Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Wpływ eksploatacji węgla kamiennego na środowisko w Polsce – analiza wybranych danych z monitoringu ARP SA

Chmiela Andrzej, Barszczowska Beata, Kine Mirosław

Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

|

2026

|

nr 114

153--162

PL

Działalność przemysłowa ludzkości i wspierające ją wydobycie surowców mineralnych, są jednymi z największych emitentów czynników degradujących środowisko naturalne. Niezależnie od formy prowadzenia działalności górniczej, zarówno aktualna, jak i zaniechana działalność górnicza wpływa na litosferę, hydrosferę i atmosferę. Procesy dekarbonizacji gospodarek powodują odchodzenie od pozyskiwania energii z paliw kopalnych. Polska energetyka w znacznej mierze opiera się na pozyskiwaniu energii z paliw kopalnych. Natychmiastowe odejście polskiej energetyki od węgla jest niemożliwe. Dla bezpiecznego przejścia transformacji konieczny jest okres przejściowy. Zgodnie z zawartą tzw. umową społeczną z prowadzeniem działalności górniczej w Polsce należy się liczyć co najmniej do 2049 roku. W okresie przejściowym zadaniem polskich producentów węgla kamiennego będzie dostarczenie wystarczającego wolumenu paliw dla energetyki, a przy tym należy się liczyć z ciągłą emisją czynników negatywnie wpływających na środowisko naturalne. Nawet natychmiastowe zaprzestanie działalności górniczej nie spowoduje szybkiej poprawy. Katowicki Oddział Agencji Rozwoju Przemysłu SA od 2003 r. monitoruje przebieg restrukturyzacji sektora wydobycia węgla kamiennego w Polsce. Podstawą prawną prowadzonego nadzoru jest art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego. Dodatkowo rokrocznie zawierane są umowy z ministrem właściwym ds. gospodarki złożami kopalin. Dane na poziomie zagregowanym, obejmujące zarówno spółki wydobywcze państwowe, jak i prywatne, publikowane są na stronie www.polskirynekwegla.pl. Na podstawie zbieranych przez ARP SA, danych sprawozdawczych sektora, w artykule zaprezentowano wybrane środowiskowe skutki eksploatacji węgla kamiennego w Polsce w latach 2015–2024 r. Dla zaprezentowanych w tekście skutków środowiskowych wskazano najważniejsze przyczyny ich powstawania. Przedstawione wyniki statystycznego przeglądu zakresu i zmian w emisji do środowiska mogą posłużyć przy prognozowaniu potencjalnych zmian i kierunków transformacji sektora wydobycia węgla kamiennego.

EN

Humanity’s industrial activity and the mineral extraction that supports it are among the largest emitters of environmentally degrading factors. Regardless of the form of mining activity, both current and abandoned mining operations impact the lithosphere, hydrosphere, and atmosphere. Decarbonization processes are leading to a shift away from fossil fuel energy sources. The Polish energy sector relies heavily on fossil fuels. An immediate transition from coal is impossible. A transition period is necessary to safely transition. According to the so-called social contract, mining operations in Poland should continue until at least 2049. During this transition period, Polish hard coal producers will be responsible for providing sufficient fuel volumes for the energy sector, while also recognizing the continued release of emissions that negatively impact the natural environment. Unfortunately, even an immediate cessation of mining operations will not bring about a rapid improvement. The Katowice Branch of the Industrial Development Agency (ARP) has been monitoring the restructuring of the Polish hard coal mining sector since 2003. The legal basis for this oversight is Article 25 of the Act of 7 September 2007 on the Functioning of the Hard Coal Mining Industry. Additionally, agreements are concluded annually with the minister responsible for the management of mineral deposits. Aggregated data covering both state-owned and private mining companies is published on the website www.polskirynekwegla.pl. Based on sector reporting data collected by ARP SA, this article presents selected environmental impacts of hard coal mining in Poland from 2015 to 2024. The most important causes of the environmental impacts presented in the text are identified. The presented results of a statistical review of the scope and changes in environmental emissions can be used to forecast potential changes and directions of transformation in the hard coal mining sector.

2

Multidecadal Wind-Wave Variability in Makassar Strait along ALKI 2: ERA-Interim Based Assessment Supports IKN Maritime Resilience

Pawara M.U., Arifuddin A.M.N., Apriansyah A., Mahmuddin F., Alamsyah A., Suardi S., Raditya M.Y.

TransNav : International Journal on Marine Navigation and Safety of Sea Transportation

|

2026

|

Vol. 20 No. 1

153--158

EN

This study investigates the multidecadal variability of wave and wind dynamics along the Indonesian ALKI 2 shipping lane in the Makassar Strait using ERA-Interim reanalysis data for 39 years (1979–2017). Seven observation points (K1–K7) were analyzed from northern Kalimantan to the southern strait. Key parameters include Significant Wave Height (SWH), Mean Wave Period (MWP), and 10-meter wind speed. The results reveal significant spatial and seasonal variability influenced by the monsoon system and local topographic effects. The northern points exhibit higher wave energy during DJF (December–February), while the southern points are more active in JJA (June–August), consistent with the prevailing seasonal winds. Trend analysis shows a weak but statistically significant increase in MWP at certain locations. These insights are critical for the development of maritime infrastructure and risk mitigation strategies associated with Indonesia’s new capital city (IKN Nusantara), located near this important shipping corridor.

