Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Rola zjawiska wtórnego pylenia na terenie semirekreacyjnym w narażeniu ludności związkami Ni, Fe, Cu i Zn

Musielińska R., Kwapuliński J., Kowol J., Asman M., Nogaj E., Szady A.

Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Technika, Informatyka, Inżynieria Bezpieczeństwa

|

2018

|

T. 6

101--111

PL

Zawartość Ni, Fe, Cu, Zn w powietrzu, glebie i opadach w centrum Zawoi oznaczono metodą ICP-AES. Pobór imisji tych metali wykonano za pomocą pyłomierza stałego kierunkowego i ruchomego w sąsiedztwie ulicy i odległości 200m od ulicy. Zjawisko wtórnego pylenia opisano za pomocą współczynników kontaminacji Endler’a, współczynnika wtórnej emisji Steward’a, współczynnika wzbogacenia Endler’a. Dodatkowy udział tego zjawiska i ogólną zawartość metali w przyziemnej warstwie powietrza określono według Szymczykiewicza. Stanowisko Markowe Szczawiny (Babia Góra) może być wykorzystane w badaniach prospektywnych jako układ odniesienia jakości powietrza. Na terenach semirekreacyjnych znaczący okresowy dodatkowy udział ma wtórna emisja pyłów. Współczynniki kontaminacji Endler’a (dwie wersje) oraz Szymczykiewicza i Steward’a dobrze charakteryzują względną zmianę jakości powietrza w sąsiedztwie powierzchni utwardzonych i w funkcji odległości od ruchliwej ulicy.

EN

The content of Ni, Fe, Cu, Zn in the air, soil and rainfall was determined by ICP-AES. The consumption of the imissions of these metals was performed using the fixed and moving direction dust meter in the vicinity of the street and at the distance 200m from the street. The phenomenon of the secondary dust emission was described using Endler’s coefficients contamination, the Steward's coefficient of secondary emission and the Endler’s enrichment factor. The additional part of this phenomenon and the overall content of metals in the ground layer of air was determined by Szymczykiewicz. The position Markowe Szczawiny (Babia Mountain) can be used in prospective studies as a reference air quality. In semirecreational areas the secondary dust emission has influence on the additional significant periodic. The coefficients of contamination of Endler’s (two versions), Szymczykiewicz and Steward’s feature relative change in the air quality in the vicinity of the surface hardened and in the distance function from the busy street.

2

Kontaminacja w przyziemnej warstwie powietrza w Zawoi w aspekcie poszukiwania obszarów odniesienia

Musielińska R., Kwapuliński J., Kowol J., Asman M.

Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Technika, Informatyka, Inżynieria Bezpieczeństwa

|

2018

|

T. 6

113--123

PL

Badania przeprowadzono w obszarze administracyjnym Nadleśnictwa Zawoja. Jako układ odniesienia wytypowano schronisko na Babiej Górze (Markowe Szczawiny). Zawartość Ni, Fe, Cu, Zn oznaczono metodą ICP-AES. Pobór imisji tych metali wykonano za pomocą pyłomierza stałego kierunkowego i ruchomego w sąsiedztwie ulicy i odległości 200m od ulicy. Zjawisko wtórnego pylenia opisano za pomocą współczynników kontaminacji Endler’a, współczynnika wtórnej emisji Steward’a, współczynnika wzbogacenia Endler’a. Dodatkowy udział tego zjawiska i ogólną zawartość metali w przyziemnej warstwie powietrza określono według Szymczykiewicza. Stanowisko Markowe Szczawiny (Babia Góra) może być wykorzystane w badaniach prospektywnych jako układ odniesienia jakości powietrza. Na terenach semirekreacyjnych znaczący okresowy dodatkowy udział ma wtórna emisja pyłów. Współczynniki kontaminacji Endler’a (dwie wersje) oraz Szymczykiewicza i Steward’a dobrze charakteryzują względną zmianę jakości powietrza w sąsiedztwie powierzchni utwardzonych i w funkcji odległości od ruchliwej ulicy.

EN

The studies were conducted in the area of the Zawoja Forest District. As a frame of reference the hostel in Babia Mountain (Markowe Szczawiny) was chosen. The content of Ni, Fe, Cu, Zn was determined by ICP-AES. The consumption of the imissions of these metals was performed using the fixed and moving direction dust meter in the vicinity of the street and at the distance 200m from the street. The phenomenon of the secondary dust emission was described using Endler’s coefficients contamination, the Steward's coefficient of secondary emission and the Endler’s enrichment factor. The additional part of this phenomenon and the overall content of metals in the ground layer of air was determined by Szymczykiewicz. The position Markowe Szczawiny (Babia Mountain) can be used in prospective studies as a reference air quality. In semirecreational areas the secondary dust emission has influence on the additional significant periodic. The coefficients of contamination of Endler’s (two versions), Szymczykiewicz and Steward’s feature relative change in the air quality in the vicinity of the surface hardened and in the distance function from the busy street.

3

Wpływ nałogu palenia na interakcje pierwiastków fizjologicznych z Mo, Li, Ti, Sr w strukturze mineralnej złogów pęcherzyka żółciowego

Musielińska R., Kwapuliński J., Szady B., Szady A.

Chemistry, Environment, Biotechnology

|

2018

|

Vol. 21

30--37

PL

Celem badań było określenie kierunku zmian zawartości Ti, Li, Mo, Sr w nawiązaniu do zmian zawartości czterech podstawowych pierwiastków fizjologicznych (Mg, K, Ca, Na) w strukturze mineralnej hydroksyapatytów złogów pęcherzyka żółciowego, na podstawie analizy zmian ilorazów przeciętnej zawartości badanych pierwiastków w hydroksyapatytach złogów pęcherzyka żółciowego i zawartości poszczególnych metali traktowanych jako odnośnikowe. Zawartość pierwiastków w złogach pęcherzyka żółciowego pozyskanych podczas cholecystektomii oznaczano metodą emisyjnej spektrometrii z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (ICP-AES) z wykrywalnością 0,01µg/g. Obecność i kierunek zmian badanych pierwiastków w złogach pęcherzyka żółciowego obrazowana ilorazem przeciętnej zawartości danego pierwiastka Me+n i przeciętnej zawartości pierwiastków odnośnikowych Me+k jest determinowana płcią, nałogiem palenia oraz miejscem zamieszkania w zależności od stopnia zanieczyszczenia powietrza tymi pierwiastkami. Graficzny obraz zmian ilorazu Me+n/Me+k w odniesieniu do przeciętnej zawartości pozostałych pierwiastków odnośnikowych - Me+k wchodzących w skład struktury mineralnej złogów pęcherzyka żółciowego pozwala wskazać na znaczenie fizjologiczne danego pierwiastka w procesie jego złożonej kumulacji w patogenie.

