Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Kompleksowa ocena stanu technicznego zabytkowego budynku na przykładzie Villi Colonia we Wrocławiu

Dmochowski Grzegorz, Szołomicki Jerzy

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 2

112--114

PL

Przedstawiona w artykule ocena stanu technicznego zabytkowego budynku Villi Colonia została przeprowadzona z wykorzystaniem kompleksowej metodologii, obejmującej szczegółowe oględziny, badania materiałowe oraz obliczenia statyczne. Kluczowym założeniem przyjętego podejścia było dostosowanie metod diagnostycznych do specyfiki obiektów zabytkowych, co pozwoliło na analizę stanu konstrukcji przy jednoczesnym zachowaniu integralności historycznej struktury budynku. W szczególności, w przypadku drewnianych stropów, gdzie tradycyjne metody oceny wymagałyby ingerencji w oryginalne elementy wystroju wnętrza, zastosowano rozwiązanie w postaci inspekcji kamerą endoskopową. Wyniki przeprowadzonych badań posłużyły do opracowania zaleceń dotyczących renowacji i wzmocnienia konstrukcji.

EN

The technical assessment of the historic Villa Colonia building presented in the article was carried out using a comprehensive methodology, including detailed inspections, material testing, and structural calculations. A key assumption of the adopted approach was the adaptation of diagnostic methods to the specific characteristics of historic buildings, allowing a precise analysis of structural condition while maintaining the integrity of the building’s historical structure. In particular, in the case of wooden ceilings, where traditional assessment methods would require intervention in the original interior elements, an innovative solution was applied in the form of endoscopic camera inspection. The results of the tests conducted served as the basis for the development of precise recommendations for renovation and structural reinforcement.

2

Historic crypts of the Church of the Exaltation of the Holy Cross in Łuków – challenges preceding adaptation

Szostak Bartosz, Wac Michał

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2024

|

Z. 20

51--75

EN

The article discusses the technical and conservation challenges of adapting the historic crypts of the Church of the Exaltation of the Holy Cross in Łuków. This church is an important example of Baroque architecture with great historical and cultural value. Over the years, the crypts suffered damage from external factors and long-term dampness, which made thorough restoration work necessary. The adaptation process, carried out in recent years, used advanced technologies such as laser scanning and required an interdisciplinary approach combining engineering, conservation, and architecture. The first step was a detailed survey of the crypts’ condition, which helped define the scope of work. The next steps included repairing walls, strengthening foundations, and protecting the structure from further damage. A key focus was preserving the authenticity of materials and the historical aesthetics of the site, which meant using methods that followed the principles of heritage protection. The project was inspired by similar successful adaptations in Poland and Europe that combined heritage preservation with modern functional needs. The planned goal of the project is to transform the crypts into an exhibition space while keeping their historic character. The article highlights the importance of a holistic approach, combining traditional conservation methods with modern technology, as a good example of protecting cultural heritage.

PL

W artykule szczegółowo omówiono wyzwania techniczne i konserwatorskie związane z adaptacją zabytkowych krypt kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie, który jest istotnym przykładem architektury barokowej o znaczącej wartości historycznej i kulturowej. Krypty te, przez lata narażone na szkodliwe działanie czynników zewnętrznych oraz długotrwałe zawilgocenie, wymagały kompleksowych działań naprawczych. Proces adaptacji prowadzony w ostatnich latach opierał się na zastosowaniu zaawansowanych technologii, takich jak skaning laserowy, oraz na interdyscyplinarnym podejściu łączącym wiedzę z zakresu inżynierii, konserwacji i architektury. Pierwszym etapem było wykonanie szczegółowej inwentaryzacji stanu technicznego, która umożliwiła precyzyjne określenie zakresu prac. Kolejne działania obejmowały naprawę murów, wzmocnienie fundamentów oraz zabezpieczenie konstrukcji przed dalszą degradacją. Szczególną uwagę poświęcono zachowaniu autentyczności materiałów i estetyki zabytku, co wymagało zastosowania metod zgodnych z zasadami ochrony dziedzictwa kulturowego. W realizacji projektu inspirowano się podobnymi adaptacjami przeprowadzonymi w Polsce i Europie, które skutecznie łączą ochronę dziedzictwa z nowoczesnymi wymaganiami użytkowymi. Planowanym celem adaptacji jest przekształcenie krypt w przestrzeń wystawienniczą, która zachowa ich historyczny charakter. W artykule podkreślono znaczenie holistycznego podejścia, które integruje tradycyjne metody konserwatorskie z nowoczesnymi technologiami, stanowiąc przykład efektywnej ochrony dziedzictwa kulturowego.