3

Analiza trendów temperatur powietrza w Polsce w latach 1961–2024 w kontekście konieczności aktualizacji wartości temperatur projektowych

Komorowska Aleksandra, Kryzia Dominik, Sowiński Rafał, Szurma Tomasz, Zamasz Krzysztof, Benalcazar Pablo

Rynek Energii

|

2026

|

Nr 1

57--63

PL

Celem artykułu jest prezentacja wyników dotyczących oceny zmian temperatur powietrza w Polsce w latach 1961–2024 w kontekście konieczności aktualizacji projektowych temperatur zewnętrznych wykorzystywanych przy obliczaniu obciążenia cieplnego budynków. Analiza została przeprowadzona na podstawie danych pomiarowych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – PIB, obejmujących 64 stacji pomiarowych funkcjonujących w badanym okresie. Na podstawie dostępnych szeregów czasowych określono zmiany średnich rocznych temperatur powietrza, wartości ekstremalne w sezonie grzewczym oraz liczbę dni z temperaturą średniodobową poniżej −10°C, 0°C oraz 12°C. Wyniki wskazują na systematyczny wzrost średnich temperatur powietrza, spadek częstości występowania ekstremalnie niskich wartości oraz zmniejszenie liczby dni wymagających ogrzewania budynków. Obowiązujące w Polsce wartości temperatur projektowych, oparte na danych sprzed kilku dekad, nie odzwierciedlają współczesnych warunków klimatycznych. Ponieważ stanowią one podstawę do wyznaczania obciążenia cieplnego budynków oraz zamawiania mocy cieplnej w systemach ciepłowniczych, mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie całego sektora. Brak ich aktualizacji prowadzi do przewymiarowania źródeł ciepła, wyższych kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych oraz obniżenia efektywności energetycznej budynków i systemów ciepłowniczych. Otrzymane wyniki wskazują na pilną potrzebę aktualizacji krajowych wartości projektowych oraz redefinicji granic obecnych stref klimatycznych, co umożliwi dostosowanie projektowania i eksploatacji systemów grzewczych do aktualnych warunków klimatycznych i wesprze realizację celów dekarbonizacyjnych w sektorze budownictwa i ciepłownictwa.

EN

The aim of this paper is to analyze changes in air temperature in Poland ﬁom 1961 to 2024 in the context of the need to update design outdoor temperatures used for calculating building heating loads. The study used measurement data from the Institute of Meteorology and Water Management -National Research Institute (IMGW-PIB), covering 64 meteorogical stations in operation during this period. By examining the available time series, changes in annual mean air temperatures, extreme values during the heating season, and the number of days with mean daily temperatures below -lO°C, 0°C, and 12°C were determined.Theresults indicate a systematic increase in mean air temperatures, a decline in the frequency of extremely low values, and , reduction in the number of days requiring building heating. The design temperatures currently applied in Poland are based on data from several decades ago and no longer reflect present climatic conditions. As these values constitute the basis for determining building heating loads and contracting heat capacity in district heating systems, they directly influence the performance and economics of the entire sector. The lack of updated design values results in oversized heat sources, higher investment and operating costs, and reduced energy efﬁciency in buildings and district heating systems. he results underline the urgent need to update national design temperature values and redeﬁne the boundaries of existing tatic zones, enabling heating system design and operation to adapt to current climatic conditions and support the achieveent of decarbonisation goals in the building and district heating sectors.

4

Znikający świat jaskiń lodowych

Barabach Jan, Kicińska Ditta

Przegląd Geologiczny

|

2026

|

Vol. 74, nr 2

132--142

EN

Ice caves are extremely valuable environments that can also be charming and fascinating for visitors. For this reason, they have been the target of exploration, entertainment, and even religious worship for centuries. The growing perennial ice in the caves serves as an archive in which biotic and abiotic elements are deposited, providing evidence of the changes occurring in both the cave's environment and its surroundings. However, the unique world of ice caves is one of the most sensitive ecosystems in the era of climate change. Independent research conducted in dozens of ice caves in the Northern Hemisphere indicates that, despite their high degree of isolation from external conditions, underground ice is rapidly disappearing due to advancing climate warming. This process has intensified over the past few decades. As a result, there has been growing interest in ice caves among scientists from a wide range of disciplines -from geologists and biologists to astrophysicists, who view ice caves as analogs of potential underground ice formations on Mars. Despite increasingly intensive research, ice caves remain one of the least understood elements of the cryosphere.

