Wyniki wyszukiwania - BazTech

1

Determination of the typical course values of aircraft parameters for the new measurement system in the case of aircraft take-off and landing

Michałowska Joanna, Tomiło Paweł

Przegląd Elektrotechniczny

|

2025

|

R. 101, nr 1

261--265

EN

The measurements were carried out in a PZL 110 Koliber 150 aircraft using two specially developed measurement systems.The first system uses an Inertial Measurement Unit with 9 degrees of freedom (accelerometer, magnetometer, gyroscope). The second measurement system is based on the use of a logarithmic power detector together with an antenna and microcontroller board. An algorithm was developed that uses an artificial neural network with a variational autoencoder architecture with LSTM layers. Empirical relationships describing the acceleration in three axes, the Euler angle, and the electric scale of the electromagnetic field were observed. It has been demonstrated on the basis of the conducted research that the use of the developed artificial neural network model will be used to generate generalized time courses of the analyzed flight parameters. This type of tool has potential use in pilot training, due to critical factors occurring during the takeoff and landing phases.

PL

Pomiary przeprowadzono w samolocie PZL 110 Koliber z wykorzystaniem opracowanych specjalistycznych dwóch systemów pomiarowych. Pierwszy system wykorzystuje jednostkę pomiaru bezwładnościowego z 9 stopniami swobody (akcelerometr, magnetometr, żyroskop). Drugi system pomiarowy opiera się na wykorzystaniu logarytmicznego detektora mocy wraz z anteną i płytką mikrokontrolera. Opracowano algorytm, który wykorzystując sztuczną sieć neuronową o architekturze wariacyjnego autoenkondera z warstwami LSTM. Zaobserwowano zalezności emiryczne opisujace akcelerację w trzech osiach, kąt Eulera oraz sklałaową elektryczną pola elektromagnetycznego. Wykazano na przykładzie przeprowadzonych badań, ze wykorzystanie opracowanego modelu sztucznej sieci neuronowej posłuży do wygenerowania uogólnionych przebiegów czasowych analizowanych paramety lotu. Tego typu narzędzie ma potencjalne zastosowanie w szkoleniu pilotów, ze względu na czynniki krytyczne występujące podczas faz startu i lądowania.

2

Artificial neural network model for estimation of relative airplane altitude

Tomiło Paweł, Michałowska Joanna, Laskowski Jan, Pytka Jarosław, Kochan Orest, Gnapowski Ernest

Przegląd Elektrotechniczny

|

2025

|

R. 101, nr 2

116--119

EN

The main purpose of the publication is to develop an artificial neural network model capable of estimating aircraft altitude based on accelerometer and gyroscope readings. The developed network structure uses LSTM, SE and transform encoder layers. Measurement data for training, validation and testing of the neural network were obtained from tests using an original measurement system developed. The developed device set was placed on the Koliber 150 aircraft. In order to verify the correctness of the model, the values estimated by the model were compared with those estimated by the Kalman filter algorithm using the double integration algorithm. The developed artificial neural network model has an overall estimation error of 7.43m, while the error for the Kalman filter was 20.27m. It has been shown that the use of the proposed model allows achieving satisfactory accuracy in aircraft altitude estimation due to the model's ability to adapt to the drift in the Inertial Measurement Unit (IMU).

PL

Głównym celem publikacji jest opracowanie modelu sztucznej sieci neuronowej, który będzie w stanie oszacować wysokość samolotu na podstawie wskazań akcelerometru i żyroskopu. Opracowana struktura sieci wykorzystuje warstwy LSTM, SE i enkodera transformatorowego. Dane pomiarowe do uczenia, walidacji i testowania sieci neuronowej uzyskano z badan za pomocą opracowanego autorskiego system pomiarowego. Opracowane urządzenie umieszczono na samolocie Koliber 150. W celu weryfikacji poprawności modelu wartości oszacowane zostały porównane z wartościami, które oszacowano na podstawie algorytmu filtrem Kalmana z zastosowaniem algorytmu podwójnego całkowania. Opracowany model sztucznej sieci neuronowej charakteryzuje się ogólnym błędem estymacji wynoszącym 7.43m, zaś błąd dla filtru Kalmana wyniósł 20.27m. Wykazano że zastosowanie zaproponowanego modelu pozwala na osiągnięcie zadowalającej dokładności przy estymacji wysokości samolotu dzięki zdolności modelu do adaptacji do dryftu w Inercyjnej jednostce pomiarowej (IMU).

