enables determination of the required proportion of added new aggregate and the content of binding agents used. While such tests are sufficient at the stage of MCE mixture design, they do not enable wider analysis of the behavior of the material – particularly of its future performance in pavement structure. This paper presents advanced testing of MCE mixtures, encompassing tests that reflect performance of the material in pavement. Properties that were determined in order to better understand the character of behavior of MCE mixtures included: fracture parameters in semi-circular bending (SCB) test, stiffness moduli in SPT device and fatigue characteristics. The performed tests provide better insight into behavior of MCE mixtures in pavement structures and enable formulation of useful conclusions for MCE mixture design.
PL
W ostatnich latach mieszanki mineralno-cementowo-emulsyjne (MCE) stają się materiałem znajdującym coraz częściej zastosowanie przy projektowaniu remontów i przebudów nawierzchni z wykorzystaniem recyklingu. Materiał ten zyskuje coraz większą popularność, ponieważ pozwala w sposób racjonalny i bez uszczerbku dla środowiska naturalnego ponownie wykorzystać materiały pochodzące z rozbiórki starych nawierzchni bitumicznych, w tym również materiały zawierające lepiszcze smołowe. Badanie podstawowych cech mieszanek MCE, takich jak zawartość wolnych przestrzeni, wytrzymałość na pośrednie rozciąganie, czy też moduł sztywności pozwalają na określenie niezbędnego doziarnienia materiałem mineralnym oraz określenie ilości niezbędnych środków wiążących. Badania podstawowe na etapie opracowywania składu mieszanki MCE są wystarczające do określenia cech podstawowych, ale nie pozwalają na szerszą analizę zachowania badanego materiału, a w szczególności na ocenę jego przyszłej pracy w konstrukcji nawierzchni. W publikacji przedstawiono zaawansowane badania mieszanki MCE, które wykraczają poza badania uznane za standardowe i określają cechy mieszanki MCE istotne ze względu na pracę tego materiału w nawierzchni. Cechy, które określono dla lepszego poznania charakteru pracy mieszanek MCE, to parametry mechaniki pękania w badaniu zginania próbek półwalcowych SCB, moduły sztywności określone w aparacie SPT oraz charakterystyka zmęczeniowa mieszanek MCE. Przeprowadzone badania pozwalają lepiej zrozumieć zachowanie mieszanek MCE w nawierzchni oraz określić wnioski przydatne na etapie projektowania składów mieszanek MCE.
The article presents the results of research on the relation between the technical condition of the pavement, expressed by the International Roughness Index, and heavy vehicles' axle loads variations. To this end, Traffic Speed Deflectometer has been used, which records such parameters as a longitudinal profile of the pavement, and the measurement axle loads. Based on the data collected during routine measurements, sections representative for the study have been selected, and the selected data has been subjected to statistical analyses. Both the results of the evenness measurements and the associated axle loads of the vehicle have been taken into consideration. The problem of longitudinal evenness was discussed in the context of the pavement condition assessment, and the degree of correlation of the IRI index with the recorded axle loads of the measuring vehicle was determined. A quantitative evaluation of the impact of unevenness on the vehicles axle loads was determined, supplemented with an analysis of asphalt pavement durability changes based on the obtained data.
PL
W artykule przedstawiono wyniki badań zależności pomiędzy stanem technicznym nawierzchni, wyrażonym parametrem równości podłużnej IRI, a wynikającymi z niego zmianami nacisków osi pojazdów ciężkich. W tym celu wykorzystano wyniki pomiarów wykonanych ugięciomierzem laserowym TSD, który wśród mierzonych parametrów rejestruje m.in. profil podłużny nawierzchni oraz naciski osi pomiarowej. Na podstawie danych zgromadzonych podczas rutynowych pomiarów, wytypowano odcinki reprezentatywne do badań, a wyselekcjonowane dane poddano analizom statystycznym. Pod uwagę brano zarówno wyniki pomiarów równości jak i powiązane z nimi naciski osi pojazdu. Omówiono zagadnienie równości podłużnej w kontekście wymagań stawianym nawierzchniom drogowym, a także określono stopień korelacji wskaźnika IRI z zarejestrowanymi naciskami osi pojazdu pomiarowego. Określona została ilościowa ocena wpływu nierówności na wielkość nacisków pojazdów ciężkich, uzupełniona o analizę zmian trwałości nawierzchni asfaltowych opartą na uzyskanych danych.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.