5

The use of digestate for fertilizing corn as an element of sustainable development of rural areas in Ukraine

Lohosha Roman, Palamarchuk Vitalii, Krychkovskyi Vadim, Rudska Nina

Polityka Energetyczna

|

2026

|

T. 29, z. 1

125--140

EN

This study examines the influence of energy-efficient and environmentally sustainable components of sustainable development on the production of bioorganic fertilizer “Effluent”, derived from the anaerobic digestion of pig manure in a biogas facility. The research focuses on its application in corn cultivation technologies to enhance crop yield and quality. The authors considered the technologies of using liquid manure as an organic fertilizer, which is currently the most rational way of directly applying it to the fields after preliminary anaerobic fermentation in biogas plants. This fertilizer has been found to contain a significant amount of macro- and microelements and beneficial microflora. The application of such fertilizers addresses the environmental aspect of livestock waste management, particularly from pig farms, contributes to the energy sector through biogas production, and mitigates economic and social challenges within the agricultural industry. The findings of this study confirm that optimizing plant nutrition through a balanced supply of macro- and microelements can significantly enhance productivity, improve product quality, and contribute to soil fertility. The use of the bio-organic fertilizer “Effluent”, derived from digestate, presents a sustainable solution for the disposal of livestock waste from large industrial complexes, while simultaneously promoting the sustainable development of agriculture and local communities. This approach enables the production of organic plant and vegetable products while simultaneously managing livestock waste, optimizing the use of natural resources, reducing environmental pollution, and contributing to the nation’s food and energy security as well as the sustainable development of rural areas.

PL

W niniejszym badaniu przeanalizowano wpływ energooszczędnych i ekologicznych elementów zrównoważonego rozwoju na produkcję nawozu bioorganicznego „Effluent”, pochodzącego z beztlenowego rozkładu odchodów świń w biogazowni. Badania skupiają się na jego zastosowaniu w technologiach uprawy kukurydzy w celu zwiększenia plonów i poprawy jakości upraw. Autorzy uwzględnili technologie wykorzystania gnojowicy jako nawozu organicznego, co jest obecnie najbardziej racjonalnym sposobem bezpośredniego stosowania jej na polach po wstępnej fermentacji beztlenowej w biogazowniach. Stwierdzono, że nawóz ten zawiera znaczną ilość makro- i mikroelementów oraz pożyteczną mikroflorę. Stosowanie takich nawozów rozwiązuje problem środowiskowy związany z gospodarką odpadami pochodzącymi z hodowli zwierząt, zwłaszcza z hodowli świń, przyczynia się do rozwoju sektora energetycznego poprzez produkcję biogazu oraz łagodzi wyzwania gospodarcze i społeczne w rolnictwie. Wyniki niniejszego badania potwierdzają, że optymalizacja odżywiania roślin poprzez zrównoważone dostarczanie makro- i mikroelementów może znacznie zwiększyć wydajność, poprawić jakość produktów i przyczynić się do żyzności gleby. Zastosowanie nawozu bioorganicznego „Effluent”, pochodzącego z digestatu, stanowi zrównoważone rozwiązanie w zakresie utylizacji odpadów pochodzących z hodowli zwierząt w dużych kompleksach przemysłowych, jednocześnie promując zrównoważony rozwój rolnictwa i społeczności lokalnych. Podejście to umożliwia produkcję ekologicznych produktów roślinnych i wa rzywnych, a jednocześnie pozwala zarządzać odpadami pochodzącymi z hodowli zwierząt, optymalizo wać wykorzystanie zasobów naturalnych, zmniejszać zanieczyszczenie środowiska oraz przyczyniać się do bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego kraju, a także zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.

6

Projected CMIP6 temperature changes over Sudan under SSP2-4.5 and SSP5-8.5 for mid- and late-21st century

Hilal Khalid

Meteorology Hydrology and Water Management. Research and Operational Applications

|

2026

|

Vol. 14, Iss. 1

47--64

EN

Understanding future temperature changes in Sudan is essential for climate-risk assessment and adaptation planning in this highly vulnerable and data-scarce region. This study evaluates robust projected changes in near-surface air temperature at both annual and seasonal scales in summer (June-September) and winter (December-February) relative to the historical baseline period (1995-2014). Projections are provided for the mid-century (2041-2060) and late-century (2081-2100) under the moderate SSP2-4.5 and high-emission SSP5-8.5 scenarios, based on a bias-corrected ensemble of CMIP6 climate models. Bias correction was applied using Equidistant Quantile Mapping (EQM) for historical simulations and Delta Quantile Mapping (DQM) for future projections to ensure consistency with observed climatology. The results indicate pronounced, scenario-dependent warming across all seasons. By mid-century, annual mean temperatures are projected to rise by 1.68°C under SSP2-4.5 and 2.17°C under SSP5-8.5, reaching 2.68°C and 4.87°C, respectively, by late-century. Seasonal analysis reveals the most intense and variable warming during summer, while winter exhibits more stable increases with narrower inter-model uncertainties. Spatially, northern and central Sudan are expected to experience the strongest warming, with high inter-model agreement. These findings underscore escalating heat-stress risks and highlight the urgent need for emissions mitigation and targeted adaptation strategies to support climate-resilient planning and sustainable development in Sudan.

