Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Narażenie górników na spaliny emitowane z silników Diesla mierzone jako węgiel elementarny

Szewczyńska Małgorzata, Dobrzyńska Elżbieta, Kowalska Joanna, Wasilewski Paweł

Przemysł Chemiczny

|

2025

|

T. 104, nr 1

86--90

PL

Przedstawiono wyniki oznaczania węgla elementarnego jako markera spalin z silników Diesla emitowanych do powietrza na stanowiskach pracy górników i maszynistów kolejek podwieszanych pracujących w wyrobiskach górniczych. Próbki powietrza pobierano z zastosowaniem próbników z impaktorem odcinającym cząstki respirabilne ≥ 1,0 μm. Do oznaczania stężeń węgla elementarnego w pobieranych próbkach zastosowano analizator termooptyczny z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.

EN

The content of elemental C as a marker of diesel engine exhaust emitted into the air at the workplaces of miners and overhead railway drivers working in 5 mine workings was detd. Air samples were collected using samplers screening respirable particles ≥ 1.0 μm. A thermooptical analyzer with a flame ionization detector was used to det. the concn. of elemental C in the collected samples.

2

Tritlenek diboru - frakcja wdychalna. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Daragó Adam, Stragierowicz Joanna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 2 (124)

107-125

PL

Tritlenek diboru (B2O3) jest bezwonną, lekko gorzką substancją, która w temperaturze otoczenia występuje w postaci bezbarwnych, półprzezroczystych grudek lub twardych białych kryształów. Tritlenek diboru reaguje powoli z wodą, w wyniku czego powstaje kwas borowy. Brak jest danych dotyczących toksyczności związku dla ludzi. W badaniach pracowników zakładów przetwórstwa boraksu narażonych na pyły zawierające tritlenek diboru przez okres 11 lat stwierdzono jedynie zwiększone podrażnienie nosa, oczu i gardła. Późniejsze badania z udziałem tej samej grupy pracowników nie wykazały żadnego negatywnego wpływu 7-letniego narażenia na funkcje płuc. Jedyne opisane w literaturze badanie długoterminowe (do 23 tygodni) narażenia szczurów i psów drogą inhalacyjną na wyższe stężenia tritlenku diboru również nie wykazało żadnych objawów toksyczności ogólnoustrojowej oraz żadnych zmian w ocenie histopatologicznej narządów i tkanek. Brak jest danych na temat skutków odległych wywoływanych przez tritlenek diboru, przy czym powstający w obecności wody kwas borowy nie indukował mutacji w testach in vitro i in vivo. Kwas borowy nie wykazywał potencjału rakotwórczego u myszy. Krytycznym działaniem kwasu borowego był wpływ na płodność i rozwój szczurów, skutku tego nie potwierdzono dla tritlenku diboru w badaniach na szczurach narażanych inhalacyjnie. Ze względu na niską toksyczność ostrą u zwierząt laboratoryjnych (mediany dawek śmiertelnych ˃3000 mg/kg mc.) oraz brak objawów toksyczności w eksperymentach podprzewlekłych proponuje się przyjęcie wartości NDS na poziomie 5 mg/m3 dla frakcji wdychalnej ze względu na potencjalne szkodliwe działanie boru na rozrodczość, co stanowi dwukrotne pomniejszenie wartości NDS dla pyłów niesklasyfikowanych. Ze względu na potencjalne działanie szkodliwe na rozrodczość proponuje się także zastosować oznakowanie symbolem „Repr. 1B”.

EN

Boron trioxide (B2O3) is an odorless, slightly bitter substance that occurs at ambient temperature in the form of colorless, translucent lumps or hard, white crystals. Boron trioxide reacts slowly with water to form boric acid. There is no data on the toxicity of compound in humans. In studies of employees of borax processing plants exposed to dust containing boron trioxide for 11 years, only increased irritation of the nose, eyes and throat was found. Later studies on the same group of employees did not show any negative effects of 7-year exposure on lung function. The only long-term study (up to 23 weeks) of inhalation exposure of rats and dogs to higher concentrations of boron trioxide, available in the literature, also did not show any signs of systemic toxicity or any changes in the histopathological assessment of organs and tissues. There is no data on the long-term effects caused by boron trioxide, while boric acid formed in the presence of water did not induce mutations in in vitro and in vivo tests. Boric acid did not show carcinogenic potential in mice. The critical effect of boric acid was its effect on fertility and development in rats, this effect was not confirmed for boron trioxide in studies on rats exposed by inhalation. Due to the low acute toxicity in laboratory animals (median lethal doses of >3000 mg/kg/bw) and the lack of toxicity symptoms in subchronic experiments, it is proposed to adopt the MAC value at the level of 5 mg/m3 for the inhalable fraction, which is a two-fold reduction of the MAC value for dusts not classified due to the potential harmful effect of boron on reproduction. Due to the potential harmful effect on reproduction, it is proposed to use the “Repr. 1B” symbol.

3

Oznaczanie platyny w powietrzu na stanowiskach pracy

Wasilewski Paweł, Woźnica Agnieszka

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 1 (123)

97-107

PL

Platyna jest bardzo odporna na działanie czynników chemicznych. Wykorzystuje się ją podczas produkcji: tygli, parownic, elektrod, naczyń platynowych, drutów, folii, katalizatorów i wielu innych. Platyna metaliczna nie jest sklasyfikowana jako substancja zagrażająca zdrowiu, ale jej pyły, które są uwalniane podczas obróbki minerałów i stopów, mogą powodować podrażnienia oczu i skóry. Obowiązująca wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) platyny w powietrzu na stanowiskach pracy wynosi 1 mg/m3. Celem badań było opracowanie metody oznaczania platyny do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS. Metoda polega na pobraniu platyny zawartej w powietrzu na filtr MCE, mineralizacji filtra w wodzie królewskiej w temperaturze ok. 150°C oraz oznaczeniu zawartości platyny w próbce z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS) z atomizacją w płomieniu. Metoda oznaczania platyny została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Platinum is highly resistant to chemical agents. Platinum is used in the manufacture of crucibles, vaporizers, electrodes, platinum vessels, wires, foils, catalysts and much more. Platinum metal is not classified as a health hazard, while its dusts which are released during processing of minerals and alloys, can cause eye and skin irritation. The maximum allowable concentration (MAC) of platinum in workplace air is 1 mg/m3 . The aim of this study was to develop a method for determining platinum for occupational exposure assessment in the range of 1/10-2 of the proposed MAC values. The method consists in collecting platinum on a MCE filter, mineralizing the filter in aqua regia at 150°C, and determining platinum content in the sample using atomic absorption spectrometry (AAS) with flame atomization. The method of determination of platinum has been presented as an analytical procedure, which is included in the appendix. The scope of the article includes occupational safety and health issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering

4

Oznaczanie metylohydrazyny w powietrzu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną

Bonczarowska Marzena, Mysur Wioletta, Ciemcioch Agata, Brzeźnicki Sławomir

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 2 (124)