3

Factors influencing the performance of commercial aircraft crew during flight operations

Uchman Zbigniew

Journal of KONBiN

|

2025

|

Vol. 55, iss.4

27--43

EN

In the aviation safety system, the aircraft crew, especially the cockpit crew, plays a key role. In modern commercial aircraft, the basic crew consists of two pilots: the captain and the first officer. Their actions are influenced by several factors. An analysis of more than 260 incidents in commercial aviation indicates that the most important factors include professional aptitude, health, training level, crew cooperation, applicable regulations, manuals and procedures, aircraft characteristics, especially its reliability and operational usability, the functioning of flight support services and aviation infrastructure systems, as well as the impact of the natural and man-made environment. This article discusses the basic elements of these categories of factors, with particular attention to those that determine the potential of the crew. Examples of incidents that illustrate the potential effects of the influence of individual categories of these factors on the actions of the aircraft crew are also provided.

PL

W systemie bezpieczeństwa transportu lotniczego kluczową rolę odgrywa załoga statku powietrznego, a zwłaszcza załoga kokpitu. We współczesnych samolotach komunikacyjnych w jej podstawowy skład wchodzi dwóch pilotów: kapitan oraz pierwszy oficer. Na podejmowane przez nich działania wpływa szereg czynników. Z analizy ponad 260 zdarzeń w lotnictwie komunikacyjnym wynika, że do najważniejszych z nich należą: predyspozycje do zawodu pilota, zdrowie, poziom wyszkolenia, współpraca w załodze, obowiązujące przepisy, instrukcje i procedury, właściwości statku powietrznego, a zwłaszcza jego nieuszkadzalność i podatność użytkowa, działanie służb zabezpieczających operacje lotnicze oraz systemów infrastruktury lotniczej, a także oddziaływanie środowiska naturalnego i nienaturalnego. W artykule omówiono podstawowe elementy wymienionych kategorii czynników, zwracając szczególną uwagę na te z nich, które decydują o potencjale załogi. Przytoczono również przykłady zdarzeń ilustrujących potencjalne skutki wpływu poszczególnych kategorii omawianych czynników na postępowanie załogi statku powietrznego.

4

Jet engine - construction and modern development examples

Garwol Arkadiusz

Technologia i Automatyzacja Montażu

|

2024

|

nr 3

38--43

EN

The article presents the construction and operating principle of a turbine jet engine. The basic types of engines of this type are presented, such as single-rotor single-flow jet engines, single-flow dual-rotor engines (which are another development version of single-rotor engines), as well as dual-flow engines which are currently most commonly used in passenger aviation, and contra-rotating propeller engines and turbine propeller engines. Also presented their applications, such as propulsion of various types of. In the further part of this paper, the development trends of turbine jet engines are described, based on patents that have been granted in recent years. One of the cited patents is the use of a fuel cell to power an electric motor used to start a turbine jet engine. Also presented the concept of an electric motor providing propulsion of aircraft. An engine of this type is devoid of a turbine and a combustion chamber, and the machine shaft rotates only using electricity. The purpose of this paper is to present the construction and operating principles of turbine jet engines and examples of the current development of this type of construction, as well as to determine future development trends for those devices.