EN

The aim of this study was to determine the direction of changes in the content of Ti, Li, Mo, Sr in relation to changes in the content of four basic physiological elements (Mg, K, Ca, Na) in the mineral structure of hydroxyapatites of gallbladder deposits, on the basis of the analysis of changes in the quotient of the average content of the tested elements in hydroxyapatites of gallbladder deposits and the content of individual metals treated as references. The content of elements in gallstones deposits obtained during cholecystectomy was determined by inductively induced plasma emission spectrometry (ICP-AES) with a detection rate of 0,01µg/g. The presence and direction of changes in the examined elements in the gallbladder deposits, illustrated by the quotient of the average content of a given Me+n element and the average content of the Me+k reference elements, is determined by sex, smoking addiction and place of residence depending on the degree of air pollution with these elements. The graphical picture of changes in the Me+n/Me+k ratio in relation to the average content of other reference elements - Me+k, which are part of the mineral structure of gallstones deposits - allows to indicate the physiological significance of a given element in the process of its complex accumulation in pathogenesisethods.

4

Intoksykacja środowiska przyrodniczego w sąsiedztwie punktowego źródła emisji miedzi na przykładzie Huty Miasteczko Śląskie

Kowol J., Stempin M., Rochel R., Bebek M., Mitko K., Kwapuliński J.

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2017

|

Nr 12

491--495

PL

Celem pracy było okreslenie roli emisji punktowego źródła na obszar przeciwzawietrzny. Przedmiotem badań były gleby i 23 gatunki roślin, które zostały podzielone na części morfologiczne. Zawartość miedzi w próbkach oznaczono metoda płomieniowej atomowej spektrofotometrii absorbcyjnej. Występowanie miedzi w roślinach zależy od położenia siedliska względem huty jako punktowego źródła emisji.Uzyskane w trakcie badań spostrzeżenia wskazują że: 1. Procedura badań nad migracją metali w środowisku przyrodniczym (opad atmosferyczny – gleba – roślina) powinna uwzględniać określenie biodostępności form miedzi w glebie oraz w poszczególnych częściach morfologicznych roślin leczniczych. 2. Bardzo dobrym bioindykatorem w ocenie wpływu oddziaływania zakładów przetwórstwa rud ołowiowo-cynkowych jest pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) wykorzystując zawartość miedzi odpowiadającą 10 percentylowi i średniej geometrycznej. 3. Rolę emisji związków miedzi ze źródła punktowego (Huta Miasteczko Śląskie) dobrze odwzorowują zawartości miedzi w strumieniu zanieczyszczeń napływających zgodnie z „różą wiatrów” (pyłomierz ruchomy) oraz z wybranych kierunków geograficznych (pyłomierz kierunkowy stały).

EN

The aim of the study was to determine the role of emission of one point source on the area from the leeward side. The objects of the study were soils and 23 plants, which had been divided into morphological parts. The copper contents in the samples were determined by fl ame atomic absorption spectrophotometry. The occurrence of copper in plants depends on the location of the habitat from the steelworks as a point source of emission. Findings obtained during the study indicate that: 1. The research procedure on migration of metals in the natural environment (precipitation – soil – plant) should take into account the determination of bioavailability of copper forms in soil and in particular morphological parts of medicinal plants. 2. A very good bioindicator for the assessment of the impact of lead and zinc ores processing plants is the nettle (Urtica dioica L.) using copper contents corresponding to the 10 percentile and to the geometric mean values. 3. A role of emission of copper compounds from a point source (Zincworks in Miasteczko Slaskie) in a good way can be illustrated by copper contents in the stream of pollution coming in accordance with both the rose of winds (a mobile dust meter) and from selected geographical directions (a directional dust meter).

5

Imisja związków miedzi w zasięgu oddziaływania punktowego źródła emisji huty cynku w Miasteczku Śląskim (województwo śląskie)

Stempin M., Rochel R., Kowol J., Nogaj E., Bebek M., Mitko K., Kwapuliński J.

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2016

|

Nr 8

297--302

PL

Określono imisję i emisję związków miedzi w zasięgu oddziaływania punktowego źródła emisji pyłów huty cynku. Celem badan było uzyskanie przestrzennego obrazu występowania związków miedzi w środowisku przyrodniczym po przeciwzawietrznej stronie w opadzie kierunkowym oraz ustalenie specjalnych form występowania miedzi w glebie. Ustalono, że wpływ huty cynku w Miasteczku Śląskim (woj. śląskie) obejmuje także obszar po przeciwzawietrznej stronie. Ogólne zasoby związków miedzi w odniesieniu do roślin stanowią rozpuszczalne związki w opadach atmosferycznych, formy miedzi bezpośrednio biodostępne (forma wymienna i odsorbowalna) i potencjalnie biodostępne np. przy obniżeniu pH gleby (węglany, połączenia organiczne). Zawartości jonów miedzi odpowiadające średniej geometrycznej w opadzie całkowitym i w opadzie kierunkowym stanowią układ odniesienia do śledzenia zmian stopnia narażenia środowiska przyrodniczego, bowiem miedź jest pierwiastkiem charakterystycznym dla emisji zakładów przetwórstwa rud ołowiowo-cynkowych.

EN

Imission and emission of copper compounds in the range of impact of a point source of dust emission Zincworks in Miasteczko Slaskie (The Upper Silesia region) were defined. The aim of the research was to obtain a spatial image of the occurrence of copper compounds in natural environment on a leeward side of the directional dustfall and to determine the special forms of copper which occur in the soil. It was found that the impact of Zincworks in Miasteczko Slaskie comprises also the area of the leeward side. General resources of copper compounds for plants include: soluble copper compounds in precipitations, copper directly bioavailable forms (exchangeable and adsorbable) and potentially bioavailable, for example by lowering the pH value of the soil (carbonates, organic compounds). Copper ion contents corresponding to the geometric mean for total dustfall and directional dustfall constitute a reference system to observe the changes of the degree of environmental hazard, because copper is a characteristic element for the emission coming from chemical plants processing lead and zinc ores.