141-156

PL

Metylohydrazyna (MH) w temperaturze pokojowej jest bezbarwną cieczą o charakterystycznym zapachu amoniaku. Stosuje się ją głównie jako składnik paliw rakietowych i paliw do silników odrzutowych. Jest również wykorzystywana w przemyśle chemicznym i farmaceutycznym jako silny reduktor, środek antykorozyjny i komponent do syntezy leków. MH jest podejrzewana o działanie mutagenne, genotoksyczne i rakotwórcze (nowotwory wątroby, płuc, nadnerczy). Narażenie na MH może powodować zmiany w obrębie błony śluzowej nosa i oczu oraz podrażnienia skóry. Celem pracy było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania metylohydrazyny w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiar stężenia tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Metoda polega na zatrzymaniu MH na filtrze z włókna szklanego impregnowanego roztworem kwasu siarkowego, ekstrakcji filtra za pomocą mieszaniny diwodorofosforanu sodu i wersenianu disodu z dodatkiem kwasu fosforowego, derywatyzacji wyekstrahowanego związku w reakcji z aldehydem benzoesowym i chromatograficznym oznaczeniu powstałej pochodnej techniką wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną (UV-VIS). Zaproponowany sposób pobierania próbek i ekstrakcji MH z filtrów umożliwia wysoki odzysk analitu. Średnia (dla trzech stężeń) wartość wydajności ekstrakcji wynosi 101,7%. Zależność wskazań detektora UV-VIS w funkcji stężeń MH ma charakter liniowy (r = 0,9989) w zakresie stężeń 0,36 ÷ 7,2 µg/ml. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482:2021-08 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania MH w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Methylhydrazine (MH) at room temperature is a colourless liquid with a characteristic ammonia odor. It is mainly used as an ingredient in rocket and jet fuels. It is also used in the chemical and pharmaceutical industries as a strong reducing agent, corrosion inhibitor and component for drug synthesis. MH is suspected to have mutagenic, genotoxic and carcinogenic effects on liver, lung, adrenal gland tumours. Exposure to MH can cause nasal and ocular mucosal lesions and skin irritation. The aim of this study was to prepare a suitably sensitive and selective method for determining methylhydrazine in workplace air, which will enable the concentration of this compound to be measured and then allow occupational exposure to be assessed. The method consists in the retention of MH on a glass fiber filter impregnated with sulphuric acid solution, extraction of the filter with a mixture of sodium dihydrogen phosphate and disodium edetate with the addition of phosphoric acid, derivatisation of the extracted compound in the reaction with benzoic aldehyde and chromatographic determination of the resulting derivative using the technique of high-performance liquid chromatography with spectrophotometric detection (UV-VIS). The proposed sampling and extraction of MH from the filters allows high analyte recovery. The average (for the three concentrations) extraction efficiency value is 101.7%. The dependence of UV-VIS detector readings as a function of MH concentration is linear (r=0.9989) in the concentration range from 0.36 µg/ml to 7.2 µg/ml. The method is precise, accurate and it meets the criteria of EN 482:2021-08 for procedures for determining chemical agents. The developed method for determining MH in workplace air has been written in the form of an analytical procedure, which is included in the Appendix. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

5

Kwas chlorowy(I) (kwas podchlorawy). Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Klimecka Agnieszka, Szczęsna Dorota, Jurewicz Joanna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 1 (123)

5-25

PL

Kwas chlorowy(I) (HOCl) jest bardzo słabym kwasem. Istnieje tylko w roztworze wodnym, powstaje w wyniku reakcji chloru z wodą. Kwasu chlorowego(I) nie można otrzymać w czystej postaci, najczęściej występuje w postaci roztworu aktywnego chloru, czyli jako mieszanina równowagowa Cl2, kwasu chlorowego(I) i chloranu(I) sodu. Skład tego roztworu zależy od pH i temperatury. W Polsce nie określono dotychczas wartości NDS dla kwasu chlorowego(I). Dokumentację opracowano w związku ze zgłoszeniem od Centrum Inżynierii Biomedycznej Wojskowej Akademii Technicznej (WAT). Wartość dopuszczalną dla kwasu chlorowego(I) proponuje się ustalić w odniesieniu do chloru. Zaproponowano przyjęcie wartości NDS dla kwasu chlorowego(I) analogiczną jak dla chloru i wyrażoną jako chlor. Zaproponowana wartość NDS dla kwasu chlorowego(I) to 0,7 mg/m3 jako chlor (0,24 ppm jako chlor). Ze względu na przyjęcie wartości NDS w odniesieniu do chloru, proponuje się przyjąć również wartość NDSCh dla kwasu chlorowego(I) równą 1,5 mg/m3 jako chlor (0,52 ppm jako chlor). Ponieważ kwas chlorowy(I) jest słabym kwasem (słabo dysocjuje w roztworze wodnym) i jest mało lotny, będzie mógł występować w powietrzu jedynie jako aerozol wodnego roztworu. Kwas chlorowy(I) jest słabym kwasem występującym w równowadze z innymi formami aktywnego chloru, a osiągnięcie wysokich stężeń w roztworze jest niemożliwe, dlatego nie jest uzasadnione oznakowanie związku jako substancja drażniąca/żrąca. Nie ma podstaw do wyznaczenia wartości DSB ani do oznakowania związku notacją „skóra”.

EN

Chloric(I) acid (hypochlorous acid) is a very weak acid. It exists only in aqueous solution, and is formed by the reaction of chlorine with water. Chloric(I) acid cannot be obtained in pure form, it occurs most often in the form of an active chlorine solution, i.e. as an equilibrium mixture of Cl2, chloric(I)acid and sodium chlorate(I). The composition of this solution depends on pH and temperature. In Poland, the MAC value for chloric(I) acid has not yet been determined. The documentation was developed in connection with the request of the Biomedical Engineering Center of the Military University of Technology (WAT). The limit value for chloric(I) acid is proposed to be established in relation to chlorine. It is proposed to adopt the MAC value for chloric(I) acid analogous to that for chlorine and expressed as chlorine. The proposed MAC value for chloric(I) acid is 0.7 mg/m3 as chlorine (0.24 ppm as chlorine). Due to the adoption of the MAC value in relation to chlorine, it is also proposed to adopt the STEL value for chloric(I) acid equal to 1.5 mg/m3 as chlorine (0.52 ppm as chlorine). Since chloric(I) acid is a weak acid (it dissociates poorly in aqueous solution) and is not very volatile, it will only be able to occur in the air as an aerosol of an aqueous solution. Chloric(I) acid is a weak acid that exists in equilibrium with other forms of active chlorine, and because it is impossible to achieve high concentrations in solution, it is not justified to label the compound as an irritant/corrosive. There is no basis for determining Biological Exposure Index (BEI) or labeling the compound with the “Skin” notation.

6

Diizocyjaniany w przeliczeniu na NCO. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Szymańska Jadwiga, Bruchajzer Elżbieta, Frydrych Barbara

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 3 (125)

5-75

PL

Diizocyjaniany to związki organiczne zawierające dwie grupy funkcyjne o wzorze NCO. Substancje te jako główne składniki poliuretanu mają różnorodne zastosowania. Uczulenie i astma należą do głównych niepożądanych objawów klinicznych związanych z narażeniem na izocyjaniany zarówno po ostrej, jak i długotrwałej ekspozycji. Obserwacje u ludzi nie pozwalają na ocenę różnic w sile działania pomiędzy różnymi diizocyjanianami. Na podstawie aktywności grupy NCO można założyć wspólny mechanizm działania dla wszystkich diizocyjanianów. Obecnie żaden diizocyjanian nie ma zharmonizowanej klasyfikacji jako mutagen. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono, aby diizocyjaniany wykazywały działanie embriotoksyczne i teratogenne oraz miały toksyczny wpływ na rozrodczość i rozwój potomstwa. Związki TDI, 2,4-TDI, 2,6-TDI (diizocyjanian toluenu) oraz 4,4′-MDI, 2,4′-MDI i 2,2′-MDI (diizocyjanian metylenodifenylu) zaliczono do grupy Carc. 2 (możliwy kancerogen dla ludzi) ze zwrotem H351: Podejrzewa się, że powoduje raka. W Polsce obowiązują wartości NDS dla kilku diizocyjanianów. Proponowana wartość normatywu higienicznego dotyczy grupy diizocyjanianów, ponieważ mają one wspólny mechanizm wywoływania reakcji nadwrażliwości. ECHA uważa, że właściwe jest ustalenie normatywu na podstawie stężenia grupy NCO. Proponuje się przyjąć stężenie 0,006 mg NCO/m3 za wartość NDS oraz stężenie 0,012 mg/m3 za wartość NDSCh dla diizocyjanianów mierzonych jako NCO, z notacją „A” - substancja o działaniu uczulającym na skórę i drogi oddechowe oraz „Skóra” - możliwy znaczny udział narażenia przez skórę w ogólnym obciążeniu ciała. Proponowany jest okres przejściowy do 31 grudnia 2028 r., w okresie przejściowym należy stosować dopuszczalną wartość narażenia zawodowego wynoszącą 10 mg NCO/m3 oraz wartość krótkoterminową narażenia wynoszącą 20 mg NCO/m3.