3

The greenery of historic fortifications and fortified landscape from the turn of the 20th century: the need to introduce protection and shaping standards

Pardela Łukasz, Środulska-Wielgus Jadwiga, Wilkaniec Agnieszka, Pałubska Katarzyna

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddział PAN w Krakowie

|

2024

|

T. 52/1

541--556

EN

Fortified landscapes from the turn of the 20th century have been subject to changes as a result of changes of anthropogenic origin as well as natural processes. The greenery accompanying historic fortifications, roads and barracks is an important element of urban greenery from a historical, natural and social point of view. Therefore, planned management of fortified heritage and its natural components is crucial. Shaping of fortress greenery requires consideration of historical and contemporary values, combining restrictions regarding the protection of monuments with current social and environmental needs. Given the number of threats facing fortress greenery and the need to mitigate their consequences, standards on how to protect and shape this greenery must be developed and implemented. Such standards could assist and improve the processes of revalorisation of former fortification areas and adaptation of historic fortifications to new roles. In this work, the authors determine the contemporary value offered by fortress greenery and also indicate problems related to identifying it, along with types and sources of threats. They summarize the theoretical and practical achievements to date in terms of protecting and shaping fortress greenery in a fortified landscape. These findings help identify real values that are worth preserving for the contemporary, sustainable development of fortress greenery.

PL

Krajobraz warowny z przełomu XIX i XX wieku podlega przemianom na skutek zmian pochodzenia antropogenicznego oraz naturalnych procesów przyrodniczych. Zieleń towarzysząca zabytkowym fortyfikacjom, drogom czy zespołom koszarowym, stanowi ważny z punktu widzenia historycznego, przyrodniczego oraz społecznego element zieleni miejskiej. Dlatego niezwykle ważne jest planowe zarządzanie fortecznym dziedzictwem przyrodniczym. Kształtowanie zieleni fortecznej wymaga uwzględnienia wartości zabytkowych i współczesnych, łączenia ograniczeń wynikających z ochrony zabytków z bieżącymi potrzebami społecznymi oraz środowiskowymi. Wobec szeregu zagrożeń, którym podlega zieleń forteczna oraz konieczności łagodzenia ich skutków, niezbędne jest opracowanie i wdrożenie standardów służących ochronie i kształtowaniu tej zieleni. Standardy takie mogłoby wspomóc i usprawnić procesy rewaloryzacji terenów pofortecznych oraz adaptacji zabytkowych fortyfikacji do nowych funkcji. W niniejszej pracy autorzy podjęli próbę określenia współczesnych wartości zieleni fortecznej, wskazali również problemy związane z jej identyfikacją, a także rodzajami i źródłami zagrożeń. Podsumowali dotychczasowe dokonania w zakresie teorii oraz praktyki ochrony i kształtowania zieleni fortecznej w krajobrazie warownym. Ustalenia te pozwoliły na wskazanie rzeczywistych wartości, których utrzymanie może mieć kluczowe znaczenie we współczesnym, zrównoważonym kształtowaniu zieleni fortecznej.

4

Wyzwania remontowe zabytkowych obiektów teatralnych na przykładzie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

Siudut Janusz, Radziszewska-Zielina Elżbieta

Przegląd Budowlany

|

2024

|

R. 95, nr 6

85--88

PL

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, jako administrator ważnych dla kraju historycznych budynków, stoi przed trudnymi i złożonymi wyzwaniami remontowymi. Starzejące się zabytkowe obiekty wymagają skomplikowanych i kosztownych napraw konserwatorskich. Dodatkowo budynki te nie spełniają wymagań w zakresie aktualnie obowiązujących przepisów techniczno-budowlanych i przeciwpożarowych. Rosnące koszty utrzymania obiektów wymuszają konieczność przeprowadzenia ich kompleksowej termomodernizacji. W artykule przedstawiono wybrane wyzwania remontowe, w latach 2016-2023, obiektów należących do Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Wszystkie omawiane obiekty są wykazane w ewidencji zabytków miasta Krakowa. Planując prace remontowe, należy wziąć pod uwagę zarówno dziedzictwo kulturowe, jak i współczesne wymagania i preferencje użytkowników oraz względy techniczne.

EN

The Juliusz Słowacki Theater in Krakow, as administrator of nationally important historic buildings, faces difficult and complex renovation challenges. Aging historic buildings require complex and costly conservation repairs. In addition, these buildings do not meet the requirements of current technical, construction and fire safety regulations. Rising maintenance costs of the buildings are forcing the need for comprehensive thermal modernization. The article presents selected renovation challenges, in 2016-2023, of the objects belonging to the Juliusz Słowacki Theater in Krakow. All the discussed objects are listed in the register of monuments of the city of Krakow. When planning renovation works, it is necessary to take into account both cultural heritage and contemporary requirements and preferences of users, as well as technical considerations.

5

System w działaniu. Wiadomości z pierwszej linii frontu

Bogdanowska Monika

Ochrona Dziedzictwa Kulturowego

|

2024

|

Nr 19

89--98

PL

Autorka w swych rozważaniach opiera się na doświadczeniach zdobytych podczas pracy na stanowisku Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Wybrane zapisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zostaną zestawione z przykładami działań przy obiektach zabytkowych, tak by zilustrować działanie systemu ochrony i opieki nad zabytkami w praktyce. We wnioskach wskazane będą kierunki działania, które niejednokrotnie wychodząc poza ustawę o opiece i ochronie zabytków pokazują, że z konstytucyjnego – i powszechnego – obowiązku stania na straży dziedzictwa wymykają się pewne obszary aktywności, w ramach których przekształcamy nasze otoczenie. Również we wnioskach wskazane będą zjawiska, które należałoby uwzględnić w systemie ochrony, gdyż jego ciężar przesunął się zbyt mocno na antagonizmy, zamiast bazować na współdziałaniu.

