Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Preservation of sacred monuments listed in the register – a case study of the parish church of St. Tomas the Apostle in Runowo

Kasper-Solakiewicz Aleksandra

Przestrzeń i Forma

|

2025

|

nr 61

23--50

EN

In this paper, the author wishes to focus on the benefits of preservation over monuments of a sacred purpose. In the comprehensive analytical considerations, attention was focused mainly on the historic tissue with features similar to the parish church of St. Thomas the Apostle in Runowo, the subject of the detailed study. Consideration was given to the time of construction, architectural style, form of protection and location, which the author reduced to the West Pomerania. The author, based on a case study, described not only the history of the building, but also current efforts to preserve it.

PL

W niniejszym opracowaniu autor pragnie skupić się na korzyściach, wynikających z ochrony nad zabytkami o charakterze sakralnym. W kompleksowych analitycznych rozważaniach skoncentrowano uwagę głównie na tkance zabytkowej o cechach zbliżonych do kościoła parafialnego pw. św. Tomasza Apostoła w Runowie, stanowiącego przedmiot szczegółowego opracowania , tj. czas powstania, styl architektoniczny, forma ochrony oraz lokalizacja, którą autor ograniczył do województwa zachodniopomorskiego. Autor, opierając się na studium konkretnego przypadku, opisał nie tylko historię obiektu, ale również współczesne działania, których celem jest jego ochrona.

2

Metody monitorowania stanu technicznego konstrukcji drewnianych w budynkach zabytkowych

Pawlak Zdzisław, Marciniak Piotr, Wyczałek Ireneusz

Przegląd Budowlany

|

2025

|

R. 96, nr 2

14--17

PL

W artykule przedstawiono ogólne zasady prowadzenia monitoringu w obiektach budowlanych, koncentrując się zwłaszcza na konstrukcjach drewnianych. Ponadto omówiono kluczowe aspekty monitorowania konstrukcji obiektów zabytkowych oraz trudności pojawiające się w przypadku tworzenia modelu numerycznego konstrukcji historycznej. Jako przykład obserwacji stanu technicznego budynku historycznego omówiono drewnianą konstrukcję kościoła w Domachowie. Długi okres eksploatacji konstrukcji drewnianej doprowadził do jej deformacji. Należało sprawdzić, czy deformacja konstrukcji postępuje w czasie oraz jaka jest jej reakcja na doraźne działanie obciążeń klimatycznych. Do pomiaru pochylenia słupów wykorzystano inklinometry. Opisano sposób wyznaczania wartości przemieszczeń na podstawie kątów obrotów, który wymagał przyjęcia modelu deformacji badanego elementu. Na koniec podano podstawowe wyniki pomiarów i obserwacji.

EN

The article presents general principles of monitoring in building structures, focusing especially on wooden structures. In addition, key aspects of monitoring the construction of historic buildings are discussed, as well as the difficulties that arise when creating a numerical model of a historic structure. As an example of observation of the technical condition of a historic building, the wooden structure of the church in Domachovo was discussed. The long period of use of the wooden structure led to its deformation. It was necessary to check whether the deformation of the structure progresses over time and what is its response to temporary climatic loads. Inclinometers were used to measure the tilt of the columns. The method of determining the values of displacements based on the angles of rotation was described, which required the adoption of a model of deformation of the tested element. Finally, the basic results of measurements and observations are given.

3

Architektura i technika budowlana XVI-wiecznego kościoła o konstrukcji szkieletowej w Bykowie

Schaaf Ulrich, Prarat Maciej, Jagiełło Daria, Kumorowicz-Brzeska Magdalena

Architectus

|

2025

|

Nr 2 (81)

35--46

EN

An architectural survey of the former Evangelical church, now the Church of Our Lady of the Rosary, in Byków (Długołęka municipality, Wrocław district) was conducted in 2022. Its erection dates back to 1574. The church underwent significant expansion and reconstruction in the following centuries, which dramatically changed its form. The purpose of this article is to present the results of this research with regard to the original form of the church, particularly the construction technique used in the 16th century, and to reconstruct its probable form when it was erected. The research covered the structural layout, the type of building material used and its fabrication, the timber framing sides and the system of carpentry assembly marks, the carpentry joints used, and the material used to fill the fields of the framework and its colours. Based on these, the authors were able to determine that the original church was erected in a timber-frame construction and consisted of a nave and an elongated, trilateral closed choir on the east and a tower on the west. The corpus and choir were covered with gabled roofs with king post trusses. Much of this structure has been preserved in the present church structure.

PL

W 2022 r. przeprowadzone zostały badania architektoniczne dawnego kościoła ewangelickiego, obecnie kościoła pw. Matki Bożej Różańcowej w Bykowie (gm. Długołęka, pow. wrocławski), datowanego na 1574 r. Kościół na przestrzeni kolejnych stuleci podlegał znaczącej rozbudowie i przebudowie, które diametralnie zmieniły jego formę. W artykule zaprezentowano wyniki przeprowadzonych badań w odniesieniu do pierwotnej formy kościoła, w szczególności zastosowanej w XVI w. techniki budowlanej oraz rekonstrukcji jego prawdopodobnego wyglądu po wzniesieniu. Badaniami objęto układ konstrukcyjny, rodzaj wykorzystanego budulca i jego obróbkę, strony odwiązania i system ciesielskich znaków montażowych, zastosowane złącza ciesielskie, a także materiał wykorzystany do wypełnienia pól szkieletu i jego kolorystykę. Na ich podstawie udało się ustalić, że pierwotny kościół wzniesiono w konstrukcji szkieletowej, składał się z części nawowej (korpusu nawowego) oraz wydłużonego, trójbocznie zamkniętego chóru od wschodu i wieży od zachodu. Korpus i chór kryte były dachami dwuspadowymi o więźbie storczykowej. Duża część z tej konstrukcji zachowała się w obecnej strukturze świątyni.