EN

Diisocyanates are organic compounds containing two functional groups with the formula NCO. These substances, as the main components of polyurethane, are used in various fields. Allergies and asthma are among the main adverse clinical symptoms associated with exposure to isocyanates, both after acute and long-term exposure. Observations in humans do not allow for the assessment of differences in potency between different diisocyanates. Based on the activity of the NCO group, a common mechanism of action can be assumed for all diisocyanates. Currently, no diisocyanate has a harmonized classification as a mutagen. Animal studies have not shown diisocyanates to exhibit embryonic or teratogenic effects, nor to have toxic effects on reproduction or development of offspring. The compounds TDI, 2,4-TDI, 2,6-TDI (toluene diisocyanate), and 4,4′-MDI, 2,4′-MDI, 2,2′-MDI (methylenediphenyl diisocyanate) are classified as Carc. 2 (possible human carcinogen) with the phrase H351 (suspected of causing cancer). In Poland, OEL values apply to several diisocyanates. The proposed hygiene limit value applies to the diisocyanate group because they share a common mechanism for inducing hypersensitivity reactions. ECHA believes that establishing a limit based on the NCO concentration is appropriate. It is proposed to use a concentration of 0.006 mg NCO/m3 as the OEL value and a concentration of 0.012 mg/m3 as the STEL value for diisocyanates measured as NCO, with the notation „A” - a substance with skin and respiratory sensitization effects, and „Skin” - a possible significant contribution of dermal exposure to the overall body burden. A transition period is proposed until December 31, 2028 - during this transition period, the occupational exposure limit value of 10 mg NCO/m3 and the short-term exposure limit value of 20 mg NCO/m3 should be applied.

7

Butan-1-ol. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Klimczak Michał, Kilanowicz Anna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 2 (124)

79-105

PL

Butan-1-ol jest bezbarwną cieczą o nieprzyjemnym zapachu, która jest wykorzystywana głównie do produkcji estrów i eterów butylowych, produkcji żywic mocznikowo-formaldehydowych i melamino-formaldehydowych oraz jako rozpuszczalnik. W Polsce narażenie na butan-1-ol występuje głównie w przemyśle tekstylnym i meblowym drogą inhalacyjną oraz przez skórę. Butan-1-ol podlega w organizmie przemianom metabolicznym do aldehydu, a następnie kwasu butylowego. Końcowym produktem jego przemian w organizmie jest dwutlenek węgla wydalany z powietrzem wydechowym. Butan-1-ol jest związkiem o niskiej toksyczności ostrej. U osób narażonych zawodowo wykazuje działanie drażniące na oczy i drogi oddechowe, w wysokich stężeniach może działać neurotoksycznie. Związek nie wykazuje działania mutagennego ani genotoksycznego. Nie znaleziono danych na temat działania rakotwórczego butan-1-olu. Dane eksperymentalne z badań toksyczności rozwojowej nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie działania fetotoksycznego butan-1-olu. Do wyznaczenia wartości NDS można podejść w trojaki sposób, tj. wykorzystując dane z kilkuletnich obserwacji u ludzi, doświadczeń toksyczności podprzewlekłej wykonanych na szczurach, jak i na podstawie wyznaczonej dla myszy wartości RD50. Z przeprowadzonych obliczeń uzyskano odpowiednio wartości: 77 mg/m3; 38,5 mg/m3 oraz 55,8 mg/m3. Ponieważ wartości te są na zbliżonym poziomie do obowiązującej obecnie wartości NDS proponuje się pozostawienie wartości NDS dla butan-1-olu na poziomie 50 mg/m3 (16 ppm). Ze względu na fakt, że butan-1-ol wykazuje właściwości drażniące u ludzi na oko i drogi oddechowe, zaproponowano wartość NDSCh na poziomie 100 mg/m3 (32 ppm) oraz adnotację „I” - substancja o działaniu drażniącym. Zaproponowano oznaczanie butan-1-olu w moczu jako markera monitoringu biologicznego. Proponuje się przyjąć wartość DSB dla butan-1-olu na poziomie 1,8 mg butan-1-olu/g kreatyniny w moczu pracowników pobranym po zakończeniu zmiany roboczej. Wchłanianie butan-1-olu przez skórę może być tak samo istotne, jak przy narażeniu drogą oddechową, stąd zaproponowano adnotację „skóra”. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Butan-1-ol is a colourless liquid with an unpleasant odour, used mainly in the production of butyl esters and ethers, urea/ formaldehyde and melamine/formaldehyde resins and as a solvent. In Poland, exposure to butan-1-ol occurs through respiratory system and skin, mainly in the textile and furniture industry. Butan-1-ol is metabolised in the body to butyralde hyde, then to butyric acid and eventually to carbon dioxide exhaled with air. Butan-1-ol has a relatively low acute toxicity. In occupational exposure causes eye and respiratory track irritation, but high concentrations may be neurotoxic. Butan-1-ol is not a mutagenic or genotoxic agent in experimental studies. There are no data on its carcinogenicity. Results of developmental toxicity studies do not clearly indicate a fetotoxic effect of butan-1-ol. The MAC value can be based on data from observations in humans, subchronic toxicity studies performed on rats or the RD50 values for mice. The calculations results in values of 77 mg/m3; 38.5 mg/m3 and 55.8 mg/m3, respectively. As these values are at a similar level to the current MAC, it is proposed to maintain existing MAC value of 50 mg/m3 (16 ppm). As butane-1-ol can cause eye and respiratory irritation in humans, a STEL value of 100 mg/m3 (32 ppm) and the annotation ‘I’ (irritant) is recommended. 1.8 mg butan-1-ol/g creatinine in urine collected after the end of the work shift was proposed as the BEI value. Dermal absorption of butan-1-ol may be as important as inhalation exposure, hence the annotation ‘skin’ was proposed. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

8

Azbest - włókna respirabilne. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Bujak-Pietrek Stella, Rogalska Aneta

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 2 (124)

5-77

EN

Asbestos is the generic name referring to a group of six naturally occurring fibrous silicate minerals, which have been widely used in commercial products. Airborne asbestos fibers are exceptionally durable and, when inhaled, can lead to a various lung and pleural diseases, including asbestosis, mesothelioma and lung cancer. Current occupational exposure limit (OEL) for asbestos fibers in Poland, is 0.1 fibers/cm3, and was established in 2003 as a binding value in European Union, based on the scientific and technical knowledge available at the time. In June 2021, the Committee for Risk Assessment (RAC) adopted a scientific opinion confirming that no safe level of asbestos exposure exists, meaning that any level of exposure may result in disease. According to RAC, the estimated additional lifetime cancer risk associated with exposure at a concentration of 0.01 fibers/cm3 is 12 cases per 100,000 workers exposed for 40 years (12 × 10--5, i.e., approximately 1 × 10-4). This value is generally considered an acceptable protective level in those EU Member States that have defined acceptable occupational risk levels for exposure to carcinogens, and it is also consistent with the position of the Polish Interdepartmental Commission for the Maximum Permissible Concentrations and Intensities of Factors Harmful to Health in the Work Environment. On November 22, 2023, Directive (EU) 2023/2668 of the European Parliament and the Council was published, amending Directive 2009/148/EC. Based on the presented risk assessment, the European Union proposed a binding occu pational exposure limit of 0.01 fibers/cm3 for asbestos fibers, which was subsequently introduced by Directive 2023/2668. In accordance with the above, it was proposed to adopt in Poland an occupational exposure limit (OEL) for asbestos fibers (from one or more types of asbestos) in workplace air at the level of 0.01 fibers/cm3