EN

The author's reflections are based on her experience when working as the Regional Conservator of Historic Monuments in the Małopolska Region. Selected provisions of the Act on the Protection and Care of Historic Monuments will be juxtaposed with actual cases of historic buildings, in order to illustrate how the protection system works in practice. The conclusions will indicate courses of action which, often going beyond the Act, show that certain areas of activity within which we transform our surroundings are slipping away out of the constitutional - and universal - duty to uphold our heritage. Also, the conclusions will specify the things that need to be addressed in the protection system, as its emphasis has been overly shifted to antagonisms instead of cooperation.

6

Authenticity: A very Greek word in a complex European setting

Zygomalas Dimitrios

Ochrona Dziedzictwa Kulturowego

|

2024

|

Nr 22

77--92

EN

A focal point in present-day conservation terminology, authenticity comes from the ancient Greek word afthentikós, which in modern times has come to mean genuine and valid. Based on this interpretation, it entered the conservation agenda, through the Venice Charter, in 1964, received added attention, through the Nara Document, in 1994, and since then, has generated multiple debates among conservation specialists. Yet while a wide consensus on a definition and method of assessment of authenticity pends, other key players in the European setting, namely national authorities, separate bodies, public groupings, and individual owners endorse, and in many cases, assume action in opposite directions. Considering the practical impact of these contradictions, the overall issue needs to be urgently discussed, which is precisely the goal of this paper. Based on extensive bibliographic and archival research, it initially addresses the evolution of the term “authenticity” and its current standing in the conservation agenda. It then examines and evaluates the aforementioned opposite postures, with reference to characteristic examples throughout Europe, and concludes by outlining proposals for the necessary reconciliation.

PL

Centralny punkt dzisiejszej terminologii konserwatorskiej – autentyczność – pochodzi od starożytnego greckiego słowa afthentikós, które w dzisiejszych czasach zaczęło oznaczać autentyczny i ważny. W oparciu o tę interpretację, w 1964 r. weszło ono do programu ochrony zabytków za pośrednictwem Karty Weneckiej, a od 1994 r. wywołało wiele debat wśród specjalistów w dziedzinie konserwacji dzięki Dokumentowi z Nara. Jednakże podczas gdy wciąż brak konsensusu w sprawie definicji i metod oceny autentyczności, kluczowi gracze w środowisku europejskim, a mianowicie władze krajowe, odrębne organy, ugrupowania publiczne i indywidualni właściciele w wielu przypadkach podejmują różne, czasem sprzeczne działania związane z autentycznością. Biorąc pod uwagę praktyczny wpływ tych sprzeczności, ogólna kwestia wymaga pilnego omówienia, co jest celem niniejszego artykułu. Opierając się na obszernych badaniach bibliograficznych i archiwalnych, wychodzimy od ewolucji terminu „autentyczność” i jego obecnej pozycji w agendzie konserwatorskiej. Następnie analizujemy i oceniamy wspomniane wyżej przeciwstawne stanowiska, odnosząc się do charakterystycznych przykładów w całej Europie, a na zakończenie przedstawiamy propozycje niezbędnego porozumienia.

7

Wybrane zagadnienia ochrony dziedzictwa kulturowego zespołu architektonicznego Jaszowiec w Ustroniu

Radziewicz-Winnicki Rafał

Builder

|

2024

|

R.28, nr 3

11--15

PL

Artykuł przedstawia obecną sytuację zespołu wypoczynkowego w Ustroniu Jaszowcu. Po okresie prosperity ośrodków wczasowych będących we władaniu przedsiębiorstw państwowych nastał okres prywatyzacji i przekształceń. Zaprojektowany kompleksowo w latach sześćdziesiątych zespół architektoniczny w wyniku braku ochrony prawnej oraz jednolitej wizji władz samorządowych został poddany miejscowym działaniom inwestorów prywatnych. Zagrażają one spójności założenia i zdaniem autora należy podjąć zdecydowane działania zapobiegające postępującej dezintegracji zespołu architektonicznego. Celem artykułu jest określenie kierunków ochrony wartości kulturowych Jaszowca. Najważniejsze postulaty to pilna potrzeba wykonania Studium Rewitalizacji i Rozwoju Dzielnicy Wczasowej oraz wpis zespołu do rejestru zabytków.

EN

The article outlines the current situation of the resort complex in Ustroń Jaszowiec. After a period of prosperity of holiday resorts owned by state enterprises, a period of privatization and transformation has followed. The architectural complex was designed comprehensively in the 1960s. In case of the lack of legal protection and a unified vision of local authorities, the complex has been subjected to local actions of private investors. They threaten the coherence of the assumption and, according to the author, decisive actions should be taken to prevent the progressive disintegration of the architectural complex. The aim of the article is to formulate guidelines for the protection of the Jaszowiec cultural values. The most important demands are the urgent need to carry out a Study on the Revitalization and Development of the Holiday District and the entry of the complex into the register of monuments.

