Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Oznaczanie platyny w powietrzu na stanowiskach pracy

Wasilewski Paweł, Woźnica Agnieszka

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 1 (123)

97-107

PL

Platyna jest bardzo odporna na działanie czynników chemicznych. Wykorzystuje się ją podczas produkcji: tygli, parownic, elektrod, naczyń platynowych, drutów, folii, katalizatorów i wielu innych. Platyna metaliczna nie jest sklasyfikowana jako substancja zagrażająca zdrowiu, ale jej pyły, które są uwalniane podczas obróbki minerałów i stopów, mogą powodować podrażnienia oczu i skóry. Obowiązująca wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) platyny w powietrzu na stanowiskach pracy wynosi 1 mg/m3. Celem badań było opracowanie metody oznaczania platyny do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS. Metoda polega na pobraniu platyny zawartej w powietrzu na filtr MCE, mineralizacji filtra w wodzie królewskiej w temperaturze ok. 150°C oraz oznaczeniu zawartości platyny w próbce z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS) z atomizacją w płomieniu. Metoda oznaczania platyny została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Platinum is highly resistant to chemical agents. Platinum is used in the manufacture of crucibles, vaporizers, electrodes, platinum vessels, wires, foils, catalysts and much more. Platinum metal is not classified as a health hazard, while its dusts which are released during processing of minerals and alloys, can cause eye and skin irritation. The maximum allowable concentration (MAC) of platinum in workplace air is 1 mg/m3 . The aim of this study was to develop a method for determining platinum for occupational exposure assessment in the range of 1/10-2 of the proposed MAC values. The method consists in collecting platinum on a MCE filter, mineralizing the filter in aqua regia at 150°C, and determining platinum content in the sample using atomic absorption spectrometry (AAS) with flame atomization. The method of determination of platinum has been presented as an analytical procedure, which is included in the appendix. The scope of the article includes occupational safety and health issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering

2

Oznaczanie ozonu w powietrzu na stanowiskach pracy

Wasilewski Paweł, Szewczyńska Małgorzata

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 1 (123)

81-96

PL

Ozon to bezbarwny lub przy dużym stężeniu – niebieskawy gaz o charakterystycznym zapachu. Jest sklasyfikowany jako substancja mogąca powodować pożar, utleniacz, powodująca poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu, której wdychanie grozi śmiercią, powodująca uszkodzenie narządów, działająca toksycznie na organizmy wodne. Ze względu na właściwości bakteriobójcze służy do dezynfekcji powietrza oraz wody. Jest również wykorzystywany w procesach technologicznych jako silny utleniacz. Celem badań było opracowanie metody oznaczania ozonu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 wartości NDS. Metoda ta polega na impregnacji filtra z włókna szklanego przy użyciu roztworu zawierającego azotan(III) sodu i przepuszczeniu przez filtr umieszczony w próbniku kasetowym odpowiedniej objętości powietrza, a następnie wymywaniu z wykorzystaniem wody dejonizowanej i analizie z wykorzystaniem chromatografii jonowej. Metoda umożliwia oznaczanie ozonu w powietrzu w zakresie stężeń 0,015 ÷ 0,30 mg/m3. Metoda została poddana walidacji zgodnie z normą PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Ozone is a colorless or at high concentrations - a bluish gas with a characteristic odor. It is classified as a substance that can cause fire, an oxidant, causes severe skin burns and eye damage, is fatal if inhaled, causes damage to organs, and is toxic to aquatic organisms. Due to its antibacterial properties, it is used to sanitize air and water. It is also used in technological processes as a strong oxidizer. The aim of the study was to develop a method for determining ozone to assess occupational exposure within 1/10-2 of the MAC. The method involves impregnating a fiberglass filter with a solution containing sodium nitrate(III), then passing an appropriate volume of air through the filter placed in a cassette sampler. This is followed by washing with deionized water and analysis using ion chromatography. The method allows the determination of ozone in air in the concentration range from 0.015 to 0.30 mg/m3. The method has been validated in accordance with PN-EN 482. The scope of the article includes occupational safety and health issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering.

3

Oznaczanie metylohydrazyny w powietrzu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną

Bonczarowska Marzena, Mysur Wioletta, Ciemcioch Agata, Brzeźnicki Sławomir

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 2 (124)

141-156

PL

Metylohydrazyna (MH) w temperaturze pokojowej jest bezbarwną cieczą o charakterystycznym zapachu amoniaku. Stosuje się ją głównie jako składnik paliw rakietowych i paliw do silników odrzutowych. Jest również wykorzystywana w przemyśle chemicznym i farmaceutycznym jako silny reduktor, środek antykorozyjny i komponent do syntezy leków. MH jest podejrzewana o działanie mutagenne, genotoksyczne i rakotwórcze (nowotwory wątroby, płuc, nadnerczy). Narażenie na MH może powodować zmiany w obrębie błony śluzowej nosa i oczu oraz podrażnienia skóry. Celem pracy było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania metylohydrazyny w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiar stężenia tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Metoda polega na zatrzymaniu MH na filtrze z włókna szklanego impregnowanego roztworem kwasu siarkowego, ekstrakcji filtra za pomocą mieszaniny diwodorofosforanu sodu i wersenianu disodu z dodatkiem kwasu fosforowego, derywatyzacji wyekstrahowanego związku w reakcji z aldehydem benzoesowym i chromatograficznym oznaczeniu powstałej pochodnej techniką wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną (UV-VIS). Zaproponowany sposób pobierania próbek i ekstrakcji MH z filtrów umożliwia wysoki odzysk analitu. Średnia (dla trzech stężeń) wartość wydajności ekstrakcji wynosi 101,7%. Zależność wskazań detektora UV-VIS w funkcji stężeń MH ma charakter liniowy (r = 0,9989) w zakresie stężeń 0,36 ÷ 7,2 µg/ml. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482:2021-08 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania MH w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Methylhydrazine (MH) at room temperature is a colourless liquid with a characteristic ammonia odor. It is mainly used as an ingredient in rocket and jet fuels. It is also used in the chemical and pharmaceutical industries as a strong reducing agent, corrosion inhibitor and component for drug synthesis. MH is suspected to have mutagenic, genotoxic and carcinogenic effects on liver, lung, adrenal gland tumours. Exposure to MH can cause nasal and ocular mucosal lesions and skin irritation. The aim of this study was to prepare a suitably sensitive and selective method for determining methylhydrazine in workplace air, which will enable the concentration of this compound to be measured and then allow occupational exposure to be assessed. The method consists in the retention of MH on a glass fiber filter impregnated with sulphuric acid solution, extraction of the filter with a mixture of sodium dihydrogen phosphate and disodium edetate with the addition of phosphoric acid, derivatisation of the extracted compound in the reaction with benzoic aldehyde and chromatographic determination of the resulting derivative using the technique of high-performance liquid chromatography with spectrophotometric detection (UV-VIS). The proposed sampling and extraction of MH from the filters allows high analyte recovery. The average (for the three concentrations) extraction efficiency value is 101.7%. The dependence of UV-VIS detector readings as a function of MH concentration is linear (r=0.9989) in the concentration range from 0.36 µg/ml to 7.2 µg/ml. The method is precise, accurate and it meets the criteria of EN 482:2021-08 for procedures for determining chemical agents. The developed method for determining MH in workplace air has been written in the form of an analytical procedure, which is included in the Appendix. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