4

Historic crypts of the Church of the Exaltation of the Holy Cross in Łuków – challenges preceding adaptation

Szostak Bartosz, Wac Michał

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2024

|

Z. 20

51--75

EN

The article discusses the technical and conservation challenges of adapting the historic crypts of the Church of the Exaltation of the Holy Cross in Łuków. This church is an important example of Baroque architecture with great historical and cultural value. Over the years, the crypts suffered damage from external factors and long-term dampness, which made thorough restoration work necessary. The adaptation process, carried out in recent years, used advanced technologies such as laser scanning and required an interdisciplinary approach combining engineering, conservation, and architecture. The first step was a detailed survey of the crypts’ condition, which helped define the scope of work. The next steps included repairing walls, strengthening foundations, and protecting the structure from further damage. A key focus was preserving the authenticity of materials and the historical aesthetics of the site, which meant using methods that followed the principles of heritage protection. The project was inspired by similar successful adaptations in Poland and Europe that combined heritage preservation with modern functional needs. The planned goal of the project is to transform the crypts into an exhibition space while keeping their historic character. The article highlights the importance of a holistic approach, combining traditional conservation methods with modern technology, as a good example of protecting cultural heritage.

PL

W artykule szczegółowo omówiono wyzwania techniczne i konserwatorskie związane z adaptacją zabytkowych krypt kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie, który jest istotnym przykładem architektury barokowej o znaczącej wartości historycznej i kulturowej. Krypty te, przez lata narażone na szkodliwe działanie czynników zewnętrznych oraz długotrwałe zawilgocenie, wymagały kompleksowych działań naprawczych. Proces adaptacji prowadzony w ostatnich latach opierał się na zastosowaniu zaawansowanych technologii, takich jak skaning laserowy, oraz na interdyscyplinarnym podejściu łączącym wiedzę z zakresu inżynierii, konserwacji i architektury. Pierwszym etapem było wykonanie szczegółowej inwentaryzacji stanu technicznego, która umożliwiła precyzyjne określenie zakresu prac. Kolejne działania obejmowały naprawę murów, wzmocnienie fundamentów oraz zabezpieczenie konstrukcji przed dalszą degradacją. Szczególną uwagę poświęcono zachowaniu autentyczności materiałów i estetyki zabytku, co wymagało zastosowania metod zgodnych z zasadami ochrony dziedzictwa kulturowego. W realizacji projektu inspirowano się podobnymi adaptacjami przeprowadzonymi w Polsce i Europie, które skutecznie łączą ochronę dziedzictwa z nowoczesnymi wymaganiami użytkowymi. Planowanym celem adaptacji jest przekształcenie krypt w przestrzeń wystawienniczą, która zachowa ich historyczny charakter. W artykule podkreślono znaczenie holistycznego podejścia, które integruje tradycyjne metody konserwatorskie z nowoczesnymi technologiami, stanowiąc przykład efektywnej ochrony dziedzictwa kulturowego.

5

Więźby dachowe kościoła w Karlinie. Przyczynek do analizy XVII-wiecznych konstrukcji ciesielskich na terenie Pomorza Zachodniego w świetle badań historyczno-architektonicznych

Zalewski Krystian

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 77

24--39

PL

Przedmiotem opracowania są więźby dachowe kościoła św. Michała Archanioła w Karlinie. Zostały wykonane w ramach stypendiów twórczych i stypendiów na przedsięwzięcia związane z upowszechnianiem kultury z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na 2020 r. Celem badań architektonicznych było rozpoznanie przekształceń budowlanych, rozwarstwienie chronologiczne, a następnie próba rekonstrukcji poszczególnych faz budowlanych. W zakres badań wchodziła także analiza literatury i źródeł dotyczących całej świątyni. Dzięki szczegółowej analizie materiału użytego do budowy więźb dachowych i sposobu jego obróbki ustalono, że więźba jest zachowana w znacznej części w oryginale i powstała w 1685 r. To bez wątpienia wpływa na jej wartość i ma bardzo duże znaczenie dla analizy nowożytnego warsztatu ciesielskiego stosowanego wówczas na terenach Pomorza Zachodniego.

EN

The subject of the study are the roof trusses of the St. Michael the Archangel Church in Karlino. The research was conducted as a part of creative scholarships and grants for projects related to the promotion of culture from the budget of the Minister of Culture and National Heritage for the year 2020. The aim of the architectural investigation was to identify building transformations, chronological layering, and subsequently attempt the reconstruction of individual construction phases. The scope of the study also included an analysis of literature and sources related to the entire church. Through a detailed analysis of the materials used in the construction of roof trusses and their processing, it was determined that the truss is largely preserved in its original form and was created in 1685. This undoubtedly influences its value and holds great significance for the analysis of the early modern carpentry techniques applied in the West Pomeranian region at that time.

