Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Zbiór map i przekrojów geologicznych z kopalni węgla z połowy XIX w. – rejon Wałbrzycha

Jarmołowicz-Szulc Katarzyna

Przegląd Geologiczny

|

2025

|

Vol. 73, nr 4

342--344

EN

Some sets of stitched 19th century maps and geological cross-sections for individual coal levels in some mining shafts have been found during inventory work of old, German documents from the Wałbrzych region. The documents are of a geological-mining nature and are important for coal mining from a historical point of view. These concern the Victoria, Julia or Wałbrzych mines in the area that has undergone many changes over the years. One of such “document folders” is presented.

2

80 lat nauk geologicznych na polskim Uniwersytecie Wrocławskim

Wojtulek Piotr, Pietranik Anna, Marszałek Henryk, Matusiak-Małek Magdalena

Przegląd Geologiczny

|

2025

|

Vol. 73, nr 9

766--775

EN

In 2025, we celebrate the 80th anniversary of the establishment of geological sciences at the University of Wroclaw in Poland. The Polish pioneers of geology at the University were Prof. Henryk Teisseyre and Prof. Józef Zwierzycki, who organized the first structures and academic activities as early as the academic year 1945/1946. The currently existing Institute of Geological Sciences, formally established in 1967, is the successor to the previously existing departments of Physical Geology, Stratigraphic Geology, and Mineralogy and Petrology. Geology at the University of Wroclaw after 1945 has been developing continuously for 80 years under various conditions, both during the communist period and after the political transformation in 1989. During this time, academic teachers working at the Institute presented groundbreaking scientific works on the geology and hydrogeology of the Sudetes, Lower Silesia and Opole regions, and educated numerous generations of geologists, who now constitute the strength of the staff of the Polish Geological Survey, state administration, and geological and mining enterprises. The article summarizes the past 80 years and discusses the most important events that took place during this period at the Institute of Geological Sciences of the University of Wroclaw.

3

Magistrala podsudecka w systemie kolei pasażerskiej Dolnego śląska

Haręża Oliwia, Protyńska Urszula, Staśkiewicz Dominik, Małysz Michał

Transport Miejski i Regionalny

|

2024

|

nr 1

25--31

PL

Linia kolejowa nr 137 zwana Magistralą Podsudecką stanowi bardzo ważny ciąg komunikacyjny Górnego i Dolnego Śląska. Jej cechą charakterystyczną jest przebieg równoległy do pasma Sudetów oraz omijanie Opola i Wrocławia. Poza odcinkiem Katowice-Kędzierzyn-Koźle o bardzo dużym znaczeniu w przewozach pasażerskich stan techniczny linii jest jednak niezadowalający, a liczba pasażerskich połączeń kolejowych realizowanych po niej jest znacznie mniejsza niż wynikałoby to z potencjału linii. Wśród miast zlokalizowanych na magistrali znajdują się między innymi: Nysa, Ząbkowice Śląskie, Dzierżoniów, Świdnica, Strzegom i Jawor. Jednocześnie na magistrali położonych jest wiele węzłów kolejowych pozwalających na zmianę kierunku jazdy przykładowo w stronę Wrocławia i Wałbrzycha. Są to na przykład Kamieniec Ząbkowicki i Jaworzyna Śląska. Ponadto wraz linią kolejową nr 289 na odcinku Legnica-Rudna Gwizdanów magistrala stanowi obwodnicę subregionu wrocławskiego. Liczba węzłów kolejowych na trasie linii ukazuje potencjał skomunikowania na nich, jak i możliwe rozwiązania multimodalne. Celem pracy jest przedstawienie koncepcji rozwoju połączeń pasażerskich na Magistrali Podsudeckiej w dwóch scenariuszach zawierających możliwości modernizacji magistrali i stworzenia połączeń obwodowych skomunikowanych z połączeniami do i z Wrocławia. W pracy przeanalizowano charakterystykę techniczną linii kolejowej nr 137, istniejące połączenia pasażerskie oraz skomunikowania na węzłach, a na podstawie wyników została zaprezentowana i przedyskutowana koncepcja rozwoju połączeń pasażerskich.

