Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Modelowanie budowy geologicznej z użyciem pseudoprób na przykładzie złoża rud Cu-Ag Głogów Głęboki-Przemysłowy

Twardowski M., Hoffmann P., Mróz D.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2018

|

nr 472

121--133

PL

W artykule zaprezentowano metodę modelowania budowy geologicznej złoża rud Cu-Ag z użyciem pseudoprób oraz jej wykorzystanie w odwzorowaniu przebiegu stref elewacji białego piaskowca w obszarze górniczym Głogów Głęboki-Przemysłowy. Utworzono dwa modele geologiczne: model bazowy – z wykorzystaniem danych z powierzchniowych otworów wiertniczych i model pseudoprób – z użyciem dodatkowych pseudopunktów opróbowania, przybliżających przebieg stref elewacji oraz depresji. Wyniki zestawiono w postaci map oraz porównania stanu zasobów geologicznych pomiędzy utworzonymi modelami.

EN

The 3D pseudosampling modelling method has been applied to reconstruct the occurrence of Weissliegendes elevations in Głogów Głęboki-Przemysłowy mining area of Cu-Ag ore deposit. Two different approaches have been utilized and compared: (1) Basic model created from surface drillholes samples, and (2) modified by introducing the pseudosamples for better reflection of Weissliegendes elevation outlines. Comparison between two models was shown in the form of maps and ore resources estimation.

2

Solanki monokliny przedsudeckiej jako źródło magnezu

Chruszcz-Lipska K., Uliasz-Misiak B., Winid B., Solecki M. L.

Przemysł Chemiczny

|

2017

|

T. 96, nr 5

1000--1003

PL

Magnez jest pierwiastkiem zaliczonym przez Unię Europejską do surowców krytycznych. Na świecie pozyskiwany jest z solanek i wody morskiej, złóż dolomitów, magnezytów, soli karnalitowych oraz surowców wtórnych. W Polsce magnez metaliczny nie jest produkowany, choć może być pozyskiwany z powszechnie występujących i łatwo dostępnych dolomitów. Inne jego potencjalne źródło mogą stanowić wysokozmineralizowane wody o podwyższonych zawartościach magnezu, występujące m.in. na obszarze monokliny przedsudeckiej. Scharakteryzowano warunki geologiczne oraz hydrogeologiczne utworów występujących na monoklinie przedsudeckiej oraz omówiono skład chemiczny solanek występujących w tych utworach, ze szczególnym uwzględnieniem stężeń magnezu.

EN

The chem. comns. of 52 Permian brines of the Fore-Sudetic Monocline were revised. Any significant relationships between the content of Mg ions in brines and hydrogeol. conditions of the region were not observed.

3

Rozwój metod rozpoznania warunków hydrogeologicznych na potrzeby wykonywania pionowych wyrobisk udostępniających złoże : przykład LGOM

Chudy K., Worsa-Kozak M., Pikuła M.

Przegląd Geologiczny

|

2017

|

Vol. 65, nr 11/1

1035--1043

EN

The paper presents the review of methods for determining hydrogeological properties of rock mass in the place of mine shaft location. The largest Polish copper ore deposit is located in the Fore-Sudetic Monocline. It is the Kupferschiefer-type deposit occurring at a depth of 400 to 1200 metres. During the last 60 years the deposit was opened with 30 mine shafts, and the 31st shaft is currently being sunk. The methods of hydrogeological tests in boreholes as well as the methods of estimation of hydrogeological parameters and prediction of water inflow into the sinking mine shaft have evolved through the years. In the 1960s, the most popularfield test was the well bailing/infiltration test, and the most popular methods ofparameters estimation and inflow prognosis were analytical equations and analytical methods of water inflow forecasting. These methods provide very uncertain results. The best and reliable results of predicted water inflows are derived from methods based on long-term pumping tests and numerical modelling. These methods were used in the IMore project which concerns possibilities of dewatering of the Bundsandstein aquiferfor a mine shaft sinking purpose.

4

Praktyczne aspekty modelowania litologicznych typów rud w złożach Cu-Ag LGOM (Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego)

Kaczmarek W., Twardowski M., Wasilewska-Błaszczyk M.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2017

|

nr 468

209--226

PL

Racjonalna gospodarka złożem rud miedzi oraz efektywne i bezpieczne prowadzenie robót górniczych opierają się na podejmowaniu decyzji, których podstawę stanowią dostępne dane geologiczne i doświadczenie zdobyte przez 50 lat działalności w dziedzinie górnictwa kruszcowego na monoklinie przedsudeckiej. W 2011 roku w KGHM Polska Miedź S.A. podjęto decyzję o budowie kompetencji w zakresie modelowania trójwymiarowego złoża rud miedzi. Zdecydowano, że model złoża będzie opracowany w dwóch wariantach, zarówno jako jakościowy na podstawie trzech głównych typów rud miedzi, tj. tradycyjnego podziału litologicznego na: węglany (W), łupki (L), piaskowce (P), jak i geologiczno-strukturalny na podstawie 16 szczegółowych typów litologicznych, wdrożonych do stosowania w latach 2009–2012. Charakterystyka szczegółowych typów litologicznych została opracowana na podstawie wieloletnich doświadczeń i wprowadzona w roku 2011 na podstawie instrukcji opróbowania złoża. Dane litologiczne W–L–P i szczegółowe, pochodzące z opróbowania wyrobisk górniczych, są przechowywane w Bazie Danych Geologicznych wdrożonej w roku 2010. Dane te są wykorzystywane w procesie strukturalnego modelowania złoża 3D, który składa się zarówno z modelu powierzchni stropowych wydzieleń poszczególnych typów litologicznych, jak i modelu blokowego 3D. Model W–L–P jest wykorzystywany w procesie komputerowego generowania trójwymiarowego modelu jakościowego złoża miedzi. Model geologiczno-strukturalny pozwala na wizualizację w przestrzeni 3D struktur geologicznych, jak również charakterystykę budowy litologicznej modelowanych obszarów, wspomagając tym samym proces interpretacji geologicznej. Dostarcza on wiele dodatkowych informacji, które z powodzeniem mogą znaleźć zastosowanie m.in. w procesie planowania produkcji górniczej.