6

Próby ratowania zabytkowych świątyń przed zagładą w okresie PRL na przykładzie kościoła z Matczyna

Kumor-Mielnik Joanna

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 80

60--72

PL

Przedmiotem artykułu jest charakterystyka działań podejmowanych w warunkach PRL przez Kościół katolicki celem ratowania przed zniszczeniem zabytkowych kościołów pozbawionych przez władze komunistyczne funkcji sakralnych, a stanowiących ważny element dziedzictwa kulturowego. Próby ratowania przed upadkiem nieczynnych zabytkowych świątyń poprzez przywrócenie im w pierwszej kolejności charakteru miejsca kultu religijnego były podejmowane wielokrotnie przez biskupów diecezji lubelskiej, duszpasterzy oraz wiernych i niestrudzenie przez nich ponawiane, nierzadko przez kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat. Pokazuje to przykład kościoła z Matczyna – najstarszej, zabytkowej świątyni na Lubelszczyźnie, znajdującej się obecnie w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie. Odzyskanie dla celów duszpasterskich zamkniętych zabytkowych obiektów sakralnych w większości przypadków oznaczało uratowanie ich przed całkowitym zniszczeniem i koniecznością rozbiórki.

EN

The aim of the article is to describe and evaluate the measures the Catholic Church took in the circumstances of the Polish People’s Republic to save historic churches from destruction, which were deprived by the communist authorities of their sacred function but formed an important element of cultural heritage. Attempts at preserving the defunct churches by restoring their original function as places of religious worship were made repeatedly by the bishops of the Lublin Diocese, pastoral workers and the faithful, some of whom untiringly continued their efforts for decades. This is illustrated by the church from Matczyn, which is the oldest historic church in the Lublin region, now preserved in the Lublin Village Open Air Museum. Reclaiming the no longer active but historic places of worship meant, in most cases, saving them from complete destruction and imminent demolition.

7

Profanum w sacrum. Problematyka adaptacji zdesakralizowanych kościołów do nowych funkcji na wybranych przykładach w Polsce oraz w Europie Zachodniej

Długosz Dominika

Wiadomości Konserwatorskie

|

2024

|

Nr 79

86--101

PL

Postępująca laicyzacja nie tylko dotyka życia duchowego, lecz także jest widoczna w przestrzeni kulturowo- społecznej. Jej skutki przekładają się również na funkcjonowanie przestrzeni sacrum, w tym na wnętrza kościołów. Obiekty kościelne pustoszeją, powoli z „DOMUS DEI” stają się jedynie zabytkową strukturą budowlaną. Kościoły katolickie należą do najstarszych zabytków kultury. Ich historyczna wartość to również struktura funkcjonalna jako obiektu zabytkowego z całym ciężarem merytorycznym z tym związanym. Tak więc zmiana w kształcie materialnym tego przeznaczenia stanowi obecnie duże wyzwanie. Powstaje pytanie: w jaki sposób chronić ten specyficzny rodzaj obiektu zabytkowego, który przestał funkcjonować jako miejsce liturgii, a stał się przestrzenią do zagospodarowania? Jak zaadaptować zabytkowy obiekt sakralny, by jego nowa funkcja nie pozbawiła go autentyczności? Przy zachowaniu genezy budowli sakralnej i dalszych zmianach musimy zadbać, aby nie odebrano jej historycznie ukształtowanej indywidualności.

EN

Progressive laicization not only affects spiritual life, but is also evident in the cultural and social space. Its effects also translate into the functioning of religious spaces, including the interiors of churches. Church facilities are becoming empty, slowly turning from a “DOMUS DEI” into a mere historic building structure. Catholic churches are among the oldest monuments of culture. Their historical value also consists of the functional structure as that of a historic site with all the substantive weight associated with it. Thus, a change in the material shape of this function is now a major challenge. The following question arises: how to protect this highly specific type of historic site, which has ceased to function as a place of liturgy and has become a space for development? How to adapt a historic religious building so that its new form of use does not deprive it of its authenticity? While preserving the genesis of the religious building and further changes, we must ensure that its historically formed individuality is not taken away.

8

Urban Development - Specific Aspects of the City of Suceava Driven by the Orthodox Churches

Gavril Andreea G., Agachi Mihaela I.M

Inżynieria Mineralna

|

2024

|

Vol. 2, no. 2

art. no. 46

EN

The present paper is part of the doctoral research on the places where monastic churches created urban structures that have been preserved to this day in Suceava municipality. The article briefly presents the period from which are dated the oldest churches that have been preserved over time, namely in the 14th to 17th centuries. Natural continuity in the urban space does not mean either the destruction or the indiscriminate preservation of everything that is old, but, on the contrary, an integration between what is created new and what is useful as a material or spiritual value from the historical existing. In the configuration of the medieval city, the church was a polarizing reference point. In this sense, the topological field, as the urbanistic meaning of all religious architecture projects (monuments that have been preserved to this day) constitutes a totality of connected areas configured. Due to the urban texture, these areas are in reciprocal relations with the civic center. It can therefore be stated, based on the topological analysis, that the medieval religious architecture also has an important urban dimension. The founding activity on the territory of the city of Suceava, during the Middle Ages, materialized through a remarkable series of art and architecture monuments, of which, those that have survived to this day, make up a distinct compartment of the dowry of the national cultural heritage, being formed from only 11 churches that still exist today, from the 24 definitely registered in the documents issued by the royal chancellery.