6

Antagonism between lead and zinc ions in plants

Musielińska R., Kowol J., Kwapuliński J., Rochel R.

Archives of Environmental Protection

|

2016

|

Vol. 42, no. 2

78--91

EN

The article presents the results of research which describes antagonism between Pb-Zn in selected plant species from the area of Czestochowa – Mirow district (north-western part of the Czestochowa Upland). There were analyzed changes in the ratio of Pb/Zn in different organs of the tested plants as a function of the Zn content changes. The content of metals in the plants and the soil was determined using atomic absorption spectrophotometry AAS. In all organs of the plants there was observed antagonistic decrease of Pb uptake and accumulation, resulting from the increase in the concentration Zn. Antagonism between Zn and Pb in roots of the tested plants occurred at Zn content of 200–600 μg/g. In turn, antagonism in stems and flowers occurred at lower contents of zinc (100–180 μg/g). In leaves, antagonism between Pb and Zn occurred when Zn was present at the level of 300–800 μg/g. Ex definition of the analyses confirm the presence of antagonism of lead with regard to high levels of Zn. The study also confirmed that the degree of antagonism depends on the plant species.

PL

W artykule przedstawiono wyniki badań opisujące występowanie antagonizmu pomiędzy Pb-Zn w wybranych gatunkach roślin z terenu Częstochowy – dzielnica Mirów (północno-zachodnia część Wyżyny Częstochowskiej). Analizowano zmiany ilorazu zawartości Pb/Zn w poszczególnych organach badanych roślin jako funkcję zmian zawartości Zn. Zawartość metali w roślinach i w glebie została określona metodą atomowej spektrofotometrii absorpcyjnej AAS. We wszystkich organach roślin obserwowano antagonistyczny spadek pobierania i kumulacji Pb, będący skutkiem wzrostu koncentracji Zn. Antagonizm między Zn i Pb w korzeniach badanych roślin występował przy zawartości Zn 200–600 μg/g. Z kolei w łodygach i w kwiatach, antagonizm występował przy niższych zawartościach cynku (100–180 μg/g). W liściach antagonizm pomiędzy Pb i Zn pojawiał się w przypadku obecności Zn na poziomie zawartości 300–800 μg/g. Szczegółowe wyniki analiz potwierdzają obecność antagonizmu ołowiu w niektórych roślinach, w odniesieniu do dużych zawartości cynku. Badania potwierdziły także, że stopnień antagonizmu zależy od gatunku rośliny.

7

Zastosowanie równania podziału do oceny wpływu udziału form specjacyjnych metali w glebie na ich zawartości w roślinach leczniczych

Kwapuliński J., Kowol J., Musielińska R., Bebek M., Mitko K, Stempin M., Oleśkow U., Swoboda M.

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2015

|

Nr 8

306--309

EN

The evaluation of role of the content of elements in plants carried out based on the division equation and usefulness of the factors of division K1 and K2 on examples of 11 species of plants. Factors from the division equation describing participation of the given element in the exchangeable and adsorbed forms in soil was determined graphically. The division factors gained in the research allowed to determine the participation of the exchangeable and adsorbed form in soil on the overall content of the elements in plants. The participation of the exchangeable and adsorbed form in overall content of the elements in plant proved to be very differential depending on the species. The investigation confirm that the division equation is a good tool to verify accumulation of metals in plants from different habitat areas and they proved the usefulness of the factors of division to rate the ability of plant to accumulation bioavailable forms in soil.

PL

Ocenę roli zawartości pierwiastków w roślinach przeprowadzono w oparciu o równanie podziału, a przydatność współczynników podziału K1 i K2 na przykładzie jedenastu gatunków roślin. Współczynniki z równania podziału charakteryzujące udział danego pierwiastka w formie wymiennej i adsorbowalnej w glebie ustalono metodą graficzną. Uzyskane w badaniach równania podziału pozwoliły określić udział formy wymiennej i adsorbowalnej w glebie na ogólną zawartość metalu w danej roślinie. Udział form wymienych i adsorbowanych w kształtowaniu się ogólnej zawartości metalu w roślinie, okazał się być bardzo zróżnicowany ze względu na gatunek. Badania potwierdziły, że równanie podziału jest dobrym narzędziem do weryfikacji zjawiska kumulacji metali w roślinach z różnych siedlisk obszarowych oraz udowodniły przydatność współczynników podziału do oceny zdolności kumulacji przez roślinę, form biodostępnych pierwiastków obecnych w glebie.

8

Emisja bromu do atmosfery podczas spalania węgli energetycznych

Stempin M., Kwapuliński J.

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2015

|

Nr 2

77--79

EN

Studies performed in recent years have proven harmful effects of bromine on the widely understood geosphere . The most important of them is the destruction of the ozone layer. The aim of the study was to estimate the emission of bromine into the atmosphere resulting from coal combustion for energy purposes. The work was based on the assumption that the amount of bromine emitted to the atmosphere is the result of a subtraction between its total content in coal and its content remaining in coal ash. Bromine in hard coals and ashes obtained from their combustion was determined by XRF technique with the use of especially developed for this purpose two independent methods. The calibration of the method for the determination of bromine directly in coal was based on a series of synthetic standards The calibration of the method of determination of bromine in coal ash obtained from the combustion of coal in a muffle furnace at the temperature 815°C ± 5°C was based on a series of 10 reference materials , which were certified coal ash standards .The paper presents the optimum X-ray measuring conditions as well as coal and ash sample preparation procedures for XRF analyses. The problem of emissions of bromine to low layers of the atmosphere is illustrated on the example of 62 samples of commercial hard coals coming from 11 Polish coal mines. Depending on the origin of coal the value of bromine emission varied from 1.2 grams per ton to 55.7 grams per ton , and the calculated mean value was 18.9 g per every ton of burned coal Relative emission calculated on the basis of all tested samples ranged from 72.8 % to 99.0% , with the mean of 90.2%.