EN

Available geological data and 50 years of mining experience on Fore-Sudetic Monocline is a base of decision making for reasonable geological resource management of copper deposit with effective and safe mining works development. In 2011 KGHM Polska Miedź S.A. decided to build competence in 3D geological modelling. It was decided that copper deposit model would be built in two variants: grade model based on three main copper ore types, traditional lithological types for copper deposit, that is: carbonates (W), shale (L), sandstone (P), and geological-structural model based on sixteen detail lithological types, introduced between 2009–2012. Characteristic of those detail lithological types was developed on the basis of many years experiences and introduced to use by sidewall logging best practices in 2011. Lithological data W–L–P as well as detail lithological types, that come from mining excavation sampling, are stored in Geological Data Base, that was implemented in 2010. This data is used to build 3D geological-structural model. The model consist of 3D wireframes that represent top of each lithological structures and 3D block model. W–L–P model is used in 3D grade modelling process. Geological-structure model, as more detailed, allow to visualize geological structures and lithological structure of copper deposit in 3D, supporting geological interpretation process. In addition geological-structural model allows to acquire additional information, that could be effectively used in mining production planning process.

5

Nowe spojrzenie na wyniki badań geofizycznych monokliny przedsudeckiej w aspekcie poszukiwań surowców mineralnych

Dziewińska L., Pepel A., Tarkowski R., Żuk Z.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2017

|

nr 468

165--174

PL

W artykule przedstawiono pogląd na budowę geologiczną wyniesienia Wolsztyn–Pogorzela oraz obszaru w jego bezpośrednim południowym otoczeniu w świetle nowej analizy archiwalnych materiałów geofizycznych. Interpretacja przetworzonych danych grawimetrycznych pozwala na wyznaczenie charakterystycznej struktury na monoklinie przedsudeckiej oraz na wskazanie regionalnych stref tektonicznych o kierunku NW–SE. Wstępne wyniki prezentowanych danych grawimetrycznych uzupełniono programem przyszłego opracowania zbiorów z wykorzystaniem różnych metod geofizycznych, w tym sejsmicznych oraz ich kompleksowej interpretacji. Pozwoli to na pełniejsze rozpoznanie budowy geologicznej regionu, szczególnie stref zaangażowania tektonicznego, z którymi jest związana możliwość odkrycia nowych złóż surowców mineralnych.

XX

New structural unit within the Fore-Sudetic Monocline called the Wolsztyn–Pogorzela Elevation has been described. It was possible due to a new interpretation of gravimetric data. This interpretation allowed also for identification of the NW–SE regional tectonic trends within the study area. It is assumed that an integration of gravimetric and seismic data should lead to a comprehensive interpretation of the geological structure of the area and to facilitate exploration for the economic minerals.

6

Głębokie złoża miedzi i srebra szansą dla górnictwa metali w Polsce

Zieliński K., Speczik S.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2017

|

nr 468

153--164

PL

Obecność głębokiej mineralizacji miedziowo-srebrowej w centralnej i wschodniej części monokliny przedsudeckiej nie była znana aż do połowy lat 50. XX w. Przez następne dziesięciolecia prowadzone stopniowo prace badawcze oraz analizy materiału rdzeniowego z ograniczonej liczby głębokich otworów pozwoliły na uszczegółowienie posiadanych informacji oraz na wyznaczenie potencjalnych obszarów złożowych, wraz z oszacowaniem ich przewidywanych zasobów. Mimo to, z uwagi na bariery technologiczne, które opłacalne wydobycie limitowały do głębokości nieprzekraczających 1250 m, obszary te nie były w przeszłości traktowane jako obiekty ewentualnej eksploatacji. Dopiero postępujący rozwój techniczny sprawił, że wydobycie tych rud jest obecnie możliwe i osiągalne, na co wskazują doświadczenia z wielu światowych złóż. Zakrojony na szeroką skalę program eksploracji spółek z grupy Miedzi Copper, prowadzony od kilku lat w południowo-zachodniej Polsce, spowodował, że realne stało się udokumentowanie głębokich złóż miedzi i srebra na tym obszarze. Podstawowym warunkiem podjęcia ekonomicznie uzasadnionej eksploatacji jest koncentracja na rejonach charakteryzujących się wyższą jakością kopaliny.