PL

Niniejszy dokument stanowi część badań doktoranckich dotyczących miejsc, gdzie klasztorne kościoły tworzyły struktury miejskie, które przetrwały do dziś w gminie Suceava. Artykuł krótko przedstawia okres, z którego pochodzą najstarsze kościoły, które przetrwały przez wieki, a mianowicie z XIV do XVII wieku. Naturalna ciągłość w przestrzeni miejskiej nie oznacza ani zniszczenia, ani bezmyślnego zachowania wszystkiego, co stare, lecz wręcz przeciwnie – integracji tego, co nowo stworzone, z tym, co stanowi wartość materialną lub duchową z istniejącej historii. W konfiguracji średniowiecznego miasta kościół stanowił punkt odniesienia. W tym sensie pole topologiczne, jako urbanistyczne znaczenie wszystkich projektów architektury religijnej (pomników, które przetrwały do dziś), stanowi całość połączonych obszarów. Ze względu na strukturę miejską te obszary są w ramach reciprocialnych relacji z centrum obywatelskim. można więc stwierdzić, na podstawie analizy topologicznej, że średniowieczna architektura religijna ma również ważny wymiar urbanistyczny.

9

Perspektywy adaptacji obiektów sakralnych na przykładzie wielkokubaturowych kościołów archidiecezji częstochowskiej

Repelewicz Aleksandra

Inżynieria i Budownictwo

|

2024

|

R. 80, nr 4

227--231

PL

Największe budynki kościołów były wznoszone w Polsce w czasach komunistycznych, kiedy uzyskanie pozwolenia na budowę kościoła wymagało pokonania wielu trudności. Kiedy w końcu otrzymano pozwolenie na budowę, często budowano kościoły bardzo duże "na wszelki wypadek", bojąc się braku następnych pozwoleń. Dzisiaj kościoły te są zwykle zbyt duże jak na potrzeby współczesnych użytkowników. Problem ogromnych kościołów, których w Polsce jest bardzo dużo, przedstawiono na przykładzie archidiecezji częstochowskiej, gdzie istnieje 8 kościołów o powierzchni użytkowej 1000 m2 lub więcej: sześć w Częstochowie, jeden w Zawierciu i jeden w Radomsku. Pięć z nich jest dwupoziomowych. Po zmianie granic i zmniejszeniu obszarów parafii liczba parafian jest często zbyt mała, aby pokryć koszty utrzymania budynków: ogrzewania, oświetlenia i innych bieżących opłat. Jest to poważny problem dla administratorów tych obiektów. Znalezienie rozwiązania tej sytuacji jest dużym wyzwaniem. Niezbędne wydaje się poszukiwanie możliwości wykorzystania tych ogromnych przestrzeni na inne cele, które nie byłyby sprzeczne z podstawową rolą kościoła parafialnego. W pracy przedstawiono istniejące już w niektórych kościołach rozwiązania oraz możliwości zagospodarowania części pomieszczeń na inne potrzeby lokalnych społeczności.

EN

The largest church buildings were erected in Poland during the communist when there were many difficulties in obtaining planning permission for churches. When a building permit was finally granted, extremely large buildings were often built, "just in case" as it were. Today, these buildings are usually too large for their users. The problem of large churches, of which there are a great many in Poland, will be discussed with particular reference to the Archdiocese of Czestochowa, where there are 8 churches with a usable ground floor area of nearly 1000 m2 or more: six in Czestochowa, one in Zawiercie and one in Radomsko. Five of them have two levels. After redrawing the boundaries and a subsequent reduction in the parish area, the number of parishioners is too low to cover the cost of their maintenance (heating, lighting, ongoing maintenance) and repairs. This is a serious problem for the administrators of these facilities. Finding a way out of this situation is a major challenge. It is necessary to look for opportunities to use these huge spaces for other purposes, which do not conflict with a parish church's fundamental role. Already existing solutions in some churches and potential opportunities to develop some of the premises for other needs of local communities are presented in the paper.

10

Od gotyku do neogotyku – przemiany architektury kościoła parafialnego pw. św. Michała Archanioła w Świebodzinie między XV stuleciem a połową XIX wieku

Legendziewicz Andrzej

Wiadomości Konserwatorskie

|

2023

|

Nr 74

20--35

PL

Tematem artykułu jest przedstawienie historii powstania oraz przekształceń średniowiecznej architektury kościoła parafialnego w Świebodzinie od XV do schyłku XIX wieku. Na wstępie omówiono źródła, literaturę oraz ikonografię archiwalną. Bazując na pionierskich badaniach, wydzielono najstarszą fazę świątyni z początku XV wieku i zasięg jej przekształceń w ciągu XV stulecia. Omówiono prace zrealizowane w latach 1541–1555 obejmujące wprowadzenie sklepień, a także z lat 1855–1857 pod kierunkiem A. Langera, kiedy wprowadzono neostylowy wystrój szczytów elewacji zachodniej. W podsumowaniu zwrócono uwagę na charakterystyczny plan, dekorację sieciową sklepień oraz bardzo udaną restaurację neogotycką.