PL

W artykule przedstawiono budowę oraz zasadę działania turbinowego silnika odrzutowego. Przedstawiono podstawowe rodzaje silników tego typu, jakimi są odrzutowe silniki jednowimikowe jednoprzepływowe, jednoprzepływowe silniki dwuwimikowe (które są kolejną wersją rozwojową silników jednowimikowych), a także silniki dwuprzepływowe która są obecnie najczęściej stosowane w lotnictwie pasażerskim oraz silniki przeciwbieżne śmigłowentylatorowe i turbinowe silniki śmigłowe. Przedstawiono również ich zastosowania jakimi jest napęd różnych typów statków powietrznych. W dalszej części niniejszego artykułu, przedstawiono tendencje rozwojowe turbinowych silników odrzutowych, na podstawie patentów jakie zostały przyznane w ciągu ostatnich lat. Jednym z przywołanych patentów jest zastosowanie ogniwa paliwowego do zasilania silnika elektrycznego, użytego do rozruchu turbinowego silnika odrzutowego. Przedstawiono również koncepcję elektrycznego silnika zapewniającego napęd statków powietrznych. Silnik tego typu, jest pozbawiony turbiny i komory spalania, a wał maszyny obraca się jedynie za pomocą energii elektrycznej. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie budowy oraz zasady działania turbinowych silników odrzutowych i przykładów obecnego rozwoju tego typu konstrukcji oraz określenie przyszłych tendencji rozwojowych tych urządzeń.

5

tudy of new composite materials for aviation with the use of lightning current pulses

Filik Kamil

Przegląd Elektrotechniczny

|

2024

|

R. 100, nr 11

186--189

EN

Composite materials used increasingly in the aerospace industry are required to have appropriate electrical properties to minimize the risk of negative effects of lightning strike to aircraft. The paper presents the results of experimental studies of carbon fiber reinforced composite materials with different concentrations of conductive additive using lightning-type current impulses. The proposed method enables to evaluate the influence of conductive additives in composite laminates on their properties with respect to their handling of lightning current.

PL

W artykule przedstawiono wyniki badań kompozytów wzmacnianych włóknem węglowym i o różnej zawartości dodatku przewodzącego z użyciem impulsów prądowych typu piorunowego. Zaproponowana metoda pozwala ocenić wpływ dodatków przewodzących w wypełniaczu paneli kompozytowych na właściwości kompozytów w odniesieniu do oddziaływania na nie prądu piorunowego.

6

Load factor measurement in landing gear tests

Skorupka Zbigniew

Przegląd Elektrotechniczny

|

2024

|

R. 100, nr 12

232--235

EN

In the presented work, author would like to present the physical and legal basis of the load factor in aviation. Possible methods of determining and methods of measuring this factor, which ensure repeatability, the required accuracy and verifiability of this very important measurement. Descriptions, data and methodologies are used during load factor tests in the Structural Test Laboratory on aircraft landing gear test stands, and are accepted by aviation regulatory authorities, both domestic and international.

PL

W przedstawianej pracy pragnie autor przybliżyć podstawę fizyczną oraz prawną współczynnika obciążeń. Możliwe metody jego wyznaczenia oraz metody pomiaru tego współczynnika, które zapewniają powtarzalność, wymaganą dokładność oraz weryfikowalność tego jakże ważnego pomiaru. Opisy, dane oraz metodyki są stosowane podczas badań współczynnika obciążenia w Laboratorium Badań Konstrukcji na stanowiskach do badań podwozi lotniczych, oraz są zaakceptowane przez lotnicze organy regulujące tak krajowe jak i zagraniczne.

7

Wpływ czasu eksploatacji systemu elektroenergetycznego statku powietrznego na jakość energii w stanach nieustalonych

Michalak Sławomir, Tokarski Tomasz

Journal of KONBiN

|

2024

|

Vol. 54, iss. 1

47--63

PL

W pracy omówiono znaczenie parametrów energii elektrycznej w stanach nieustalonych dla oceny zdolności sieci elektroenergetycznej statku powietrznego do samoregulacji. Wykazano, iż na jakość energii elektrycznej systemu elektroenergetycznego statku powietrznego wpływa czas jego eksploatacji. Zmiany starzeniowe wynikające z długotrwałej eksploatacji systemu elektroenergetycznego powodują pogorszenie parametrów energii elektrycznej, a to wpływa bezpośrednio na zdatność do lotów oraz bezpieczeństwo latania. Zachowanie normatywnych parametrów energii w stanach nieustalonych jest bardzo istotne dla zapewnienia prawidłowej eksploatacji statku powietrznego. W artykule opisano metodę pomiarów jakości energii elektrycznej w stanach nieustalonych, a na przykładzie systemu elektroenergetycznego prądu stałego samolotu Su-22 przedstawiono istotę diagnostyki jego sieci w stanach nieustalonych. Zaprezentowano również przykładowe wyniki badań, przeprowadzonych przez autorów, dotyczących zmian parametrów energii elektrycznej w stanach nieustalonych samolotu Su-22, uzyskane w czasie jego wieloletniej eksploatacji.