EN

The deep copper-silver ores in the central and eastern parts of the Fore-Sudetic Monocline had been unknown until the mid- -1950s. During the following decades, gradually progressing studies and analyses of core material from a limited number of deep boreholes drilled in this region made it possible to acquire detailed information and to demarcate areas of potential mineral deposits, along with the estimation of their predicted resources. In spite of the above, due to the technological barriers which limited their profitable extraction to depths not exceeding 1250 m, those areas were not formerly considered as potential mining targets. It is only because of the progressing technological advancement that the extraction of those minerals has currently become possible and attainable, as evidenced by experience from all over the world. Because of the extensive exploration program conducted for several years in south-western Poland by companies belonging to the Miedzi Copper Group, the documenting of deep copper and silver deposits in this area has now become realistic. A primary condition of economically justified extraction is focusing on regions characterised by a higher quality of ore.

7

Charakterystyka geochemiczna minerałów srebra występujących w złożu rud miedzi na monoklinie przedsudeckiej

Kozub-Budzyń G. A., Piestrzyński A.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2017

|

nr 468

49--59

PL

Srebro jest najważniejszym pierwiastkiem towarzyszącym w złożu rud miedzi na monoklinie przedsudeckiej. Oprócz minerałów własnych, takich jak srebro rodzime, amalgamaty srebra, stromeyeryt, mackinstryit, jalpait oraz siarczki systemu Cu-Fe-Ag, srebro występuje w postaci podstawień izomorficznych w minerałach miedzi. Głównym celem pracy była charakterystyka geochemiczna minerałów będących nośnikami srebra i korelacja występowania siarczków miedzi wzbogaconych w Ag ze strefami okruszcowania srebrem rodzimym i amalgamatami srebra. Rozmieszczenie Ag w złożu wykazuje wyraźną korelację z występowaniem Cu, a w strefach najbogatszej mineralizacji Cu znajduje się również wysoka zawartość Ag. Wyniki badań przy użyciu skaningowej mikroskopii elektronowej i mikrosondy elektronowej wskazują, że w siarczkach miedzi występuje do kilkunastu % wag. Ag w postaci domieszek diadochowych. Rozmieszczenie Ag w siarczkach miedzi jest silnie zróżnicowane, na co wskazuje znaczna zmienność zawartości Ag w poszczególnych minerałach, w granicach od kilku setnych do kilkunastu procent wagowych.

EN

Silver is the most important associated element in the copper ore deposit of the Fore-Sudetic Monocline. Besides its own minerals, such as native silver, amalgams, stromeyerite, mackinstryite, jalpaite and Cu-Fe-Ag system sulphides, the silver occurs as isomorphic substitutions in copper minerals. The aim of this work included geochemical characterization of Ag-bearing minerals and correlation of the occurrence of Ag-enriched Cu sulphides with the areas of native silver and amalgam mineralization. Distribution of silver in the ore deposit distinctly correlates with Cu concentrations, and the areas of the strongest Cu mineralization are accompanied by high silver concentrations. Results of the scanning electron microscopy and electron microprobe analysis indicate that the Cu sulphides contain up to several wt.% Ag as isomorphic substitutions. Distribution of Ag in Cu sulfides does not show regularity, as demonstrated by wide diversity of Ag contents in various minerals, ranging from 0.0X to dozen wt.% Ag.

8

Paleośrodowisko depozycji i dojrzałość kerogenu w utworach karbonu na monoklinie przedsudeckiej

Czechowski F., Wolański K.

Prace Naukowe Instytutu Nafty i Gazu

|

2016

|

nr 209 wyd. konferencyjne

713--721

PL

Przedstawiono wyniki badań składu molekularnego materii organicznej (MO) zawartej w skałach karbonu i wodach złożowych z otworów na monoklinie przedsudeckiej. Osady były deponowane w płytkowodnym środowisku morskim przy umiarkowanym dostępie tlenu. Występujący kerogen II typu nie podlegał biodegradacji po depozycji. Materiał genetyczny kerogenu pochodzi z alg, planktonu i bakterii środowiska morskiego. W kerogenie, oprócz węglowodorów, są zachowane związki zawierające tlen. Dojrzałość kerogenu oceniona wskaźnikami metylonaftalenowym i meylofenantrenowym mieści się w dużym interwale okna gazowego (Ro > 1,3%), od wczesnej do zaawansowanej fazy przekształceń metagenetycznych. Głównym kierunkiem wzrostu dojrzałości utworów karbonu monokliny przedsudeckiej jest od NW do SE. W tym samym kierunku zmniejsza się udział ekstrahowalnych węglowodorów alifatycznych oraz wzrasta udział węglowodorów aromatycznych. Dla danego otworu dojrzałość wzrasta z głębokością zalegania skały. W skali obszaru monokliny przedsudeckiej brak dobrej korelacji wskaźników dojrzałości i głębokości zalegania skał jest interpretowany różnorodnością MO kerogenu, największą subsydencją skały oraz stopniem rozproszenia MO w matrycy mineralnej skały i jej składem mineralogicznym.