PL

Azbest to ogólna nazwa grupy sześciu naturalnie występujących włóknistych minerałów krzemianowych, które znalazły szerokie zastosowanie w produktach komercyjnych. Włókna azbestu unoszące się w powietrzu są wyjątkowo trwałe i w przypadku wdychania mogą prowadzić do szeregu chorób płuc i opłucnej, w tym m.in.: azbestozy, międzybłoniaka, raka płuca. Obowiązująca w Polsce wartość NDS, wynosząca 0,1 wł./cm3, została ustalona w 2003 r. jako wartość wiążąca w Unii Europejskiej na podstawie dostępnej wówczas wiedzy naukowej i technicznej. W czerwcu 2021 r. RAC przyjął opinię naukową, w której potwierdzono, że nie istnieje bezpieczny poziom narażenia na działanie azbestu, co oznacza, że każde narażenie może prowadzić do choroby. Według RAC dodatkowe ryzyko raka w ciągu całego życia przy poziomie narażenia wynoszącym 0,01 wł./cm3 wynosi 12 przypadków na 100 000 pracowników narażonych przez 40 lat (12 x 10-5, tj. około 1 x 10-4). Jest to ogólnie uważane za akceptowalną wartość ochronną w tych państwach członkowskich, które określiły poziomy ryzyka narażenia zawodowego na substancje rakotwórcze, a także zgodne z decyzją Międzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN. 22 listopada 2023 r. ukazała się dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2668 w sprawie zmiany dyrektywy 2009/148/WE. Na podstawie przedstawionego szacowania ryzyka UE zaproponowała wartość 0,01 wł./cm3 jako wartość wiążącą dla włókien azbestu i taka wartość została wprowadzona na mocy dyrektywy 2023/2668. Zgodnie z powyższym zaproponowano przyjąć w Polsce wartość NDS dla włókien azbestu (jednego lub więcej rodzajów azbestu) w powietrzu środowiska pracy na poziomie 0,01 wł./cm3.

9

1,4-Dioksan. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Daragó Adam, Klimczak Michał

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 3 (125)

75-119

PL

1,4-Dioksan jest łatwopalną cieczą stosowaną w przemyśle jako rozpuszczalnik farb, lakierów, tworzyw sztucznych i pochodnych celulozy. Narażenie na ten związek w Polsce jest niewielkie. Ostra toksyczność 1,4-dioksanu u ludzi i zwierząt doświadczalnych jest niska. W warunkach narażenia powtarzanego, zwłaszcza przewlekłego, w wysokich stężeniach lub dawkach 1,4-dioksan uszkadza wątrobę i nerki (toksyczne działanie układowe). Związek działa drażniąco na błony śluzowe. 1,4-Dioksan uznawany jest za związek niewykazujący działania mutagennego i genotoksycznego. U gryzoni działa kancerogennie, indukując głównie nowotwory błony śluzowej nosa, wątroby, nerek. Za podstawę ustalenia wartości NDS dla 1,4-dioksanu przyjęto badania Kasaiego i in. (2009). Za skutek krytyczny przyjęto działanie toksyczne na nerki (powiększenie jąder komórkowych w kanalikach nerkowych u 40% zwierząt). Skutki związane z wątrobą (martwica okołozrazikowa) pojawiały się już przy najniższym stężeniu, ale były statystycznie istotne dopiero w grupie narażonej na najwyższe stężenie 1,4-dioksanu. Ostatecznie wartość 180 mg/m3 została uznana za LOAEC dla wszystkich punktów końcowych dotyczących skutków ogólnoustrojowych. Wartość NDS równą 7,3 mg/m3 (2 ppm) obliczono przy zastosowaniu łącznego współczynnika niepewności UF równego 24. Zaproponowana wartość NDS dla 1,4-dioksanu powinna zabezpieczyć pracowników zarówno przed działaniem układowym związku, działaniem drażniącym jak i działaniem rakotwórczym. Biorąc pod uwagę działanie drażniące 1,4-dioksanu na błony śluzowe nosa, proponuje się także wartość NDSCh na poziomie 22 mg/m3 (6 ppm) w celu zabezpieczenia pracowników przed możliwością występowania stężeń pikowych. Proponuje się przyjąć DSB na poziomie 45 mg HEAA w moczu/g kreatyniny. Biorąc pod uwagę bardzo prawdopodobny wkład ekspozycji skórnej w całkowitą absorpcję 1,4-dioksanu, zaproponowano notację „skóra”, a ze względu na działanie rakotwórcze przypisanie notacji „Carc. 1B”.

EN

1,4-Dioxane is a flammable liquid used in industry as a solvent for paints, varnishes, plastics and cellulose derivatives. Exposure to this compound in Poland is low. The acute toxicity of 1,4-dioxane in humans and experimental animals is low. In conditions of repeated exposure, especially chronic, in high concentrations or doses, 1,4-dioxane has a systemic toxic effect, damaging the liver and kidneys. The compound is irritating to mucous membranes. 1,4-Dioxane is considered to be a compound that does not exhibit mutagenic and genotoxic effects. In rodents, it is carcinogenic, mainly inducing tumors of the nasal mucosa, liver, kidneys. The OEL value for 1,4-dioxane was based on the results of studies conducted by Kasai et al. (2009). The critical effect was considered to be toxic effects on the kidneys (enlargement of cell nuclei in renal tubules in 40% of animals). Effects related to the liver (perilobular necrosis) appeared even at the lowest concentration, but were statistically significant only in the group exposed to the highest concentration of 1,4-dioxane. Ultimately, the value of 180 mg/m3 was considered the LOAEC for all endpoints related to systemic effects. The OEL value of 7.3 mg/m3 (2 ppm) was calculated using the combined uncertainty factor UF of 24. The proposed OEL value for 1,4-dioxane should protect workers against both the systemic effects of the compound, irritant effects and carcinogenic effects. Considering the irritating effect of 1,4-dioxane on the nasal mucosa, the OELV value of 22 mg/m3 (6 ppm) is also proposed to protect workers from the possibility of peak concentrations. It is also proposed to adopt the BEI of 45 mg HEAA in urine/g creatinine. Considering the very likely contribution of dermal exposure to the total absorption of 1,4-dioxane, the notation „skin” has been proposed and, due to the carcinogenic effect, the notation Carc. 1B has been assigned.

10

1,2,3-Trichloropropan. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Kucharska Małgorzata

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 1 (123)

27-65

PL

1,2,3-Trichloropropan (TCP) to bezbarwna lub jasnożółta ciecz, słabo rozpuszczalna w wodzie, o słodkim, wyraźnym zapachu. Substancja wytwarzana jest głównie jako produkt uboczny lub pośredni przy produkcji innych związków chloroorganicznych i nie występuje naturalnie w środowisku. Obecnie TCP jest stosowany jako surowiec lub półprodukt w syntezie innych substancji chemicznych. W warunkach narażenia zawodowego kontakt z 1,2,3-trichloropropanem może nastąpić poprzez układ oddechowy i skórę. Dane dotyczące ostrej toksyczności TCP u ludzi po narażeniu drogą pokarmową i inhalacyjną wskazują na hepato- i neurotoksyczne działanie substancji. Substancja działa też drażniąco na oczy, górne drogi oddechowe i skórę. Badania na zwierzętach wskazały na zwiększenie liczby zachorowań na raka o różnym umiejscowieniu, a także upośledzenie płodności samic. 1,2,3-Trichloropropan prawie całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego i szybko jest rozprowadzany po całym organizmie. Związek jest metabolizowany w wątrobie i wydalany w postaci metabolitów głównie z moczem, częściowo z wydychanym powietrzem i w kale. Za skutek krytyczny działania 1,2,3-trichloropropanu przyjęto przerost dróg żółciowych, który można uznać za wczesny objaw rakotwórczości. Wyliczenia wartości NDS oparto na wynikach dwuletniego badania toksyczności przewlekłej i rakotwórczości prowadzonym na szczurach narażanych drogą pokarmową. Przyjęta wartość NDS na poziomie 0,16 mg/m3 powinna zabezpieczyć pracownika przed działaniem układowym, a jednocześnie ryzyko pojawienia się nowotworu jamy ustnej pozostaje na tolerowanym poziomie 1,3×10-3. Brak było podstaw do przyjęcia najwyższego dopuszczalnego stężenia chwilowego (NDSCh) i wartości dopuszczalnego stężenia w materiale biologicznym (DSB). Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1,2,3-Trichloropropane (TCP) is a colourless or light yellow liquid, slightly soluble in water, with a sweet, distinct odor. The substance is mainly produced as a by-product or intermediate in the production of other organochlorine compounds and does not occur naturally in the environment. Currently, TCP is used as a raw material or intermediate in the synthesis of other chemicals. Under occupational exposure conditions, contact with 1,2,3-trichloropropane may occur through the respiratory system and skin. Data on the acute toxicity of TCP in humans after oral and inhalation exposure indicate hepatoand neurotoxic effects of the substance. The substance is also irritating to the eyes, upper respiratory tract and skin. Animal studies have shown an increase in cancers of various locations, as well as impaired female fertility. 1,2,3-Trichloropropane is almost completely absorbed from the gastrointestinal tract and is quickly distributed throughout the body. The compound is metabolized in the liver and excreted as metabolites mainly in urine, partly in exhaled air and feces. The critical effect of 1,2,3-trichloropropane was considered to be hypertrophy of the bile ducts, which can be considered as an early sign of carcinogenicity. The calculations MAC value was based on a 2-year chronic toxicity and carcinogenicity study conducted on rats exposed via oral route. The adopted MAC-TWA value of 0.16 mg/m33 should protect the employee from systemic effects, while the risk of oral cancer remains at a tolerable level of 1.3×10-3. There was no basis for adopting the maximum permissible instantaneous concentration (MAC-STEL) or the Biological Exposure Index (BEI). This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