7

Jak zmieniający się klimat wpłynie na nasze domy? Wentylacja w dobie zmian klimatycznych

Kostka Maria, Prokopowicz Zuzanna

Instal

|

2026

|

nr 1

17--22

PL

Artykuł przedstawia analizę pracy systemu wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej tzw. rekuperacji w warunkach przyszłego klimatu Polski. Badany układ wentylacyjny wyposażono we wstępną nagrzewnicę elektryczną oraz płytowy wymiennik do odzysku ciepła jawnego. Analizę działania systemu przeprowadzono z wykorzystaniem scenariuszy SSP-RCP, stanowiących część Szóstego Raportu IPCC AR6, a także aktualnych typowych lat meteorologicznych z okresu 2001-2020. Ocenie poddano zapotrzebowanie na energię niezbędną do uzdatniania i transportu powietrza. Przeanalizowano wpływ spodziewanych zmian klimatu na ilość energii odzyskanej w wymienniku płytowym oraz niezbędnej do wprowadzenia z zewnątrz. Do badań wybrano sześć miast w Polsce. Analiza obejmowała scenariusze zmian klimatycznych SSP1-2.6, SSP3-7.0 oraz SSP5.8.5 na lata 2050 i 2080.

EN

This article presents an analysis of the operation of a mechanical supply and exhaust ventilation system with heat recovery under future Polish climate conditions. The tested ventilation system was equipped with an electric preheater and a plate heat exchanger for sensible heat recovery. The system’s operation was analyzed using the SSP-RCP scenarios from the IPCC Sixth Assessment Report (AR6), as well as recent Typical Meteorological Years from 2001-2020. The energy demand for air treatment and transport was assessed. The impact of expected Climate Change on the amount of energy, both recovered in the plate heat exchanger and required to be introduced from alternative system, was analyzed. Changes in the amount of energy recovered in the plate heat exchanger and the share of energy covered outside the air handling unit were also analyzed, compared to the results of the TMY. Six Polish cities were selected for the study. The analysis included climate change scenarios SSP1-2.6, SSP3-7.0, and SSP5.8.5 for the years 2050 and 2080.

8

Rocks and shards: geoarchaeology and palaeoenvironments of the Al-Rustaq Manaqi Archaeological Complex in north-central Oman

Chlachula Jiri, Hesein Mohamed, Gernez Guillaume, Douglas Khaled, Michniewicz Jacek, Al-Jahwari Nasser

Geologos

|

2026

|

Vol. 32

1--24

EN

The present study discusses the results of geological and geoarchaeological research at Manaqi in Al-Rustaq, the new Iron Age (1300–300 BC) complex in north-central Oman. The regional relief attests to pronounced geo-environmental dynamics, largely linked to orogeny of the central Jabal Akhdar Range, as well as climate change. The investigated prehistoric site provides evidence of multiple phases of occupation, the earliest being represented by numerous stone tools, documenting a sequenced presence of Palaeolithic people in the vicinity of an ancient fluvial channel. The principal Iron Age site with residential buildings, tombs and other architectural elements (defensive, irrigation, stone-mining) bear witness to a well-organised settlement with distinct areas, suggesting specific functions. The size and layout of households and funerary structures built from local bedrock and alluvial boulders point to social complexity of a semi-sedentary society. The spatial organisation and internal arrangement of the Manaqi Site suggest that its economic significance was likely linked to an ancient trade route along the present Wadi Al-Fara, connecting the Al-Hajar Mountains with the coast of the Sea of Oman. The synthesized field and analytical data provide a geo-contextual background for the regional pre-Islamic settlements within the South Batinah Governorate. The Manaqi locality also represents a most interesting geo-site, illustrating a multi-facetted geological and palaeoenvironmental history of the present rocky desert subjected to active geomorphic modelling with an ancient anthropogenic imprint. Climate was a key factor in controlling the rise of pre-Islamic civilisation in the Oman Sultanate.

9

Wentylacja miast: od makro- do mikroskali

Prokopowicz Zuzanna, Kostka Maria

Gaz, Woda i Technika Sanitarna

|

2026

|

Nr 4

17--22

PL

W artykule przedstawiono analizę zjawisk zachodzących w środowisku miejskim, które w istotny sposób wpływają na warunki naturalnego wentylowania miast i jego zabudowy. Omówiono oddziaływanie zjawisk zachodzących w terenach silnie zurbanizowanych na kształtowanie warunków środowiska wewnętrznego budynków, ze szczególnym uwzględnieniem strumieni powietrza wentylującego w mieszkaniach, jakości powietrza wewnętrznego oraz warunków termicznych. Dyskusja obejmuje także wpływ przewidywanych zmian klimatu na przyszłe warunki klimatyczne w obszarach miejskich.

EN

The article presents an analysis of phenomena occurring in the urban environment that significantly affect the conditions for natural ventilation of cities and their buildings. The impact of phenomena taking place in highly urbanized areas on the formation of indoor environmental conditions in buildings is discussed, with particular emphasis on airflow streams ventilating apartments, indoor air quality, and thermal conditions. The discussion also includes the influence of projected climate change on future climatic conditions in urban areas.

