Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Zbiory fotograficzne Zakładu Architektury Polskiej jako uzupełniające źródło wiedzy na temat formy i wystroju wybranych budynków warszawskich utraconych po 1939 roku

Kilanowski Piotr

Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce

|

2020

|

nr 3

126--155

PL

Działania wojenne w latach 1939 –1945 zakończyły się dla Warszawy tragicznym bilansem obejmującym nie tylko dramatyczne straty ludzkie, ale również zniszczenie około 84% zabudowy. Zburzeniu lub poważnym uszkodzeniom uległa jednak nie tylko substancja budowlana miasta, ale również podstawowa ikonografia na jej temat – projekty architektoniczne spalone w 1944 roku wraz z archiwum miejskim. Wiązało się to ze stopniowym zanikiem świadomości na temat kształtu architektonicznego dawnej zabudowy wielu ulic i placów warszawskich. Rozpoznanie zniszczonych po 1939 roku obiektów co prawda w części umożliwiają bogate zbiory fotograficzne przechowywane w zbiorach instytucji, jak np.: Archiwum Państwowe w Warszawie, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Muzeum Powstania Warszawskiego czy Polska Agencja Prasowa. Wiele warszawskich ulic i placów nie doczekało się jednak ujęcia w ramach fotografii zgromadzonych we wspomnianych zasobach. Nadzieje na przybliżenie lub dokładniejsze rozpoznanie gabarytu, architektury i wystroju zabudowy wspomnianych ulic i placów stanowią mniej znane i często nie w pełni uporządkowane jeszcze zespoły, takie jak m.in. zbiory fotograficzne Zakładu Architektury Polskiej na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Mowa o kolekcji ponad 35000 fotografii, z których znaczna część obejmuje Warszawę i okolice. W ramach zbiorów zgromadzono materiały dokumentujące zarówno warszawskie obiekty najwyższej rangi, jak też budynki drugorzędne, szersze ujęcia ulic i placów, a także panoramy i fotografie z lotu ptaka. Część obiektów udokumentowano jedynie w zarysie, natomiast inne stosunkowo szczegółowo, uwzględniając detale fasad, wnętrza, a nawet stolarkę drzwiową i okienną. Omawiana kolekcja charakteryzuje się zróżnicowaniem zarówno pod względem tematyki, jak też autorów, wśród których odnajdziemy pracowników i współpracowników ZAP, ale również osoby zupełnie niezwiązane z tą instytucją, w tym uznanych warszawskich fotografów. Trzon zbiorów obejmuje fotografie pochodzące z lat 1918 –1939, jednakże zauważalną ich część stanowią również ujęcia wykonane krótko po zakończeniu drugiej wojny światowej oraz w kolejnych dekadach. Omawiane materiały pozwalają przybliżyć gabaryty, a w niektórych przypadkach również bardziej szczegółowe rozwiązania architektoniczne budynków w obrębie ulic i placów nie ujętych w innych, szerzej znanych i ogólnodostępnych zbiorach. Wspomniany aspekt czyni zbiory fotograficzne ZAP cennym źródłem uzupełniającej wiedzy na temat formy i wystroju wybranych budynków warszawskich utraconych po 1939 roku.