EN

The results on molecular composition of organic matter (OM) in the Carboniferous rocks and reservoir waters from wells on Fore-Sudetic Monocline are presented. Sediments were deposited in the shallow marine water with limited oxygen accessibility. Contained kerogen is type II and derive from algae, plankton and bacteria of marine environment and was not biodegraded after deposition. Apart to the hydrocarbons in the kerogen are preserved oxygen-containing compounds. The kerogen maturity assessed by methylnaphtalene and methylphenanthrene indices varies within a wide gas window interval (Ro > 1.3%), from early to advanced metagenetic rearrangements. The main direction of Carboniferous formations maturity increase on Fore-Sudetic Monocline is from NW to SE. At the same direction in extractable hydrocarbons proportion of aliphatic hydrocarbons decreases while aromatic hydrocarbons increases. For a given well kerogen maturity increases with depth. Maturity indices reveal poor correlation with depth for samples from the whole Fore-Sudetic Monocline area, where discrepancy are explained by variations in kerogen OM composition, the deepest rock subsidence and OM dispersion in rock mineral matrix as well as its mineralogical constitution.

9

Metale szlachetne w złożu rud miedzi monokliny przedsudeckiej, SW Polska, w świetle nowych danych

Pieczonka J., Piestrzyński A.

Cuprum : czasopismo naukowo-techniczne górnictwa rud

|

2015

|

nr 3

7--17

PL

W pracy zostały zamieszczone najistotniejsze informacje na temat występowania metali szlachetnych (Au, Pt, Pd) w strefie wtórnie utlenionego złoża rud miedzi na monoklinie przedsudeckiej. Praca została przygotowana w oparciu o raporty wykonywane dla KGHM Polska Miedź S.A oraz na podstawie danych analitycznych uzyskanych po roku 2003, z nowo udostępnionych obszarów w kopalniach Polkowice i Sieroszowice. Stwierdzono kontynuację występowania strefy wzbogaconej w metale szlachetne w spągu złoża rud miedzi.

EN

A new and some old data on occurrence of precious metals (Au, Pt, Pd) in the secondary oxidation zone of the Fore Sudetic copper deposit are presented in the work. The work was combined based previous industrial reports and the new bulk chemical analyses performed on samples collected in the new section of underground mines Polkowice and Sieroszowice. A new data confirmed the existence of precious metals bearing horizon beneath the copper deposit.

10

Nowe dane na temat epigenetycznej mineralizacji Ni-Co-As z okolic Kożuchowa (SW Polska)

Krzemiński P.

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2014

|

nr 88

149--160

PL

Przedstawiono charakterystykę mineralogiczną żył kruszcowych rozcinających utwory wapienia cechsztyńskiego w nowo wykonanym otworze wiertniczym Zatonie C3. Badany otwór wiertniczy zlokalizowano w okolicy miejscowości Kożuchów, gdzie w latach 1960. prowadzono poszukiwania rud Cu-Ag w bliskim sąsiedztwie bloku przedsudeckiego. Nawiercone nowo wykonanym otworem żyły z arsenkami niklu, kobaltu oraz minerałami srebra rozcinają utlenione utwory wapienia cechsztyńskiego. Przeprowadzone obserwacje mineralogiczne, wykazały duże podobieństwo do znanych utworów typu Rücken z obszaru Mansfeld i Richelsdorf w Niemczech oraz epigenetycznych żył z obszaru złoża monokliny przedsudeckiej. Pojawienie się mineralizacji typu Ni-Co-As w utlenionej serii wapienia cechsztyńskiego, pozwolito określić genezę badanych żył epigenetycznych. Wysunięto hipotezę, że badane żyły powstały w warunkach hydrotermalnych niskich temperatur i są młodsze w stosunku do wtórnego utlenienia zaznaczającego się w dolnocechsztyńskiej serii miedzionośnej.

EN

A mineralogical characterisation of the ore veins intersecting the Zechstein limestone sediments in the newly drilled Zatonie C3 borehole has been presented. The examined borehole is located near the town of Kożuchów, where prospecting for Cu-Ag ores took place in the 1960s in close vicinity to the Fore-Sudetic Block. The veins with nickel and cobalt arsenides as well as silver minerals recorded in the new drillhole intersect the oxidised Zechstein limestone sediments. The conducted mineralogical observations have proven major similarity to the known "Rücken" type sediments from the "Mansfeld" and "Richelsdorf' areas in Germany, as well as the epigenetic veins from the Fore-Sudetic Monocline deposit area. The presence of Ni-Co-As type mineralisation in the oxidised series of the Zechstein limestone allowed for determination of the origin of the examined epigenetic veins. A hypothesis has been formulated that the examined veins were created under low-temperature hydrothermal conditions and are younger as compared to the secondary oxidation visible in the lower-Zechstein copper-bearing series.

11

Nowe dane na temat bazy zasobowej rud miedzi i srebra w Polsce

Speczik S., Oszczepalski S., Małecka K.

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2014

|

nr 88

235--250

PL

W artykule przedstawiono nowe, dokładniejsze dane, które mogą posłużyć uzupełnieniu bazy zasobowej rud miedzi i srebra w Polsce. Badania zostały wykonane na podstawie przeszło stu nowo zbadanych otworów archiwalnych. Uwzględniając kryteria wyróżniania obszarów o potencjalnych zasobach prognostycznych, perspektywicznych i hipotetycznych poddano weryfikacji dotychczasowe oceny perspektywiczności obszaru Polski. Biorąc pod uwagę obecny stan wiedzy i uwarunkowania ekonomiczne stwierdzono, że zasoby prognostyczne, perspektywiczne i hipotetyczne można określić jedynie w odniesieniu do złóż stratoidalnych Cu-Ag monokliny przedsudeckiej, niecki północnosudeckiej i perykliny Żar oraz porfirowych złóż Mo-Cu-W strefy kontaktowej bloku górnośląskiego i małopolskiego. Na podstawie uzyskanych danych stwierdzono, że zasoby prognostyczne są nieco niższe niż wskazywały na to wcześniejsze opracowania, ale jednocześnie pojawiły się perspektywy poszerzenia obszarów zasobowych ze względu na dokładniejsze rozpoznanie cechsztynu monokliny przedsudeckiej.