10

Perception of climate change among Małopolskie Voivodeship rural population

Kowalska Magdalena, Ziemiańczyk Urszula

Economics and Environment

|

2026

|

No. 2

art. no. 1111

EN

Climate change is currently one of humanity's primary challenges. Although it has yet to affect all parts of the world equally, it impacts all continents and virtually all countries. People's perception of the change also evolves. This makes monitoring the public's attitude towards climate change highly relevant. The article aims to characterise the attitudes and behaviour of the Małopolskie Voivodeship countryside towards climate change. The survey design covers the research areas referred to in the EIB Climate Survey report. The survey reported in the article involved 300 randomly selected adult residents of rural areas in five districts of Małopolskie Voivodeship (southern Poland). The authors also interviewed representatives of local authorities, such as environmental stewardship advisers. The results indicate that most respondents consider climate change and its consequences to be the central challenges for humanity in the twenty-first century. The most severe global problem for them is air pollution. Climate change affects the everyday lives of more than half of the respondents. Only 10% did not report any impact. The most popular forms of environmental stewardship among the respondents are the reduced use of plastics, reduced water consumption, and purchasing energy-efficient devices. Surprisingly, 15% of the population of Miechowski District and 10% of people in Limanowski District declared no environmental stewardship efforts to curb the impact of climate change.

PL

Zmiany klimatu są obecnie jednym z najważniejszych problemów z jakimi boryka się ludzkość. Choć ich skutki nie są jeszcze równie dotkliwe w każdym regionie świata, to jednak dotyczą już wszystkich kontynentów i praktycznie każdego kraju. Zmiana zachodzi również w obszarze pojmowania tych przeobrażeń przez ludzi. Dlatego też stałe monitorowanie stosunku ludności do problematyki zmian klimatycznych jest niezwykle istotne. Celem prezentowanego artykułu jest scharakteryzowanie postaw i zachowań mieszkańców małopolskiej wsi wobec zachodzących zmian klimatycznych. Badania ankietowe zostały zaprojektowane w taki sposób, aby uwzględnić obszary badawcze raportu Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Badania zostały przeprowadzone na próbie 300 losowo dobranych dorosłych mieszkańców z obszarów wiejskich pięciu powiatów województwa małopolskiego. Dodatkowo zostały przeprowadzone wywiady z przedstawicielami władz samorządowych, np. ekodoradcami. Wyniki badań wskazują, że dla większości badanych zmiany klimatu i ich konsekwencje są największymi wyzwaniami dla ludzkości w XXI wieku. Z kolei za globalny, najpoważniejeszy problem uznali oni zanieczyszczenie powietrza. Dla ponad połowy badanych osób zmiany klimatu mają wpływ na ich codzienne życie zaś zaledwie do dziesiąty respondent nie zaobserwował takiego wpływu. Najwięcej działań proekologicznych podejmowanych przez badane osoby obejmowało np. zmniejszenie zużycia plastiku, zmniejszenie zużycia wody oraz kupowanie energooszczędnych urządzeń. Natomiast aż 15% respondentów z powiatu miechowskiego oraz co dziesiąty z powiatu lima-nowskiego zadeklarowali brak podejmowania jakichkolwiek działań, które mogłyby przyczynić się do ograniczenia skutków zmian klimatycznych.

11

Determinants of enterprise adaptation to climate change: a comparative perspective of neoclassical and institutional economics

Michalak Dorota

Economics and Environment

|

2026

|

No. 2

art. no. 1123

EN

Enterprises increasingly seek to adapt to climate change in order to reduce its adverse economic and environmental impacts. Yet, the determinants of such adaptive behaviour remain insufficiently explored, particularly from the perspective of economic theory. This study addresses the question of what factors drive or constrain adaptation decisions among enterprises, comparing the explanatory power of neoclassical and institutional economics. It further examines whether government intervention is essential for effective adaptation or whether market mechanisms can function autonomously, and to what extent adaptation requires the establishment of specific institutional frameworks. The article fills a research gap by integrating theoretical analysis with empirical evidence from Polish agricultural enterprises—one of the sectors most exposed to climate risks. The study applies a mixed-method approach, combining literature review, comparative analysis, and a diagnostic survey. The findings confirm that the imperfections of market mechanisms necessitate the creation of institutions to support adaptation processes.