11

Zastosowanie chromatografii gazowej do oznaczania 1,4-dioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy

Kondej Dorota, Woźnica Agnieszka

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

111-125

PL

1,4-Dioksan to lotna ciecz o słabym zapachu, która dobrze rozpuszcza się w wodzie i większości rozpuszczalników organicznych. Jako łatwopalna ciecz stwarza zagrożenie pożarowe. 1,4-Dioksan jest niestabilny w podwyższonej temperaturze i ciśnieniu i może tworzyć mieszaniny wybuchowe. Substancja jest stosowana głównie jako rozpuszczalnik w produkcji innych substancji chemicznych, jako rozpuszczalnik do farb drukarskich, powłok i klejów oraz jako odczynnik laboratoryjny. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE 1272/2008) 1,4-dioksan został sklasyfikowany jako substancja rakotwórcza, łatwopalna, drażniąca na oczy oraz drażniąca na układ oddechowy. W artykule przedstawiono metodę oznaczania 1,4-dioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy, znowelizowaną ze względu na proponowaną zmianę wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) dla tej substancji. Metoda polega na adsorpcji 1,4-dioksanu na węglu aktywnym, desorpcji mieszaniną propan-2-olu i disiarczku węgla oraz analizie chromatograficznej (GC-FID) otrzymanego roztworu. Metoda umożliwia oznaczanie 1,4-dioksanu w zakresie stężeń 2,2 ÷ 44 mg/m3 (gdy NDS 22 mg/m3) lub 0,73 ÷ 14,6 mg/m3 (gdy NDS 7,3 mg/m3), tj. 1/10 ÷ 2 proponowanych wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia. Metoda została poddana walidacji zgodnie z normą PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1,4-Dioxane is a volatile liquid with a weak odor that dissolves well in water and most organic solvents. As a flammable liquid it poses a fire hazard. 1,4-Dioxane is unstable at increased temperature and pressure and can form explosive mixtures. It is mainly used as a solvent in the production of other chemicals, as a solvent for printing inks, coatings and adhesives, and as a laboratory reagent. According to the Regulation of the European Parliament and the Council (WE 1272/2008), 1,4-dioxane is classified as a carcinogen, flammable, eye and respiratory irritant. This article presents a method for the determination of 1,4-dioxane in workplace air, revised due to a proposed change in the maximum allowable concentration (MAC) value for this substance. The method involves adsorption of 1,4-dioxane on activated carbon, desorption with a mixture of propan-2-ol and carbon disulfide, and chromatographic analysis (GC-FID) of the resulting solution. The method allows for the determination of 1,4-dioxane in the concentration range of 2.2 to 44 mg/m3 (MAC 22 mg/m3 ) or 0.73 to 14.6 mg/m3 (MAC 7.3 mg/m3 ), i.e. 1/10 to 2 of the proposed value of the maximum allowable concentration. The method has been validated in accordance with PN-EN 482. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

12

Węglik krzemu włóknisty - frakcja wdychalna i włókna respirabilne. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego

Bujak-Pietrek Stella, Rogalska Aneta

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 2 (120)

77-115

PL

Węglik krzemu (SiC) występuje w kilku postaciach: jako niewłóknisty pył, włókna polikrystaliczne lub jeden z ponad 150 rodzajów pojedynczych kryształów włóknistych (określanych jako wiskersy lub wąsy). Niewłókniste formy czystego węglika krzemu mają niską toksyczność dla ludzi i zwierząt doświadczalnych. Włókna węglika krzemu często są włóknami respirabilnymi i w zależności od ich średnicy i proporcji długości do średnicy mają w eksperymentalnych modelach zwierzęcych działanie podobne do działania azbestu krokidolitowego, tj. powodują zwłóknienia płuc, zwłóknienia opłucnej, raka płuca i międzybłoniaka. Badania in vitro również sugerują, że włókna węglika krzemu mają toksyczność podobną do toksyczności włókien amfibolowych. Badania u ludzi wykazały znaczną retencję SiC, z tworzeniem ciał żelazistych, w płucach pracowników, zwłóknienie (pylicę) płuc i nowotwory płuc. Dane kliniczne i epidemiologiczne u ludzi w połączeniu z danymi doświadczalnymi pochodzącymi z badań na zwierzętach wskazują, że zagrożenia dla zdrowia wynikające z narażenia na włókna SiC należy uznać za takie same, jak te powodowane przez azbest krokidolitowy. Dlatego narażenie na włókna węglika krzemu w powietrzu stanowisk pracy powinno być ograniczone do poziomu ustalonego dla azbestu, tj. 0,1 włókna/cm3. W Polsce dotychczas została ustalona i obowiązuje wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia jedynie dla frakcji wdychalnej węglika krzemu niewłóknistego – 10 mg/m3 z notacją dotyczącą oznaczania stężeń frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej (DzU 2018, poz. 1286). Zaproponowano następujące wartości NDS dla węglika krzemu włóknistego: 10 mg/m3 – frakcja wdychalna (obowiązuje oznaczanie stężeń frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej) i 0,1 włókna/cm3 – włókna respirabilne (włókna o średnicy [d] <3 μm, długości [l] >5 μm i wskaźniku kształtu [l: d] ≥3: 1).

EN

Silicon carbide (SiC) occurs as non-fibrous dust, polycrystalline fibers, or one of more than 150 types of single fibrous crystals (known as whiskers). The non-fibrous, pure silicon carbide have low toxicity for humans and laboratory animals. Silicon carbide fibers are often respirable fibers and, depending on their diameter and aspect ratio length to diameter, have the effects similar to crocidolite asbestos in experimental animal models, i.e. they cause lung fibrosis, pleural fibrosis, lung cancer and esothelioma. In vitro studies also suggest that silicon carbide fibers have a similar toxicity to amphibole fibers. Human studies have shown significant SiC retention with the formation of ferrous bodies in workers’ lungs, fibrosis (pneumoconiosis) and lung tumors. Human clinical and epidemiological data, combined with animal experimental data, indicate that the health risks from exposure to SiC fibers should be considered to be the same as those caused by crocidolite asbestos. Therefore, exposure to silicon carbide fibers in the workplace air should be limited to the level established for asbestos - 0.1 fibers/cm3. In Poland, the values of the occupational exposure limit have been established only for the inhalable fraction silicon carbide non-fibrous - 10 mg/m3. The following occupational exposure limit values are proposed for fibrous silicon carbide: 10 mg/m3 - inhalable fraction (the concentration of the crystalline silica respirable fraction must be determined) and 0.1 fibers/cm3 - respirable fibers (fibers with diameter [d] < 3 μm, length [l] > 5 μm and aspect ratio [l:d] ≥ 3:1).