EN

Military action over the years 1939–1945 ended in a tragic balance for Warsaw. This balance embodied not only a dramatic loss in life, but also the destruction of approximately 84% of the city’s building tissue. It was not only the building tissue of the city that was demolished or significantly damaged. The primary iconography encompassing the city—the architectural designs—were burned in 1944 together with the municipal archives. This is linked with a gradual fading of awareness of the architectural form of Warsaw’s old buildings as well as of many streets and squares. It is certainly true that the identification of structures destroyed after 1939 was made possible, albeit only partially, thanks to large photographic collections preserved thanks to institutions such as the State Archives in Warsaw, the National Digital Archives, the Warsaw Rising Museum, and the Polish Press Agency. However, many Warsaw streets and squares were never captured on the photographs accumulated in those collections. Hope for an approximation or even a more precise assessment of the dimensions, architecture, and décor of the buildings on such streets and squares may be found in the less well known and often not yet fully ordered collections, such as the photographic collections of the Department of Polish Architecture (ZAP) of the Faculty of Architecture of the Warsaw University of Technology. The Department has a collection holding over 35,000 photographs, of which most encompass Warsaw and its vicinity. The materials accumulated in the collection document both the highest grade structures of Warsaw and second–rate buildings, wide–angle views of streets and squares as well as vistas and bird–eye–views. Some structures were documented only generally, but others in greater detail, including details of the façades, interiors, or window and door woodwork. The collection is characterized by its variety. This is true in terms of its subject matter as well as authors, who include the staff and associates of the ZAP as well as people in no way connected with the institution, including acclaimed Warsaw photographers. The core of the collection consists of photographs from the years 1918–1939. However, a noticeable quantity is made up of pictures taken soon after the conclusion of World War II and in successive decades. The discussed materials make it possible to roughly approximate the dimensions and in some cases even more detailed architectural solutions of buildings on streets and squares not covered by other, better–known and accessible collections. This aspect makes the photographic collections of the ZAP a valuable source supplementing knowledge on the form and décor of selected Warsaw buildings lost after 1939.

2

Krajobrazy średniowiecznej Europy

Mitkowska A.

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2018

|

T. 46

673--690

PL

Rozmaitość postaci krajobrazów średniowiecznych odzwierciedla sytuację polityczną i społeczną terytoriów europejskich w okresie V – XV wieku. Z dzisiejszego punktu widzenia, w obszarach europejskich mamy do czynienia z kilkoma charakterystycznymi typami obiektów pejzażowych, takimi jak 1. warownie (zamki) średniowieczne; 2. osady mieszkalne, w tym miasta, miasteczka, wsie; 3. opactwa i mniejsze klasztory; 4. kościoły w krajobrazach otwartych i centra pielgrzymkowe; 5. rejony upraw rolnych; 6. kompozycje ogrodowe; 7. specyficznie polskie relikty przeszłości takie jak gródki wczesno średniowieczne.

EN

The variety of forms of Medieval landscapes reflects the political and social situation of European territories in the period between the fifth and the fifteenth century. From a contemporary point of view, we are dealing with a number of distinct types of landscape objects in European areas, such as 1. Medieval fortresses (castles); 2. residential settlements, including cities, towns and villages; 3. abbeys and smaller monasteries; 4. churches in open landscapes and pilgrimage centres; 5. areas of agriculture; 6. garden compositions; 7. specifically Polish relics of the past such as early-Medieval gords.

3

Ornamentyka wybranych kafli piecowych z Krakowa jako przyczynek do badań nad kulturą i społeczeństwem XV i XVI-wiecznego miasta

Mazur D., Mazur D.

Szkło i Ceramika

|

2015

|

R. 66, nr 2

10--14

PL

W artykule przedstawione zostały wybrane motywy dekoracyjne występujące na wczesnonowożytnych kaflach piecowych z terenu Krakowa. Opisane zostały poszczególne przedstawienia i zestawione z analogicznymi dekoracjami na kaflach z innych stanowisk z Krakowa, Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz Królestwa Czeskiego i Węgierskiego. Analiza ikonograficzna wskazała na powszechność i popularność omawianych motywów na określonych obszarach, jak również pozwoliła na określenie pewnych trendów panujących w zdobnictwie pieców w ówczesnym czasie w Europie Środkowo-Wschodniej. Wyniki pozwoliły wskazać na Kraków, a zwłaszcza dwór królewski, jako na centrum czerpiące z południowych i zachodnich wzorców dekoracyjnych oraz samokształtujące je na innych terenach Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Elementy strojów renesansowych umożliwiły poszerzenie wiedzy o modzie i sposobie ubierania się w omawianym okresie.

EN

This article demonstrates selected decorative motifs found on early modern stove tiles from the area of Krakow. In the present paper the different presentation were described and summarized with similar decorations on the tiles with other posts from Krakow, the Polish Kingdom, the Grand Duchy of Lithuania and the Kingdom of Bohemia and Hungary. Iconographic analysis of the relief decoration of tiles indicated the prevalence and popularity of these motifs in certain areas, as well as helped to establish certain trends in the decoration furnaces at that time in Central and Eastern Europe. The results shows that Krakow and especially the royal court was a center drawing on the southern and western decorative patterns and shaped them into areas of the Polish Kingdom and the Grand Duchy of Lithuania. Renaissance costumes elements allowed increased knowledge about fashion and way of dressing in the same period.