EN

The article presents the history of the creation and transformation of the medieval architecture of the parish church in Świebodzin from the fifteenth to the end of the nineteenth century. At the beginning, the sources, literature and archival iconography are discussed. Based on pioneering research, the oldest phase of the church, from the beginning of the fifteenth century, and the range of its transformations during the fifteenth century, are distinguished. The works carried out in the years 1541–1555, including the introduction of vaults, and the works carried out in the years 1855–1857 under the direction of A. Langer, when the neo-style decoration of the gables of the western facade were introduced, are discussed. In the summary, attention is paid to the characteristic plan, the net decoration of the vaults and the very successful Gothic Revival restoration.

11

Architektura kościoła parafialnego pw św. Jadwigi Śląskiej w Krośnie Odrzańskim od XIII do schyłku XIX wieku

Legendziewicz Andrzej

Wiadomości Konserwatorskie

|

2023

|

Nr 76

64--79

PL

Tematem artykułu jest przedstawienie historii powstania oraz przekształceń kościoła parafialnego w Krośnie Odrzańskim od XIII do schyłku XIX wieku. Na wstępie omówiono źródła, literaturę oraz ikonografię archiwalną. Bazując na pionierskich badaniach, wydzielono najstarszą fazę świątyni pochodzącą jeszcze z XIII stulecia oraz fragmenty bryły średniowiecznego kościoła zachowane w strukturze obecnego – barokowego. Omówiono odbudowę kościoła po pożarze z 1705 roku, a ukończoną w 1729 roku, podczas której nadano bryle obecnie znaną formę. Ostatnim etapem kształtowania kościoła była odbudowa barokowego hełmu w latach 1886–1889 roku – zniszczonego przez uderzenie pioruna. W podsumowaniu przedstawiono tło stylistyczne dla barokowej przebudowy świątyni wpisujące się w nurty płynące z Europy Zachodniej.

EN

This paper presents the history of the creation and transformation of a parish church in Krosno Odrzańskie from the thirteenth century to the end of the nineteenth century. At the beginning, sources, literature and archival iconography are discussed. Based on pioneering research, the oldest part of the church, which dates back to thethirteenth century, and fragments of the medieval churchthat is embedded in the structure of the current Baroque church, are identified. The reconstruction of the church after the fire in 1705 is described. During these works, which were completed in 1729, the building was given its present form. The last stage of shaping the church was there construction of the Baroque dome in the years 1886–1889, which had been destroyed by lightning. The summary presents the stylistic background for the Baroque reconstruction of the church, which is consistent with the trends from Western Europe.

12

Problemy techniczne w renowacji więźby dachowej XVI-wiecznego kościoła

Nowogońska Beata

Przegląd Budowlany

|

2023

|

R. 94, nr 1-2

135--140

PL

Głównymi przyczynami uszkodzeń konstrukcji drewnianych w budynkach zabytkowych są wpływy czynników atmosferycznych oraz związane z nimi procesy starzeniowe. W przypadku więźby dachowej XVI-wiecznego kościoła w Lubowie na stan techniczny dodatkowo wpływ mają nieszczelne pokrycie dachu, uszkodzone rynny, rury spustowe i obróbki blacharskie. Część elementów drewnianej konstrukcji uległa korozji biologicznej, przez co utraciła swoje wartości wytrzymałościowe. Więźba dachowa XVI-wiecznego kościoła w Lubowie pochodzi z okresu budowy obiektu. Ze względu na wartości zabytkowe konstrukcji więźby w pracach renowacyjnych rezygnuje się z ingerencji, które zmieniłyby jej formę, kształt i typ. Remont więźby jest oparty na założeniu zachowania oryginalnych rozwiązań konstrukcyjnych, lokalizacji elementów, przekrojów.

EN

The main causes of damage to wooden structures in heritage buildings are the influence of atmospheric factors and the ageing processes associated with them. In the case of the roof truss of the 16th century church in Lubowo, the technical condition is additionally affected by leaking roofing, damaged gutters, downpipes and flashings. Some of the elements of the wooden structure have suffered biological corrosion, causing them to lose their strength values. The roof truss of the 16th century church in Lubowo dates from the construction period of the building. Due to the historic value of the truss structure, the renovation work refrains from interventions that would change its form, shape and type. The renovation of the rafter framing is based on the assumption of preserving the original structural solutions, locations of elements, cross-sections.

13

Analysis of the original functional layouts of neo-Gothic sacral architecture in the Lublin Voivodeship

Chęć-Małyszek Agnieszka

Architectus

|

2023

|

Nr 1 (73)

31--39

EN

Historicising architecture in sacral construction was considered insignificant, as it did not have many typical and unique elements. However, it fulfilled a very important function, and despite the passage of time, neo-Gothic religious architecture still communicates it in its form, essence, theoretical principles and the function for which it was created. In this article, neo-Gothic churches in the Lublin Voivodeship are examined, paying special attention to the most prolific creator of this trend, Józef Pius Dziekoński. The aim of the paper is to comparatively analyse Lublin churches from the neo-Gothic period, specifying their purposes, meaning and characteristic features of the functional system. The work presents the historical and ideological context, determining the nature and role of the discussed sacral buildings. The research method applied here consists of a comparative analysis of neo-Gothic religious buildings selected from all religious buildings in the Lublin Voivodeship. The most typical features of individual buildings and their functions have been identified. The research results, presented in descriptive form and figures, have allowed interesting conclusions to be formulated. All the existing neo-Gothic churches in the region represent a new type of buildings, but simultaneously have their own individual style. They serve as Christian churches, satisfying human spiritual, emotional and social needs. Characteristic tall slender towers distinguish these sacred places, as well as being dominant accents in the landscape of the Lublin Voivodeship.