4

Oznaczanie kwasu heptadekafluorooktanosulfonowego w powietrzu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemowym spektrometrem mas

Bonczarowska Marzena, Mysur Wioletta, Ciemcioch Agata, Brzeźnicki Sławomir

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 3 (125)

121-137

PL

Kwas heptadekafluorooktanosulfonowy (PFOS) jest syntetycznym związkiem fluoroorganicznym należącym do dużej grupy związków perfluoroalkilowych i polifluoroalkilowych (PFAS). PFOS w temperaturze pokojowej jest substancją stałą, barwy białej do szarawej. PFOS, podobnie jak inne związki z grupy PFAS, dzięki swoim własnościom hydrofobowym i oleofobowym jest powszechnie wykorzystywany do produkcji preparatów służących do powlekania powierzchni opakowań do żywności oraz wyrobów skórzanych i tekstylnych celem zabezpieczenia ich przed wodą, tłuszczami i innymi zabrudzeniami. Od 2010 r. produkcja, wprowadzanie do obrotu i stosowanie PFOS w postaci samoistnej zostało zakazane w państwach Unii Europejskiej. Narażenie zawodowe na PFOS dotyczy pracowników mających kontakt z wyrobami zawierającymi PFOS (w tym: strażaków, pracowników zatrudnionych przy konserwacji odzieży i dywanów, pracowników sektora segregacji odpadów, pracowników punktów woskowania nart, pracowników branży lotniczej). Narażenie na PFOS może wiązać się z negatywnym wpływem na: wątrobę, układ sercowo-naczyniowy, układ immunologiczny oraz powstawanie wad rozwojowych u dzieci. Celem pracy było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania PFOS w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiar stężenia tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Metoda polega na zatrzymaniu PFOS na filtrze z włókna szklanego, ekstrakcji PFOS z filtra za pomocą acetonitrylu i chromatograficznym oznaczeniu wyekstrahowanego związku techniką wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemowym spektrometrem mas (LC-MS/MS). Zaproponowany sposób pobierania próbek i ekstrakcji PFOS z filtrów umożliwia wysoki odzysk analitu. Średnia (dla trzech stężeń) wartość wydajności ekstrakcji wynosi 100,7%. Zależność wskazań spektrometru mas w funkcji stężeń PFOS ma charakter liniowy (r = 0,9994) w zakresie stężeń 0,0072 ÷ 0,144 μg/ml. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482:2021-08 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania PFOS w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Heptadecafluorooctanesulfonic acid (PFOS) is a synthetic fluoroorganic compound belonging to the large group of perfluoroalkyl and polyfluoroalkyl compounds (PFAS). PFOS is a white to greyish solid at room temperature. PFOS, like other compounds in the PFAS group, has been used in the production of formulations for coating the surfaces of food packaging, leather and textile products to protect them from water, grease and other contaminants due to its hydrophobic and oleophobic properties. Since 2010, the production, introduction and use of PFOS in its pure form has been banned in the European Union. Occupational exposure to PFOS concerns workers who come into contact with PFOS-containing articles (firefighters, clothing and carpet maintenance workers, waste workers, ski waxing point workers). Exposure to PFOS may be associated with adverse effects on the liver, cardiovascular system, immune system and on the development of malformations in children. The aim of this study was to develop an appropriately sensitive and selective method for determining PFOS in workplace air, which will enable the concentration of this compound to be measured and then allow occupational exposure to be assessed. The method involves trapping PFOS on a glass fibre filter, extracting PFOS from the filter with acetontrile, and chromatographically determining the extracted compound using a high-performance liquid chromatography technique coupled with a tandem mass spectrometer (LC-MS/MS). The proposed method of sampling and filter extraction of PFOS allows high analyte recovery. The average (for the three concentrations) extraction efficiency value is 100.7%. The dependence of the mass spectrometer readings as a function of PFOS concentration is linear (r = 0.9994) in the concentration range from 0.0072 to 0.144 µg/ml. The method is precise, accurate and it meets the requirements of EN 482:2021-08 for procedures for determining chemical agents. The developed method for the determination of PFOS in workplace air has been recorded in the form of an analytical procedure, which is included in the Appendix. The thematic scope of the article includes the issues of health and safety and hygiene of the working environment being the subject of research in health sciences and environmental engineering.

5

Oznaczanie frakcji wdychalnej antrachinonu w powietrzu środowiska pracy

Dobrzyńska Elżbieta, Szewczyńska Małgorzata

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 2 (124)

127–139

PL

Antrachinon jest powszechnie stosowanym środkiem chemicznym. Naturalnie występuje w przyrodzie w postaci minerałów (hoelit, morkit) oraz jako składnik roślin. W przemyśle papierniczym i farbiarskim znajduje zastosowanie jako składnik farb, pigmentów i masy papierniczej. Może być uwalniany z pojazdów z silnikami wysokoprężnymi i benzynowymi. Antrachinon jest substancją stwarzającą zagrożenie dla zdrowia człowieka. Ma klasyfikację jako substancja Carc. 1B - substancja, która ma potencjalne działanie rakotwórcze dla ludzi. Zaproponowanie wartości NDS dla frakcji wdychalnej antrachinonu na poziomie 0,5 mg/m3 spowodowało konieczność opracowania nowej metody oznaczania antrachinonu, spełniającej wymagania normy PN-EN 482:2021. Metoda polega na zatrzymaniu zawartego w powietrzu antrachinonu na filtrze z włókna szklanego umieszczonym w próbniku IOM do frakcji wdychalnej, wymyciu dichlorometanem i analizie otrzymanego roztworu z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją spektrometrii mas. W ustalonych warunkach antrachinon może być oznaczany w obecności takich wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, jak: naftalen, acenaftylen, acenaften, fluoren, fenantren, antracen, antrachinon, fluoranten, piren, benzo[a]antracen, chryzen, benzo[k]fluoranten. Opracowana metoda oznaczania antrachinonu w powietrzu na stanowiskach pracy została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Anthraquinone is a widely used chemical agent. It occurs naturally in nature in the form of minerals (hoelite, morcite) and as a component of plants. In the paper and dye industry, it is used as an ingredient in paints, pigments and pulp. It can be released from diesel and gasoline vehicles. Anthraquinone is a substance that poses a risk to human health. It is classified as a Carc. 1B - a substance that has potential carcinogenicity to humans. The proposed NDS value for the inhalable fraction of anthraquinone of 0.5 mg/m3 made it necessary to develop a new method for the determination of anthraquinone, meeting the requirements of PN-EN 482:2021. The method involves trapping airborne anthraquinone on a glass fiber filter placed in an IOM sampler for the inhalable fraction, eluting with dichloromethane and analyzing the resulting solution with gas chromatography with mass spectrometry detection. Under established conditions, anthraquinone can be determined in the presence of polycyclic aromatic hydrocarbons such as naphthalene, acenaphthylene, acenaphthene, fluorene, phenanthrene, anthracene, anthraquinone, fluoranthene, pyrene, benzo[a]anthracene, chrysene, benzo[k]fluoranthene. The developed method for the determination of anthraquinone in workplace air is presented in the form of an analytical procedure, which is included in the Appendix. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