PL

Badania przeprowadzone w ostatnich latach udowodniły szkodliwy wpływ bromu w szeroko rozumianej geosferze. Najważniejszym z nich jest niszczenie warstwy ozonowej. Celem pracy było oszacowanie emisji bromu do atmosfery w wyniku spalania węgla kamiennego do celów energetycznych. Praca oparta została na założeniu, że ilość bromu wyemitowanego do atmosfery to różnica pomiędzy jego zawartością całkowitą w węglu a zawartością pozostałą w popiele węglowym. Brom w węglach kamiennych i popiołach z ich spalania oznaczono techniką XRF specjalnie opracowanymi dwiema niezależnymi metodami. Kalibrację metody oznaczania bromu bezpośrednio w węglu oparto na serii wzorców syntetycznych. Kalibrację metody oznaczenia bromu w popiele węglowym uzyskanym po spalaniu węgla w piecu muflowym w temperaturze 815°C ± 5°C oparto na serii 10 materiałów referencyjnych, którymi były certyfikowane popioły węglowe. W pracy podano optymalne warunki pomiarowe jak również procedury przygotowania próbek węgla i popiołu do pomiarów rentgenowskich. Problem emisji bromu do niskich warstw atmosfery zilustrowano na przykładzie 62 próbek węgli handlowych (groszki, miały, orzechy) pochodzących z 11 kopalń. W zależności od pochodzenia węgla wartość emisji bromu była bardzo różna: od 1,2 g na tonę do 55,7 g na tonę, zaś wyliczona średnia emisja wyniosła 18,9 g na tonę spalanego węgla. Emisja względna wyliczona na podstawie przebadanych próbek mieściła się w przedziale od 72,8 % do 99,0 %, przy średniej wynoszącej 90,2%.

9

Wtórna emisja pyłów na terenie semirekreacyjnym

Kwapuliński J., Kowol J., Librowska G., Będkowska K., Kwiecień K., Oleśków U., Swoboda M., Brewczyński P. Z.

Ekologia i Technika

|

2015

|

R. 23, nr 3

116--121

PL

Na zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego w Szczyrku, jako obszaru turystycznego wpływa wielkość i rodzaj emisji pyłów z gospodarstw domowych, wtórna emisja pyłów znad powierzchni utwardzanych (parkingi, boiska) oraz gwałtowny wzrost natężenia ruchu samochodowego w okresach weekendowych oraz letniej turystyki. Dzięki badaniom wtórnej emisji pyłów na terenie Szczyrku wyznaczono ilość pyłu zawieszonego, współczynnik wtórnej emisji pyłów w okresie weekendowym, przy małym natężeniu ruchu samochodowego oraz po wietrznej pogodzie. Dla pełniejszego zobrazowania uciążliwej roli zjawiska wtórnego pylenia w odniesieniu do ludzi i środowiska przyrodniczego obliczono współczynnik kontaminacji powietrza określonymi pierwiastkami. Metodą AAS oznaczono w pyłach zawartość Fe, Mn, Pb, Zn, Cu, Ni, Cd, Cr, Co. Dodatko¬wy udział w zanieczyszczeniu powietrza był znaczący i wahał się w zależności od rodzaju pierwiastków od 6% dla Co do 82% dla Cd. Dodatkowe dawki związków badanych metali wynosiły: Pb - 389 µg, Cd - 192 µg, Ni - 396 µg, Mn - 76 µg, Co - 5 µg, Cr - 17 µg, Fe -418 µg, Zn - 6428 µg, Cu - 443 µg. Na podstawie uzyskanych wyników badań widać wyraźnie, że nie tylko ogólna ilość pyłu zawieszonego posiada znaczenie toksykologiczne, lecz również rodzaj pierwiastka. W rezultacie, wskutek obecności zjawiska wtórnego pylenia do przyziemnej warstwy powietrza, każdy jeden gram wyniesionego pyłu z powierzchni utwardzonej ulicy, powoduje wzrost ilości poszczególnych pierwiastków o określone dawki. Należy zatem podkreślić szkodliwy wpływ dodatkowych, dużych dawek pyłów pojawiających się wskutek zjawiska wtórnego pylenia na jakość środowiska przyrodniczego Szczyrku jako terenu semirekreacyjnego.

EN

The level of air pollution in the touristic area of Szczyrk is influenced by the volume and type of emission of household and road dust (including dust from parking lots and playground) as well as by the increase in traffic during weekends and summer tourism period. Thanks to the examination of secondary dust emission in Szczyrk it was possible to establish the level of particulate matter, the coefficient of secondary dust emission during weekends and the periods of Iow traffic and windy weather. In order to fully present the negative impact of secondary emission on humans and environment, the ratio of air pollution with various chemical elements was calculated. With the use of AAS method, the amount of Fe, Mn, Pb, Zn, Cu, Ni, Cd, Cr and Co in the dust was determined. The additional air contamination levels were significant and varied from 6% for Co up to 82% for Cd. The additional doses of metals that were subject to examination were found to be present in the following amounts: Pb - 389 µg, Cd - 192 µg, Ni - 396 µg, Mn - 76 µg. Co - 5 µg, Cr - 17µg, Fe - 418 µg, Zn - 6428 µg, Cu - 443 µg. As proved by the examination, not only general particulate matter level but also the types of chemical elements contained within it have toxicological significance. In result, due to secondary dust emission to the ground air layer, each gram of emitted road dust results in the increased amount of certain chemical elements by respective doses. It is, therefore, worth to emphasize the detrimental effect of additional high levels of secondary emitted dust on the quality of environment of Szczyrk as a semi-recreational area.

10

Oznaczanie bromu w węglach energetycznych i w popiołach z ich spalania

Stempin M., Kwapuliński J.