PL

Architektura historyzująca w budownictwie sakralnym była uważana za mało znaczącą, gdyż nie miała wielu charakterystycznych i unikatowych elementów. W istocie pełniła ona bardzo ważną funkcję. Mimo upływu lat wciąż przemawia swoją formą, esencją i programem. W niniejszym artykule analizie poddano neogotyckie kościoły na terenie województwa lubelskiego, zwracając szczególną uwagę na dzieła najpłodniejszego twórcy tego nurtu – Józefa Piusa Dziekońskiego. Celem pracy było porównanie lubelskich kościołów z okresu neogotyku, określenie ich funkcji, znaczenia i charakterystycznych cech układu funkcjonalnego. Zaprezentowano kontekst historyczny oraz ideowy determinujący charakter oraz rolę omawianych budowli sakralnych. W trakcie badań analizie porównawczej poddano neogotyckie budynki sakralne wybrane spośród wszystkich obiektów sakralnych na terenie województwa lubelskiego. Wyodrębniono najbardziej charakterystyczne cechy poszczególnych budynków oraz ich funkcje. Wyniki zestawiono w formie opisowej i wykresów. Pozwalają one na stwierdzenie, że wszystkie istniejące neogotyckie kościoły w regionie stanowią nowy typ obiektów z zachowaniem własnego indywidualnego stylu. Pełnią one funkcję chrześcijańskich świątyń, które zaspokajają ludzkie potrzeby duchowe, emocjonalne i społeczne. Charakterystyczne wysokie smukłe wieże nadają tożsamość tym świętym miejscom oraz stanowią dominanty widokowe w krajobrazie województwa lubelskiego.

14

Przestrzeń świątyni – przestrzeń teatru

Kozień-Woźniak Magdalena, Podhalański Bogusław

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2022

|

Z. 8

5--14

PL

Wspólnym elementem w świątyni i teatrze są ludzie zwani odpowiednio wiernymi lub publicznością. Różne są natomiast cele i okoliczności, dla których przybywają oni do tych obiektów będących budynkami użyteczności publicznej, niegdyś określanymi jako architektura monumentalna. Przestrzeń służąca celom tych zgromadzeń ma również wspólne cechy, spośród których widoczność oraz słyszalność są podstawowymi, jednak realizowanymi przez architekta w różny sposób. Istotne jest oddziaływanie tych przestrzeni na zgromadzonych, które w przypadku świątyni winno podkreślać jej pierwiastek sakralny, a w teatrze jej utylitarność, przeżywanie dramatu scenicznego. Porównanie wybranych teatrów i świątyń wskazuje na zasadnicze formy widowni oraz powiązań między wnętrzem i zewnętrzem obiektów wykorzystywanych do budowania pierwiastka sacrum i profanum. Kościół w Bieńczycach, katedra Notre Dame du Liban i cerkiew w Białym Borze, teatr festiwalowy w Bayreuth oraz Teatro Popular w Niterói stanowiły wybrane przykłady analiz, rozważań i porównań.

EN

One common element of a temple and a theatre are people, called the faithful and the audience, respectively. However, the purpose and circumstances that attract them to these buildings differ. They are undoubtedly public buildings that used to be termed monumental architecture. The space used for such gatherings also has common features, of which visibility and audibility are fundamental, but are implemented by architects in different ways. The impact of these spaces on those convened in them is essential. In temples, this impact should highlight their religious element, while in theatres it should underscore their utilitarianism and the experience of a stage drama. A comparison of selected theatres and temples showed essential forms of auditoria and linkages between the buildings’ interiors and exteriors used to build the elements of the sacred and the profane. The Church in Bieńczyce, the Chapel of Notre-Dame du Liban and the Orthodox Church in Biały Bór, as well as the Festival Theatre in Bayreuth and the Teatro Popular in Niterói were the cases selected for analysis, discussion and comparison.

15

Transformation of church architectural composition in Ukraine between the tenth and eighteenth centuries as a theoretical basis of restoration

Urakina Anastasiia

Wiadomości Konserwatorskie

|

2022

|

Nr 69

15--25

EN

This paper presents an analysis of the process of transformation of the architectural image of the Orthodox churches of Ukraine from between the tenth to the end of the eighteenth centuries. The changes in the massing composition of churches in different periods of Kyivan Rus, and later in different periods of the Ukrainian Baroque were analyzed. The main aspects of the main changes that most strongly influenced the perception of the architectural image of the church were graphically identified. Through the prism of theoretical analysis of facades, the real experience of reconstruction of destroyed Kyiv churches, which were of great importance to all of Eastern Orthodoxy-St. Michael’s Golden- Domed Cathedral and Assumption Cathedral of the Kyiv-Pechersk Lavra-can be analyzed.