EN

In the paper new, more precise data which may be used to supplement the copper and silver ore resource base in Poland has been presented. The research has been conducted basing on over one hundred newly examined archival boreholes. Considering the criteda used to demarcate the areas of potential prognostic, prospective and hypothetical resources, the previous evaluations of prospectiveness regarding the area of Poland have been verified. Taking into account the current state of knowledge and economic conditions it has been concluded that the prognostic, prospective and hypothetical resources may be determined only in relation to the stratiform Cu-Ag ore deposits of the Fore-Sudetic Monocline, the North-Sudetic Trough and the Żary perycline as well as the porphyritic Mo-Cu-W ore deposits in the contact zone between the Upper-Silesian and Lesser-Polish blocks. Basing on the obtained data it has been concluded that the prognostic resources are slightly lower than indicated by the previous papers, but at the same time prospects of extending the resource areas have appeared due to more detailed recognition of Zechstein in the Fore-Sudetic Monocline.

12

Reservoir properties of the Upper Rotliegend and the Weissliegend sandstones in the Zielona Góra Basin (western Poland)

Poszytek A.

Geological Quarterly

|

2014

|

Vol. 58, No. 1

193--206

EN

Analysis of the porosity-depth, permeability-depth, and permeability-porosity relationships, as well as the parameter of reservoir potential RQ (result of relationship porosity v. permeability) of in the Upper Rotliegend sandstones of fluvial and aeolian origin and also of shallow marine (Weissliegend) sandstones from the Zielona Góra Basin in western Poland discussed in relation to the sedimentary settings, coupled with microscopic observations, have indicated that the most important factor determining the reservoir properties is cementation and/or matrix content in the pore space. The map of the mean distribution of the reservoir potential RQ for the topmost 50 metres of the Rotliegend have indicated a patchy distribution of zones with the highest and lowest reservoir potential in the central part of the basin, which is controlled mainly by the amount of carbonate, sulphate and illite cements in the pore space. Compaction had a minor influence on the presently noted reservoir properties, particularly in poorly-cemented sandstones.

13

Influence of tectonics on petrological characteristics of the anhydrite and anhydrite-halite intercalations in the Oldest Halite (Na1) (Zechstein, Upper Permian) of the Bądzów area (SW Poland)

Toboła T. T.

Geological Quarterly

|

2014

|

Vol. 58, No. 3

531--542

EN

The Oldest Halite (Na1) (Zechstein, Upper Permian) played a significant role in the development of geological structure of the Fore-Sudetic Monocline (SW Poland) because of its different rheological properties in comparison to the adjacent rocks. Intercalations of anhydrite and anhydrite-halite occurring within the Na1 show a lot of features of tectonically disturbed rocks. Macroscopic petrological observations revealed that anhydrite rocks represent four rock types with different structural and textural properties. On the microscopic scale, five types of crystals have been distinguished in all macroscopic types. They vary in size, shape and distribution of primary fluid inclusion assemblages. The anhydrite-halite rocks show two groups with slightly different petrological features that are apparently related to their tectonic deformation and recrystallisation processes. The main recorded directions of tectonic movements seem to be horizontal or sub-horizontal.

14

Związki siarkowe w anhydrycie bitumicznym z OG „Sieroszowice” w świetle badań petrograficznych i geochemicznych

Kijewski P., Czechowski F., Raczyński P.

Cuprum : czasopismo naukowo-techniczne górnictwa rud

|

2014

|

nr 2

17--42

PL

Wśród znanych odmian anhydrytów cechsztyńskich cyklotemu pierwszego (poziomu A1d) wyróżnia się warstwa laminowanych anhydrytów bitumicznych. Została ona stwierdzona wyrobiskami górniczymi w OG „Sieroszowice” i charakteryzuje się obecnością węglowodorów oraz siarkowodoru i innych gazów siarkowych. W składzie mineralnym skały występują: anhydryt, kalcyt i dolomit oraz domieszka kwarcu i substancji organicznej. Minerały te tworzą jasne laminy anhydrytowe oraz ciemniejsze węglanowe, zawierające także rozproszoną substancję organiczną. Z powierzchniami laminacji oraz spękań wiąże się intensywne uwalnianie siarkowodoru i innych gazów z matrycy skalnej. Badania geochemiczne składu molekularnego biomarkerów wskazują, że laminowany anhydryt bitumiczny utworzył się w lokalnym zbiorniku o niższej koncentracji zasolenia w stosunku do innych anhydrytów dolnych A1d. Badania te wskazują także na środowisko algowe jako źródło materii organicznej, z której wygenerowały węglowodory. W poziomie anhydrytów dolnych, w wyniku reakcji geochemicznych siarczanów z materią organiczną (kerogen II), utworzyły się związki siarki (siarkowodór, merkaptany) obecne w przestrzeni porowej. Oznacza to, że laminowany anhydryt bitumiczny jest zarówno skałą macierzystą, jak,i zbiornikową dla zawartych w nim gazów.