EN

Railway line no. 137, called the Podsudecka Mainline, is a very important railway in Upper and Lower Silesia. Its characteristic element is that it runs parallel to the Sudetes and bypasses cities of Opole and Wrocław. Apart from the Katowice - Kędzierzyn-Koźle section, which plays an important role in passenger transport, the technical status of the railway is unsatisfactory and the number of connections on it is much smaller than the line’s capacity. There are cities located on the mainline like: Nysa, Ząbkowice Śląskie, Dzierżoniów, Świdnica, Strzegom and Jawor. At the same time, there are many railway junctions on the mainline that allow to change the direction, for example towards Wrocław and Wałbrzych, like nodes in Kamieniec Ząbkowicki and Jaworzyna Śląska. Moreover, together with railway line no. 289 on the Legnica - Rudna Gwizdanów section, the main road constitutes a bypass of the Wrocław subregion. The number of railway junctions along the line shows the communication potential there and possible multimodal solutions. The aim of the article is to present the concept of developing passenger connections on the Podsudecka Mainline in two scenarios containing the possibilities of modernizing the main line and creating peripheral connections connected with train to and from Wrocław. The article includes the analysis of the technical characteristics of railway line no. 137, existing passenger connections and connections at junctions and, based on the results, the concept of developing passenger rail connections, which is described and discussed in this article.

4

Nowatorska metoda poszerzania czynnego tunelu kolejowego na Dolnym Śląsku

Łazarowicz Maksymilian, Twardowski Rafał, Bogusławski Bartłomiej

Mosty

|

2024

|

nr 2

61--63

PL

W artykule przedstawiono pierwsze w Polsce zastosowanie maszyny TEP (niem. Tunnel-Erweiterungs-Portal) przy poszerzaniu tunelu kolejowego w Trzcińsku, umożliwiające utrzymanie kursowania pociągów w trakcie prowadzenia robót.

EN

The article presents the first use of the TEP machine (German: Tunnel-Erweiterungs-Portal) in Poland for the widening of the railway tunnel in Trzcińsk, enabling train service during the works.

5

Pomiar poziomu w kopalni melafiru z wykorzystaniem kompaktowych sond radarowych VEGA

Gutowska Patrycja

Kruszywa : produkcja - transport - zastosowanie

|

2024

|

Nr 2-3

28--30

PL

Melafir, znany również jako bazalt, znajduje zastosowanie m.in. w produkcji materiałów budowlanych, kruszyw betonowych i drogowych. Kopalnia Melafiru Tłumaczów zlokalizowana na Dolnym Śląsku zajmuje się nie tylko wydobyciem, ale także wstępnym przetwarzaniem i transportem tego kruszywa. W celu monitorowania poziomu i płynnego przebiegu poszczególnych etapów procesu zastosowano technologię pomiarową VEGA.

6

Minerals of antimony: a newly found occurrence in the Karkonosze granitoid pluton and a review for Lower Silesia, Poland, with general background

Kozłowski Andrzej, Marcinowska Agnieszka

Acta Geologica Polonica

|

2024

|

Vol. 74, no. 3

art. no. e17

EN

The article describes assemblages of ore minerals of the size of tenths to a few millimetres, which occurred in small quartz veinlets and nests in 10 previously unknown sites. This mineralization was found in the north-eastern part of the Karkonosze granitoid pluton at the southern slope of the Wysoki Grzbiet (High Ridge) in Izera Mts. The studies concerned mainly 18 Sb minerals: antimony, Sb-bearing domeykite, getchellite, stibnite, willyamite, berthierite, boulangerite, bournonite, chalcostibite, falkmanite, famatinite, geocronite, robinsonite, semseyite, tetrahedrite-(Fe), cervantite, kermesite and schafarzikite; seven of them have been found in Poland for the first time. The parageneses, morphological features, XRD data and chemical composition of the Sb minerals are presented. Fluid inclusions in quartz adhering to the Sb minerals had generally homogenization temperature (Th) 108–341°C and total salinity ΣS 4.6–10.1 wt. %. The inclusion fluids were of the NaCO3-Ca(HCO3)2-NaCl-KCl type with minor F and S, and occasional CO2 presence. The parent granitoid contains Sb in trace amounts (0.18–0.36 ppm) and the rock was possibly a source of this (and other) element(s) for the ore minerals. Migration of meso-epithermal solutions with Sb etc. was probably stimulated by local reduction of pressure during the formation of fissures and cracks in granite, next filled by quartz with ore minerals. The features of the historical process of the recognition of Sb ores and previous studies of the minerals investigated in this research are included in the presentation and discussion. Special attention was paid to the listing of the occurreences of Sb minerals in Lower Silesia with appropriate references.

7

Dworce kolejowe w rejonie Wałbrzycha na planach z XIX wieku

Jarmołowicz-Szulc Katarzyna

Przegląd Geodezyjny

|

2023

|

R. 95, nr 12

27--28

PL

Podczas prac inwentaryzacyjnych starych dokumentów niemieckich z terenu Wałbrzycha (Dolny Śląsk) odnaleziono zbiory różnych map z XIX i początku XX w., które mają charakter geodezyjny i górniczy. Dotyczy to różnych kopalń, jak np. Victoria, Julia czy Wałbrzych, które z biegiem czasu ulegały licznym zmianom zarówno pod względem obszaru, charakteru, jak i nazwy. W artykule opisano ich konstrukcje boczne – dworce kolejowe w osadach Szczawno Zdrój i Biały Kamień.