PL

Artykuł przedstawia analizę procesu przemian architektonicznego wizerunku cerkwi ukraińskich wybudowanych między X a XVIII wiekiem. Przeanalizowano zmiany w kompozycji brył kościołów z różnych okresów Rusi Kijowskiej oraz różnych okresów ukraińskich. Graficznie zidentyfikowano główne zmiany, które najbardziej wpłynęły na odbiór wizerunku architektonicznego cerkwi. Przez pryzmat analizy teoretycznej elewacji umożliwiono prześledzenie faktycznych doświadczeń z odbudowy zniszczonych kijowskich cerkwi, które miały ogromne znaczenia dla całości Kościoła Wschodniego – Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach oraz soboru katedralnego Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej.

16

Kościół pw. św. Wawrzyńca w Kochanówce na Warmii. Historia budowlana i architektura w świetle pomiarów inwentaryzacyjnych

Krawiec Iwona

Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce

|

2022

|

nr 5

63--85

PL

W lipcu 2021 roku odbyły się studenckie wyjazdowe praktyki inwentaryzacyjne zorganizowane przez Zakład Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. W ramach zajęć akademickich wykonane zostały pomiary i rysunki inwentaryzacyjne neogotyckiego kościoła pw. św. Wawrzyńca w Kochanówce. Wieś Kochanówka (niem. Stolzhagen) położona jest około 6 km na południe od Lidzbarka Warmińskiego i założona została przez wójta warmińskiego Henryka Lutra pomiędzy 1333 a 1342 rokiem. Lokacja została zatwierdzona na mocy przywileju lokacyjnego wystawionego przez biskupa Jana Stryprocka 5 lutego 1362 roku. Nad rozlokowaną na schemacie owalnicy zabudową wsi, skupioną wokół owalnego placu ze stawami, góruje majestatyczna, gigantyczna bryła neogotyckiego kościoła. Przez ulokowanie budynku na wzgórzu, wprawia on wrażenie jeszcze potężniejszego, a jego sylwetka dostrzegalna jest z okolicznych wsi i miejscowości. Mierzony przez studentów kościół został wybudowany w 1918 roku na planie wydłużonego prostokąta z węższym prezbiterium zakończonym wielobocznie, zakrystią i kruchtą oraz wysoką, wtopioną w korpus główny, zwieńczoną dachem naczółkowym, wieżą. Chociaż obecny kościół powstał zaledwie 100 lat temu, to pierwsze wzmianki o istnieniu w tym miejscu świątyni pochodzą z 2. połowy XIV wieku a we wnętrzu zachował się szereg zabytkowych elementów wyposażenia z wcześniejszej świątyni, która została rozebrana w 1911 roku. Artykuł stanowi podsumowanie prac, jakie zostały przeprowadzone w ramach studenckiej praktyki inwentaryzacyjnej, a także analizą kontekstu przestrzennego i próbą prześledzenia historii budowlanej kościoła, w tym powodów wybudowania tak masywnej świątyni na terenie niewielkiej warmińskiej wsi.

EN

A student away survey measurement work–study program was organized by the Department of Polish Architecture of the Faculty of Architecture of the Warsaw University of Technology in July of 2021. Measurements and survey drawings of the neo–Gothic Church of Saint Lawrence in Kochanówka were developed as a part of related academic activities. The village of Kochanówka (German: Stolzhagen) is located approximately six kilometers south of Lidzbark Warmiński. It was founded by Henryk Luter, a Warmia village head, between 1333 and 1342. Its charter was confirmed by way of a prerogative of incorporation issued by Bishop Jan Stryprocki on February 5, 1362. The majestic, gigantic mass of the neo–Gothic church towers over an oval–plan village concentrated around an oval square with ponds. By locating the building on a hilltop it seems to be even more commanding and its silhouette is visible from neighboring villages and localities. The church as measured by students was erected in 1918 on an extended rectangular plan with a narrow er polygonal chancel, a sacristy and a porch as well as a tall tower melded into the main mass and covered by a pediment roof. Although the present church was created barely one hundred years ago, the first mention of the existence of a church on this site dates from the second half of the 14th century. Today’s interior still includes several historical elements of an earlier Baroque church that was demolished in 1911. The article sums up work performed within the framework of the student survey measurement work–study program as well as an analysis of the spatial context and attempts at tracing the construction history of the church, including reasons for building such a massive church on the grounds of a small Warmia village.

17

Kształtowanie przestrzeni w obiektach sakralnych w Europie

Purski Michał

PUA Przestrzeń Urbanistyka Architektura

|

2022

|

Vol. 1

19--32

PL

Tematem artykułu są badania związane ze świadomym kształtowaniem przestrzeni w obiektach sakralnych w Europie. Badania dotyczą zabiegów przestrzennych doświadczanych przez użytkownika na trzech spośród pięciu sklasyfikowanych przez Dimaggia i Semerariego (2001) poziomach doświadczania przestrzeni przez użytkowników – prenarracji, protonarracji i narracjach proceduralnych nieświadomych, jako opierających się wyłącznie na doświadczeniach zmysłowych użytkownika. Zdiagnozowane zabiegi przestrzenne podzielono na 3 kategorie: budujące świadomość przestrzeni, skupiające uwagę oraz wywołujące działanie.