Ekologia i Technika

|

2015

|

R. 23, nr 2

92--98

PL

Opracowano 2 nowe metody oznaczania bromu w węglu i w popiele węglowym z wykorzystaniem techniki spektrometrii fluorescencji rentgenowskiej z dyspersją długości fali WDXRF. W pracy podane są procedury przygotowania próbek węgla i popiołów do analizy rentgenowskiej oraz optymalne aparaturowe warunki pomiaru. Omówione zostały również metody korekty efektów matrycowych, które zastosowano na etapie tworzenia krzywych kalibracyjnych. Walidacja obu metod przeprowadzona w oparciu o materiały referencyjne wykazała ich dużą dokładność i powtarzalność uzyskiwanych wyników. Oszacowane na podstawie wykonanych pomiarów walidacyjnych niepewności bezwzględne oznaczania bromu bezpośrednio w węglu i w popiele węglowym wynoszą odpowiednio 0.65 µg/g i 0.23 µg/g, co w przeliczeniu na niepewności względne wyrażone w procentach daje wartości 6.2% i 6.8%. Potwierdzona duża dokładność opracowanych metod, jak również łatwość przygotowania próbek do badań i krótki czas analizy, uzasadniają wykorzystanie ich w programach monitoringowych emisji bromu do atmosfery podczas spalania węgli energetycznych.

EN

Two new methods for the determination of bromine in coal and coal ash using wavelength dispersive X-ray fluorescence spectrometry technique WDXRF have been elaborated. Sample preparation procedures of coal and ash for X-ray analysis and optimal instrument measurement conditions are presented in the paper. Matrix effects correction methods used at the stage of creating calibration curves are also discussed. Validation of both methods carried out on the basis of the reference materials has shown their high accuracy and reproducibility of the obtained results. Estimated on the basis of yalidation measurements absolute uncertainties for the determination of bromine in coal and coal ash are 0.65 µg/g and 0.23 µg/g respectively. Calculated relative uncertainties expressed as a percentage have the values 6.8% and 6.2% respectively. Confirmed high accuracy of the elaborated methods, as well as the ease of test sample preparation and short analysis time, justify their use in monitoring programmes of emissions of bromine to the atmosphere during the combustion of energy coal.

11

Kumulacja Pb, Cd, Ni, Cr i Zn w roślinach leczniczych rosnących na terenach semirekreacyjnych

Kwapuliński J., Kowol J., Librowska G., Będkowska K., Brewczyński P., Kwiecień K., Oleśków U., Swoboda M.

Ekologia i Technika

|

2015

|

R. 23, nr 5

238--243

PL

Istotnym aspektem w ziołolecznictwie jest stopień kumulacji metali, tj. Pb, Cd, Ni, Cr, Zn w roślinach leczniczych. Dystrybucja pierwiastków w roślinie warunkowana jest zjawiskiem dyskryminacji i tolerancji na określony metal, które zależy od gatunku rośliny oraz mechanizmów warunkujących jego przebieg. Ponadto zjawisko dystrybucji metali jest zróżnicowane w odniesieniu do wybranych narządów lub tkanek, stąd istotne jaka jest jakość surowca roślinnego wykorzystywanego do produkcji preparatów leczniczych. Do oceny zawartości metali obecnych w roślinach ważna jest nie tylko informacja o ich zawartości w poszczególnych częściach rośliny lecz także, która biodostępna forma obecna w glebie preferowana jest przez roślinę w procesie kumulacji. Celem badań była ocena skuteczności procesu kumulacji w roślinach leczniczych obu form biodostępnych pierwiastków (forma wymienna l adsorbowalna). Badaniom poddano gatunki roślin, które reprezentowały podobne siedliska terenu semlrekreacyjnego. Metodą Rudd'a ekstrahowano wybrane biodostępne formy Pb, Cd, Ni, Zn, Cu, Cr. Zawartość metali w ekstraktach gleby oraz w częściach morfologicznych roślin oznaczono metodą atomowej spektrofotometrii absorpcyjnej. Udział form biodostępnych metali oceniono za pomocą współczynników podziału K1 i K2.

EN

An important aspect of phytotherapy is the rate of metals accumulation, i.e.: Pb, Cd, Ni, Cr, Zn in medicinal plants. The elements distribution in plants is conditioned phenomenom of discrimination and tolerance on the specifled metal, which depends on the plants species and mechanisms influencing its course. Besides phenomenom of distribution of metals is varied anatomically so it is important which plant material is used to production of medicinal preparation. To evaluate the contents of metals in plants it is important the Information about their content in indiyidual parts of plants and which bioavailable form in soil is preffered by the plant. The purpose of research was the evaluation of the accumulation each bioavailable metals forms (exchangeable and adsorbed) in medicinal plants. The plants species have been tested which were presented at simillar habitat rural areas. Rudd's method was determined Pb, Cd, Zn, Cu, Cr. The content of metals in extracts of soil and in morphological parts of plants were determined method of atomie absorption spectrophotometry. The participation of metals bioavailable form was rated by factors of divisions K1 and K2.

12

Zmiana zawartości wybranych metali w wodach powierzchniowych i w sąsiedztwie składowiska popiołów elektrownianych

Kwapuliński J., Rochel R., Bebek M., Mitko K., Trzcionka A., Swoboda M., Fulczyk T., Stykowska E., Musielińska R., Szady B.

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2014

|

Nr 9

360--363

PL

Gwałtowny rozwój przemysłu energetycznego i wydobywczego skutkuje powstawaniem nowych składowisk odpadów ze spalania węgla kamiennego, które są bardzo uciążliwe dla środowiska. Ustalono, że składowisko odpadów niekorzystnie wpływają na skład jakościowy i ilościowy poszczególnych „geochemicznych krajobrazów” i są przyczyną ich degradacji. W odległości 100 i 2500 m zawartości molibdenu w pyle (ng/g) wynosiły odpowiednio wokół składowiska odpadów elektrownianych w Knurowie 3566 i 509, składowiska Szczygłowice 230 i 80, w Halembie 140 i 20.

EN

Rapid development of the energetic and extractive industry results in creating of the new dumping yards from the burned hard coal that are very destructive for the natural environment. The dumping yards influence unprofitably on the qualitative and quantitative composition of the particular “geochemical landscapes” and are the reasons of the degradation of the environment. In the 100 and 250 m away the molybdenum contents in the ash (ng/G) were equaled accordingly around the dumping yards from power stations in: Knurów 3566 and 309 Szczyglowice 230 and 80 Halemba 140 and 20.

13

Intoksykacja Pb wybranych roślin z zasięgu oddziaływania Huty Częstochowa

Musielińska R., Kwapuliński J., Kowol J.