PL

Przedsiębiorstwa coraz częściej podejmują działania adaptacyjne w odpowiedzi na zmiany klimatu, aby ograniczyć ich negatywne skutki gospodarcze i środowiskowe. Jednak determinanty takiego zachowania adaptacyjnego pozostają wciąż niedostatecznie zbadane, zwłaszcza z perspektywy teorii ekonomii. Niniejsze opracowanie podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki sprzyjają lub ograniczają podejmowanie decyzji adaptacyjnych przez przedsiębiorstwa, porównując zdolność wyjaśniającą ekonomii neoklasycznej i instytucjonalnej. W dalszej części analizie poddano kwestię, czy skuteczna adaptacja wymaga interwencji państwa, czy też mechanizmy rynkowe mogą funkcjonować autonomicznie, a także w jakim stopniu procesy adaptacyjne wymagają tworzenia określonych ram instytucjonalnych. Artykuł wypełnia lukę badawczą poprzez integrację analizy teoretycznej z materiałem empirycznym pochodzącym z polskich przedsiębiorstw rolnych – jednego z sektorów najbardziej narażonych na ryzyko klimatyczne. W badaniu zastosowano podejście mieszane, łączące przegląd literatury, analizę porównawczą oraz sondaż diagnostyczny. Wyniki potwierdzają, że niedoskonałości mechanizmów rynkowych wymuszają tworzenie instytucji wspierających procesy adaptacyjne.

12

Lasy na krawędzi – przełom w globalnym bilansie węgla

Skubała Piotr

Aura : Ochrona Środowiska

|

2026

|

Nr 1

12--13

PL

Lasy pełniły dotąd kluczową rolę w globalnym cyklu węgla, pochłaniając znaczną część antropogenicznych emisji CO₂ i spowalniając zmiany klimatu. Tymczasem w niektórych regionach lasy stają się źródłem emisji węgla. Omówiono główne mechanizmy tego procesu, w tym przekraczanie progów tolerancji cieplnej przez lasy tropikalne, ograniczoną odpowiedź drzew na wzrost stężenia CO₂ wynikającą z niedoborów składników pokarmowych oraz wzrost śmiertelności drzew w warunkach nasilających się ekstremów klimatycznych. Lasy mogą zbliżać się do punktu zwrotnego, w którym zamiast łagodzić zmiany klimatu będą je wzmacniać, co ma istotne implikacje dla prognoz klimatycznych i polityki ochrony klimatu.

EN

Forests have so far played a crucial role in the global carbon cycle by absorbing a substantial share of anthropogenic CO₂ emissions and slowing the pace of climate change. However, in some regions forests are becoming a source of carbon emissions. The article discusses the main mechanisms driving this shift, including the exceedance of thermal tolerance thresholds in tropical forests, the limited growth response of trees to rising CO₂ concentrations due to nutrient constraints, and increased tree mortality under intensifying climate extremes. Forests may be approaching a tipping point at which, instead of mitigating climate change, they begin to amplify it, with important implications for climate projections and climate policy.

13

Comprehensive review of critical infrastructure monitoring approaches and prospective routes to dam sustainability in the face of climate change instability

Bashar Nur Azwa Muhamad, Zainol Mohd Remy Rozainy Mohd Arif, Aziz Mohd Sharizal Abdul, Mazlan Ahmad Zhafran Ahmad, Zawawi Mohd Hafiz, Manan Teh Sabariah Abdul, Gondro Joanna

Archives of Civil Engineering

|

2026

|

Vol. 72, nr 1

5--21

EN

Huge infrastructure such as the dam was categorised as critical infrastructure and should be maintained for continuous operation during its intended lifetime. Over the years, instability due to climate change has become a serious threat to dams and therefore requires regular monitoring of structural integrity. This article provides a comprehensive review of dam safety and structural health monitoring under numerous environmental conditions (e.g. normal conditions, flood and earthquake). Interestingly, this study analyses the impact of climate change on the partial failure and collapse of dams based on historical data. A comparison between monitoring approaches, such as the monitoring method, the type of instrumentation and the method of data analysis, was further discussed to understand the complementarity of each approach. Several future directions were outlined to highlight high-risk scenarios and interesting research areas for dam safety and monitoring to support dam sustainability. This will help to develop effective tools and techniques for accurate maintenance based on the issues at hand. A deeper understanding of the relationship between environmental factors (hydraulic impacts) and structural behavioural changes will greatly benefit the various studies on basic fluid-structure interactions, comprehensive emergency plans under the influence of climate change, reliable methods for dam maintenance and retrofitting, and holistic dam safety monitoring plans (surveillance approaches and disaster preparedness). In short, early detection of dam risks, analysis of expected failure and thorough interventions based on regular monitoring are essential for the sustainability and resilience of dam infrastructure.

14

Analiza różnych wariantów zagospodarowania wód opadowych przy wykorzystaniu platformy SCALGO Live na przykładzie wybranego planu zagospodarowania