EN

The paper presents the importance of electricity parameters in transient states for assessing the ability of an aircraft's power grid to self-regulate. It has been shown that the quality of electrical energy of an aircraft's power system is influenced by its operating time. Aging changes resulting from long-term operation of the power system cause deterioration of electrical energy parameters, which directly affects airworthiness and flying safety. Maintaining standard energy parameters in transient states is very important to ensure proper operation of the aircraft. The article describes the method of measuring the quality of electricity in transient states, and using the example of the DC power system of the Su 22 aircraft, the essence of its network diagnostics in transient states is presented. Also presented are sample results of research conducted by the authors regarding changes in electrical energy parameters in transient states of the Su 22 aircraft, obtained during its many years of operation.

8

Rozwój pokładowych systemów elektroenergetycznych i koncepcja samolotu bardziej elektrycznego

Szelmanowski Andrzej, Gębura Andrzej, Golański Piotr, Michalczewski Mirosław

Journal of KONBiN

|

2024

|

Vol. 54, iss. 2

115--134

PL

W artykule dokonano przeglądu głównych etapów rozwoju systemów elektroenergetycznych statków powietrznych. Przedstawiono podstawowe cechy węzła elektroenergetycznego dla śmigłowca bojowego Mi-24, samolotu wielozadaniowego F-22 oraz samolotu pasażerskiego Boeing B-787. Przedstawiono wyniki analizy metod zarządzania rozdziałem energii elektrycznej zarówno na samolotach konwencjonalnych, jak również na najnowocześniejszych obecnie konstrukcjach lotniczych (A-380, B-787). Zaprezentowano podstawowe struktury pokładowej sieci elektroenergetycznej statku powietrznego z podziałem na trzy okresy: okres do lat 60. (z dominacją sieci prądu stałego o napięciu 28,5 V), okres do 2000 r. (z dominacją trójfazowej sieci prądu przemiennego o napięciu 3 x 115 V / 200 V, 400 Hz) oraz okres najnowszy, po roku 2000 (z dominacją sieci prądu stałego o napięciu 270 V, uzyskiwanym z przetwarzania za pomocą bloku transformatorowo-prostowniczego napięcia z trójfazowej prądnicy prądu przemiennego 3 x 115 V / 200 V, 400 Hz). Jako główny kierunek obecnie prowadzonych prac konstrukcyjnych przedstawiono koncepcję samolotu bardziej elektrycznego MEA (ang. More Electric Aircraft).

EN

The article reviews the main stages of development of aircraft power systems. The basic features of the power node for the Mi-24 combat helicopter, a multi-tasking aircraft, are presented F-22 and the Boeing B-787 passenger airplane. The results of the analysis of methods for managing the distribution of electricity on both conventional aircraft and the most modern aircraft structures (A-380, B-787) are presented. The basic structures of the aircraft's on-board power network are presented, divided into three periods: the period until the 1960s (with the dominance of the direct current network with a voltage of 28.5 V), the period until 2000 (with the dominance of the three-phase alternating current network with a voltage of 3 x 115 V / 200 V, 400 Hz) and the most recent period, after 2000 (dominated by a 270 V direct current network, obtained by converting the voltage from a three-phase alternating current generator 3x 115 V / 200 V, 400 Hz using a transformerrectifier block). The concept of a more electric aircraft was presented as the main direction of current construction works for MEA concept (More Electric Aircraft).