EN

The subject of the article is research related to the conscious shaping of space in sacred buildings in Europe. The research concerns spatial treatments experienced by the user on three, out of five classified by Dimaggio and Semerari (2001) levels of user experience of space – pre-narratives, proto-narrations and procedural narratives of the unconscious, as based solely on the user’s sensory experiences. The diagnosed spatial treatments were divided into three categories: building awareness of space, focusing attention and causing action.

18

Stan zachowania kościołów ze ścianami z muru pruskiego na terenie północno-zachodniej Polski

Drobiec Łukasz

Przegląd Budowlany

|

2022

|

R. 93, nr 11-12

133--136

PL

Drewniane konstrukcje szkieletowe znane były już w starożytności pod nazwą Opus craticum. Wspomina o nich Witruwiusz, nazywając je ścianami wiklinowymi. Wypełnienie drewnianej konstrukcji szkieletowej (ryglowej) może stanowić kosznica (plecionka) lub warkocze słomiane i narzucona na nie mieszanina gliny z sieczką. Taką konstrukcję nazywamy murem szachulcowym. Wypełnienie wykonywano również w postaci opierzenia ścian szkieletowych deskami, dachówką lub łupkiem dachowym. Jako wypełnienie stosowano ponadto cegły suszone i wypalane. Choć drewniane konstrukcje szkieletowe z wypełnieniem z cegły stosowano już w średniowieczu, to przyjęto tego typu konstrukcje nazywać murem pruskim. W pracy opisano typowe uszkodzenia kościołów ze ścianami z muru pruskiego, pokazano przykłady niefachowych i niezgodnych z doktryną konserwatorską napraw oraz podano wytyczne prowadzenia prac remontowo-konserwatorskich.

EN

Wooden frame structures were already known in antiquity under the name Opus craticum. Vitruvius mentions them, calling them wicker walls. The filling of the wooden frame (bolt) structure can be a basket (braid) or straw braids and a mixture of clay and chaff imposed on them. We call this structure a half-timbered wall. The filling was also made in the form of lining the frame walls with boards, tiles or roof slate. Dried and fired bricks were also used as filling. Although wooden frame structures with brick infill were already used in the Middle Ages, this type of structure was called half-timbered. The paper describes typical damage to churches with half-timbered walls, shows examples of unprofessional and unworthy of the conservation doctrine, and gives guidelines for carrying out renovation and conservation works.

19

Więźby wieszarowe i storczykowe w zabytkowych kościołach Polski Zachodniej

Witkowski Bartosz, Klimek Adam

Materiały Budowlane

|

2022

|

nr 11

99--101

PL

W artykule dokonano analizy najczęściej występujących uszkodzeń i wad drewnianych więźb dachowych w zabytkowych kościołach Polski Zachodniej. W pierwszej kolejności krótko opisano historię ewolucji więźb dachowych, a następnie skupiono się na szczegółowym opisie konstrukcji, budowie oraz występowaniu więźb storczykowych, a następnie wieszarowych. W kolejnej części artykułu przedstawiono najczęstsze zniszczenia oparte na badaniach autora tego artykułu wraz z krótkim opisem wykonanych prac naprawczych.

EN

In the article was analysed the most common damage and defects of wooden roof trusses in historic churches in western Poland. First, the history of the evolution of roof trusses was briefly described, then authors of the article described the structure and occurrence of king post trusses, and then suspension trusses. The next part of the article presents the most common damage based on the research of the author of this article together with a brief description of the repair work performed.

20

Renowacja hełmu wieży kościoła św. Trójcy w Żórawinie

Szymków Mateusz, Gorzelańczyk Tomasz

Materiały Budowlane

|

2022

|

nr 11

102--105

PL

W artykule przedstawiono opis stanu technicznego oraz zakres renowacji hełmu z ośmioboczną latarnią XVII-wiecznego manierystycznego kościoła św. Trójcy w Żórawinie. Świątynia nazywana Perłą Manieryzmu stanowi zabytek klasy europejskiej aspirujący do wpisu na listę Pomników Historii. W artykule opisano stan techniczny konstrukcji wraz z pokryciem oraz omówiono proces przeprowadzonej renowacji. Wskutek wielusetletnich procesów destrukcyjnych, zniszczeń wojennych, jak również korozji biologicznej elementy konstrukcji wraz z połączeniami ciesielskimi hełmu zostały poważnie uszkodzone. W połączeniu z silną perforacją miedzianego pokrycia zaistniało zagrożenie zniszczeniem całej konstrukcji hełmu. Po szczegółowym rozpoznaniu stanu obiektu przeanalizowano możliwości remontu hełmu z uwzględnieniem zaleceń konserwatorskich.

EN

The article presents the technical condition and the scope of renovation of the helmet with an octagonal lantern from the 17th century mannerist church of the Holy Trinity Church in Zorawina. The temple, called the Pearl of Mannerism, is a monument of the European class that aspires to be entered on the list of Historical Monuments. The study describes the technical condition of the structure with its covering, and a broad discussion of the renovation process. As a result of centuries-old destructive processes, war damage as well as biological corrosion, the elements of the structure and the helmet's carpentry joints were seriously damaged. In conjunction with the strong perforation of the copper cladding, there was a risk of destroying the entire structure of the helmet. After a detailed examination of the condition of the building, the possibilities of repairing the helmet were analyzed, taking into account the conservation recommendations.