Ekologia i Technika

|

2014

|

R. 22, nr 4

193--199

PL

Zanieczyszczenie gleby, zwłaszcza związkami metali ciężkich, może w istotny sposób wpływać na wzrost zanieczyszczenia roślin. O stopniu zagrożenia występowaniem różnych pierwiastków w glebie decyduje rodzaj emisji przemysłowej. Gleby z terenów uprzemysłowionych, zwłaszcza w otoczeniu hut, zostają w różnym stopniu zanieczyszczone związkami metali ciężkich, w tym również związkami ołowiu. Przedmiotem badań nad kumulacją Pb były części morfologiczne: korzeń, segmenty łodygi o długości 10 cm, liść, kwiat 60 gatunków roślin leczniczych oraz gleba z warstwy przykorzennej glebę. Formy bezpośrednio biodostępne (forma wymienna i adsorbowana) i pośrednio biodostępne Pb (forma węglanów i połączeń organicznych) ustalono zgodnie z metodą Rudd'a. Zawartość ołowiu w glebie i w roślinach oznaczono za pomocą spektrofotometru Pye Unicam SP9 z dokładnością 0,01 µg/g. W ocenie zdolności kumulacji ważny jest poziom zawartości różnych pierwiastków potencjalnie uczestniczących w konkurencji o receptor jakim jest korzeń rośliny. Przeciętne zawartości metali w formie wymiennej i adsorbowanej w glebie wynosiły kolejno (µg/g): Zn 2,47 i 54,43; Cr8,53 i 3,27; Cd 0,17 i 0,27; Mn 1,77 i 8,35; Cu 22,90 i 8,61; Pb 1,79 i 5,32; Ni 0,65 i 0,57; Fe 5,10 i 15,18. W formie węglanów i połączeń organicznych Pb występował w ilości 7,30 µg/g oraz 4,76 µg/g. Zawartości Pb odpowiadające 10 percentylowi mogą być wykorzystane w innych badaniach jako układ odniesienia. Duże wartości odpowiadające 10 percentylowi wykazały szczególnie (w µg/g) w korzeniach: mak polny (Papcwer rhoeas) - 9,50 i dziewanna pospolita (Verbascum nigrun) - 6,32; w liściach: starzec wiosenny (Senecio vernalis) - 4,05, dziewanna wielkokwiatowa (Verbascum densiflorum) - 3,84, babka zwyczajna (Plantago major) - 3,68. Rośliny lecznicze mogą stanowić, dzięki posia¬danym dużym wybiórczym zdolnościom kumulowania, dodatkowe źródło obecności ołowiu w organizmie ludzi w zależności od procedury leczniczej.

EN

Soil contamination, especially heavy metal compounds, can significantly affect the increase in pollution of the plant. Of hazard occurrence of various elements in the soil determines the type of industrial emissions. The soil of the industrialized nations, especially in the steel mills, are in varying degrees of polluted compounds of heavy metals, including lead compounds. The subject of the research on the accumulation of Pb were morphological parts: the root, stem segments with a length of 10 cm, the leaf, the flower of 60 species of medicinal plants and the soil from a by-root layer. Directly bioavailable forms (exchangeable and adsorbed form) as well as indirectly bioavailable ones of Pb (a form of carbonates and organic compounds) was established in according to Rudd's method. The lead content in the soil and in plants was determined with the use of Pye Unicam SP9 spectrophotometer to an accuracy of 0.01 µg/g. In assessing the ability of accumulation the important thing is the level of various elements potentially involved in the competition for the receptor, which is the root of the plant. The average metal con-tents in the exchangeable and adsorbed form in the soil were respectively (µg/g) Zn 2.47 and 54.43; CR8.53 and 3.27; Cd of 0.17 and 0.27; Mn of 1.77 and 8.35 ; Cu 22.90 and 8.61; Pb 1.79 and 5.32 ; Ni 0.65 and 0.57 ; Fe 5.10 and 15.18. In the form of carbonates and organic compounds Pb occurred in the amount of 7.30 µg/g and 4.76 µg/g. The contents of Pb corresponding to the 10 percentile can be used in other studies as a reference. Large values corresponding to the 10 percentile were particularly noted (in µg/g) in the root of Papaver rhoeas - 9.50 and Verbascum nigrum - 6.32; in the leaves of: Senecio vernalis - 4.05 , Yerbascum densiflorum - 3.84, Plantago major - 3.68. Medicinal plants can be, due to their high selective ability of accumulation, an additional source of lead in the human body, depending on the treatment procedure.

14

Dyskryminacja ołowiu w roślinach przez wapń i magnez

Musielińska R., Kowol J., Kwapuliński J., Rochel R., Oleś U.

Ekologia i Technika

|

2014

|

R. 22, nr 3

106--110

PL

Analizując występowanie ołowiu, wapnia i magnezu w grupie wybranych gatunków roślin nie można pominąć kwestii potencjalnych interakcji w roślinie między tymi pierwiastkami. Efektem przebiegu procesu ich kumulacji w poszczególnych częściach morfologicznych roślin może być dyskryminacja jednych kosztem obecności pozostałych. Ponieważ reakcje antagonistyczne dla układów Pb-Ca oraz Pb-Mg szeroko omawiane są w literaturze tematu, dlatego podjęto próbę analizy zmian ilorazu Pb/Ca i Pb/Mg w częściach morfologicznych 60 badanych gatunków roślin w odniesieniu do zmieniających się ilości Ca oraz Mg w glebie. Przeprowadzone badania potwierdziły dyskryminację ołowiu w roślinach, którego poziom pozostaje charakterystyczny dla danego gatunku, jako rezultat obecności Ca i Mg w glebie. Zawartość ołowiu w roślinach oznaczono za pomocą spektrofotometru Pye Unicam SP9 z dokładnością 0,01 µg/g. Dyskryminacja ołowiu w korzeniach wybranych gatunków roślin tytułem dużych zawartości wapnia w glebie ma miejsce w zakresie 6-8 tys. µg/g. Przy zawartości wapnia w granicach 6-8 tys. µg/g w glebie jony ołowiu dyskryminowane są w łodygach, a w zakresie stężeń wapnia od 10-24 tyś. µg/g jony ołowiu dyskryminowane są w kwiatach badanych gatunków roślin. Własności dyskryminacyjne jonów ołowiu występują przy zawartości magnezu w glebie 2-3,5 tys. µg/g; z kolei dyskryminacja jonów ołowiu w łodygach wybranych gatunków roślin występowała przy zawartości magnezu rzędu 2-4 tys. µg/g w glebie. Dyskryminacje jonów ołowiu ze względu na obecność magnezu 5-8 tys. µg/g dotyczyły kwiatów wszystkich badanych roślin, natomiast antagonistyczne reakcje Pb-Mg w liściach wybranych roślin, występowały przy poziomie magnezu w glebie 4-8 tys. µg/g. Szczegółowe wyniki analiz dla poszczególnych 60 gatunków roślin potwierdzają obecność procesów dyskryminacji ołowiu w odniesieniu do dużych zawartości Ca, Mg w glebie.