4

Łazienki Królewskie w twórczości Zygmunta Vogla

Szendi A.

Architectus

|

2014

|

Nr 3(39)

23--40

PL

Jednym z najsławniejszych rodzimych przykładów ogrodowego stylu krajobrazowego stały się Łazienki Królewskie, ukochana rezydencja Stanisława Augusta Poniatowskiego. Wielokrotnie przedstawiana przez różnych twórców doczekała się bogatego zbioru ikonografi cznego prezentującego jej losy i rozwój. Pod względem liczby prac poświęconych temu ogrodowi znacząco wyróżnia się Zygmunt Vogel. W ten szczególny sposób przyczynił się on do poszerzenia dzisiejszego stanu wiedzy o wyglądzie Łazienek z początkowego okresu ich istnienia. Materiału porównawczego niezbędnego do oceny rzeczywistej wartości jego obrazów pod względem wiarygodności przedstawienia dostarczają dzieła innych artystów, m.in. Jana Piotra Norblina, Marcina Zaleskiego, Franciszka Smuglewicza. Żaden jednak z nich w swej aktywności zawodowej nie poświęcił tyle miejsca wspomnianej tematyce, ile Vogel. Stał się on autorem wielu niezwykle malowniczych widoków Łazienek, prezentując różne ujęcia zarówno głównych elementów ich kompozycji, jak i mniej popularnych zakątków ogrodu, które stanowić miały rodzaj przeznaczonej dla króla malarskiej dokumentacji o stanie założenia. Analiza porównawcza dzieł Vogla z pracami innych twórców potwierdziła tezę o jego rzetelności. Pozwoliła również dopatrzyć się w nim jedynego malarza, który pokazał, jak ta królewska rezydencja zmieniła się na przestrzeni 20 lat.

EN

The Royal Łazienki became one of the most famous examples of Polish landscape gardens, the beloved residence of Stanisław August Poniatowski. Repeatedly portrayed by various artists, it has a rich collection of iconographic material presenting its development. The important leader in the number of works devoted to this garden is Zygmunt Vogel. In this special way, he contributed to the extension of the present state of knowledge about the appearance of the Royal Łazienki from the time of their formation. Reference material needed to assess the real value of his paintings in terms of the credibility is provided in the works of other artists, including Norblin, Zaleski, Smuglewicz. However, none of them, in their professional activity, devoted as much space to this topic, as Vogel. He became the author of many highly artistic views of Łazienki, presenting various expressions of both the main elements of the composition, as well as less popular parts of the assumption. It was a kind of painting documentation prepared for the king showing him the garden’s transformations. Comparative analysis of Vogel’s works with the work of other authors confi rmed the thesis of his reliability. It also allowed us to see him as the only painter who showed how this royal residence changed over the 20 years.

5

Malarstwo pejzażowe jako narzędzie inspiracji dla sztuki ogrodowej XVIII i XIX w.

Szendi A.

Architectus

|

2013

|

Nr 2(34)

59--67

PL

Wiek XVIII objawił się w sztuce ogrodowej zamiłowaniem do układów swobodnych, kultem nieskrępowanej przyrody, powrotem do natury. Tendencje te wyrosły na fundamencie przemian estetyczno-fi lozofi cznych, fascynacji kulturą antyku i Dalekiego Wschodu oraz malarstwem pejzażowym, spełniającym idee mitu arkadyjskiego. Szczególnie ważnym aspektem opisywanego zjawiska była ewolucja roli krajobrazu w sztuce malarskiej, która podniosła go do rangi samodzielnego tematu i choć traktowała go w sposób wyidealizowany, to jednak dała możliwość zwrócenia uwagi na jego naturalne piękno. Sceny z widoków Lorraina, Poussina oraz Rosy stały się wzorcem w kształtowaniu ogrodów krajobrazowych. Powszechną praktyką stało się zapraszanie malarzy do współpracy przy zakładaniu kompozycji ogrodowych bądź inspirowanie się ich dziełami w celu uzyskania odpowiedniego efektu wizualnego w ogrodzie. Dzięki temu powstawały założenia krajobrazowe o charakterze malowniczym, w których można zaobserwować elementy zapożyczone z płócien malarzy.