13

Sztuczne włókna mineralne, z wyjątkiem ogniotrwałych włókien ceramicznych - włókna respirabilne. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Bruchajzer Elżbieta, Szymańska Jadwiga, Frydrych Barbara

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 2 (120)

5-75

PL

Sztuczne włókna mineralne (man-made mineral fibers - MMMF) charakteryzują się dobrymi właściwościami izolacyjnymi. Stosowane są jako zamienniki azbestu. Sztuczne włókna szkliste (man-made vitreous fibers - MMVF) to nieorganiczne materiały włókniste produkowane ze szkła, skał, minerałów, żużla i przetworzonych tlenków nieorganicznych. Narażenie zawodowe w Polsce na wartości powyżej 10% NDS dotyczy kilkuset osób. Żadna z nich nie była eksponowana na stężenia przekraczające wartość NDS, tj. 1 włókno/cm3. O toksyczności MMMF decyduje długość włókien, ich średnica i biotrwałość. Sztuczne włókna mineralne działają drażniąco na skórę, oczy i drogi oddechowe. Gromadzą się w płucach i powodują stany zapalne, zwłóknienia, zmiany proliferacyjne. Z badań epidemiologicznych wynika, że zależność występowania raka płuca od narażenia na MMMF nie jest jednak jednoznaczna. Zmianom takim może sprzyjać palenie tytoniu. U zwierząt narażanych inhalacyjnie zdolności organizmu do oczyszczania płuc są znaczne. Po wstrzyknięciu włókien do tchawicy lub jamy otrzewnej częstość występujących u zwierząt lokalnych międzybłoniaków zależała od podanej dawki. Nie ma podstaw do zmiany obowiązującej w Polsce wartości NDS dla respirabilnych sztucznych włókien mineralnych (z wyjątkiem ogniotrwałych włókien ceramicznych), która wynosi 1 włókno/cm3. Brakuje podstaw do wyznaczenia wartości NDSCh, NDSP i DSB. Z uwagi na trudne do interpretacji dane epidemiologiczne dotyczące ewentualnego działania rakotwórczego proponuje się dodać oznakowanie „Carc. 2” (substancja, którą rozpatruje się jako rakotwórczą dla człowieka) oraz „I” ze względu na działanie drażniące na skórę.

EN

Man-made mineral fibers (MMMF) have good insulating properties. They are used as replacements for asbestos. Man-made vitreous fibers (MMVF) are inorganic fibrous materials produced from glass, rocks, minerals, slag and processed inorganic oxides. Occupational exposure in Poland to values above 10% of the MAC affects several hundred people. None of them have been exposed to concentrations above the MAC value of 1 fiber/cm3 . The toxicity of MMMF is determined by the length of the fibers, their diameter and biopersistence. Man-made mineral fibers are irritating to the skin, eyes and respiratory tract. They accumulate in the lungs, causing inflammation, fibrosis, and proliferative changes. Based on epidemiological studies, however, the relationship of lung cancer incidence to MMMF exposure is not clear. Such changes may be promoted by smoking. After animal inhalation exposure, the body’s ability to clear the lungs is considerable. After injection into the trachea or peritoneal cavity, the incidence of local mesothelioma in animals depended on the dose administered. There is no basis for changing the applicable Polish MAC value for respirable artificial mineral fibers (except refractory ceramic fibers), which is 1 fiber/cm3 . There is no basis for determining the values of the STEL, TLV-C and BEI. Due to epidemiological data on possible carcinogenicity that are difficult to interpret, it is proposed to add the label “Carc. 2” (a substance that is considered a human carcinogen) and “I” for skin irritation.

14

Sztuczne włókna mineralne, z wyjątkiem ogniotrwałych włókien ceramicznych – frakcja wdychalna. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Bruchajzer Elżbieta, Szymańska Jadwiga, Frydrych Barbara

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 3 (121)

53-93

PL

Sztuczne włókna szkliste (man-made vitreous fibers - MMVF; sztuczne włókna mineralne, man-made mineral fibers – MMMF), wprowadzono na szeroką skalę jako zamienniki azbestu. Są to nieorganiczne materiały włókniste produkowane ze szkła, skał, minerałów, żużla i przetworzonych tlenków nieorganicznych. Dane o narażeniu zawodowym w Polsce na MMVF dotyczą tylko ekspozycji na włókna respirabilne, a żadna z narażonych osób nie pracowała w stężeniach przekraczających wartość NDS (1 włókno/cm3). O toksyczności MMVF decyduje długość włókien, ich średnica i biotrwałość. Sztuczne włókna szkliste o większej średnicy i długości działają drażniąco na skórę, oczy i drogi oddechowe. Włókna respirabilne dochodzące do płuc powodują stany zapalne, zwłóknienia, zmiany proliferacyjne. Badania epidemiologiczne nie wykazały jednoznacznie zależności między rakiem płuca a narażeniem na MMVF. Zmianom takim może sprzyjać palenie tytoniu. Po narażeniu inhalacyjnym zwierząt zdolności organizmu do oczyszczania płuc są znaczne. Najczęściej notowane w Polsce średnie stężenia włókien respirabilnych na stanowiskach pracy wynosiły około 0,106 wł./cm3 , a frakcji wdychalnej (pyłów całkowitych) – 3,27 mg/m3. Obecnie przy braku wartości NDS dla frakcji wdychalnej MMVF można je zaliczyć do „pyłów nieklasyfikowanych ze względu na toksyczność - frakcji wdychalnej”, dla których NDS wynosi 10 mg/m3 (Rozporządzenie Ministra Pracy 2018). Po analizie dostępnych danych zaproponowano przyjąć NDS dla frakcji wdychalnej o połowę niższą od wartości dla pyłów niesklasyfikowanych ze względu na toksyczność, czyli 5 mg/m3. Brakuje podstaw do wyznaczenia wartości NDSCh, NDSP i DSB. Działanie drażniące wymaga oznakowania „I”, a z uwagi na trudne do interpretacji dane epidemiologiczne dotyczące ewentualnego działania rakotwórczego proponuje się dodać oznakowanie „Carc. 2” (substancja, którą podejrzewa się, że powoduje raka).

EN

Man-made vitreous fibres (MMVFs; man-made mineral fibres (MMMFs)), have been introduced as replacements for asbestos. These are inorganic fibre materials produced from glass, rocks, minerals, slag and processed inorganic oxides. Data on occupational exposure to MMVF in Poland relate only to exposure to respirable fibres, and none of the exposed persons worked at concentrations exceeding the MAC (1 fibre/cm3 ). The toxicity of MMVF is determined by fibre length, diameter and biopersistence. Artificial vitreous fibres of greater diameter and length are irritating to the skin, eyes and respiratory tract. Respirable fibres reaching the lungs, cause inflammation, fibrosis and proliferative changes. Epidemiological studies have not conclusively demonstrated a relationship between lung cancer and MMVF exposure (changes may be favoured by smoking). Following inhalation exposure of animals, the lung-clearing capacity of the organism is considerable. The most frequently recorded concentrations of respirable fibres at workplaces in Poland were about 0.106 fibre/cm3 , and the inhalable fraction (total dust) - 3.27 mg/m3 . In the absence of an MAC value for the inhalable fraction of MMFV, they can be categorised as „dust not classified for toxicity”, for which the MAC is 10 mg/mv . After analysing the available data, it was proposed for the inhalable fraction half the value of the MAC for dust not classified for toxicity, i.e. 5 mg/m3 . There is no basis for determination the values of the STEL, TLV-C and BEI. Irritant activity requires an „I” label and to add the label „Carc. 2” (substance suspected of causing cancer).