8

The use of digital technologies in assessing the technical condition of historic structures

Szostak Bartosz, Wac Michał

Budownictwo i Architektura

|

2024

|

Vol. 23, no. 4

151--172

EN

This article explores the use of modern digital technologies, such as 3D scanning and photogrammetry, in assessing the technical condition of historic structures. It compares traditional and digital inventory methods, emphasising the advantages of the latter in the precise and rapid acquisition of spatial data. Three types of laser scanning are described–simplified, handheld, and stationary–along with their applications in monument documentation. Case studies are presented where digital technologies were applied to the analysis and conservation of structures such as the ruins of Melsztyn Castle, Czersk Castle, the historic brickworks in Izbica, and the Juliusz Osterwa Theatre in Lublin. The findings demonstrate that these technologies enhance inventory accuracy, enable the detection of damage invisible to the naked eye, and save time and resources. Challenges related to processing large volumes of data and the need for specialised knowledge and standards are also discussed. In conclusion, the application of digital technologies in cultural heritage protection offers significant benefits and is invaluable for preserving monuments for future generations.

PL

Niniejszy artykuł analizuje wykorzystanie nowoczesnych technologii cyfrowych, takich jak skanowanie 3D i fotogrametria, w ocenie stanu technicznego zabytkowych obiektów. Porównano tradycyjne i cyfrowe metody inwentaryzacji, podkreślając zalety tych drugich w precyzyjnym i szybkim pozyskiwaniu danych przestrzennych. Opisano trzy rodzaje skaningu laserowego – uproszczony, ręczny i stacjonarny – wraz z ich zastosowaniami w dokumentacji zabytków. Przedstawiono studia przypadków, w których technologie cyfrowe zostały zastosowane do analizy i konserwacji obiektów takich jak ruiny zamku w Melsztynie, zamek w Czersku, zabytkowa cegielnia w Izbicy oraz Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie. Wyniki pokazują, że technologie te zwiększają dokładność inwentaryzacji, umożliwiają wykrywanie uszkodzeń niewidocznych gołym okiem oraz oszczędzają czas i zasoby. Omówiono również wyzwania związane z przetwarzaniem dużych ilości danych oraz potrzebą specjalistycznej wiedzy i standardów. Podsumowując, zastosowanie technologii cyfrowych w ochronie dziedzictwa kulturowego oferuje znaczące korzyści i jest nieocenione dla zachowania zabytków dla przyszłych pokoleń.

9

Podziemia kolegiaty w Wiślicy: eksperyment architektoniczno-inżynierski dla statycznego i przeciwwilgociowego zabezpieczenia unikalnych reliktów zabytkowych budowli sakralnych

Karczmarczyk Stanisław, Przygodzki Dominik

Wiadomości Konserwatorskie

|

2023

|

Nr 73

57--69

PL

Wiślica jest szczególnym miejscem o wyjątkowo bogatym zasobie architektury i sztuki średniowiecznej, którego unikatowy charakter oraz znaczenie naukowe, artystyczne, historyczne, edukacyjne i tożsamościowe stało się powodem przyjęcia szczególnych rozwiązań w zakresie zabezpieczenia, konserwacji i publicznej prezentacji. Szeroki zakres prac archeologicznych, badawczych oraz ratowniczych w rejonie kolegiaty wiślickiej przyczynił się do ukierunkowania rozważań nad formą udostępnienia ich wyników przyszłym badaczom i społeczeństwu.

EN

Wiślica is a special place with an exceptionally rich stock of medieval architecture and art, whose unique character and academic, artistic, historical, educational and identity significance have given rise to the adoption of dedicated solutions in preservation, conservation and public presentation. The wide range of archaeological, research and rescue work in the vicinity of the Wiślica collegiate church has helped to direct a discussion of the form in which their results will be made available to future researchers and the public.

10

Troyes – the wooden beauty of the sixteenth century

Kurek Jan

Przestrzeń i Forma

|

2023

|

nr 55

385--408

EN

Troyes – a city on the Seine – was an important point on the pilgrimage route to Santiago de Compostela in the Middle Ages and was consumed by fire several times. However, the city was rebuilt – both in stone and in the more cost- and material-efficient so-called half-timber technology. Many of these houses still survive today, forming, as in Reims, the valuable historical and architectural heritage of Champagne, another important city in the region, and as in Rouen in Normandy. History has thankfully spared many of the half-timbered (colombage) houses of Troyes. Today, they are of particular concern to conservators, who work to help save them and adapt them to modern needs.

PL

Troyes – miasto nad Sekwaną – w średniowieczu ważny punkt na pielgrzymkowym szlaku do Santiago de Compostela, kilka razy płonęło. Miasto jednak odbudowano – tak w kamieniu jak i w oszczędniejszej kosztowo i materiałowo technologii tzw. muru pruskiego. Wiele z tych domów przetrwało do dziś, będąc podobnie jak w Reims, cennym historycznym – architektonicznym dziedzictwem Szampanii, innym ważnym mieście regionu oraz w Rouen w Normandii. Przemiany dziejowe oszczędziły wiele szachulcowych (colombage) domów Troyes. Dziś są one przedmiotem szczególnej troski konserwatorów zabytków, pomagających w ich ratowaniu i adaptacji do współczesnych potrzeb.