EN

Analyzing the presence of lead, calcium and magnesium in a group of selected plant species one cannot disregard the issue of potential interactions in the plant between these elements. The process of accumulation of these elements in different morphological parts of the plants may result in the discrimination of some of them at the expense of the presence of the others. As the antagonist reactions for Pb and Pb-Ca-Mg are widely discussed in the literature, therefore, there has been taken an attempt to analyze the changes in ratio of Pb/Pb and Ca/Mg in morphological parts of 60 tested plant species in relation to varying amounts of Ca and Mg in the soil. The study confirmed the discrimination of lead in plants, the level of which is characteristic for a given species, as a result of the presence of Ca and Mg in the soil. The lead content in plants was determined with the use of Pye Unicam SP9 spectrophotometer to an accuracy of 0.01 µg/g. Discrimination of lead in roots of some plant species by way of high levels of calcium in the soil takes place in the range of 6-8 thousand µg/g. When the calcium content is in the range of 6-8 thousand µg/g in the soil lead ions are discriminated against in stems, and when the calcium concentration is in the range of 10-24 thousand µg/g lead ions are discriminated against in flowers of the tested plant species. Discriminatory properties of lead ions occur when the magnesium content in the soil is 2-3.5 thousand µg/g; in turn, discrimination of lead ions in stems of the selected plant species occurred when the magnesium content was 2-4 thousand µg/g in the soil. Discriminations of lead ions due to the presence of magnesium of 5-8 thousand µg/g referred to flowers of all the tested plants, while antagonistic reactions of Pb -Mg in leaves of some plants, occurred at the level of magnesium in the soil of 4-8 thousand µg/g. Detailed results of the analysis for each of the 60 species of plants confirm the presence of lead discrimination processes with regard to large quantities of Ca Mg in the soil.

15

Wykorzystanie współczynnika wzbogacenia, współczynnika kumulacji oraz równania podziału do oceny intoksykacji Pb lub Cu migdałka gardłowego

Nogaj E., Kwapuliński J., Bebek M., Mitko K., Suflita M., Brewczyński P., Babula M., Kowol J.

Journal of Ecology and Health

|

2012

|

R. 16, nr 2

70-75

PL

W pracy przedstawiono rezultaty obliczeń współczynników wzbogacenia i kumulacji, które wykorzystano do oceny zróżnicowania stopnia intoksykacji migdałka gardłowego Pb lub Cu dzieci zamieszkujących na terenie województwa śląskiego. Współczynniki równania podziału wskazują na większe znaczenie obecności tych pierwiastków w pyle zawieszonym w powietrzu w porównaniu do wtórnej emisji cząstek glebowych. Migdałek gardłowy jest dobrym bioindykatorem Pb i Cu. Pb i Cu oznaczono metodą ICP za pomocą aparatu Solar 2000 z dokładnością do 0,01ug/g.

EN

This work presents the results of enrichment and accumulation factor calculations which were used to estimate the level of Pb and Cu intoxication of pharyngeal tonsils of children living in the Silesian Region. The parameters of the equation of division indicate a higher significance of the presence of these elements in dust suspended in the air in comparison to secondary emission of soil particles. Pharyngeal tonsils are a good bio-indicator of Pb or Cu. Using the ICP method with the help of the Solar 2000 apparatus, the estimated accuracy of Pb and Cu were 0.01ug/g.

16

Znaczenie różnej wtórnej emisji pyłów w miastach dla kumulacji Ni w migdałkach gardłowych dzieci

Kwapuliński J., Suflita M., Królak E., Bebek M., Babula M., Mitko K., Nogaj E., Musielińska R.

Ekologia i Technika

|

2012

|

R. 20, nr 2

107-114

PL

W pracy opisano wpływ zjawiska wtórnej emisji pyłu na terenie różnych miast województwa śląskiego na stopień kumulacji tego pierwiastka w migdałkach gardłowych. Udział wtórnej emisji pyłu opisano za pomocą następujących parametrów: - współczynnik wtórnej emisji K - współczynnik wzbogacenia X - dodatkowa masa danego metalu w ogólnym zanieczyszczeniu powietrza M - współczynnik kontaminacji E. Kontaminacja migdałków gardłowych była większa u dzieci mieszkających w miastach, w których współczynniki wtórnej emisji były większe.

EN

In this article the influence phenoma secondary emission of dust for the different of towns of voivod-ship Silesia on the degree of the cumulating this element in tonsils were described. The part of the secondary emission was by using the following parameters were characterized: - coefficient of secondary emission - K - enrichment factor concerning phenoma of secondary emission - additional mass of Ni in the total air pollution - coeffcient of contamination of near layer air. The contamination of tonsils pharyngeals were greater for children living in the towns in which the coefficient secondary emission of Ni were higher.

17

Charakterystyka ekotoksykologiczna środowiska przyrodniczego w zasięgu oddziaływania punktowego źródła emisji niklu

Rochel R., Kwapuliński J., Kowol J., Zielonka M., Librowska G., Suchecka D., Jabłecka D.

Journal of Ecology and Health

|

2011

|

R. 15, nr 1

13-18

PL

Celem badań była analiza przydatności wybranych gatunków roślin dla ocen ekotoksykologicznych, dotyczących środowiska przyrodniczego pozostającego pod wpływem lokalnej emisji hutniczej. Zawartość niklu w poszczególnych częściach morfologicznych roślin oraz w poszczególnych specjacyjnych formach występowania niklu w glebie oznaczono metodą płomieniową AAS z dokładnością do 0,01 ?g/g. Charakterystyka ekotoksykologiczna pozwala ocenić stopień intoksykacji w układzie gleba-roślina na przykładzie pokrzywy i nawłoci.