EN

Some sets of different 19th and early 20th century maps and cross-sections have been found during inventory works of old, German documents from the Wałbrzych region (Lower Silesia) that display a geodesy and mining character. That concerns different coal mines as e.g., Victoria, Julia or Wałbrzych mines, which have undergone multiple changes in the area, character and also the name with time. The present paper describes their side-constructions – train stations in the Szczawno Zdrój and the Biały Kamień settlements.

8

Wyniki kontroli małych placów budów na Dolnym Śląsku

Siegieda Jarosław

Przegląd Budowlany

|

2023

|

R. 94, nr 9-10

144--148

PL

W artykule zamieszczono wyniki kontroli przeprowadzonych na małych placach budowy na terenie województwa dolnośląskiego w 2022 i 2023 roku. Za małą budowę należy uznawać miejsce prowadzenia prac budowlanych, na którym pracę wykonuje do 20 osób w tym samym czasie. Zakres kontroli obejmował: zagospodarowanie terenu budowy, przygotowanie do pracy, przygotowanie i organizacja budowy, stanowiska pracy, roboty ziemne i wykopy, prace na wysokości, rusztowania, maszyny i urządzenia techniczne, substancje i mieszaniny chemiczne, urządzenia i instalacje elektryczne. Najwyższy odsetek stwierdzonych nieprawidłowości dotyczył przygotowania pracowników do pracy, prac na wysokości oraz rusztowań budowlanych. Skala naruszeń przepisów, a także liczba bezpośrednich zagrożeń ujawnionych podczas kontroli małych placów budów wskazuje na konieczność działań mających na celu dostosowywanie do standardów europejskich mniejszych przedsiębiorstw budowlanych.

EN

The article includes the results of inspections carried out at small construction sites in the Lower Silesian province in 2022 and 2023. The audit scope included: development of the construction site, preparation for work, preparation and organization of construction, workstations, Earthworks and excavation, work at height, scaffolding, machinery and technical equipment, chemical substances and mixtures, electrical equipment and installations. The highest percentage of irregularities found concerned the preparation of workers for work, work at height and construction scaffolding. The scale of violations as well as the number of direct hazards revealed during inspections of small construction sites indicates the need for measures to bring smaller construction companies up to European standards.

9

Municipal communication policy regarding environmental challenges (on the example of Lower Silesia)

Becla Agnieszka, Tutaj Jerzy

Economics and Environment

|

2023

|

No. 3

352--365

EN

This paper presents the partial results of research examining Lower Silesia’s municipal communication policies regarding environmental issues. This type of research is very rare in Poland. The research was carried out between 2016 and 2022. The research problem concerned the functioning of municipal information policy and the place in it of environmental issues. The formulated hypoth-esis, according to which the scope and forms of presentation of environmental issues are insufficient at the level of the commune and the local community, was validated and proved right. Indeed, it affected more than two-thirds of the municipalities surveyed. It was also possible to identify some of the most common mistakes in taking and implementing environmental measures in municipal information policies. The research conducted was not financed from external sources but was based on the use of the authors' own resources. None of the surveyed municipalities was interested in financing such research or even in using the results obtained.

PL

W artykule przedstawiono częściowe wyniki badań przeprowadzonych nad gminnymi politykami informacyjnymi na Dolnym Śląsku w zakresie uwzględniania problemów ekologicznych. Badania wykonano w latach 2016-2022. Problem badawczy dotyczył funkcjonowania gminnej polityki informacyjnej i miejsca w niej zagadnień ekologicznych. Tego typu badania są w Polsce bardzo rzadko realizowane. Przedstawiona hipoteza o niedostatecznym zakresie i niedostatecznych formach prezentacji zagadnień ekologicznych na poziomie gminy i społeczności lokalnej została zweryfikowana pozytywnie. Dotyczyła bowiem ponad 2/3 badanych gmin. Udało się także zidentyfikować kilka najpowszechniejszych błędów w zakresie podejmowania i realizacji działań proekologicznych w gminnych politykach informacyjnych. Przeprowadzone badania nie były finansowane ze źródeł zewnętrznych, lecz opierały się na wykorzystaniu środków własnych autorów. Żadna z badanych gmin nie była zainteresowana finansowaniem takich badań, a nawet wykorzystaniem otrzymanych wyników.