15

Oznaczanie antymonu i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy

Wasilewski Paweł, Woźnica Agnieszka

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

81-93

PL

Antymon jest stosowany wraz z innymi metalami jako dodatek do stopów czcionkowych i łożyskowych. Antymon w formie metalicznej nie jest zaklasyfikowany jako substancja zagrażająca zdrowiu, natomiast jego sole zostały tak sklasyfikowane. Niektóre związki antymonu zostały sklasyfikowane jako substancje rakotwórcze. Obowiązująca wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) w powietrzu na stanowiskach pracy wynosi 0,5 mg/m3 (Rozporządzenie MRPiPS 2018). Celem badań było opracowanie metody oznaczania antymonu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS. Metoda polega na pobraniu antymonu i jego związków zawartych w powietrzu na filtr MCE, mineralizacji filtra w wodzie królewskiej w temperaturze 150°C oraz oznaczeniu zawartości antymonu w próbce z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS) z atomizacją w płomieniu. Metoda oznaczania antymonu została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Antimony is used as an additive in font and bearing alloys along with other metals. Antimony in metallic form is not classified as a health hazard, while its salts have been so classified. Some antimony compounds have been classified as carcinogens. The applicable value of the maximum allowable concentration (MAC) in air at workplaces is 0.5 mg/m3 (MRPiPS ordinance, 2018). The purpose of this study was to develop a method for the determination of antimony for occupational exposure assessment in the range of 1/10–2 of the proposed MAC values. The method consists of collecting antimony and its airborne compounds from an MCE filter, mineralizing the filter in aqua regia at 150°C, then determining the antimony content in the sample using atomic absorption spectrometry (AAS) with flame atomization. The method for the determination of antimony is presented in the form of an analytical procedure, which is included in the appendix. The scope of the article includes health and environmental health and safety issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering.

16

Oznaczanie 1,2-dihydroksybenzenu w powietrzu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Kowalska Joanna, Kondej Dorota

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

95-109

PL

1,2-Dihydroksybenzen (DHB) to bezbarwna substancja krystaliczna o charakterystycznym zapachu, która zmienia kolor na brązowy pod wpływem powietrza i światła. 1,2-Dihydroksybenzen stosuje się w przemyśle jako przeciwutleniacz. Narażenie pracowników na 1,2-dihydroksybenzen może wystąpić podczas jego produkcji, przetwarzania i stosowania substancji chemicznej, przy czym główne drogi narażenia pracowników na substancję to inhalacyjna, dermalna i przez układ pokarmowy. Celem badań było opracowanie metody oznaczania 1,2-dihydroksybenzenu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS (10 mg/m3). Metoda polega na pobraniu obecnego w powietrzu 1,2-dihydroksybenzenu przez układ złożony z filtra włókna szklanego i rurki pochłaniającej zawierającej dwie warstwy sorbentu XAD-7, ekstrakcji roztworem N,N-dimetyloformamidu w metanolu oraz analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metoda umożliwia oznaczanie 1,2-dihydroksybenzenu w powietrzu w zakresie stężeń 1,0 ÷ 20,0 mg/m3. Metoda została poddana walidacji zgodnie z normą PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1,2-Dihydroxybenzene is a colorless crystalline substance with a characteristic odor that turns brown when exposed to air and light. It is used in industry as an antioxidant. Worker exposure to 1,2-dihydroxybenzene can occur during the production, processing and use of the chemical, through inhalation, dermal and gastrointestinal routes. The aim of the study was to develop a method for the determination of 1,2-dihydroxybenzene to assess occupational exposure within 1/10-2 of the proposed MAC value (10 mg/m3 ). The method involves the collection of 1,2-dihydroxybenzene in a system consisting of a glass fiber filter and a tube containing two layers of XAD-7 sorbent, extraction with a solution of N,N-dimethylformamide in methanol, and chromatographic analysis of the resulting solution. The method allows the determination of 1,2-dihydroxybenzene in air in the concentration range from 1.0 to 20.0 mg/m3. The method has been validated in accordance with PN-EN 482. The scope of the article includes health and environmental health and safety issues being the subject of research in health sciences and environmental engineering.

17

N-Nitrozodietyloamina. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Szymańska Jadwiga, Frydrych Barbara, Bruchajzer Elżbieta

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 3 (121)

5-51

PL

N-Nitrozodietyloamina (NDEA) jest żółtą, oleistą cieczą, wrażliwą na światło. Do źródeł narażenia na nitrozoaminy (w tym NDEA) zaliczamy: tytoń, wyroby gumowe, kosmetyki, pestycydy i niektóre farmaceutyki. Najwyższe poziomy narażenia zawodowego na nitrozoaminy dotyczą przemysłu gumowego. W Polsce w 2021 r. liczba osób narażonych zawodowo na N-nitrozodietyloaminę wynosiła 49 (w 6 zakładach pracy). Działanie mutagenne i genotoksyczne N-nitrozodietyloaminy obserwowano zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo. Nie znaleziono danych na temat wchłaniania i dystrybucji N-nitrozodietyloaminy. Brak jest informacji na temat zatruć ludzi oraz danych epidemiologicznych dotyczących jedynie N-nitrozodietyloaminy. N-Nitrozodietyloaminę można zaklasyfikować (ze względu na toksyczność ostrą) do kategorii 3 na podstawie zasad CLP. W badaniach krótkoterminowych N-nitrozodietyloamina wywierała działanie hepatotoksyczne. Po wielokrotnym podaniu zwierzętom N-nitrozodietyloaminy zanotowano zmiany nowotworowe. W opinii IARC (1987) N-nitrozodietyloamina była rakotwórcza dla wszystkich testowanych zwierząt. Na tej podstawie IARC sklasyfikowała ten związek jako prawdopodobnie rakotwórczy dla ludzi (grupa 2A). W Polsce do tej pory nie ustalono wartości NDS i/lub NDSCh dla N-nitrozodietyloaminy. Przygotowane opracowanie zostało wykonane zgodnie z proponowaną przez Komisję Europejską listą substancji zalecanych do naukowego opracowania i/lub weryfikacji normatywów higienicznych w ramach regulacji polityki bezpieczeństwa i higieny pracy (OSH). Proponuje się przyjąć dla N-nitrozodietyloaminy za wartość NDS stężenie 0,0007 mg/m3 (0,0002 ppm) i oznakowanie „Carc 1B” – działanie rakotwórcze kategorii zagrożenia 1B z przypisem „H350 – może powodować raka”. Brak jest podstaw do ustalenia wartości NDSCh oraz wartości dopuszczalnej w materiale biologicznym DSB. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

N-Nitrosodiethylamine (NDEA) is a yellow, oily liquid sensitive to light. Sources of nitrosamines exposure (among others NDEA) include tobacco, rubber products, cosmetics, pesticides, and some pharmaceuticals. The highest levels of occupational exposure to nitrosamines are in the rubber industry. In 2021, 49 people were occupationally exposed to NDEA in Poland, in 6 workplaces. The mutagenic and genotoxic activity of N-nitrosodiethylamine has been confirmed in both in vitro and in vivo tests. No data on the absorption and distribution of NDEA were found. There is no information on human poisoning and no epidemiological data on N-nitrosodiethylamine alone. N-Nitrosodiethylamine can be classified for acute toxicity into category 3, according to CLP rules. In short-term studies, NDEA had hepatotoxic effects. Neoplastic lesions were noted after repeated administration to animals. In the opinion of IARC (1987), N-nitrosodiethylamine was carcinogenic to all animals tested. On this basis, IARC classified N-nitrosodiethylamine as group 2A (probably carcinogenic to humans). In Poland, to date, no MAC and/or STEL values have been established for N-nitrosodiethylamine (NDEA). The prepared study was carried out by the European Commission’s proposed list of substances recommended for the scientific development and/or revision of hygiene standards within the framework of occupational safety and health (OSH) policy regulations (European Commission 2022). It is proposed to adopt for N-nitrosodiethylamine a concentration of 0.0007 mg/m3 (0.0002 ppm) as the MAC value and to include the label “Carc 1B” – carcinogenicity category 1B with the footnote “H350 – may cause cancer”. There is no basis for determining the STEL and BEI values. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

18

Metoda oznaczania ftalanu diizobutylu w powietrzu na stanowiskach pracy

Wasilewski Paweł, Szewczyńska Małgorzata

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 2 (120)