Tym Witold, Kaźmierczak Bartosz

Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz

|

2025

|

Z. 22

81--97

PL

W artykule podjęto tematykę roli i sposobów gospodarowania wodami opadowymi we współczesnym mieście. Miasta stają obecnie przed wyzwaniem dostosowania się do zmian klimatu występujących coraz częściej i w coraz gwałtowniejszej formie. W pracy uwzględniono koncepcje urbanistyczne kładące nacisk na balans pomiędzy terenami zabudowanymi a terenami biologicznie czynnymi, budując rozwiązania mające uodpornić miasta na skutki zmian klimatycznych w związku z zależnościami, jakie występują między zagospodarowaniem wód opadowych, terenami zabudowanymi a obszarami biologicznie czynnymi. Problematyka została zaprezentowana w kontekście obowiązujących w Polsce uwarunkowań legislacyjnych w zakresie planowania przestrzennego, jak i znaczenia wody w kontekście ekologicznym i estetycznym w obszarach zurbanizowanych. Badania przeprowadzono przy użyciu rozwiązań SCALGO Live3. Celem artykułu jest prezentacja badań porównawczych trzech wariantów zagospodarowania wód opadowych na przykładzie Miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP) 1917 Łostowice–Trzcinowisko w Gdańsku. Zaprezentowane badania przedstawiają kwestie zagospodarowania wód opadowych oraz ich bezpośredniego wpływu na wielkość obszarów biologicznie czynnych, ze zwróceniem szczególnej uwagi na potencjał w zakresie wprowadzania nowoczesnych rozwiązań proekologicznych w skali urbanistycznej.

EN

The article discusses the role and methods of rainwater management in a modern city. Cities are currently facing the challenge of adapting to climate changes that are occurring more and more frequently and in an increasingly violent form. The work takes into account urban concepts that emphasize the balance between built-up areas and biologically active areas, building solutions to make cities more resistant to the effects of climate change, due to the relationships between rainwater management, built-up areas and biologically active areas. The issue was presented in the context of the legislative conditions applicable in Poland in the field of spatial planning, as well as the importance of water in the ecological and aesthetic context in urbanized areas. The research was conducted using SCALGO Live solutions. The aim of the paper is to present comparative studies of three variants of rainwater management on the example of a selected local spatial development plan. The presented study focuses on the issues of rainwater management and their direct impact on the size of biologically active areas, with particular attention paid to the potential for introducing modern pro-ecological solutions on an urban scale.

15

Logistics in the era of climate change: a review of challenges and development opportunities

Semrau Jakub

Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie / Politechnika Śląska

|

2025

|

z. 217

485--498

EN

Purpose: The aim of the article is to analyze the impact of climate change on the logistics sector and to identify key challenges and opportunities for development in the context of sustainable development. It also discusses the actions being taken by the logistics industry to adapt to new climate conditions, technological innovations, and legal regulations that necessitate the transformation of this sector. Design/methodology/approach: The article is based on a literature review and current data regarding the impact of climate change on logistics. An overview was conducted of global supply chains, adaptive measures, investments in sustainable infrastructure, and technological innovations. Particular attention was paid to legal regulations related to CO₂ emissions and sustainable development policies that shape logistics strategies. Findings: Climate change significantly impacts logistics, causing disruptions in supply chains and damage to infrastructure. The logistics sector responds to these challenges through investments in low-emission technologies, the implementation of innovations such as artificial intelligence and warehouse automation, and adaptation to new legal regulations. The analysis indicates that a key element for the industry's survival is flexibility and sustainable development, which enable more effective resource management and adaptation to global trends. Originality/value: The article provides a comprehensive overview of the latest challenges and innovations in logistics in the context of climate change. In addition to analyzing the impact of these changes on supply chains, it presents innovative technological solutions and legal regulations that are fundamental to the future of the industry. The article emphasizes the importance of international collaboration and adaptation to new market realities, which represents a unique contribution to the discussion on sustainable logistics development.

16

Climate change related transportation management in Pakistan - greenhouse gas emission review, mitigation strategies and adaptation measures

Khan Gul, Saddiqa Ayesha, Szczucka-Lasota Bożena, Węgrzyn Tomasz, Piotrowicz Paweł, Sultana Bushra

Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie / Politechnika Śląska

|

2025

|

z. 224

135--174

EN

Purpose: Greenhouse gas emissions in Pakistan are primarily caused by the growing transportation sector, due to urbanization, population growth, and the country’s heavy reliance on fossil fuels. The paper examines existing greenhouse gas emissions in Pakistan’s transport sector, evaluates the present response strategies, and explores how Pakistan can adapt to climate change. Methodology: The article uses an analytical approach, based on a literature review. The approach taken is guided by the PRISMA framework and groups results from over 115 relevant articles and official reports. This paper presents how electric vehicles, alternative fuels such as compressed natural gas (CNG), and sustainable public transport help cut emissions. Findings: Findings show that working on all three aspects of technological development, policy changes, and infrastructure projects is necessary for reaching sustainable and resilient transportation in Pakistan. Research limitations and implications: The study was cross-sectional and covered a selected group of respondents, which may influence the generalization of the results. In the future, it would be beneficial to expand the analysis to include data from different markets and to study the long-term effects of implementing innovations in distribution logistics. Practical implications: The presented analysis is based on secondary materials, it outlines needed research and explains how its conclusions can be used in national policy and city management. Social implications: The final part of the paper includes policy recommendations and outlines where future research could be focused. Originality/Value: The article contributes to the literature on greenhouse gas emissions in Pakistan by presenting current trends and challenges.