6

Oznaczanie ditlenku siarki w powietrzu środowiska pracy

Wasilewski Paweł, Kondej Dorota

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 4 (126)

133-146

PL

Ditlenek siarki (SO2) to nieorganiczny tlenek kwasowy, który występuje w postaci bezbarwnego gazu o charakterystycznym, gryzącym zapachu. Działa toksycznie w następstwie wdychania oraz drażniąco na skórę. Związek ten może powodować uszkodzenie oczu. Ze względu na swoje właściwości chemiczne jest wykorzystywany w przemyśle. Głównym zastosowaniem ditlenku siarki jest otrzymywanie kwasu siarkowego(VI). Związek ten wykorzystuje się również jako reduktor lub katalizator pomocniczy w reakcjach chemicznych. Celem badań było opracowanie metody oznaczania ditlenku siarki do oceny narażenia zawodowego. Opracowana metoda polega na zatrzymaniu ditlenku siarki obecnego na stanowiskach pracy na zaimpregnowanym węglanem sodu filtrze z włókna szklanego, desorpcji wodą dejonizowaną z dodatkiem nadtlenku wodoru i analizie chromatograficznej powstałych w wyniku reakcji jonów siarczanowych. Metoda umożliwia oznaczanie ditlenku siarki na poziomie 1/10 ÷ 2 obowiązującej wartości NDS oraz w zakresie stężeń 1/2 ÷ 2 obowiązującej wartości NDSCh. W tym zakresie stężeń metoda została poddana walidacji zgodnie z wytycznymi zawartymi w normie PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Sulfur dioxide is an inorganic acidic oxide that occurs as a colorless gas with a characteristic pungent odor. It is toxic when inhaled and irritating to the skin. This compound can cause eye damage. Due to its chemical properties, it is used in industry. Its main application is in the production of sulfuric acid (VI). This compound is also used as a reducing agent or auxiliary catalyst in chemical reactions. The aim of this study was to develop a method for determining sulfur dioxide for the assessment of occupational exposure. The developed method involves capturing sulfur dioxide present in workplace on a sodium carbonate-impregnated fiberglass filter, desorbing it with deionized water with the addition of hydrogen peroxide, and chromatographic analysis of the sulfate ions resulting from the reaction. The method allows the determination of sulfur dioxide at 1/1–2 of the OEL value and in the concentration range of 1/2-2 of the STEL value. In this concentration range, the method has been validated in accordance with the guidelines contained in the PN-EN 482 standard. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

7

Oznaczanie 4-tert-butylotoluenu w powietrzu na stanowiskach pracy

Kowalska Joanna, Kondej Dorota

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 1 (123)

67-79

PL

4-tert-Butylotoluen (TBT) jest bezbarwną, słabo rozpuszczalną w wodzie cieczą o zapachu przypominającym benzynę. Związek ma znaczenie handlowe jako półprodukt w produkcji kwasu 4-tert-butylobenzoesowego i 4-tert-butylobenzaldehydu, które znajdują zastosowanie jako modyfikatory w żywicach alkilowanych oraz w produkcji: substancji zapachowych, farmaceutyków, regulatorów polimeryzacji poliestrów i herbicydów. Celem badań było opracowanie metody oznaczania 4-tert-butylotoluenu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS (30 mg/m3). Opracowana metoda oznaczania polega na przepuszczeniu powietrza zawierającego 4-tert-butylotoluen przez rurkę pochłaniającą zawierającą dwie warstwy węgla aktywnego (100 mg/50 mg), desorpcji disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu z wykorzystaniem techniki chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID). Do analizy chromatograficznej stosowano kolumnę HP-1 o długości 60 m, średnicy wewnętrznej 0,32 mm i grubości filmu 0,25 μm. Opracowana metoda jest liniowa w zakresie stężeń 36 ÷ 720 μg/ml, co odpowiada zakresowi 3,0 ÷ 60 mg/m3 dla próbki powietrza o objętości 12 l. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania zawarte w normie europejskiej PN-EN 482 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Metoda może być wykorzystana do oceny narażenia zawodowego na 4-tert-butylotoluen w powietrzu na stanowiskach pracy. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

4-tert-Butyl-toluene (TBT) is a colorless, slightly water-soluble liquid with a gasoline-like odor. It is of commercial importance as an intermediate in the production of 4-tert-butylbenzoic acid and 4-tert-butylbenzaldehyde, which are used as modifiers in alkylated resins, in the production of fragrances, pharmaceuticals and regulators of the polymerization of polyesters, herbicides. The aim of this study was to develop a method for determining 4-tert-butyl-toluene to assess occupational exposure within range of 1/10-2 of the proposed MAC value (30 mg/m3 ). The determination method is based on the adsorption of TBT on activated charcoal (100/50 mg sections), desorption with carbon disulfide and the analysis of the resulting solution with gas chromatography with flame ionization detection (GC-FID). A capillary column HP-1 (60 m × 0.32 mm, i.d. × 0.25 μm film thickness) was used. The method is linear within the working range from 36 µg/ml to 720 µg/ml, which is equivalent to air concentrations from 3.0 to 60 mg/m3 for a 12-L air sample. The method is precise, accurate and it meets the criteria for procedures for measuring chemical agents listed in Standard No. EN 482. This method can be used for assessing occupational exposure to 4-tert-butyl-toluene and associated risk to workers’ health. The scope of the article includes occupational safety and health issues being the subject of research in health sciences and environmental engineering.