EN

Among known varieties of the first Zechstein anhydrite cyclothem (A1d level) bituminous layer laminated anhydrite is distinguished. It was found through mining excavations in the "Sieroszowice" mine and is characterized by the presence of hydrocarbons and hydrogen sulfide and other sulfur gases. The rock consists of anhydrite, calcite, dolomite and the admixture of quartz and organic matter. They form light (anhydrite) and darker laminas (car-bonates) containing disseminated organic matter. The intensive release of hydrogen sulfide and other gases is related with the lamination surfaces and intense fracturing. Geochemical tests on biomarkers composition indicates that laminated bituminous anhydrite was formed in a local reservoir with lower salinity concentration than in other A1d level anhydrites. Those tests indicate also the algae environments as a source of organic matter generating the hydrocarbons. In the level of lower anhydrite, as a result of geochemical reaction between sulfates and organic matter (kerogen II) sulfur compounds (hydrogen sulfide, mercaptans), present in the rock pores, were formed It means that the laminated bituminous anhydrite is both the parent and the reservoir rock for the contained there gases.

15

Zagrożenia gazowe w kopalniach rud miedzi - zagrożenie siarkowodorem

Butra J, Kijewski P.

Bezpieczeństwo Pracy i Ochrona Środowiska w Górnictwie

|

2013

|

nr 7

3--14

PL

W artykule omówiono warunki występowania siarkowodoru w stropowych warstwach złoża rud miedzi. Gaz ten związany jest z poziomem dolnej części anhydrytów (A1d) cechsztyńskich cyklotemu pierwszego (Z1), a jego ślady stwierdzane były organoleptycznie w rdzeniach wiertniczych podczas prac związanych z poszukiwaniem i dokumentowaniem złóż rud miedzi i gazu ziemnego. Od września 2010 r obecność H2S datuje się w wierceniach badawczych wykonywanych w OG „Sieroszowice”, a także w zrobach górniczych. Siarkowodór występujący w anhydrytach ma właściwości gazu zamkniętego (tight gas), związany jest ze skałami o bardzo niskiej przepuszczalności. Występowanie siarkowodoru w zrobach w OG „Sieroszowice” związana jest z pionowym zasięgiem spękań eksploatacyjnych, które obejmują zalegające w stropie skały węglanowe (Ca1) i część anhydrytów dolnych (A1d). W perspektywie obecności H2S spodziewana jest także w północno zachodniej części OG „Rudna” oraz w OG „Głogów Głęboki Przemysłowy”. W KGHM Polska Miedź SA prowadzone są obecnie poszukiwania metod oraz środków rozpoznawania i likwidacji zagrożenia związanego z obecnością związków siarkowych i zapewnienia załodze górniczej pełnego bezpieczeństwa.

EN

The article discusses the conditions for the occurrence of hydrogen sulfide in the roof layers of copper ores deposits. This gas is bound to the level of the lower part of Zechstein anhydrites (Aid) of the first cyclothem (Zl) and its presence was organoleptically confirmed in the drill cores during the works relates to prospecting and documenting the deposits of metal ores and natural gas. It was not, however, until September 2010 that the presence of hydrogen sulfide was analytically confirmed at the depth of ca. 23 m above the level of copper-bearing slates in the Ra5 C-36 exploratory borehole in the „Sieroszowice" mining area. Further confirmation was given by the emanations of this gas from roof drill holes in G-62 and G-63 departments, however without measurable values of pressure and flow. The hydrogen sulfide escaping the drill holes is characterised by a laminar, „emanative„ flow and its occurrence could only be verified close to the drill hole by its peculiar smell. The hydrogen sulfide present in anhydrites has the qualities of a tight gas, it is bound to the rocks of Iow permeability and increased activity can only be expected locally, in the more porous areas with cracks. The registered occurrence of hydrogen sulfide in the abandoned works in the „Sieroszowice" mining area is related to the vertical rangę of mining cracks which are present in the carbonate rocks (Cal) and part of the lower anydrites (Aid) found in the roof with maximum thickness of over 20 m. The area of secondary mining cracks may result in fissuring of the floor section of lower anhydrites, even to the level of rock salt, and release of hydrogen sulfide. This is applicable mostly to the „Sieroszowice" mining area by also other mining areas, such as the Western part of „Rudna" and, in futurę, „Głogów Głęboki-Przemysłowy". The determination of the origin of the hydrogen sulfide and its source is in the initial phase of research, but due to the severity of the hazard, remains an urgent task for mine management and services. Since the first spotting of H2S, there is an ongoing search for new methods of spotting and mitigating this hazard and providing maximum safety to the mining personnel.

16

Siarkowodór - nowe zagrożenie w górnictwie rud miedzi

Kijewski P., Kubiak J., Gola S.