11

Fire protection in religious monuments: On the example of Notre-Dame de Paris and the CATHEDRAL of St. Peter and St. Paul in Nantes, France

Paszkowski Zbigniew W., Balcerzak Magdalena

Przestrzeń i Forma

|

2023

|

nr 54

7--30

EN

The cases of the fires of Notre-Dame in Paris and St Peter and St Paul in Nantes present the effects of the gradual neglect of monument conservation and their impact on a decrease in safety. The causes and consequences of the fires were described. Differences in the methods of technical protection and reconstruction after a fire have been specified. It was reported that in the Cathedral in Nantes, the wooden truss was replaced with a concrete one, whereas in Notre-Dame the original truss will be recreated. The need to select fire protection and reconstruction methods on a case-by case basis and use comprehensive fire-resistance systems was indicated.

PL

Studium przypadków pożarów katedry Notre-Dame w Paryżu oraz katedry św. Piotra i Pawła w Nantes przedstawia skutki stopniowego zaniedbywania konserwacji zabytków i obniżania bezpieczeństwa ich zachowania. Opisano przyczyny oraz następstwa pożarów. Wskazano na różnice sposobów technicznego zabezpieczenia i rekonstrukcji uszkodzonych elementów. Wskazano, że w katedrze Św. Piotra i Pawła drewnianą konstrukcję dachu zastąpiono betonową, gdy w Notre Dame odtworzona zostanie oryginalna więźba. Wskazano na konieczność stosowania kompleksowych systemów ochrony pożarowej oraz indywidualnego doboru sposobów ochrony pożarowej i rekonstrukcji po pożarze. Słowa kluczowe:

12

Uregulowania prawne dotyczące prowadzenia robót budowlanych w obiektach zabytkowych

Mazur Małgorzata

Materiały Budowlane

|

2023

|

nr 12

109--112

13

Drewniana architektura sakralna powiatu gliwickiego - przegląd, zagrożenia i drogi ochrony

Serdyńska Joanna

Builder

|

2023

|

R.27, nr 11

48--50

PL

Przedmiotem artykułu są drewniane kościoły powiatu gliwickiego. Rozwijające się od czasów średniowiecznych budownictwo drewniane ukształtowało zasadniczy schemat kompozycyjno-przestrzenny tych budowli, który przesądził o ich typologicznej odrębności, walorach estetycznych oraz cechach regionalnych i ponadregionalnych. Praca stanowi studium bazujące na analizie materiałów źródłowych oraz obserwacjach przeprowadzonych na miejscu. Jej celem jest charakterystyka, opis kondycji oraz wskazanie najważniejszych zagrożeń oraz dróg ochrony tych bezcennych obiektów. Zdaniem autorki chronić należy nie tylko same budynki, ale również wiedzę i umiejętności budowlane oraz sam przemysł drzewny.

EN

The subject of the article are the wooden churches of the Gliwice poviat. Timber construction, developed in the Middle Ages, shaped the basic compositional and spatial scheme of these buildings, which determined their typological distinctiveness, aesthetic values and regional and supra-regional features. The work is a study based on an analysis of source materials and on-site observations. Its aim is to characterise the churches and their present condition, as well as to indicate the main factors that threaten their existence and suggest ways of their protection. In the author’s view, it is not just the buildings that should be preserved, but also construction knowledge and skills, as well as the wood industry itself.

14

Remont zabytku - kiedy wymagane jest pozwolenie na budowę

Trzebnicki Witold

Budownictwo i Prawo

|

2023

|

R. 26, nr 2

37--38

PL

To, że budynek został wpisany do gminnej ewidencji zabytków, nie oznacza jeszcze, że inwestor, aby przeprowadzić remont takiego obiektu, musi uzyskiwać pozwolenie na budowę dla robót, które z mocy samych przepisów Prawa budowlanego co do zasady zwolnione są z tego obowiązku. Inaczej jednak sprawa wygląda w przypadku wpisania obiektu do rejestru zabytków. W takiej sytuacji uzyskanie pozwolenia na budowę jest obligatoryjne.

EN

The fact that the building has been entered in the municipal register of monuments does not mean that the investor, in order to carry out renovations of such a building, must obtain a building permit for works which, under the provisions of the Construction Law, are generally exempt from this obligation. However, the situation is different in the case of entering the object into the register of monuments. In such a situation, obtaining a building permit is mandatory.