8

Oznaczanie 1-winylo-2-pirolidonu w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem chromatografii gazowej

Szparaga Mateusz, Antosik Aleksandra, Pisarska Anna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 3 (125)

139–154

PL

1-Winylo-2-pirolidon (NVP) jest bezbarwną cieczą o aminowym (rybnym) zapachu. Związek ten jest dobrze mieszalny z wodą oraz większością rozpuszczalników organicznych. Związek wykorzystuje się głównie jako monomer do produkcji poliwinylopirolidonu (PVP). Używa się go także w przemyśle farmaceutycznym do produkcji kompleksowego związku z jodem (poliwinylopirolidon-jod) stosowanego jako środek dezynfekujący. Wykorzystywany jest również do produkcji farb drukarskich oraz jako reaktywny rozpuszczalnik stosowany w żywicach utwardzanych promieniowaniem UV. 1-Winylo-2-pirolidon znajduje się na liście substancji, których stosowanie jest zakazane w produktach kosmetycznych. Celem pracy było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania 1-winylo-2-pirolidonu w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiary stężeń tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Opracowana metoda polega na adsorpcji par substancji na węglu aktywnym z orzecha kokosowego, desorpcji przy użyciu roztworu dichlorometanu z metanolem (95/5) i analizie chromatograficznej tak otrzymanego roztworu. Do badań wykorzystano chromatograf gazowy sprzężony ze spektrometrem mas (GC-MS), wyposażony w polarną kolumnę kapilarną HP-INNOWAX (o długości 60 m, średnicy 0,25 mm i grubości filmu fazy stacjonarnej 0,50 µm). Opracowana metoda jest liniowa w zakresie stężeń 0,05 ÷ 2,5 µg/ml. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania 1-winylo-2-pirolidonu w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1-Vinyl-2-pyrrolidone (NVP) is a colorless liquid with a characteristic amine (fish) odor. It is well miscible with water and most organic solvents. In industry, NVP is mainly used as a monomer for the production of polyvinylpyrrolidone (PVP). In the pharmaceutical industry, it is used to produce the polyvinylpyrrolidone-iodine complex which is used as a disinfectant. NVP is also used as a reactive solvent for UV-curable resins and for the production of printing inks. The use of NVP in cosmetic products is prohibited. The aim of this study was to prepare an appropriately sensitive and selective method for determining 1-vinyl-2-pyrrolidone in workplace air, which will enable the measurement of the concentrations of this compound and then allow for the assessment of occupational exposure. The developed method consists in adsorption of substance vapors on activated carbon from coconut, desorption using a solution of dichloromethane with methanol (95/5) and chromatographic analysis of the solution obtained in this way. A gas chromatograph coupled with a mass spectrometer (GC-MS) was used for the tests, equipped with a polar capillary column HP-INNOWAX (60 m long, 0.25 mm in diameter and 0.50 µm thick stationary phase film). The indications of the mass spectrometer operating in SIM mode as a function of 1-vinyl-2-pyrrolidone concentration in the tested concentration range (0.05–2.5 µg/ml) are linear. The method is precise, accurate and it meets the requirements of the PN-EN 482 standard for procedures for determining chemical factors. The developed method for determining 1-vinyl-2-pyrrolidone in workplace air has been recorded in the form of an analytical procedure, which is included in the appendix. The thematic scope of the article includes health and safety and hygiene issues in the work environment, which are the subject of research in the field of health sciences and environmental engineering.

9

Metoda oznaczania metakrylanu 2,3-epoksypropylu w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem chromatografii gazowej

Antosik Aleksandra, Pisarska Anna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 4 (126)

147-164

PL

Metakrylan 2,3-epoksypropylu (GMA) to organiczny związek chemiczny, który jest bezbarwną cieczą o owocowym zapachu. Związek nie występuje naturalnie w środowisku, jest wytwarzany przez estryfikację kwasu metakrylowego glicydolem. Stosuje się go głównie jako komonomer do produkcji polimerów epoksydowych (używanych jako uszczelniacze dentystyczne lub kleje tkankowe) oraz jako promotor adhezji i komonomer sieciujący w produkcji żywic winylowych i akrylowych (do wytwarzania powłok przemysłowych). Metakrylan 2,3-epoksypropylu wykorzystuje się również do produkcji polimerów epoksydowych, które coraz częściej służą do nowch zastosowań medycznych, takich jak hydrożelowe soczewki kontaktowe czy biomateriały do drukowania 3D. Celem pracy było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania metakrylanu 2,3-epoksypropylu w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiary stężeń tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Opracowana metoda polega na adsorpcji par substancji na żywicy XAD-2, desorpcji przy użyciu disiarczku węgla i analizie chromatograficznej tak otrzymanego roztworu. Do badań wykorzystano chromatograf gazowy sprzężony ze spektrometrem mas (GC-MS), wyposażony w polarną kolumnę HP-INNOWAX (o długości 60 m, średnicy 0,25 mm i grubości filmu fazy stacjonarnej 0,50 µm). Wskazania spektrometru mas pracującego w trybie SIM w funkcji stężenia metakrylanu 2,3-epoksypropylu w badanym zakresie stężeń (0,1 ÷ 7,0 µg/ml) mają charakter liniowy. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania metakrylanu 2,3-epoksypropylu w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

2,3-Epoxypropyl methacrylate (GMA) is an organic chemical compound that is a colorless liquid with a fruity odor. This compund does not occur naturally in the environment. 2,3-Epoxypropyl methacrylate is produced by the esterification of methacrylic acid with glycidol. The compound is mainly used as a comonomer in the production of epoxy polymers (used as dental sealants or tissue adhesives) and as an adhesion promoter and cross-linking comonomer in the production of vinyl and acrylic resins (for the manufacture of industrial coatings). 2,3-Epoxypropyl methacrylate is also used in the production of epoxy polymers, which are increasingly used in new medical applications such as hydrogel contact lenses and biomaterials for 3D printing. The aim of this study was to prepare a suitably sensitive and selective method for determining 2,3-epoxypropyl methacrylate in workplace air, which will enable the measurement of concentrations of this compound and then allow occupational exposure to be assessed. The developed method consists of adsorption of the substance vapors on XAD-2 resin, desorption using carbon disulfide and chromatographic analysis of the resulting solution. The tests were performed with gas chromatograph coupled with a mass spectrometer (GC-MS) equipped with a polar HP-INNOWAX column (60 m long, 0.25 mm in diameter and 0.50 µm thick stationary phase film). The indications of the mass spectrometer operating in SIM mode as a function of the concentration of 2,3-epoxypropyl methacrylate in the tested concentration range (0.1 ÷ 7.0 µg/ml) are linear. The method is precise, accurate and it meets the requirements of EN 482 for procedures for determining chemical agents. The developed method for determining 2,3-epoxypropyl methacrylate in workplace air was written in the form of an analytical procedure, which is included in the appendix. The scope of the article includes health and occupational environmental health and safety issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering.