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2012

|

nr 83

83-95

PL

W obszarze górniczym Sieroszowice podczas wierceń w warstwach stropowych stwierdzono obecność siarkowodoru. Jest to nowe zagadnienie istotne dla warunków pracy w kopalni oraz dla środowiska. Gaz ten występuje w pierwszym cyklotemie cechsztynu (Werra) w anhydrytach dolnych (A1d), ujawniając się zwłaszcza w strefach likwidowanych wyrobisk górniczych. Drogami migracji siarkowodoru są niekiedy naturalne spękania górotworu i otwory stropowe, a zwłaszcza nieciągłości wywołane rozwojem spękań stropu wskutek eksploatacji. Ponieważ zasięg spękań eksploatacyjnych wynosi kilka wysokości wyrobisk, obejmują one skały węglanowe Ca1 i spągową część anhydrytów dolnych A1d, uwalniając siarkowodór. Gaz charakteryzuje się okresowymi i zanikającym wypływami, które ze względu na niskie stężenie nie zawsze rejestrowane są przez kopalniane przyrządy pomiarowe. Dotychczas nie odnotowano emanacji gazowych w wyrobiskach eksploatacyjnych. Obecność siarkowodoru, jak i niemożność przewidzenia jego pojawienia się, stanowią poważne wyzwanie dla kierownictwa i służb kopalnianych. Od czasu pierwszych objawów H2S prowadzone są poszukiwania metod oraz środków rozpoznawania i likwidacji tego zagrożenia oraz zapewnienia bezpieczeństwa załogom górniczym. W pierwszej kolejności stosuje się zwiększoną intensywność przewietrzania i bieżące izolowanie stref zrobów. Wydzielone zostały odrębne, izolowane wyrobiska, tzw. "tunele wentylacyjne", do odprowadzania gazów bezpośrednio do szybu wydechowego. Stosuje się także doszczelnianie obudowy kotwowej i szczelin w górotworze specjalnymi pianami.

EN

The presence of hydrogen sulfide was discovered during drilling into roof rocks in the Sieroszowice mining area. This is a new problem which is significant both for working conditions in the mine and for the environment. This gas occurs in the first Zechstein cyclothem (Werra) in lower anhydrites (Aid) and appears especially in the working zones being excluded from the operation. The routes of hydrogen sulfide migration are sometimes through natural fractures in the rock mass as well as roof boreholes, and especially discontinuities caused by the development of roof fractures induced by mining operation. Since the range of mining fractures is several times higher than the height of mining excavation, they reach the bottom part of lower anhydrites Aid, releasing the hydrogen sulfide. The gas outflows are periodic and declining. Due to their low concentrations, they are not always recorded by mine gauges. The gas emanations have not been noticed in mine workings until now. The presence of hydrogen sulfide, as well as the inability to forecast its occurrence, is a serious challenge for the mine's administration and responsible staff. Since the first signs of H2S, efforts have been undertaken to identify and eliminate this hazard and to ensure the safety of the miners. Improved ventilation along with the insulation of mining voids is currently being employed. Separate, insulated headings (so called "ventilation tunnels") were arranged in order to carry the gases directly to the exhaust shaft. Additionally, the bolting system and cracks in rock masses are sealed up by special foames.

17

Geomorfologiczne i geochemiczne uwarunkowania mineralizacji złoża LGOM

Pactwa K.

Przegląd Górniczy

|

2012

|

T. 68, nr 3

158--163

PL

Dokonano przeglądu krajowych publikacji w zakresie genezy i uwarunkowań geomorfologicznych i geochemicznych zmienności okruszcowania złoża rud miedzi Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego. Analiza źródeł pokazuje, że ze względu na złożoność procesu powstawania złoża, wnikliwe poznanie etapów tworzenia i źródeł mineralizacji jest niezbędne w dalszym wnioskowaniu wspomaganym odpowiednimi metodami obliczeniowymi.

EN

A review of Polish publications related to the origin and geomorphological conditionings and geochemical changes of mineralization of the copper ore deposit in the Legnica-Głogów Copper District has been carried out. The analysis of sources shows that on account of the complicated process of deposit origination, thorough knowledge regarding the stages of formation and mineralization sources is indispensable for further inference supported by suitable calculation methods.

18

Karbon - perspektywy nowych odkryć złóż węglowodorów

Prace Naukowe Instytutu Nafty i Gazu

|

2012

|

nr 182 wyd. konferencyjne

481--486

PL

Podjęto próbę oceny utworów karbonu na monoklinie przedsudeckiej pod kątem perspektywiczności odkryć nowych złóż węglowodorów. Sfałdowane utwory karbonu należą do waryscyjskiego piętra strukturalnego, które wraz z utworami starszego paleozoiku reprezentują tzw. eksternidy waryscyjskie. Wyniki intensywnej eksploracji otworami wiertniczymi wskazują, że mamy do czynienia zarówno z utworami karbonu dolnego, jak i górnego. Do tej pory licznymi opróbowaniami potwierdzono przypływy i objawy węglowodorów oraz udokumentowano trzy złoża gazu ziemnego w tym horyzoncie. Świadczy to o dużym potencjale generacyjno-akumulacyjnym tych utworów. Ze względu na słabe właściwości zbiornikowe oraz piaskowcowo-mułowcowo-iłowcowy charakter wykształcenia litologicznego utworów karbonu, oprócz konwencjonalnych złóż można się spodziewać akumulacji typu tight gas i shale gas. Ocena możliwości występowania akumulacji niekonwencjonalnych jest uwarunkowana obecnością utworów piaszczystych o relatywnie korzystniej szych właściwościach zbiornikowych (tight gas) oraz charakterystyką geochemiczną serii ilastych (shale gas). Wyniki poszukiwań w N i SE części Polski dodatkowo potwierdzają możliwość występowania akumulacji węglowodorów w karbonie. Rozwiązanie tego problemu może mieć strategiczne znaczenie dla poszukiwań złóż węglowodorów.