117-129

PL

Ftalan diizobutylu (DIBP) to oleista, bezbarwna ciecz o zapachu charakterystycznym dla estrów i gorzkawym smaku. Związek sklasyfikowano jako substancję działającą szkodliwie na rozrodczość kategorii 1B z przypisanym zwrotem H360Df: Może działać szkodliwie na dziecko w łonie matki. Podejrzewa się, że działa szkodliwie na płodność. Zaproponowana wartość normatywu higienicznego – najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) dla ftalanu diizobutylu – wynosi 4 mg/m3 (0,35 ppm). Celem przeprowadzonych badań było opracowanie metody oznaczania ftalanu diizobutylu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS. Metoda polega na zatrzymaniu zawartego w powietrzu aerozolu ftalanu diizobutylu na próbnik - rurkę szklaną z sorbentem XAD-2 oraz filtrem z włókna szklanego, ekstrakcji mieszaniną Ac/DCM i analizie otrzymanego roztworu z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrem mas. Metoda oznaczania ftalanu diizobutylu została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Diisobutyl phthalate is an oily, colorless liquid with an odor characteristic of esters and a bitter taste. Diisobutyl phthalate is classified as a substance toxic to reproduction (Cat. 1B). The substance has been assigned the following hazard statements: H360Df (may cause harm to the unborn child; suspected of damaging fertility). A hygienic standard value was proposed for diisobutyl phthalate MAC - 4 mg/m3 (0.35 ppm). The purpose of the study was to develop a method for determining diisobutyl phthalate to assess occupational exposure within 1/10-2 of the proposed MAC value. The method involves retention on a sampler constructed of a glass tube containing XAD-2 sorbent and a glass fiber filter, extraction with an Ac/DCM mixture and analysis of the resulting solution using gas chromatography with a mass spectrometer. The method for the determination of diisobutyl phthalate is presented in the form of an analytical procedure, which is included in the appendix. The scope of the article includes health and environmental health and safety issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering.

19

Izopropylowany fosforan(V) trifenylu - frakcja wdychalna.Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Konieczko Katarzyna, Broda Anna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 4 (122)

93-117

PL

Izopropylowany fosforan(V) trifenylu (IPTPP) jest bezbarwną, bezwonną, lepką cieczą, nierozpuszczalną w wodzie, o bardzo małej prężności par. Jest to substancja o zmiennym składzie, składa się z kongenerów i izomerów fosforanu(V) trifenylu zawierających od 0 do 3 grup izopropylowych w każdym z 3 pierścieni fenylowych, w tym także zawiera niepodstawiony fosforan(V) trifenylu (TPP). IPTPP należy do grupy substancji opóźniających zapłon o strukturze estrów fosforoorganicznych (Organic Phosphorous Flame Retardants, OPFRs), jest również stosowany jako plastyfikator oraz środek smarujący. Izopropylowany fosforan(V) trifenylu jest produkowany w Polsce, ale nie miał dotychczas ustalonej wartości NDS. IPTPP należy do grupy fosforanów organicznych, zmniejsza aktywność acetylocholinoesterazy oraz butyrylocholinoesterazy, w zależności od składu może powodować opóźnioną neuropatię, jednak opisano jedynie nieliczne przypadki takiego działania. Z badań na zwierzętach wynika, że skutkiem krytycznym działania IPTPP są zmiany w nadnerczach, jajnikach i wątrobie. Zmiany w nadnerczach (powiększenie nadnerczy, złogi tłuszczowe w korze nadnerczy) i w jajnikach (przerost komórek śródmiąższowych) obserwowano u samic szczurów w 90-dniowym eksperymencie inhalacyjnym już przy najmniejszym zastosowanym stężeniu, które przyjęto za wartość LOAEC (10 mg/m3). Zaproponowano przyjęcie wartości NDS dla frakcji wdychalnej na poziomie 1,25 mg/m3. Ze względu na brak działania drażniącego IPTPP nie ustalono wartości NDSCh. Dostępne dane są niewystarczające do ustalenia wartości DSB.

EN

Isopropyl triphenyl phosphate(V) (IPTPP) is a colorless, odorless, viscous liquid, insoluble in water, with a very low vapor pressure. It is a substance of variable composition, consisting of congeners and their isomers of triphenyl phosphate(V) containing from 0 to 3 isopropyl groups in each of the 3 phenyl rings, including also unsubstituted triphenyl phosphate(V) (TPP). IPTPP belongs to the group of flame retardants with the structure of organophosphorous esters (organic phosphorous flame retardants, OPFRs), it is also used as a plasticizer and lubricant. Isopropylated triphenyl phosphate(V) is produced in Poland, but there is no OEL value established in our country yet. IPTPP is one of organic phosphates, reduces the activity of acetylcholinesterase and butyrylcholinesterase, and depending on the composition, may cause delayed neuropathy, but only a few cases of such action are described in the literature. Animal studies show that the critical effect of IPTPP are changes in the adrenal glands, ovaries and liver. Changes in the adrenal glands (enlargement of the adrenal glands, fatty deposits in the adrenal cortex) and in the ovaries (hypertrophy of interstitial cells) were observed in female rats in a 90-day inhalation experiment at the lowest concentration used, which was assumed as the LOAEC value (10 mg/m3 ). It was proposed to adopt the OEL value for the inhalable fraction at the level of 1.25 mg/m3 . Because IPTPP is not irritating substance, the short-term value was not established. The available data are insufficient to establish the BLV value.

20

Glifosat - frakcja wdychalna [N-(fosfonometylo)glicyna]. Dokumentacja proponowanych wartości dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego

Klimecka Agnieszka, Czerczak Sławomir, Jurewicz Joanna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

29-79

PL

Glifosat jest bezwonnym ciałem stałym występującym w postaci białego krystalicznego proszku. Jest aktywnym składnikiem herbicydów o szerokim spektrum działania, a stosowany w mniejszych dawkach jest regulatorem wzrostu roślin i środkiem osuszającym. W Polsce od 2001 r. obowiązuje wartość NDS glifosatu na poziomie 10 mg/m3. W ciągu ostatnich 25 lat ukazało się wiele nowszych wyników badań dotyczących potencjalnego działania szkodliwego na płód i rakotwórczości glifosatu. Europejska Agencja ds. Chemikaliów (ECHA) podjęła ponowną ocenę właściwości glifosatu w celu ich przedstawienia Europejskiemu Urzędowi ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Rozpatrywano także nową klasyfikację zharmonizowaną glifosatu (zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu i Rady 1272/2008). W kontekście tych działań niezbędna była weryfikacja aktualnie obowiązującej w Polsce wartości NDS. Za podstawę wyprowadzenia wartości NDS przyjęto dawkę 155 mg/kg mc./dzień. Dawkę tę uznano za wartość NOAEL dla działania ogólnoustrojowego przy narażeniu myszy na glifosat drogą pokarmową. Nie znaleziono podstaw do zmiany dotychczas obowiązującej wartości NDS (10 mg/m3). Glifosat ma bardzo niską prężność par - narażenie będzie występować jedynie na pył glifosatu lub aerozol jego roztworu wodnego. Nie ma podstaw do ustalenia najwyższego dopuszczalnego stężenia chwilowego (NDSCh) glifosatu oraz wartości dopuszczalnej w materiale biologicznym (DSB). Glifosat nie spełnia kryteriów do oznakowania notacją „skóra”.

EN

Glyphosate is an odorless solid in the form of white crystalline powder. It is an active ingredient in broad-spectrum herbicides, which used at lower doses is a plant growth regulator and desiccant. In Poland since 2001 the MAC value for glyphosate is 10 mg/m3 . Over the past 25 years many new research findings have been published regarding the potential fetotoxicity and carcinogenicity of glyphosate. The European Chemicals Agency (ECHA) reassessed the properties of glyphosate in order to presenting them to the European Food Safety Authority (EFSA). A new harmonized classification of glyphosate was also considered (in accordance with Regulation 1272/2008 of the Parliament and of the Council). In this context, it was necessary to verify the MAC value currently in force in Poland. The basis for calculating the MAC value was the dose of 155 mg/kg bw./day, considered as the NOAEL for systemic effects after oral exposure in mice. No basis for changing the current MAC value (10 mg/m3 ) were found. It should be considered that glyphosate has a very low vapor pressure - exposure occurs to glyphosate dust or aqueous solution only. There are no basis to establish the STEL value and the Biological Exposure Index (BEI). Glyphosate do not meet the criteria for "Skin" notation.