10

Ecological and climatic challenges facing documents of local development strategies (on the example of Lower Silesian municipalities in Poland)

Czaja Stanisław, Rutkowska Małgorzata

Economics and Environment

|

2023

|

No. 3

366--381

EN

The paper presents the results of a study on how global climate change is reflected in local development strategies. The study included 173 Lower Silesian municipalities and is one of those rarely undertaken in the Polish literature. They were based on original studies of local development strategies carried out between 2016 and 2022, as well as interviews with those responsible for preparing and updating these documents. The research covered 250 local development strategies developed for 173 Lower Silesian municipalities (existing and updated). The authors briefly discussed the importance of development strategies in the functioning of municipalities and local communities. The main formal and substantive mistakes made in such documents are also presented. The main element of the presentation was the ways (forms) and the extent to which global climate change is reflected in municipal development strategies. The study has confirmed the main hypothesis that global climate change is insufficiently addressed at the local level in the analysed municipalities.

PL

W artykule przedstawiono wyniki badań w zakresie odzwierciedlenia globalnych zmian klimatycznych w dokumentach lokalnych strategiach rozwoju. Badania objęły 173 gminy dolnośląskie i należą do rzadko podejmowanych w piśmiennictwie polskim. Zostały one oparte na autorskich badaniach lokalnych strategii rozwoju przeprowadzonych w latach 2016-2022 oraz wywiadach z osobami odpowiedzialnymi za przygotowanie i aktualizację tych dokumentów. Badaniami objęto 250 lokalnych strategii rozwoju opracowanych dla 173 dolnośląskich gmin (istniejących i aktualizowanych). Autorzy omówili pokrótce znaczenie strategii rozwoju w funkcjonowaniu gmin oraz lokalnych społeczności. Przedstawiono także główne formalne i merytoryczne błędy popełniane w takich dokumentach. Głównym elementem prezentacji były sposoby (formy) i zakres odzwierciedlenia globalnych zmian klimatycznych w gminnych strategiach rozwoju. Studia twierdząco zweryfikowały główną hipotezę o niedostatecznym odnoszeniu globalnych zmian klimatycznych do poziomu lokalnego w badanych gminach.

11

Half hip and hip roof with an attic in Lower Silesian towns at the beginning of the Prussian rule. Systematization of fire regulations and the form of roofs

Ludwig Bogna

Architectus

|

2023

|

Nr 4 (76)

3--11

EN

In Silesian towns, especially those in the Sudeten foothills and the Sudeten valleys, the use of hip and half hip roofs became common in the 2nd half of the 18th century. Along with them, late Baroque crownings of townhouses appeared. They combined the decoration of a low half hip gable, sometimes called a half gable, or dormers with a wall, obscuring the roof of the entire building. As a whole, this structure formed an elaborate attic. The author’s aim was to show that both the spread of roofs of such shapes and the forms of attics resulted from the adaptation of the tastes and needs of city dwellers to the ordinances in force. Municipal and then state regulations for the construction of houses, especially their canopies, resulted primarily from fire regulations. The research presents the process of formulating ordinances relating to the shape of roofs, roofing materials and surrounding fire walls. The analysis of preserved monuments and iconographic records depicting the roofs and crowning of tenement houses erected after the introduction of successive regulations made it possible to trace the ways in which they were implemented. The prescription to lower gables, in addition to erecting low roofs, resulted in a compromise in the form of constructing mansard roofs and shortening the height of gables by introducing pediments. The regulations on the method of erection and the height of fire walls influenced the way in which the gables of townhouses were designed and thus the form of attics became widespread.

PL

W miastach śląskich, przede wszystkim z Przedgórza Sudeckiego i kotlin sudeckich, w 2. połowie XVIII w. zaczęto powszechnie stosować dachy naczółkowe i czterospadowe. Wraz z nimi pojawiły się późnobarokowe zwieńczenia kamienic. Połączyły dekorację niskiego szczytu naczółkowego, czasem nazywanego półszczytem, lub lukarn ze ścianką przesłaniającą dach całej budowli. W całości struktura ta tworzyła rozbudowaną attykę. Celem autorki było wykazanie, że zarówno upowszechnianie się dachów takich kształtów, jak i form attyk wynikało z dostosowania upodobań i potrzeb mieszkańców miast do obowiązujących przepisów. Przepisy miejskie, a następnie państwowe dotyczące budowy domów, zwłaszcza ich zadaszeń wynikały przede wszystkim z regulacji przeciwpożarowych. W wyniku przeprowadzonych badań przedstawiono proces formułowania zarządzeń odnoszących się do kształtu dachów, materiałów pokryć i otaczających je murów ogniowych. Analiza zachowanych zabytków i przekazów ikonograficznych obrazujących wznoszone po wprowadzaniu kolejnych przepisów dachy i zwieńczenia kamienic pozwoliła prześledzić sposoby ich wdrażania. Nakaz obniżania szczytów, oprócz wznoszenia niskich dachów, zaowocował kompromisem w postaci konstruowania dachów mansardowych i skracania wysokości szczytów poprzez wprowadzanie naczółków. Regulacje dotyczące sposobu wznoszenia i wysokości murów ogniowych wpłynęły na sposób projektowania szczytów kamienic i rozpowszechnienie formy attyki.