9

Rozwój lotniskowych układów zasilania elektroenergetycznego dla wojskowych statków powietrznych

Gębura Andrzej, Szelmanowski Andrzej, Zieliński Wojciech, Długołęcki Andrzej

Journal of KONBiN

|

2024

|

Vol. 54, iss. 3

73--96

PL

W artykule przedstawiono wybrane problemy eksploatacji lotniskowych układów zasilania elektroenergetycznego (LZE), wynikających z narastających potrzeb w zakresie zwiększenia mocy oraz zapewnienia odpowiedniej jakości energii elektrycznej dostarczanej do instalacji i odbiorników statku powietrznego. Dokonano przeglądu głównych etapów rozwoju lotniskowych układów zasilania elektroenergetycznego statków powietrznych. Zaprezentowano podstawowe struktury techniczne lotniskowych zasilaczy elektroenergetycznych statku powietrznego z podziałem na dwie grupy: stacjonarne (bez możliwości przemieszczania i z taką możliwością) oraz mobilne (umieszczone na kołach będących integralną częścią konstrukcji LZE, w tym samojezdne z kabiną operatora, samojezdne bez kabiny operatora, mobilne ale nie samojezdne). Podano podstawowe zasady współpracy układów LZE z elektryczną siecią pokładową statku powietrznego oraz opis struktury organizacyjno-technicznej wojskowych naziemnych systemów zasilania elektroenergetycznego. Jako główny kierunek obecnie prowadzonych prac przedstawiono wyniki analizy technicznej wybranych uszkodzeń lotniskowych układów zasilania elektroenergetycznego i propozycje poprawy sytuacji na przykładzie zbudowanych w ITWL lotniskowych urządzeń kontrolnych LUK-1 i LUK-2, dedykowanych do diagnozowania stanu technicznego układów LZE.

EN

The article presents selected problems in the operation of airport power supply systems (LZE), resulting from the growing needs in terms of increasing power and ensuring the appropriate quality of electrical energy supplied to aircraft installations and receivers. The main stages of development of airport power supply systems for aircraft are reviewed. The basic technical structures of airport power supplies for aircraft were presented, divided into two groups: stationary (without the possibility of moving and with the possibility of moving) and mobile (placed on wheels that are an integral part of the LZE structure, including self-propelled with operator's cabin, self-propelled without operator's cabin, mobile but not self-propelled).The basic principles of cooperation of LZE systems with the aircraft's on-board electrical network and a description of the organizational and technical structure of military ground-based power supply systems are given. The main direction of current work is the results of technical analysis of selected damages to airport power supply systems and proposals to improve the situation on the example of airport control devices LUK-1 and LUK-2 built at ITWL, dedicated to diagnosing the technical condition of LZE systems.

10

Przegląd ekologicznych militarnych i cywilnych systemów zasilania

Michalak Sławomir, Kowalczyk Henryk, Gębura Andrzej, Tokarski Tomasz

Journal of KONBiN

|

2024

|

Vol. 54, iss. 1

33--46

PL

Pozyskiwanie energii elektrycznej jest istotnym wyzwaniem XXI wieku. Na świecie w elektroenergetycznych projektach cywilnych coraz silniej dominują tendencje proekologiczne: energia wiatru, promieniowania słonecznego i energia elektryczna z tzw. baterii wodorowych i ich mutacji. W zastosowaniach wojskowych wykorzystanie tego typu źródeł również jest korzystne, gdyż znacznie poprawia możliwości maskowania, m.in. umożliwia zmniejszenie poświaty termicznej i natężenia hałasu. Autorzy artykułu opracowali przegląd ekologicznych systemów zasilania oraz przedstawili aktualny stan wdrożeń.

EN

Obtaining electrical energy is a substantial challenge for the 21st century. The world is increasingly dominated by pro-ecological tendencies: wind energy, solar radiation and electric energy from the so-called hydrogen batteries and their mutations. In military applications, using these source types is also beneficial since it substantially improves camouflage possibilities, e.g., it enables the reduction of the thermal afterglow and noise intensity. The manuscript’s authors developed the overview of pro-ecological power systems and presented the current state of implementations.