17

Adapting to climate change - local challenges and constraints

Bera Milena, Śpiewak-Szyjka Monika, Oleńczuk-Paszel Anna, Jankowska Malwina

Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie / Politechnika Śląska

|

2025

|

z. 223

9--22

EN

Purpose: The research presented in this article was carried out in order to identify the potentials, challenges and limitations of the local government units (JST) included in the Szczecin Metropolitan Area Association (SSOM) in the area of climate change adaptation Design/methodology/approach: The realization of the objective of the study was possible thanks to the use of the method of analysis of literature, legal acts and documents of the European Union, as well as information from representatives of JST obtained by the method of in-depth interviews. Findings: The survey found that the constraints to climate change adaptation processes are the financial limitations of JST, legal and procedural difficulties, as well as the reluctance of local communities, the low level of environmental awareness of residents and insufficient digital competence. High availability of funds for adaptation activities, growing interest of residents in environmental topics, and above all strong EU support were identified as opportunities. Research limitations/implications: The most significant limitation of the conducted research was the limited time for conducting the interviews, due to the fact that the interviews were conducted during the work of the officials. Practical implications: The research presented here can be used by representatives of JST to assess their climate change adaptation activities and to raise awareness of the opportunities and risks associated with this process. The results of the survey can provide a voice in the discussion on the creation of good practices in JST cooperation on adaptation concepts. Social implications: The results of the study provide an overview of JST’s climate change adaptation efforts. Originality/value: This study is an independent analysis of JST's activities in the field of climate change adaptation. The conducted study fills the research gap and complements the body of work on the analyzed topic mainly through the applied research method, thanks to which information was obtained from representatives of JSTs affiliated with SSOM, which can provide a basis for developing good practices at the local level related to the studied phenomenon.

18

Porównanie zużycia energii na ogrzewanie budynków w latach 1999-2024 względem 2024 r. w wybranych miastach Polski

Dopke Józef

Wiadomości Naftowe i Gazownicze

|

2025

|

R. 28, Nr 3 (313)

16-23

PL

Podano i omówiono średnie roczne temperatury powietrza, średnie roczne temperatury powietrza bez lata dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2024, Krakowa i Szczecina w wieloleciu 1999-2024. Na rysunkach przedstawiono zmiany zużycia energii na ogrzewanie budynków dla Gdańska Rębiechowa w wieloleciu 1987-2024, Krakowa w wieloleciu 1996-2024, Warszawy Okęcia, Rzeszowa Jasionki, Szczecina, Wrocławia i Helu w wieloleciu 1999-2024 względem 2024 roku. Podano miasta, w których minimalne zużycie energii na ogrzewanie w ostatnich latach wystąpiło w 2014 i 2020 r.

EN

The figure gives average annual air temperature, average annual air temperature without summer (June, July and August) for Gdansk Rebiechowo in the year period 1987-2024, Cracow and Szczecin in the year period 1999-2024. The figures present energy consumption changes for buildings heating for Gdansk Rebiechowo in the year period 1987-2024, Cracow in the year period 1996-2024, Bialystok, Warsaw Okecie, Rzeszow Jasionka, Lublin Radawiec, Szczecin, Wroclaw and Hel in the year period 1999-2024 in relation to least annual heating degree days without summer in the year 2024. The article gives the select cities of Poland where have the minimum energy consumption for buildings heating in the years 2014, 2020.

19

Ochrona powietrza kosztem wód podziemnych? Powietrze czy woda?

Śliwa Tomasz

Wiadomości Naftowe i Gazownicze

|

2025

|

R. 28, Nr 3 (313)

9-10

20

The Impact of Climate Change on Maritime Transport: A Review of the Situation in the Kymenlaakso Region

Altarriba Elias

TransNav : International Journal on Marine Navigation and Safety of Sea Transportation

|

2025

|

Vol. 19 No. 1

197--205

EN

In the context of international trade logistics, Finland is an island. Due to the significant reduction in trade with Russia following the war in Ukraine, maritime transport has become the predominant mode of transportation for exports and imports, accounting for approximately 95%. The Port of Hamina-Kotka, located in south-eastern Finland, is the primary freight port in the region and plays a crucial role in the maritime logistics of the heavy industry in eastern Finland. The consequences of climate change are being felt acutely in the area, especially during the winter months. Rising temperatures are leading to a decline in winter sea ice cover annually, exerting a substantial influence on winter weather conditions in the region. However, the variability of weather conditions, which is expected to continue in the future, poses an additional challenge. The ILMERI project (Impacts of Climate Change on Maritime Transport, implemented between March 1, 2025, and February 28, 2026), conducted by the South-Eastern Finland University of Applied Sciences and funded by the European Regional Development Fund, studies the effects of changes in conditions caused by climate change on maritime transport in the Kymenlaakso region. This article presents a summary of the baseline situation, including a review of the region’s fairway system, marine transportation infrastructure, typical cargo types transported, and available climate data. This is significant because fairway and port solutions represent long-term investments, and any recommendations must be based on reliable data to prevent both over and under-preparedness for future challenges.