12

Rok 2021 – jak obchodziliśmy 75-lecie Oddziału Wrocławskiego SEP

Hachoł Andrzej

Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej

|

2022

|

Nr 74

249--252

PL

W artykule opisano obchody 75 lecia O/Wr. SEP i Roku Patrona SEP 2021. Oddział powstał w pionierskim okresie odbudowy dolnośląskiej energetyki po zakończeniu II wojny światowej i tworzenia dolnośląskich struktur SEP (Oddział Wrocławski i Jeleniogórski). Przedstawiono sylwetki najbardziej zasłużonych dla O/Wr. SEP działaczy tego okresu: kol. F. Bilka, prof. K. Idaszewskiego, prof. J.I. Skowrońskiego, pionierów i współtwórców struktur dolnośląskich SEP oraz elektrycznego szkolnictwa wyższego we Wrocławiu.

EN

The article describes the celebration of the 75th anniversary of the SEP Wroclaw Branch and the celebration of the patron year of SEP 2021. The branch was established in the pioneering period of the reconstruction of the Lower Silesian energy sector after the end of World War II and the creation of the Lower Silesian SEP structures (Wrocław and Jeleniogórski Branch). The profiles of the most distinguished for O / Wr SEP activists of this period are presented: col. F. Bilek, prof. K. Idaszewski, prof. J.I. Skowroński, pioneers and co-founders of the Lower Silesian SEP structures and electrical higher education in Wrocław.

13

Zagrożenia obiektów budowlanych i infrastruktury komunikacyjnej na tle rozmieszczenia osuwisk w jednostkach administracyjnych Sudetów

Sikora Rafał

Przegląd Geologiczny

|

2022

|

Vol. 70, nr 9

636--644

EN

The paper presents the results of research on the landslide distribution according to the administrativ subdivision of the Sudetes (SW Poland). It is the first comprehensive analysis of this problem for the Polish part of the Sudetes, which is based on the published data, cartographic materials and spatial databases. The index of landslide occurrence for each county has been calculated, and the number and types of buildings and roads located on landslides have been distinguished. The results were used for preliminary identification of hazards, which, in turn, provide information for the county governments, on various levels, useful for spatial planning and practical risk management.

14

O nowej grupie kolekcjonerskiej agatów z Płóczek Górnych (Dolny Śląsk)

Rzymełka Jan

Przegląd Geologiczny

|

2022

|

Vol. 70, nr 8

598--601

EN

In Lower Silesia, south-western Poland near Lwówek Śląski, in the vicinity of Płóczki Górne, there are agate deposits in Permian trachyandesite (melaphyre). They are intensely multicoloured, transparent and show numerous morphological structures. A new collector’s group has been distinguished among them: small quartz agates with “quartz suns” (cold quartz suns). These agates account for 5 to 10% of the population of agate from Płóczki. Cold suns grow from small marginal spherulites. They have structures of radial colourless quartz crystals, and show the phenomenon of irisation or rainbowing. Their sharp pyramidal ends, covered with milky chalcedony, form the so-called “dog teeth” or crystal vaults. This proposal of a new collector’s agate group is a useful instrument for the ordering of a large collection.

15

Innowacyjność wykorzystania technologii BIM w hydrotechnice

Filipczyk Janusz Michał, Czajkowski Jakub, Hajda Jindřich, Kędzia Dawid, Dorada Paweł, Radecki-Pawlik Artur, Brusik Martyna, Rówińska Jolanta, Kosiek Kamil

Materiały Budowlane

|

2022

|

nr 10

43--48

PL

W artykule przedstawiono możliwości wykorzystania modelu BIM w hydrotechnice na przykładzie istniejącej Elektrowni Wodnej na Dolnym Śląsku. Technologia BIM umożliwia opracowanie cyfrowych danych, które ułatwiają proces projektowania, koordynacji projektami oraz szybką wymianę danych. Do wykonania remontu Elektrowni Wodnej wykorzystany został program Allplan BIM, za pomocą którego stworzono kompleksowy model zawierający budynek elektrowni, kanał wlotowy wraz z ukształtowaniem spirali i kanał wylotowy oraz sąsiadujący z elektrownią budynek mieszkalny. Ukształtowanie przestrzenne elektrowni w BIM posłużyło do analizy hydraulicznej sprawności turbiny, która została wykonana w technologii CFD oraz usprawniła opracowanie projektu naprawczego.