EN

The 18th century was manifested in the art of gardening by passion for an irregular system, unfettered worship of nature, return to nature. These trends grew on a foundation of aesthetic and philosophical transformation, fascination with the antique and the Far East culture, and landscape painting, fullfi lling ideas of Arcadian myth. A particularly important aspect of this phenomenon was the evolution of the role of landscape in the art of painting, which raised it to the rank of an independent subject and although it was treated in an idealized way, it provided an opportunity to draw attention to its natural beauty. Scenes from views of Lorrain, Poussin and Rosa became a pattern in the development of landscaped gardens. It became common practice to invite artists to collaborate in the establishment of garden composition, or to be inspired by their works in order to obtain the appropriate visual effect. Thus formed picturesque landscaped gardens where you can see elements borrowed from the canvases of painters.

6

Historia miasta zapisana w jego murach - refleksje o autentycznych pozostałościach i przeszłości odczytanej z ikonografii

Kulig A.

Wiadomości Konserwatorskie

|

2011

|

Nr 29

126-134

PL

Obraz dawnego miasta utrwalony w rycinach nakłada się nieraz na kształt współczesnego miasta. W sztychach odnajdujemy budowle znane i w podobnej postaci, zatem dokumentują one nieprzerwane istnienie w nieskażonej postaci - najważniejszych obiektów architektury, dominant pejzażu miasta. Ryciny przywołują też obraz obiektów dawno nieistniejących, zapomnianych lub ocalałych tylko we fragmentach, jak w przypadku średniowiecznych założeń obronnych: murów, bram, baszt. Obwarowania miast ukazane na historycznych rycinach są ważnym obiektem badań dziejów, szczególnie gdy zostały wiernie odzwierciedlone, np. w sposób perspektywiczny z lotu ptaka czy kartograficzny wraz z ukształtowaniem terenu. Ikonografia wraz ze źródłami pisanymi i badaniami archeologicznymi pozwala odtworzyć ich kształt, usytuowanie, odnaleźć relikty. Twórcy panoram miast XVII- i XVIII-wiecznych ukazywali je często od strony najlepiej zachowanych partii murów, z systemem wież, średniowiecznych fos, które traciły już znaczenie strategiczne. Przedstawiali też miasta z nowoczesnym systemem fortyfikacji i bastionów, często w stanie oblężenia, toczącej się wojny. Eksponowanie fortyfikacji miało podkreślić potęgę i obronny charakter miasta. W średniowiecznych przedstawieniach warownych miast stosowano podstawowe trzy typy ujęć: widok perspektywiczny z lotu ptaka, widok ogólny z boku ukazujący sylwetę zwaną panoramą, widok perspektywiczny zabudowy wnętrza miasta przedstawiony planistycznie, a bryłowo jedynie monumentalne obiekty i obwarowania. Pierwowzory przedstawień uznanych za wybitne wpływały silnie na utwory wtórne, wierne kopie bądź wersje swobodne w interpretacji na pograniczu fantazji i prawdy. Wersje naśladowcze często nie aktualizowały faktycznych zmian w zabudowie. Obowiązujące maniery grafiki wedutowej, jak na przykład "wysmuklanie", podwyższanie ważniejszych budowli, potęgowanie skali założeń militarnych, wpływały na przekształcenia rzeczywistości. Warto pamiętać o tych konwencjach przedstawień przy odczytywaniu treści historycznych wizerunków.