15

Dziedzictwo architektury Górnego Śląska II połowy XX wieku - problemy konserwatorskie i perspektywy badawcze

Żmudzińska-Nowak Magdalena

Builder

|

2022

|

R.26, nr 6

34--36

PL

Artykuł porusza tematykę dziedzictwa architektury Górnego Śląska II połowy XX wieku jako problemu badawczego i konserwatorskiego. Celem publikacji jest charakterystyka architektury Górnego Śląska tego okresu w szerszym kontekście rozwoju architektury w Polsce oraz wydobycie głównych problemów związanych z jej ochroną. Tekst składa się z dwóch części. W części pierwszej przedstawiono ogólną charakterystykę okresu II połowy XX wieku w rozwoju architektury w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska. Omówiono także wybrane zagadnienia ochrony architektury powojennej oraz problemy z nią związane, w tym: brak całościowej wiedzy na temat zasobów architektonicznych tego okresu, trudności związane z ich waloryzacją czy niska świadomość społeczna w zakresie ich wartości. Część druga zawiera omówienie przykładów działań podejmowanych przez autorkę w ramach współpracy pomiędzy Wydziałem Architektury Politechniki Śląskiej a Instytutem Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej. Wspólne działania mają na celu dokumentację i ochronę dziedzictwa (materialnego i niematerialnego) Górnego Śląska w zakresie architektury oraz urbanistyki. Wypracowana metodyka interdyscyplinarnych działań, realizowana z sukcesem od blisko dziesięciu lat, może stać się uniwersalnym modelem postępowania w tym zakresie.

EN

The article deals with the subject of the architectural heritage of Upper Silesia of the second half of the 20th century in terms research and conservation problem. The aim of the publication is to characterize the architecture of Upper Silesia of that period within the broader context of Polish architecture development, and to highlight the main problems related to its protection. The text consists of two parts. The first part presents a general description of the period of the second half of the 20th century in the development of architecture in Poland, particularly emphasizing the Upper Silesian facilities. Selected issues of the protection of post-war architecture and related problems were also discussed, including: the lack of comprehensive knowledge about the architecture of this period, difficulties related to its valorization and low social awareness of its values. The second part contains a discussion of examples of activities undertaken by the author within the cooperation between the Faculty of Architecture of the Silesian University of Technology and the Institute of Architecture Documentation of the Silesian Library in Katowice. Joint activities are focused on documentation and protection of the heritage (tangible and intangible) of Upper Silesia in the field of architecture and town planning. The methodology of interdisciplinary activities, successfully implemented for nearly ten years, may become a universal model for this field development.

16

Podziemia kolegiaty w Wiślicy: unikalne relikty średniowiecznej sztuki architektonicznej. Problematyka ich zabezpieczenia, konserwacji i ekspozycji

Kołodziejczyk Katarzyna, Przygodzki Dominik

Wiadomości Konserwatorskie

|

2021

|

Nr 66

156--171

PL

Wiślica jest szczególnym miejscem, o wyjątkowo bogatym zasobie architektury i sztuki średniowiecznej. Jej unikalny charakter oraz znaczenie naukowe, artystyczne, historyczne, edukacyjne i tożsamościowe stało się powodem przyjęcia szczególnych rozwiązań w zakresie zabezpieczenia, konserwacji i publicznej prezentacji. Szeroki zakres prac archeologicznych, badawczych i ratowniczych w rejonie kolegiaty wiślickiej przyczynił się do ukierunkowania rozważań nad formą udostępnienia ich wyników przyszłym badaczom i społeczeństwu. Dziedzictwo kulturowe wymaga wiarygodnej projekcji w świadomości ogólnej i indywidualnego odbiorcy, czyli takiej ekspozycji, która pozwala na interpretację przeszłości na podstawie czytelnej granicy pomiędzy autentyzmem materii a naukowo budowanym „modelem historycznej rzeczywistości”. To właśnie materia dzieła sztuki, jej wybór, sposób ukształtowania wyrażają stosunek autora, twórcy, do materii świata i bytu człowieka. Czy współcześnie nie utraciliśmy spójności wzajemnie dopełniających się materii z formą i treścią dzieła sztuki?

EN

Wiślica is a unique place, endowed with exceptionally rich medieval art and architecture assets. Its unique character and importance for science, arts, history, education, and identity of the place has become a reason for adopting specific solutions in terms of protection, conservation, and public presentation. A wide range of archaeological, research, and rescue works in the area of the collegiate church in Wiślica has contributed to channeling the deliberations regarding the manner of sharing their results with future scholars and society. Cultural heritage requires a credible projection in the awareness of the general public, as well as of an individual recipient, which boils down to an exposition which would allow to interpret the past on the basis of a legible border between the authenticity of matter and scientifically constructed model of historical reality. It is the matter of a work of art, its choice, the way it is formed that express the attitude of its author and creator to the matter of the world and the existence of man. Have we not lost the coherence of mutually complementary matter, form, and content of a work of art today?

17

Pseudokonserwatorskie praktyki 2 poł. XX wieku i ich obecne konsekwencje na wybranych przykładach cerkwi drewnianych Zamojszczyzny

Adamczyk-Bomersbach Teresa

Builder

|

2021

|

R.25, nr 7

58--61

PL

Tekst porusza problem podejścia oraz metod i sposobów działań prowadzonych przy dawnych drewnianych cerkwiach Zamojszczyzny w 2 poł. XX wieku oraz współcześnie. Prezentuje szereg działań wykonanych szczególnie w latach 70-80. XX wieku, a podyktowanych głównie względami użytkowymi czy ekonomicznymi, bez uszanowania tradycyjnej formy czy detalu, których konsekwencją była utrata w mniejszym lub większym stopniu walorów artystycznych oraz charakterystycznego „klimatu”. A także prace XXI-wieczne, prowadzone z konserwatorską starannością i uwzględnieniem tychże walorów. Opiera się o wyniki autorskich badań prowadzonych od końca XX wieku do czasów obecnych.