10

Metoda oznaczania 1,2-dichloropropanu w powietrzu na stanowiskach pracy

Kowalska Joanna, Szewczyńska Małgorzata

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2025

|

Nr 4 (126)

115-131

PL

W artykule przedstawiono metodę oznaczania 1,2-dichloropropanu (1,2-DCP) w powietrzu na stanowiskach pracy. Pobieranie próbek powietrza polega na zatrzymaniu obecnej w powietrzu substancji na węglu aktywnym. Po wymyciu zatrzymanej substancji mieszaniną metanolu i disiarczku węgla analizuje się otrzymane roztwory techniką chromatografii gazowej z detekcją spektrometrii mas. Najmniejsze stężenie 1,2-dichloropropanu, jakie można oznaczyć przedstawioną metodą, wynosi 0,07 mg/m3 (dla próbki powietrza o objętości 3 l). Opracowana metoda oznaczania 1,2-dichloropropanu w powietrzu na stanowiskach pracy została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

The article presents a method for determining 1,2-dichloropropane (1,2-DCP) in workplace air. Air sampling consists of trapping the substance present in the air on activated carbon. After washing the retained substance with a mixture of methanol and carbon disulfide, the obtained solutions are analyzed with gas chromatography with mass spectrometry detection. The lowest concentration of the inhalable fraction of 1,2-DCP that can be determined by this method is 0.07 mg/m3 (for an air sample of 3-L). The developed method for determining 1,2-dichloropropane in workplace air is presented in the form of an analytical procedure, which is included in the appendix. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

11

Zastosowanie chromatografii gazowej do oznaczania 1,4-dioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy

Kondej Dorota, Woźnica Agnieszka

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

111-125

PL

1,4-Dioksan to lotna ciecz o słabym zapachu, która dobrze rozpuszcza się w wodzie i większości rozpuszczalników organicznych. Jako łatwopalna ciecz stwarza zagrożenie pożarowe. 1,4-Dioksan jest niestabilny w podwyższonej temperaturze i ciśnieniu i może tworzyć mieszaniny wybuchowe. Substancja jest stosowana głównie jako rozpuszczalnik w produkcji innych substancji chemicznych, jako rozpuszczalnik do farb drukarskich, powłok i klejów oraz jako odczynnik laboratoryjny. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE 1272/2008) 1,4-dioksan został sklasyfikowany jako substancja rakotwórcza, łatwopalna, drażniąca na oczy oraz drażniąca na układ oddechowy. W artykule przedstawiono metodę oznaczania 1,4-dioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy, znowelizowaną ze względu na proponowaną zmianę wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) dla tej substancji. Metoda polega na adsorpcji 1,4-dioksanu na węglu aktywnym, desorpcji mieszaniną propan-2-olu i disiarczku węgla oraz analizie chromatograficznej (GC-FID) otrzymanego roztworu. Metoda umożliwia oznaczanie 1,4-dioksanu w zakresie stężeń 2,2 ÷ 44 mg/m3 (gdy NDS 22 mg/m3) lub 0,73 ÷ 14,6 mg/m3 (gdy NDS 7,3 mg/m3), tj. 1/10 ÷ 2 proponowanych wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia. Metoda została poddana walidacji zgodnie z normą PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1,4-Dioxane is a volatile liquid with a weak odor that dissolves well in water and most organic solvents. As a flammable liquid it poses a fire hazard. 1,4-Dioxane is unstable at increased temperature and pressure and can form explosive mixtures. It is mainly used as a solvent in the production of other chemicals, as a solvent for printing inks, coatings and adhesives, and as a laboratory reagent. According to the Regulation of the European Parliament and the Council (WE 1272/2008), 1,4-dioxane is classified as a carcinogen, flammable, eye and respiratory irritant. This article presents a method for the determination of 1,4-dioxane in workplace air, revised due to a proposed change in the maximum allowable concentration (MAC) value for this substance. The method involves adsorption of 1,4-dioxane on activated carbon, desorption with a mixture of propan-2-ol and carbon disulfide, and chromatographic analysis (GC-FID) of the resulting solution. The method allows for the determination of 1,4-dioxane in the concentration range of 2.2 to 44 mg/m3 (MAC 22 mg/m3 ) or 0.73 to 14.6 mg/m3 (MAC 7.3 mg/m3 ), i.e. 1/10 to 2 of the proposed value of the maximum allowable concentration. The method has been validated in accordance with PN-EN 482. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

12

Oznaczanie prop-2-en-1-olu w powietrzu na stanowiskach pracy

Kondej Dorota, Wasilewski Paweł

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 4 (122)

175-187

PL

Prop-2-en-1-ol to bezbarwna ciecz o ostrym zapachu przypominającym musztardę. Związek sklasyfikowano jako substancję łatwopalną, o toksyczności ostrej przy działaniu na drogę oddechową, drogę pokarmową oraz skórę, drażniącą na oczy oraz skórę, działającą toksycznie na narządy docelowe przy narażeniu jednorazowym oraz stwarzającą zagrożenie dla środowiska wodnego. Celem badań było opracowanie metody oznaczania prop-2-en-1-olu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 obowiązującej wartości NDS. Metoda polega na adsorpcji prop-2-en-1-olu na węglu aktywnym, desorpcji roztworem propan-2-olu w disiarczku węgla i analizie chromatograficznej (GC-FID) otrzymanego roztworu. Metoda umożliwia oznaczanie propan-2-en-1-olu w powietrzu w zakresie stężeń 0,2 ÷ 4 mg/m3. Metoda została poddana walidacji zgodnie z normą PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Prop-2-en-1-ol is a colorless liquid with a pungent mustard-like odor. The compound is classified as a highly flammable liquid and vapour, toxic if inhaled, swallowed and in contact with skin, causes eye, respiratory and skin irritation, toxic to target organs at a single exposure and hazardous to the aquatic environment. The purpose of the study was to develop a method for the determination of prop-2-en-1-ol for the assessment of occupational exposure in the range of 1/10–2 of the MAC value. The method involves adsorption of prop-2-en-1-ol on activated carbon, desorption with a solution of propan-2-ol in carbon disulfide and chromatographic analysis (GC-FID) of the resulting solution. The method allows the determination of prop-2-en-1-ol in air in the concentration range from 0.2 to 4 mg/m3. The method has been validated in accordance with EN 482. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

13

Oznaczanie N-hydroksymocznika w powietrzu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas lub z detekcją fluorescencyjną

Bonczarowska Marzena, Król Magdalena, Brzeźnicki Sławomir

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 4 (122)