EN

The paper presents BIM technology and CDF model which were applied in hydraulic engineering studies. As a practical example a Hydroelectric Power Plant located in Lower Silesia was chosen. BIM technology enables the elaboration of digital data which facilitates the design process, project coordination and data editing. For the renovation of the Hydroelectric Power Plant AllPlan BIM software was used, with which a comprehensive model was created including: a powerplant building, an inlet channel with the spiral configuration, an exit channel and a residential building. Spatial configuration of the Power Plant in was used for hydraulic analysis of the efficiency of a turbine created in CFD technology. Finally, it was proved and showed in the paper that using BIM technology and CDF model improved and speeded up the renovation project.

16

Wody lecznicze Dolnego Śląska - historia eksploatacji i specyfika dokumentowania zasobów

Sokołowski Jakub, Sosnowska Małgorzata

Górnictwo Odkrywkowe

|

2022

|

R. 63, nr 1

17--25

PL

W artykule przedstawiono warunki występowania wód leczniczych na Dolnym Śląsku zwracając szczególną uwagę na specyfikę tego obszaru. Omówiono wielowiekową historię wykorzystywania dolnośląskich wód leczniczych oraz obecny stan udokumentowania ich zasobów. Na Dolnym Śląsku występuje wiele rodzajów wód leczniczych, m.in. szczawy, wody radonowe i lecznicze wody termalne, a także ich mieszaniny (szczawy termalne, szczawy radonowe). Wody te zawierają także szereg składników swoistych, takich jak żelazo, fluorki, kwas metakrzemowy i siarkowodór. Złoża tych wód w największym nagromadzeniu występują w Sudetach. Na obszarze bloku przedsudeckiego i monokliny przedsudeckiej są mniej liczne. Aktualnie na Dolnym Śląsku znajduje się 20 złóż wód leczniczych, z czego w 2020 r. wody wydobywano z 10 z nich. Wody lecznicze Dolnego Śląska są wykorzystywane głównie w balneoterapii i rozlewnictwie, także w rekreacji oraz do wytwarzania kosmetyków i produkcji naturalnego CO2. W artykule poruszono także najważniejsze zagadnienia związane z dokumentowaniem zasobów eksploatacyjnych ujęć wód leczniczych na Dolnym Śląsku.

EN

The article discusses the conditions of the occurrence of medicinal waters in Lower Silesia, paying special attention to the specificity of this area. The centuries-old history of the use of healing waters and the current state of documenting their resources are presented. There are many types of healing waters in Lower Silesia, incl. sorrel, radon and healing thermal waters, as well as their mixtures (thermal sorrel, radon sorrel).These waters also contain a number of specific components such as iron, fluorides, metasilicic acid and hydrogen sulfide.The deposits of these waters are mostly concentrated in the Sudetes.They are less numerous in the area of the Fore-Sudetic Block and the Fore-Sudetic Monocline.Currently, there are 20 healing water deposits in Lower Silesia, of which, in 2020, water was extracted from 10 of them.The curative waters of Lower Silesia are used mainly in balneotherapy and bottling, also for the production of cosmetics and the production of natural CO2.The article also deals with the most important issues related to documenting the exploitation resources of the Lower Silesian healing water intakes.

17

Architektura murowana versus architektura drewnianoziemna. Badanie wspólnych relacji na przykładzie zamku i grodu na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu w XII–XIII wieku

Chorowska Małgorzata, Pankiewicz Aleksandra, Wodejko Eryk

Wiadomości Konserwatorskie

|

2021

|

Nr 68

16--29

PL

Artykuł stanowi studium zależności pomiędzy lokalizacją drewniano-ziemnych wałów i pierwszych budowli murowanych na zamku i podgrodziu wrocławskiego Ostrowa Tumskiego. Na podstawie konkretnych przypadków prześledzono relację tych dwóch rodzajów budownictwa. Pod uwagę wzięto drugą połowę XII wieku i XIII stulecie, czyli specyficzny czas, w którym w grodach nizinnych stopniowo zaczynają zanikać tradycyjne wały, a pojawia się architektura murowana. W tekście podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy (i w jaki sposób) te dwa nurty budownictwa wspólnie koegzystowały i czy obecność dawnych fortyfikacji była przeszkodą, czy wręcz przeciwnie: czynnikiem stymulującym rozwój zamków, murów i kościołów. W toku dociekań niejako przy okazji wyłoniła się inna, niż dotychczas przypuszczano, rekonstrukcja przebiegu wałów okalających gród główny w XII wieku, czego skutkiem jest również rewizja poglądów na temat wielkości tego grodu, a następnie zamku.