11

Analiza konstrukcji jednowałowych silników turboodrzutowych i ocena ich bezpieczeństwa z wykorzystaniem metod diagnostycznych fdm-a i fam-c

Gębura Andrzej, Szelmanowski Andrzej, Zieliński Wojciech, Kowalczyk Henryk

Journal of KONBiN

|

2024

|

Vol. 54, iss. 3

97--116

PL

W artykule dokonano przeglądu głównych etapów rozwoju jednowałowych silników turboodrzutowych. Przedstawiono wybrane konstrukcje tych silników, podzielone na trzy okresy (przed, podczas i po II wojnie światowej) oraz omówiono dwa główne schematy silników odrzutowych (ze sprężarką odśrodkową i sprężarką osiową). Do zaprezentowania sposobu oceny bezpieczeństwa konstrukcji wybrano silnik odrzutowy SO-3, zabudowany na samolotach TS-11 Iskra. Do eksperymentalnej weryfikacji stanu technicznego silnika zastosowano opracowane w ITWL metody diagnostyczne FDM-A i FAM-C, bazujące na analizie zaburzeń chwilowej prędkości obrotowej wału silnika. Przedstawiono wyniki badań w zakresie oceny przekoszenia wału silnika, oceny stopnia zużycia łożyskowania wału silnika oraz oceny siły zacisku wału w łożyskach. W podsumowaniu wymieniono główne zalety jednowałowych silników turboodrzutowych (prostota konstrukcji dla rozwiązania ze sprężarką odśrodkową i duży ciąg umożliwiający przekroczenie bariery dźwięku) oraz ich wady (złożona konstrukcja dla rozwiązania ze sprężarką osiową i duża awaryjność podpór łożyskowych wału jako najbardziej obciążonego podzespołu silnika).

EN

The article reviews the main stages of development of single-shaft turbojet engines. Selected construction of these engines are presented divided into three periods (before, during and after World War II) and two main jet engine schemes were discussed (with a centrifugal compressor and an axial compressor). The SO-3 jet engine installed on the TS-11 “Spark” aircraft was chosen to present the method of assessing the safety of structures. The FDM-A diagnostic methods developed in AFIT were used to experimentally verify the technical condition of the engine and FAM-C, based on the analysis of disturbances in the instantaneous rotational speed of the engine shaft. The results of tests related to the assessment of engine shaft misalignment, the assessment of the degree of wear of the engine shaft bearings and the assessment of the shaft clamping force in the bearings are presented. The summary lists the main advantages of single-shaft turbojet engines (simplicity of design for a solution with a centrifugal compressor and high thrust enabling breaking the sound barrier) and their disadvantages (complex design for a solution with an axial compressor and high failure rate of shaft bearing supports as the most loaded engine component).

12

Związki między niezawodnością i bezpieczeństwem lotów

Kaleta Ryszard, Żurek Józef

Journal of KONBiN

|

2023

|

Vol. 53, iss. 4

27--42

PL

Artykuł prezentuje wybrane z dorobku naukowego Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych metody oceny niezawodności i bezpieczeństwa techniki lotniczej. Badanie niezawodności i bezpieczeństwa zostało poprzedzone wdrożeniem własnego systemu informatycznego do wspomagania procesu eksploatacji, zawierającego moduły: ewidencji, banku danych i przetwarzania informacji eksploatacyjnych. System przetwarzania był wzbogacany opracowanymi modelami oraz algorytmami oceny. Ocena niezawodności i bezpieczeństwa wojskowych statków powietrznych odbywa się poprzez ewidencję uszkodzeń odpowiednio poklasyfikowanych ze względu na przyczyny i skutki, które umożliwiają wyznaczanie pewnych wskaźników i ich korelacje z incydentami oraz wypadkami lotniczymi. Istotnymi wskaźnikami oceny są parametr strumienia uszkodzeń, uszkadzalność, prawdopodobieństwo poprawnego wykonania operacji lotniczej z uszkodzeniem i bez uszkodzenia statku powietrznego. Uwzględnia się sprzyjające warunki lotu i występujące zakłócenia. Ocena korelacji między częstością uszkodzeń a prawdopodobieństwem pomyślnej operacji lotniczej pozwala ocenić związki między uszkadzalnością i bezpieczeństwem lotów.

EN

This paper presents methods of dependability assessment and safety of aeronautical engineering selected from scientific achievements of the Air Force Institute of Technology. Studying dependability and safety was preceded by the implementation of the computer system used for the support of the operational process and consisting of the following modules: recording, database and module for processing of operational information. The processing system was provided with the developed models and assessment algorithms. The dependability and safety of military aircraft are assessed by registering defects appropriately classified into causes and effects that determine certain factors and their correlation with aircraft incidents and accidents. A significant assessment factor is a failure flux parameter, damageability, and probability of performing an aircraft operation with or without failure to the aircraft. Favourable flight conditions and the occurring disruptions are taken into consideration. Correlation assessment between failure frequency and the probability of favourable operations enables us to evaluate the relationship between dependability and flight safety.