153-173

PL

N-Hydroksymocznik (HM) w temperaturze pokojowej występuje w postaci białych kryształków pozbawionych zapachu. Związek ten jest stosowany jako cytostatyk w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej, anemii sierpowatej, nadpłytkowości samoistnej, a także czerwienicy prawdziwej. Bywa także stosowany jako cytostatyk w praktyce weterynaryjnej. Szkodliwe działanie N-hydroksymocznika może polegać na hamowaniu czynności szpiku kostnego oraz na szkodliwym działaniu na rozrodczość. Związek ten podejrzewany jest również o działanie mutagenne i genotoksyczne. Celem pracy było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania N-hydroksymocznika w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiar stężenia tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Metoda polega na zatrzymaniu N-hydroksymocznika na filtrze z włókna szklanego, ekstrakcji filtra za pomocą mieszaniny acetonitryl: woda z dodatkiem (0,1%) kwasu mrówkowego i chromatograficznej analizie otrzymanego roztworu techniką chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemowym spektrometrem mas lub po przekształceniu w pochodną techniką chromatografii cieczowej z detekcją fluorescencyjną. Zaproponowany sposób ekstrakcji N-hydroksymocznika z filtrów umożliwia duży odzysk analitu. Średnia (dla trzech stężeń) wartość wydajności ekstrakcji wynosi 92,6%. Zależność wskazań spektrometru mas lub detektora fluorescencyjnego w funkcji stężeń N-hydroksymocznika ma charakter liniowy (odpowiednio r = 0,9991 i r = 0,9990) w zakresie stężeń 0,36 ÷ 7,2 μg/ml. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482:2021-08 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania N-hydroksymocznika w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Hydroxyurea (HM) in room temperature is a white crystalline solid. It is used as an antineoplastic drug in the therapy of chronic myelogenous leukemia, sickle cell anemia, and idiopathic thrombocytopenia. It is also used as cytostatic in veterinary practice. HM can cause bone marrow suppression and have negative impact on reproduction. It is also suspected to have mutagenic and genotoxic properties. The aim of the study was to prepare a suitably sensitive and selective method for the determination of hydroxyurea in air at workplaces, which will enable the measurement of concentrations of this compound and then allow occupational exposure to be assessed. This method is based on the collection of HM on glass fiber filter, extraction with a mixture of acetonitrile: water with addition of formic acid (0.1%), and chromatographic determination of the resulting solution by means of liquid chromatography coupled with tandem mass spectrometry or fluorescence detection. The average extraction efficiency of HM from filters amounted to 105.5%. The method is linear (r= 0.9991 or 0.9990) within the investigated working range from 0.36 µg/ml to 7.2 µg/ml for LC-MS/MS and LC-FLD techniques respectively. The method has good precision and accuracy and meets the requirements of EN 482:2021-08 for procedures for the determination of chemical agents. The developed method for the determination of doxorubicin hydrochloride in air at workplaces was written in the form of an analytical procedure, which is included in the Appendix. The thematic scope of the article includes the issues of health and safety and hygiene of the working environment being the subject of research in health sciences and environmental engineering.

14

Oznaczanie antymonu i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy

Wasilewski Paweł, Woźnica Agnieszka

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

81-93

PL

Antymon jest stosowany wraz z innymi metalami jako dodatek do stopów czcionkowych i łożyskowych. Antymon w formie metalicznej nie jest zaklasyfikowany jako substancja zagrażająca zdrowiu, natomiast jego sole zostały tak sklasyfikowane. Niektóre związki antymonu zostały sklasyfikowane jako substancje rakotwórcze. Obowiązująca wartość najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) w powietrzu na stanowiskach pracy wynosi 0,5 mg/m3 (Rozporządzenie MRPiPS 2018). Celem badań było opracowanie metody oznaczania antymonu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS. Metoda polega na pobraniu antymonu i jego związków zawartych w powietrzu na filtr MCE, mineralizacji filtra w wodzie królewskiej w temperaturze 150°C oraz oznaczeniu zawartości antymonu w próbce z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS) z atomizacją w płomieniu. Metoda oznaczania antymonu została przedstawiona w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu i inżynierii środowiska.

EN

Antimony is used as an additive in font and bearing alloys along with other metals. Antimony in metallic form is not classified as a health hazard, while its salts have been so classified. Some antimony compounds have been classified as carcinogens. The applicable value of the maximum allowable concentration (MAC) in air at workplaces is 0.5 mg/m3 (MRPiPS ordinance, 2018). The purpose of this study was to develop a method for the determination of antimony for occupational exposure assessment in the range of 1/10–2 of the proposed MAC values. The method consists of collecting antimony and its airborne compounds from an MCE filter, mineralizing the filter in aqua regia at 150°C, then determining the antimony content in the sample using atomic absorption spectrometry (AAS) with flame atomization. The method for the determination of antimony is presented in the form of an analytical procedure, which is included in the appendix. The scope of the article includes health and environmental health and safety issues that are the subject of research in health sciences and environmental engineering.

15

Oznaczanie 1,2-dihydroksybenzenu w powietrzu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Kowalska Joanna, Kondej Dorota

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 1 (119)

95-109

PL

1,2-Dihydroksybenzen (DHB) to bezbarwna substancja krystaliczna o charakterystycznym zapachu, która zmienia kolor na brązowy pod wpływem powietrza i światła. 1,2-Dihydroksybenzen stosuje się w przemyśle jako przeciwutleniacz. Narażenie pracowników na 1,2-dihydroksybenzen może wystąpić podczas jego produkcji, przetwarzania i stosowania substancji chemicznej, przy czym główne drogi narażenia pracowników na substancję to inhalacyjna, dermalna i przez układ pokarmowy. Celem badań było opracowanie metody oznaczania 1,2-dihydroksybenzenu do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS (10 mg/m3). Metoda polega na pobraniu obecnego w powietrzu 1,2-dihydroksybenzenu przez układ złożony z filtra włókna szklanego i rurki pochłaniającej zawierającej dwie warstwy sorbentu XAD-7, ekstrakcji roztworem N,N-dimetyloformamidu w metanolu oraz analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metoda umożliwia oznaczanie 1,2-dihydroksybenzenu w powietrzu w zakresie stężeń 1,0 ÷ 20,0 mg/m3. Metoda została poddana walidacji zgodnie z normą PN-EN 482. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1,2-Dihydroxybenzene is a colorless crystalline substance with a characteristic odor that turns brown when exposed to air and light. It is used in industry as an antioxidant. Worker exposure to 1,2-dihydroxybenzene can occur during the production, processing and use of the chemical, through inhalation, dermal and gastrointestinal routes. The aim of the study was to develop a method for the determination of 1,2-dihydroxybenzene to assess occupational exposure within 1/10-2 of the proposed MAC value (10 mg/m3 ). The method involves the collection of 1,2-dihydroxybenzene in a system consisting of a glass fiber filter and a tube containing two layers of XAD-7 sorbent, extraction with a solution of N,N-dimethylformamide in methanol, and chromatographic analysis of the resulting solution. The method allows the determination of 1,2-dihydroxybenzene in air in the concentration range from 1.0 to 20.0 mg/m3. The method has been validated in accordance with PN-EN 482. The scope of the article includes health and environmental health and safety issues being the subject of research in health sciences and environmental engineering.