EN

This article is a study of the relationship between the location of wooden-earthen ramparts and the first brick buildings of the castle and suburbium of Wrocław’s Ostrów Tumski. On the basis of specific cases, the relationship between these two types of architecture is traced. The second half of the twelfth century and the thirteenth century, i.e., a specific period when traditional ramparts gradually disappeared and brick architecture appeared in lowland towns, are taken into consideration. In the text, an attempt is made to answer the question of whether (and in what way) these two types of architecture co-existed and whether the presence of the old fortifications was an obstacle or, on the contrary, a stimulating factor for the development of castles, walls and churches. In the course of the investigation, a different reconstruction of the course of the ramparts surrounding the main castle in the twelfth century emerged, which also resulted in a revision of views on the size of the gord and later the castle.

18

Dzieje budowlane kościoła pw. NMP w Kościelnikach Średnich w świetle pomiarów inwentaryzacyjnych i badań architektonicznych

Krawiec Iwona

Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce

|

2021

|

nr 4

148--169

PL

W centrum wsi Kościelniki Średnie koło Lubania stoi popadający w ruinę romański kościół pw. NMP. Świątynia przetrwała nienaruszona obie wojny i dopiero jej zamknięcie w 1945 roku, a co za tym idzie brak stałej opieki, doprowadziło do stopniowego upadku budynku. Mimo że kościół jest jednym z najstarszych obiektów w regionie, dotychczas nie doczekał się szczegółowego opracowania połączonego z inwentaryzacją i badaniami architektonicznymi. Wprawdzie świątynia została wcześniej dostrzeżona przez badaczy architektury i uwzględniona w dziełach zbiorowych dotyczących architektury regionu (H. Lutsch), architektury romańskiej na terenie Polski (Z. Świechowski) oraz kościołów XIII-wiecznych na Śląsku (T. Kozaczewski), jednak były to zaledwie zdawkowe opisy i próby datowania na bazie przekazu pisanego oraz cech stylowych. Jedyne obszerniejsze opracowanie zostało wykonane przez wrocławski oddział Pracowni Konserwacji Zabytków w 1987 roku, lecz również ograniczyło się jedynie do analiz tekstów i materiału fotograficznego. Przyczynkiem do rozpoczęcia badań nad ruiną stała się, wykonana w 2018 roku przez Koło Naukowe Architektury Rodzimej WAPW, szczegółowa inwentaryzacja obiektu, stworzona przy pomocy nowoczesnych technik pomiarowych – tachimetru laserowego (system Flexijet) oraz oprogramowania do fotogrametrii (programu Context Capture). Powstała w ten sposób dokumentacja połączyła w sobie dokładność rysunku opartego o pomiar tachimetryczny ze szczegółowością ortofotoplanów – rozwinięć elewacji, posadzek, sklepień. Na bazie dokumentacji fotogrametrycznej autorka wykonała analizę i rozwarstwienie chronologiczne kościoła. W następstwie zestawienia dotychczasowego stanu wiedzy z efektami badań powstała graficzna próba rekonstrukcji historii budowlanej obiektu. Udało się wyodrębnić osiem faz budowlanych, a także obalić kilka wcześniejszych teorii dotyczących datowania poszczególnych elementów budynku, m.in. przybudówki, uważanej dotychczas za XIX-wieczną, podczas gdy badania wykazały, że kruchta powstała już w baroku.

EN

Falling into ruin, the Church of the Blessed Virgin Mary stands in Kościelniki Średnie near Lubań. The church survived two wars intact. It was only its closing in 1945, coupled with the associated lack of any ongoing maintenance, that has led to the gradual decline of the building. In spite of the fact that the church is one of the oldest buildings in the region, it was never the subject of any detailed research encompassing measured surveys and architectonic studies. Although it is true that this church was noted by researchers into architecture and found its way into collective works on the architecture of the region (H. Lutsch), Romanesque architecture within Poland (Z. Świechowski), and 13th century churches in Silesia (T. Kozaczewski), these were barely perfunctory descriptions, where efforts at dating were based on written records and stylistic characteristics. The only more extensive studies were carried out in 1987 by the Wrocław chapter of the PKZ Polish Studios for the Conservation of Cultural Property. However, these were also limited to analyses of textual and photographic materials. What led to the commencement of research into the ruins was a detailed inventory survey of the building performed in 2018 by the Scientific Circle for Vernacular Architecture of the Faculty of Architecture of the Warsaw University of Technology. The survey was conducted using modern measuring techniques—a laser station (Flexijet) and photogrammetry software (Context Capture). This allowed the development of documentation combining the accuracy of drawings based on laser station technology with the detail inherent in orthophotoplans—façades, flooring, and vaulting. It is on the basis of photogrammetric documentation that the author performed an analysis and chronological layering of the church. The graphic effort at reconstructing the history of the built structure is the result of a compilation of the current state of knowledge and the effects of research. It proved possible to identify eight construction phases as well as overturn several earlier theories regarding the dating of individual building elements, including the annexes that had been considered as dating from the 19th century, but research showed the porch to be from the Baroque period.