EN

The text addresses the problem of the approach, methods and ways of activities carried out at the former wooden orthodox churches of the Zamość region in the second half of the 20th century and today. It presents a number of activities performed especially in the 1970s and 1980s, dictated mainly by utility or economic reasons, without respecting the traditional form or detail, the consequence of which was the loss, to a greater or lesser extent, of artistic values and the characteristic "climate". And also the works of the 21st century, carried out with care and attention to these values. It is based on the results of original research conducted from the end of the 20th century to the present day.

18

Problemy kształtowania kolorystyki elewacji zabytkowych wrocławskich kamienic mieszczańskich przełomu XIX i XX w. - analiza na wybranych przykładach

Pierścionek Barbara

Builder

|

2021

|

R.25, nr 12

52--57

PL

W artykule poruszono tematykę rewaloryzacji wrocławskich kamienic, głównie o rodowodzie XIX-wiecznym. Obecnie jednym z istotnych problemów konserwatorskich jest kolor fasad budynków, szczególnie tynkowanych, często znacznie odbiegający od pierwotnej kolorystyki obiektów. Autorka zwróciła uwagę na odrestaurowane w przeciągu ostatnich lat elewacje kamienic zlokalizowanych w bliskim sąsiedztwie wrocławskiego Starego Miasta oraz dawnych przedmieść: Odrzańskiego, Piaskowego i Oławskiego, którym przywrócono dawną świetność. W wielu obiektach z sukcesem odtworzono oraz wyeksponowano detal architektoniczny i pierwotną fakturę materiału, a także kolorystykę, popartą rzetelnymi badaniami struktury tynku. Są także przykłady „nowych” aranżacji historycznych elewacji. Zwartą niegdyś zabudowę kwartałową już od czasów powojennych zaczęto uzupełniać plombami, mniej lub bardziej udanymi w formie oraz pod względem kolorystycznym, często bez wzięcia pod uwagę uwarunkowań historycznych oraz kontekstu miejsca. W artykule zostaną omówione wybrane przykłady kamienic mieszczańskich, objęte masterplanem dzielnicy Nadodrze, odrestaurowane w pierwszych latach realizacji tzw. Programu stu kamienic.

EN

The subject matter concerning revalorisation of tenement houses in Wroclaw, mainly of 19th-century origin, was raised in the paper. Nowadays, one of the crucial preservation problems is the facade colour, particularly of plastered buildings, which often differs considerably from their original colour scheme. The author focused on restored facades of tenement houses near the Old Town of Wroclaw and its old-time Przedmieście Odrzańskie, Piaskowe and Oławskie estates, which reverted to their former glory. The architectural details, original texture of the building material and colour scheme were successfully recreated and exposed. Their recreation was based on thorough plaster structure research. However, there are many examples of „new” arrangements of historical facades. Since the post-war years the old city’s quarter development was filled with infill buildings, more or less successful in form and colour scheme, often without considering historical conditions and location characteristics. In the paper selected tenement houses subsumed in the masterplan area of the Nadodrze estate and renovated in the first years of the “One Hundred Tenement Houses Programme” were discussed.

19

Prace konserwatorskie i badania archeologiczno-architektoniczne przeprowadzone w katedrze wrocławskiej w latach 1946-2011 na tle powojennej doktryny konserwatorskiej

Pierścionek Barbara

Builder

|

2021

|

R.25, nr 12

26--31

PL

W artykule przedstawiono zarys procesu odbudowy katedry wrocławskiej po II wojnie światowej na tle ówczesnych problemów technicznych oraz praktyki i doktryny konserwatorskiej związanej z odbudową obiektów monumentalnych wzniesionych w miastach europejskich, a zniszczonych w znacznym stopniu, czyli ok. 70 procentach tkanki zabytkowej. Zakres dat obejmuje dwa okresy odbudowy katedry: pierwszy, prowadzony przez Marcina Bukowskiego, oraz drugi, związany z konserwacją formy zewnętrznej budowli. Prace były wówczas koordynowane przez prof. Edmunda Małachowicza i trwały blisko 40 lat, nadając budowli obecny kształt. Celem niniejszej pracy jest analiza podejścia konserwatorskiego do zagadnień restytucji budowli obiektu obydwu architektów. Została przeprowadzona na podstawie badań literaturowych, analizy autorskich projektów, materiałów ikonograficznych oraz badań in situ tkanki obiektu. W 2022 r. przypadnie 70. rocznica rekonsekracji katedry po odbudowie, jednak proces rewaloryzacji obiektu, głównie jego wnętrza, trwa nadal. W ostatnich latach w architekturze są widoczne działania prowadzące do odbudowy i restytucji obiektów historycznych, uwzględniające w różnym stopniu wartość autentyzmu ich substancji zabytkowej - wartość omawianą w podstawowych dokumentach doktrynalnych, m.in.: w Karcie Ateńskiej z 1931 r., Karcie Weneckiej z 1964 r. oraz Dokumencie z Nara o autentyzmie z roku 1994. Fakt ten skłania do refleksji: czy dziś wartość autentyzmu traktowana w konserwatorstwie jako priorytet nadal stanowi główną wytyczną do prac na obiektach zabytkowych, czy jednak przez lata postulat ten traci na aktualności?