EN

Attempts have been undertaken to evaluate carbon deposits on the Fore-Sudetic Monocline in terms of the prospect of discovering new hydrocarbon reservoirs. Folded carbon deposits belong to the Variscan structural level, and with the Older Paleozoic beds represent the so-called Variscan Externides. The results of intensive exploration by drilling wells prove the presence of Lower and Upper Carbon strata. To date in numerous wells oil and gas appearance in the form of positive DST's results and hydrocarbon shows has been confirmed. Also three gas reservoirs in this horizon were documented. There is great potential to generate and accumulate of hydrocarbons within this strata formation. Due to the low physical properties of this reservoir and sandy-silty-shaly character of the lithological development of Carbon formations, besides conventional reservoir one can expect two type of gas accumulation: tight and shale gas. An assessment of the possibility of unconventional gas accumulation is conditioned by the presence of sandy beds with sufficiently good reservoir properties (tight gas) and clay series with proper geochemical characteristics (shale gas). The results of prospecting in the N& SE parts of Poland and in the W part of Europe certify the possibility of existing hydrocarbon accumulation in Carbon Formations. Resolution of that problem can have strategic meaning for new hydrocarbon reservoir prospecting.

19

Rezultaty modelowania hydrodynamicznego basenu permskiego monokliny przedsudeckiej dla oceny jego perspektyw złożowych

Piesik-Buś W.

Nafta-Gaz

|

2012

|

R. 68, nr 8

505-511

PL

Celem pracy było wyjaśnienie mechanizmów migracji węglowodorów oraz tworzenia się pułapek złożowych w analizowanym basenie naftowym. W badaniu tych zjawisk za normalną sytuację dla niemal wszystkich basenów naftowych przyjmuje się warunki hydrodynamiczne, a nie hydrostatyczne. Styl hydrodynamiczny basenu determinowany jest w znacznej mierze przez warunki sedymentacji oraz architekturę basenu. Ruch płynów zależał będzie od parametrów hydrogeologicznych skał. W pracy wykorzystano zmodyfikowaną przez prof. Ludwika Zawiszę metodykę hydrodynamicznego modelowania basenów sedymentacyjnych oraz metodykę kartowania hydrodynamicznych pułapek złożowych dla ropy i gazu.

EN

The aim of this study was to clarify the mechanisms of hydrocarbon migration and the formation of traps in the analyzed Basin. Therefore, the normal situation for almost all petroleum basins shall be hydrodynamic rather than hydrostatic. Hydrodynamic style pool is determined largely by the conditions of sedimentation and basin architecture. The movement of fluid will depend on the hydrogeological parameters of rocks. In this work modified by prof. Ludwik Zawisza methodology for hydrodynamic modeling of sedimentary basins and methodology of mapping hydrodynamic traps for oil and gas was used.

20

Analiza i przetwarzanie danych geofizycznych jako instrument poszukiwań złóż Cu-Ag na monoklinie przedsudeckiej

Speczik S., Dziewińska L., Pepel A., Jóźwiak W.

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

|

2012

|

nr 452

257--285

PL

Nowoczesna analiza i interpretacja archiwalnych wyników badań geofizycznych pod kątem uzyskania nowych informacji przydatnych w problematyce poszukiwań złóż Cu-Ag pozwala na efektywne wykorzystanie źródłowych danych geofizycznych. Specjalne transformacje anomalii Bouguera w rejonie Mozów–Jany–Nowa Sól–Zatonie wykonane w postaci map anomalii rezydualnych oraz map gęstości grawimetrycznych elementów liniowych o zasięgu regionalnym i lokalnym w wyznaczonych przedziałach głębokościowych umożliwiły odwzorowanie tektoniki i zmian litologicznych. Materiały sejsmiczne przekształcone w postać efektywnych współczynników odbicia (EWO) charakteryzują się zwiększoną rozdzielczością zapisu, szczególnie w odniesieniu do utworów P2. Wyniki interpretacji uszczegóławiają budowę strukturalną i pozwalają na wydzielenie stref zwiększonej miąższości potencjalnych serii okruszcowanych. Interpretacja danych geofizycznych zastosowana w zakresie poszukiwań złóż Cu-Ag przyczynia się dokładniejszego rozpoznania budowy geologicznej utworów P2, szczególnie „anomalnych” serii na pograniczu P2 i P1, oraz do wyznaczenia przebiegu nieciągłości litologiczno-tektonicznych.

EN

Modern analysis and interpretation of unpublished results of geophysical studies in terms of acquisition of new information useful in exploration of Cu-Ag deposits allows for effective use of source geophysical materials. Special-made transformations of Bouguer anomalies in the Mozów–Jany–Nowa Sól–Zatonie area, performed in the form of residual anomaly maps and gravity density maps of linear elements of regional and local extent at given depth intervals enabled imaging of tectonic features and lithological changes. Seismic materials converted into effective reflection coefficients (ERC) are characterized by enhanced recording resolution, particularly with regard to P2 deposits. The results of the interpretation provide a more detailed image of the geological structure and allow for the identification of areas of increased thickness of potential ore deposits. Interpretation of geophysical data used in the exploration of Cu-Ag deposits provides new information on the geology of P2 deposits, especially on “anomalous” series at the P1/P2 boundary, and enables the determination of lithological and tectonic discontinuities.