16

Oznaczanie 1,2,3-trichloropropanu w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem chromatografii gazowej

Pisarska Anna, Kucharska Małgorzata, Wesołowski Wiktor, Smuga Jakub

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 2 (120)

143-156

PL

1,2,3-Trichloropropan (TCP) to bezbarwna (do jasnożółtej) ciecz o wyraźnym, słodkim zapachu. Ta chlorowa pochodna propanu nie występuje naturalnie w środowisku. Obecnie związek stosuje się jako półprodukt w syntezie innych substancji chemicznych, np. ciekłych polimerów polisulfonowych, pestycydów, oraz jako środek sieciujący w syntezie polisiarczków i heksafluoropropylenu. Celem prac badawczych było przygotowanie odpowiednio czułej i selektywnej metody oznaczania 1,2,3-trichloropropanu w powietrzu na stanowiskach pracy, która umożliwi pomiary stężeń tego związku, a następnie pozwoli na dokonanie oceny narażenia zawodowego. Opracowana metoda polega na adsorpcji par substancji na węglu aktywnym z orzecha kokosowego, desorpcji przy użyciu disiarczku węgla i analizie chromatograficznej tak otrzymanego roztworu. Do badań wykorzystano chromatograf gazowy sprzężony ze spektrometrem mas (GC-MS), wyposażony w polarną kolumnę kapilarną INNOWAX (o długości 60 m, średnicy 0,25 mm i grubości filmu fazy stacjonarnej 0,50 μm). Wskazania spektrometru mas pracującego w trybie SIM w funkcji stężenia 1,2,3-trichloropropanu w badanym zakresie stężeń (0,2 ÷ 8,0 μg/ml) mają charakter liniowy. Metoda charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością, spełnia wymagania normy PN-EN 482:2021-08 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Opracowana metoda oznaczania 1,2,3-trichloropropanu w powietrzu na stanowiskach pracy została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

1,2,3-Trichloropropane (TCP) is a colorless (to light yellow) liquid with a distinct sweet odor. This chlorine derivative of propane does not occur naturally in the environment. Currently, this compound is used as an intermediate in the synthesis of other chemicals, such as liquid polysulfone polymers, pesticides, and as a crosslinking agent in the synthesis of polysulfides and hexafluoropropylene. The aim of the study was to prepare a suitably sensitive and selective method of determination of 1,2,3-trichloropropane in workplace air, which will enable the measurement of concentrations of this compound and then allow occupational exposure to be assessed. The method developed involves adsorption of the substance’s vapors on coconut activated carbon, desorption using carbon disulfide and chromatographic analysis of the solution so obtained. A gas chromatograph coupled to a mass spectrometer (GC-MS) equipped with a polar INNOWAX capillary column (length 60 m, 0.25 mm in diameter and 0.50 μm thick stationary phase film) was used for the study. The develop method operating in SIM mode is linear in the concentration range from 0.2 μg/ml to 8.0 μg/ml. The method has good precision and accuracy and meets the requirements of EN 482:2021-08 for procedures for the determination of chemical agents. The developed method for the determination of 1,2,3-trichloropropane in air at workplaces is presented in the form of an analytical procedure, which is included in Appendix. This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

17

Metoda oznaczania kwasu cyjanurowego (1,3,5-triazinano-2,4,6-trionu; 1,3,5-triazyno-2,4,6-triolu) w powietrzu na stanowiskach pracy

Kowalska Joanna, Szewczyńska Małgorzata

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2024

|

Nr 2 (120)

131-142

PL

W artykule przedstawiono i omówiono wyniki oznaczania kwasu cyjanurowego (CYA) w powietrzu na stanowiskach pracy. Pobieranie próbek powietrza polega na zatrzymaniu obecnej w powietrzu substancji na filtrze z poli(chlorku winylu). Po wymyciu zatrzymanej substancji mieszaniną metanolu z buforem fosforanowym analizuje się otrzymane roztwory techniką chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną. Najmniejsze stężenie frakcji wdychalnej kwasu cyjanurowego, jakie można oznaczyć przedstawioną metodą, wynosi 1 mg/m3 (dla próbki powietrza o objętości 120 l). Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

The article presents and discusses the results of determining cyanuric acid (CYA) in the air at workplaces. Air sampling consists of trapping the substance present in the air on a poly(vinyl chloride) filter. After elution of the trapped substance with a mixture of methanol and phosphate buffer, the obtained solutions are analysed by liquid chromatography with spectrophotometric detection. The lowest concentration of the inhalable fraction of CYA that can be determined is 1 mg/m,3 (for an air sample of 120 l). This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

18

Spaliny silników Diesla mierzone jako węgiel elementarny. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy

Szewczyńska Małgorzata, Pośniak Małgorzata, Kowalska Joanna

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2023

|

Nr 1 (115)

5--25

PL

W Polsce dotychczas nie było konieczności oznaczania stężenia węgla elementarnego (EC) w celu oceny narażenia inhalacyjnego pracowników, ponieważ polska wartość NDS jest ustalona dla frakcji respirabilnej spalin silników Diesla. Nie ma również żadnych danych dotyczących poziomu stężeń EC w powietrzu stanowisk pracy, a narażenie na ten niebezpieczny dla zdrowia czynnik dotyczy bardzo dużej populacji pracowników zatrudnionych m.in. w podziemnych wyrobiskach górniczych, jak również strażaków, kierowców tirów, autobusów, a także pracowników stacji obsługi samochodów (Szymańska i in. 2019). Wprowadzenie do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/130 z dnia 16 stycznia 2019 r. wartości BOELV 0,05 mg/m³ dla spalin silników wysokoprężnych Diesla w środowisku pracy, mierzonych jako węgiel elementarny, wymaga dostosowania przepisów krajowych do tej wartości i opracowania metody oznaczania węgla elementarnego. Celem prac badawczych było opracowanie metody oznaczania węgla elementarnego w powietrzu na stanowiskach pracy na poziomie 0,005 mg/m³ . W wyniku badań opracowano metodę oznaczania węgla elementarnego w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem termo-optycznego analizatora z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Metoda polega na przepuszczeniu badanego powietrza zawierającego spaliny silnika Diesla przez filtr kwarcowy umieszczony w kasecie i analizie w odpowiednim programie temperaturowym. Uzyskano oznaczalność EC 0,0041 mg/m³ . Całkowita precyzja badania wynosiła 5,3%, względna niepewność całkowita 11,6%, a niepewność rozszerzona 23,2%. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