EN

The article presents an outline of the process of the reconstruction of the Wroclaw cathedral after World War II against the background of the technical problems of the time and the conservation practice and doctrine connected with the reconstruction of monumental objects erected in European cities and destroyed to a considerable degree, i.e. about 70 per cent of the historic fabric. The range of dates covers two periods of the cathedral's reconstruction. The first one was led by Marcin Bukowski, and the second was connected with the conservation of the external form of the building. The work was then coordinated by Prof. Edmund Małachowicz and had taken nearly 40 years, before giving the building its present shape. The aim of this paper is to analyse the conservator's approach to the restitution of the building by the two architects. It was carried out on the basis of literature research, analysis of the authors' projects, iconographic materials and in situ studies of the fabric of the building. The year 2022 will mark the 70th anniversary of the cathedral's renewed dedication after its reconstruction, but the process of the object's revalorisation, mainly of its interior, is still taking place. In recent years, reconstruction and restoration of historical buildings with architectural measures has emphasized the value of authenticity of their historic substance. The value was referred to in basic doctrinal documents such as: The Athens Charter of 1931, the Venice Charter of 1964, and the Nara Document on Authenticity of 1994. This fact prompts a reflection: Is the value of authenticity being treated as a priority in conservation - the main guideline for work on historic buildings, or has this postulate become less relevant over the years?

20

Conservation aspects of cast-iron platform shelters on the example of Vistula Pomerania railway stations

Kwasek Michał

Architectus

|

2021

|

Nr 1 (65)

49--58

EN

Cast-iron shelters were used in the 19th century as cheaper alternatives to large platform halls. Nevertheless, they were aesthetically distinguish-able from later riveted solutions. Because of their durability and continuous utility, they were not the subject of disassembly, as numerous transport infrastructure objects have been in recent decades. This article aims to indicate proper conservation practices during construction works on cast-iron platform shelters. Nowadays, most frequently, they take place during the modernization of railroad stations. As presented in this text, the approach to conservation procedures can be significantly different. The paper investigates technical and architectural solutions of selected instances of cast-iron platform shelters in Vistula Pomerania. Some references to foreign designs are also presented. The analysis of literature and archival documentation of the project, as well as the field studies, enabled us to formulate conclusions – recommendations for the proper procedure in respect of this type of object. Cast-iron platform shelters ought to be preserved as the unique remnant of 19th-century architecture. It is recommended to use an adequately selected material during the works and to restore the artistic qualities of cast-iron structures by restoring their original paintings. The author also refers to the realization of new roofing created in the preserved historical objects’ closest vicinity. Based on the illustrated instances, he recommends efforts to maintain consistency between new or reconstructed structures and authentic 19th-century ones. Simultaneously author emphasizes the necessity of avoiding the obliteration of the distinction between them. He drew attention to the challenges of repairing cast-iron pillars, giving examples of techniques that can be applied.

PL

Żeliwne wiaty były stosowane w XIX w. jako tańsze odpowiedniki wielkich hal peronowych. Mimo to wyróżniały się swoją estetyką na tle późniejszych – nitowanych – rozwiązań. Ze względu na ich trwałość i ciągłą przydatność nie podlegały rozbiórkom jak wiele obiektów techniki transportowej w ostatnich dziesięcioleciach. Celem artykułu jest wskazanie dobrych praktyk konserwatorskich w trakcie prac budowlanych dotyczących żeliwnych wiat peronowych. Współcześnie mają one najczęściej miejsce przy modernizacji dworców kolejowych. Jak przedstawiono w niniejszym tekście, sposób podejścia do zabiegów konserwatorskich może być znacząco różny. W artykule przedstawiono wyniki badań rozwiązań technicznych oraz architektonicznych wybranych przykładów żeliwnych zadaszeń peronowych na terenie Pomorza Nadwiślańskiego. Przedstawiono także nawiązania do realizacji poza granicami Polski. Analiza literatury przedmiotu i archiwalnej dokumentacji projektowej, a także badania terenowe umożliwiły sformułowanie wniosków – rekomendacji dla właściwego postępowania przy tego typu obiektach. Jako unikatowa pozostałość po architekturze XIX w. żeliwne wiaty peronowe powinny być bezwzględnie chronione. W trakcie prac wskazane jest stosowanie odpowiednio dobranego materiału, a także dążenie do przywrócenia żeliwnym wiatom ich walorów artystycznych poprzez odtworzenie pierwotnej kolorystyki. Autor artykułu odnosi się również do realizacji nowych zadaszeń, powstających w bezpośrednim sąsiedztwie zachowanych historycznych obiektów. Bazując na przedstawionych przykładach, rekomenduje dążenie do zachowania spójności nowych lub rekonstruowanych obiektów z autentycznymi realizacjami z XIX w. Jednocześnie podkreśla konieczność dbałości o to, by granica między nimi nie uległa zatarciu. Zwrócił uwagę na trudności, jakie mogą dotyczyć prac naprawczych przy żeliwnych słupach, podając przykłady technik możliwych do zastosowania.