EN

The aim of study was to analyze the suitability of selected plant species for the verification of the estimation ecotoxicological assessments, regarding the natural environment under the influence of local smelting emissions. Nickel was determined using flame method AAS in individual morphological parts of plants with occuracy 0,01g/g and in speciation individual forms of occurrence of nickel in soil. Ecotoxicological characteristic can be estimated the degree of intoxication in the system soil - plants, for example stinging nettle and goldenrod.

18

Bioindykacja kadmu u dzieci narażonych na wpływ biernego palenia papierosów, za pomocą migdałków gardłowych, w zależności od wieku, płci i miejsca zamieszkania

Nogaj E., Kwapuliński J., Suflita M., Babula M., Szilman P., Szilman-Sprycha M., Bebek M., Mitko K., Bażowska M., Krawczyk Ł., Musielińska R.

Journal of Ecology and Health

|

2011

|

R. 15, nr 3

142-149

PL

Przedmiotem badań były migdałki gardłowe, które ze względu na swoje położenie anatomiczne, stanowią pierwszą tkankę, mającą styczność z zawartymi we wdychanym powietrzu substancjami. Migdałki gardłowe pochodziły od dzieci zamieszkujących województwo śląskie, zostały podzielone ze względu na wiek, płeć, narażenie na bierne palenie oraz miejsce zamieszkania. Zawartość kadmu w migdałkach gardłowych oznaczono metodą z indukcyjnie sprzężoną plazmą (ICP-AES) za pomocą aparatu Solar 2000. Przeciętna zawartość kadmu w poszczególnych przedziałach wiekowych była największa u dzieci najmłodszych w wieku od 0 do 4 lat. Średnia geometryczna zawartość kadmu w migdałkach gardłowych dziewczynek - 0,48 ug/g była nieznacznie wyższa w porównaniu do chłopców - 0,40 ug/g. Podobnie sytuacja przedstawia się u dziewczynek (0,09 ug/g) i chłopców (0,07 ug/g) narażonych na bierne palenie, gdzie średnie geometryczne stężenie kadmu było wyższe w porównaniu do dzieci nienarażonych. W pracy analizowano także tendencje zmian zawartości kadmu w migdałkach gardłowych chłopców i dziewczynek zamieszkałych w różnych rejonach województwa śląskiego. Można dostrzec, że dzieci zamieszkujące obszary pozostające pod bezpośrednim wpływem emisji pyłów elektrownianych, posiadały większe ilości kadmu w migdałkach gardłowych w porównaniu do dzieci z terenów rekreacyjnych. Wyniki badań potwierdziły, że płeć, wiek, narażenie na bierne palenie i miejsce zamieszkania odgrywają istotną rolę w kumulacji kadmu w migdałkach gardłowych dzieci.

EN

Subject of this research was pharyngeal tonsils which his anatomic location it is an interesing tissue. They are first tissue which has contact content in air inhalation substances in selective way. Pharyngeal tonsils came from children who lived in the Silesia province, samples of tonsils were divided with regard to children's age, sex, exposure to tobacco smoke and the place of residence. Contains cadmium in pharyngeal tonsils was marked by the method of Inductively Coupled Plasma (ICP-AES) which helped apparatus Solar 2000. The environmental level of cadmium in partitions aged was the maximum in children's age from 0-4 . Geometrical mean of contents of cadmium in pharyngeal tonsils on girls - 0,48 ug/g was high in comparison to boys - 0,40 ug/g. This sytuation was present in girls (0,09 ug/g) and boys (0,07 ug/g) exposed to tobacco smoke, where averaged concentration of cadmium has been high compared to children's unexposed. In the present study we analyzed the influence of living in the Silesian Region with concentration of cadmium in analyzed samples. Here was perceive clearly, that for the children living in areas near power-station the larger concentration of cadmium was observed in pharyngeal tonsils in comparison to children living in recreational region. The results have verified that sex, living place and exposure to tobacco smoke matter in accumulation cadmium in pharyngeal tonsils from to children.

19

Analiza przydatności współczynnika wzbogacenia i kumulacji Ni i Ba w migdałkach gardłowych dzieci dla potrzeb oceny zróżnicowania stanu zanieczyszczenia

Nogaj E., Kwapuliński J., Suflita M., Babula M., Bebek M., Mitko K.

Ekologia i Technika

|

2011

|

R. 19, nr 4

225-230

PL

W pracy zamieszczono wyniki zawartości Ni i Ba w migdałkach gardłowych dzieci w poszczególnych miejscowościach województwa śląskiego. Potwierdzono duże właściwości kumulacyjne tkanki migdałka gardłowego w odniesieniu do Ni i Ba na podstawie wyznaczonych współczynników wzbogacenia i kumulacji. Migdałki gardłowe można wykorzystać do bioindykacji tych pierwiastków obecnych w pyle zawieszonym w powietrzu i powierzchniowej warstwie gleby.

EN

In this work results Ni and Ba contents in pharyngeals tonsils of children livng in voivodschip Silesia. Contributed high bio availability to accumulation of Ni and Ba was found on the basis enrichment factor and coefficient accumulation. The pharyngeals tonsils can be used as biomarker investigated elements in atmosphere aerosols and surface, layer of soil.

20

Mechanizm pobierania metali ciężkich przez rośliny z gleby

Kwapuliński J., Rochel R., Michalewska A., Dunat J.

Problemy Ekologii

|

2010

|

R. 14, nr 2

66-71

PL

W pracy omówiono mechanizmy intoksykacji i kumulacji pierwiastków z gleby przez roślinę. Dotychczas znane zjawisko pobierania rozpoznano dla Pb, Cd, Zn, As, Cu, Fe, Mn. Znajomość omówionych przemian biochemicznych pozwala zrozumieć możliwość potencjalnego znaczenia fizjologicznego lub chemotoksycznego danego pierwiastka dla roślin.

EN

The study presents the mechanisms of intoxication and accumulation of elements from soil in plants. Up-to-date the phenomenon has been investigated for Pb, Cd, Zn, As, Cu, Fe, Mn. The knowledge of the discussed biochemical processes allows for a better understanding of the potential physiological or chemotoxical impact of a given element on plants.