EN

A picture of an old town preserved in drawings sometimes overlaps the shape of a modern city. In old sketches we find familiar buildings and in a similar form, which thus document uninterrupted existence in an unblemished form of the most important architectural structures, dominating the city landscape. Prints also recall the images of objects no longer existing, forgotten or preserved merely in fragments, as is frequently the case with medieval defensive fortifications: walls, gates or towers. Town fortifications shown in historic prints constitute an important object of historical research, particularly when they were accurately copied, e.g. in perspective from a bird's eye view or cartographically together with the lie of the land- Iconography together with written records and archaeological excavations allows for recreating their shape, locations or find relics. The creators of panoramas of the 17th- and 18th-century towns frequently presented them from the side of the best preserved sections of walls, with a system of towers and medieval moats which were already losing their strategic importance. They also presented towns with modern systems of fortifications and bastions, frequently during a siege or an ongoing war. Exhibiting fortifications was to emphasise the power and defensive character of the town. In representations of medieval fortified towns three basic types of perspectives were applied: a bird's eye view perspective, a general view from one side showing the silhouette called the panorama, or a perspective view of the building development within the town as a planning representation, with only monumental edifices and fortifications marked as blocks. Original representations regarded as outstanding strongly influenced secondary works, faithful copies or free interpretations bordering on the edge of fantasy and truth. Imitations frequently neglected to update the actual changes in building development. Obligatory trends in veduta graphics as e.g. "slimming", heightening more significant buildings or increasing the scale of military layouts had their impact on transforming reality. Those depiction conventions are worth remembering about when interpreting the content of historic images.

7

Relacje "fides", "ratio" i "ars" w zabytkowym kościele

Nadrowski H.

Zeszyty Naukowe Politechniki Białostockiej. Budownictwo

|

2006

|

Z. 30

289-306

PL

Wspólne uwarunkowania dotyczące zabytkowych obiektów: świeckich i kościelnych (tzw. Kryteria wymierne i niewymierne). Specyfika zabytku sakralnego: -teologiczne, hierarchiczne i akcjologiczne pryncypia; -konsekwencje rytu "dedicatio ecclesiae"; -służebność liturgiczna, adoracyjna i modlitewna; -sens dzieła poprzez program ikonograficzny oraz ideę "Biblia pauperum"; -ocena trzech najczęstszych postaw wobec zabytkowego kościoła (bezczynność: zabezpieczenia; zastępowanie); -przykłady adaptacji oraz integracji: krajobraz, architektura i wnętrze ("nova et vetera" oraz "genius loci"). Wobec dylematów lub konfliktów: -zawierzenie kompetencjom fachowców i współpraca z nimi; -użytkowanie jedynie zgodne z kerygmą, dogmatem; -nie stosuje się tu opcji: "zabytek na sprzedaż"; -rozgraniczenie: zabytkowy kościół parafialny (lub filialny); klasztorny czy rezy-dencjonalny (pałacowy); -uzgodnienie relacji między konserwatorem państwowym i kościelnym. Aktualna koncepcja zgodna z duchem postvaticanum i konkordatu: -szacunek zarówno dla sacrum, jak i dla stylu każdej epoki; -kościół to coś więcej i coś innego niż muzeum, galeria, czy filharmonia; -wymóg udostępniania zabytku kościelnego i zarazem jego strzeżenia; -proboszcz jest administratorem, nie zaś właścicielem powierzonego dziedzictwa; -postawa odpowiedzialności wobec Boga, historii, wierzących i przyszłych pokoleń.

EN

Common conditions concerning historical objects: secular and sacral (so-called measurable and immeasurable criteria). The specificity of a historic sacral building: - theological, hierarchic and axiological principles; - consequences of the rite of "dedicatio ecclesiae"; - ancillary character with regard to liturgy, adoration and prayer; - the significance of the object conveyed through an iconographic programme and the idea of "Biblia pauperum"; - assessment of three most common attitudes to a historic church (inactivity: protec-tive measures; replacement); - examples of adaptations and integration: landscape, architecture and the interior ("nova et vetera" and "genius loci"). In the face of dilemmas and conflicts: - confidence in the competence of specialits and cooperation with them; - usage only in accordance with kerygma and dogma; - the option "a historic building for sale" does not apply here; - distinguishing between: historical parish (or filial) church; monastic church and residential (palace) church; - agreement in relations between the state and church fine art conservator. Current conception in accordance with the spirit of postvaticanum and the concor-date: - respect both for the sacrum and the style of each period; - a church is something more and something different than a museum, gallery or concert hall; - the requirement to open the historical church to the public and to protect it at the same time; - the pastor is an administrator, not an owner of the heritage entrusted to him; - an attitude of responsibility to God, history, belivers, and future generations.