In Poland, until now it has not been necessary to determine the elemental carbon (EC) concentrations because Polish NDS values are set for a respirable fraction of diesel exhausts. No data on the level of EC concentrations in workplace air are available although the exposure to this hazardous factor concerns a large population of workers. The exposure concerns people working in underground mines and tunneling, firefighters, lorry and bus drivers, and car service station workers. The introduction of 0.05 mg/m³ BOELV value for diesel exhaust gases in working environment, measured as elemental carbon into the Directive 2019/130 of the European Parliament, requires the adjustment of the national legislation. The aim of the study was to develop a method for determining EC in workplace air at the level of 0.005 mg/m³ . As a result, a method for determination EC in workplace air using a thermo-optical analyzer with a flame ionization detector was developed. The method consists in passing the tested air containing diesel exhaust gases through a quartz filter placed in a cassette and its analysis in an appropriate temperature program. An EC determination of 0.0041 mg/m³ was obtained. The total accuracy of the method was 5.3%, a relative total uncertainty was 11.6% and an expanded uncertainty was 23.2%. This article discusses problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

19

Kwas nitrylotrioctowy i jego sole. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną

Brzeźnicki Sławomir, Bonczarowska Marzena

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2023

|

Nr 4 (118)

109-137

PL

Kwas nitrylotrioctowy (NTA), podobnie jak jego mono-, di- oraz trisodowe sole, w temperaturze pokojowej stanowi bezwonne, białe, krystaliczne ciało stałe. NTA w przeciwieństwie do swoich soli sodowych bardzo słabo rozpuszcza się w wodzie i jest nierozpuszczalny w większości rozpuszczalników organicznych. Stosuje się go jako środek zapobiegający osadzaniu kamienia kotłowego, jako środek kompleksujący jony metali podczas barwienia tkanin lub jako środek zapobiegający rozkładowi nadtlenków i wodorosiarczków w przemyśle papierniczym, jak również jako składnik detergentów i płynów czyszczących. NTA i jego sole sodowe zostały uznane za substancje potencjalnie rakotwórcze. Celem badań było opracowanie i walidacja metody oznaczania NTA i jego soli w środowisku pracy. Opracowana metoda oznaczania NTA i jego soli polega na zatrzymaniu pyłów lub aerozolu na filtrach z włókna szklanego, ekstrakcji badanych związków NaOH o stężeniu 0,2 mol/l i oznaczeniu NTA techniką wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną (HPLC-UV-VIS). Ta metoda jest liniowa w zakresie stężeń 0,0135 ÷ 0,54 μg/ml, co odpowiada zakresowi 0,15 ÷ 6,0 mg/m3 dla próbki powietrza o objętości 180 l. Opracowana metoda analityczna umożliwia oznaczanie NTA i jego soli w powietrzu na stanowiskach pracy w obecności innych związków chelatujących, charakteryzuje się dobrą precyzją i dokładnością oraz spełnia wymagania normy PN-EN 482 dla procedur dotyczących oznaczania czynników chemicznych. Metoda została zapisana w postaci procedury analitycznej, którą zamieszczono w załączniku. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia dotyczące zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy, będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Nitrilotriacetic acid and its mono-, di- and trisodium salts at room temperature, are white crystalline odorless solids. NTA is poorly (in opposite to its sodium salts) soluble in water. It is soluble with ethanol, however insoluble in most of organic solvents. NTA is used as an anti-limescale agent, as a chelating agent in fabric dyeing and agent preventing of decomposition of peroxides and hydrosulphides in paper processing. It is also used as a component of some detergents and cleaning fluids. NTA and its sodium salts are suspected to be carcinogenic to humans. The aim of the work was to develop and validate method of determination of NTA and its salts in workplace air. The developed method is based on an arrest of dusts or aerosols of these substances on glass fiber filters, extraction of the filters with a 0.2 M NaOH and analysis of the resulted solution by means of HPLC-UV-VIS technique. The developed method is linear in the concentration range of 0.0135-0.54 µg/ml, which corresponds to the range of 0.15–6.0 mg/m3 for a 180-L air sample. The analytical method described in this paper enables determination of NTA and its salts in air at workplaces in the presence of other chelating agents. The method is precise, accurate and it meets the criteria for procedure for determination of chemical agents listed in Standard No. PN-EN 482. Developed method of determination of NTA at workplaces has been recorded as an analytical procedure (see Appendix). This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.

20

Kwas benzoesowy. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy

Szewczyńska Małgorzata, Wasilewski Paweł

Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy

|

2023

|

Nr 3 (117)

137-154

PL

Kwas benzoesowy jest organicznym związkiem należącym do grupy aromatycznych kwasów karboksylowych. Wykorzystuje się go głównie do produkcji fenolu, kaprolaktamu i soli benzoesowych, jako konserwant spożywczy i farmaceutyczny oraz przy produkcji herbicydów, środków owadobójczych i bakteriobójczych. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE 1272/2008) kwas benzoesowy został sklasyfikowany jako substancja działająca szkodliwie na płuca, drażniąca skórę i powodująca uszkodzenie oczu. Celem badań było opracowanie metody oznaczania kwasu benzoesowego do oceny narażenia zawodowego w zakresie 1/10 ÷ 2 zaproponowanej wartości NDS. Metoda polega na pobraniu frakcji wdychalnej kwasu benzoesowego zawartej w powietrzu na filtr z włókna szklanego pokryty węglanem(IV) sodu, desorpcji roztworem metanolu w wodzie, a następnie oznaczeniu zawartości kwasu benzoesowego w próbce z zastosowaniem chromatografii cieczowej z detektorem diodowym (UHPLC-DAD). Podczas wykonywania badań spełniono wymagania walidacyjne przedstawione w normie europejskiej PN-EN 482. Metoda umożliwia oznaczanie kwasu benzoesowego w powietrzu w stężeniach 0,05 ÷ 1 mg/m3. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.

EN

Benzoic acid is an organic compound that belongs to the group of aromatic carboxylic acids. It is mainly used in the production of phenol, caprolactam and benzoic salts, as a food and pharmaceutical preservative, and in the production of herbicides, insecticides and bactericides. According to the Regulation of the European Parliament and of the Council (WE 1272/2008), benzoic acid is classified as a substance that is harmful to the lungs, irritates the skin and causes eye damage. The aim of the study was to develop a method for the determination of benzoic acid for the assessment of occupational exposure within 1/10–2 of the proposed MAC value. The method involves taking the inhalable fraction of airborne benzoic acid onto a glass fiber filter coated with sodium carbonate(IV), desorption with a solution of methanol in water and then determining the benzoic acid content of the sample by the use of liquid chromatography with diode array detector (UHPLC-DAD). Validation requirements presented in European standard PN-EN 482 were fulfilled during the tests. The method enables determination of benzoic acid in air at concentrations of 0.05 to 1 mg/m3 . The method for determining benzoic acid has been recorded in the form of an analytical procedure (see Appendix). This article discusses the problems of occupational safety and health, which are covered by health sciences and environmental engineering.