19

Szyb wydobywczy Mittlau w Iwinach w początkach jego istnienia

Rybicka Karolina

Przegląd Górniczy

|

2021

|

T. 77, nr 7-9

40--43

PL

Artykuł przedstawia historię szybu wydobywczego Mittlau w Iwinach od połowy lat 30. XX wieku do zakończenia II wojny światowej. Na tym terenie przeprowadzono prace badawcze, które miały na celu określenie zasobności złoża miedzionośnego. Dały one pozytywne rezultaty, więc podjęto decyzję o budowie szybu wydobywczego. Przedsięwzięcie zrealizowano na zlecenie koncernu Towarzystwo Górnicze Spadkobiercy Georga Gieschego (Bergwerks-Gesellschaft Georg von Giesches Erben) z Wrocławia. W pracy przytoczono okoliczności budowy szybu, wyboru miejsca, kosztów inwestycji, określono trudności geologiczne i hydrologiczne oraz przebieg prac budowlanych. Wyjaśniono także, dlaczego głębienie szybu przebiegało wolno w porównaniu do sąsiadującego z nim szybu Mühlberg.

EN

The article presents the history of the Mittlau mining shaft in Iwiny from the 30s of the twentieth century to the end of World War II. Resaerch work conducted in this area was to determine the wealth of the copper deposit. The results of the research were positive, so the decision was made to build an extraction shaft. The project was commissioned by the concern Towarzystwo Górnicze Spadkobiercy Georg von Giesches from Wrocław. The work presents the circumstances of the shaft construction, site selection, investment costs, geological and hydrological difficulties and the course of consruction works. It also explained why sinking of the shaft was slow compared to the adjacent Mühlberg shaft.

20

Osobliwa mineralizacja rudna w serpentynitach antygorytowych kopalni Nasławice koło Sobótki (Dolny Śląsk)

Heflik Wiesław, Dumańska-Słowik Magdalena, Kotowski Mirosław

Przegląd Górniczy

|

2021

|

T. 77, nr 7-9

1--8

PL

W pracy przedstawiono charakterystykę mineralogiczno-petrograficzną grubokrystalicznej mineralizacji dolomitowo-magnetytowej napotkanej w obrębie północno-zachodniej części kopalni serpentynitów w Nasławicach koło Sobótki (Dolny Śląsk). Takie grubokrystaliczne wykształcenie tych dwóch minerałów w obrębie serpentynitów Wzgórz Nasławickich napotkano po raz pierwszy. Mineralizacja ta występuje w strefie kontaktu tektonicznego serpentynitu z wczesnowaryscyjską intruzją gabrową. W wyniku badań mikroskopowych w świetle przechodzącym oraz mikrospektroskopii Ramana stwierdzono, że asocjacja tych dwóch minerałów (dolomitu i magnetytu) stanowi produkt krystalizacji roztworów hydrotermalnych. Składniki chemiczne, żelazo i magnez, potrzebne do krystalizacji tych faz pochodzą głównie z rozkładu piroksenów i oliwinów oraz produktów protokrystalizacji obecnych w protolicie serpentynitowym. Wapń doprowadzony został pogabrowymi roztworami hydrotermalnymi.

EN

The paper presents mineralogical and petrographical characteristics of coarse-crystalline dolomite-magnetite mineralization found within the north-western part of the serpentinite mine in Nasławice near Sobótka (Lower Silesia). Such a coarse-crystalline formation of these two minerals within the serpentinites of the Nasławice Hills was encountered here for the first time. The mineralization occurs in the tectonic contact zone of the serpentinite with the Early Variscan gabbroic intrusion. The observations under polarized transmitted light microscopy and analyses of Raman microspectroscopy revealed that the association of these two minerals (dolomite and magnetite) has been a product of post-magmatic, hydrothermal activity. The chemical components, i.e. iron and magnesium, required for the crystallisation of these phases were mainly derived from the decomposition of pyroxenes and olivines and the products of protocrystallisation found in the serpentinite protolith. Calcium was supplied by post-gabbroic hydrothermal solutions.