13

Potencjalne źródła zagrożeń w procesie projektowania i konstruowania statków powietrznych

Uchman Zbigniew

Journal of KONBiN

|

2023

|

Vol. 53, iss. 4

43--59

PL

Najwyższym priorytetem w lotnictwie jest bezpieczeństwo. Przewozy lotnicze należą do najbardziej bezpiecznych środków transportu. Jest to efekt nieustannych działań mających na celu eliminację źródeł potencjalnych zagrożeń we wszystkich obszarach związanych z wykonywaniem operacji lotniczych. Kluczowa rola w tej mierze przypada producentowi statku powietrznego (SP). To on odpowiada za projekt i konstrukcję nowo budowanego samolotu lub śmigłowca oraz za proces jego produkcji. Na nim spoczywa obowiązek prowadzenia nadzoru nad przebiegiem eksploatacji. W artykule zdefiniowano źródła potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa operacji lotniczych, które leżą w zakresie kompetencji producenta SP. Należą do nich m.in. błędy w projektowaniu i konstruowaniu, wady produkcyjne, niewłaściwe prowadzenie badań i prób dowodowych, błędy i braki w dokumentacji opisowo-eksploatacyjnej i programach szkolenia, a także niedostateczny nadzór nad procesem eksploatacji. W artykule omówiono potencjalne źródła zagrożeń związanych z fazą projektowania i konstruowania statku powietrznego, a także przedstawiono przykłady błędów i zaniedbań w tej dziedzinie. Zawarte w artykule wnioski są wynikiem autorskiej analizy ponad 250 niebezpiecznych zdarzeń we współczesnym lotnictwie komunikacyjnym. Materiałami źródłowymi były protokoły z badania przyczyn analizowanych wypadków.

EN

Safety is the top priority in aviation. Air transport is one of the safest means of transport. This is the result of continuous activities aimed at eliminating sources of potential threats in all areas related to the performance of aviation operations. The key role in this respect belongs to the aircraft manufacturer. He is responsible for the design and construction of a newly built aircraft or helicopter and for its production process. He is responsible for supervising the operation. The article defines the sources of potential threats to the safety of air operations that lie within the manufacturer's competence. They include e.g. errors in design and construction, manufacturing defects, improper conduct of tests and proof tests, errors and deficiencies in the descriptive and operational documentation and training programs, as well as insufficient supervision over the operation process. The article discusses the potential sources of threats related to the design and construction phase of the aircraft, and also presents examples of errors and omissions in this field. The conclusions contained in the article are the result of the author's analysis of over 250 dangerous events that have taken place in modern commercial aviation. The source materials were protocols from the investigation of the causes of the analyzed accidents.

14

Analysis of selected problems of the operation of means of air transport

Cur Krzysztof, Gołda Paweł, Jemielniak Mirosław, Sarnowski Witold

Aviation and Security Issues

|

2023

|

No. 2

405--421

EN

The aim of this article is to analyze the operational periods of means of transport, present concepts of models of exploitation processes of technical objects, and processes occurring in these objects. A graphic illustration of the decision-making model of the exploitation system and the mass maintenance of the technical means of transportation was presented. Based on the analysis for development trends of maintenance systems, the main directions of improvement and enhancement of these systems were shown. Mathematical elaborations of the presented solutions were applied.

PL

W artykule poddano analizie wybrane okresy eksploatacyjne środków transportu, zaprezentowano koncepcje modeli procesów eksploatacji obiektów technicznych oraz procesów zachodzących w tych obiektach. Przedstawiono ilustrację graficzną modelu decyzyjnego systemu eksploatacji oraz masowej obsługi środków technicznych. Dokonano opisu strategii eksploatacji, wskazano kryteria doboru oraz korzyści z ich stosowania. Na podstawie analizy tendencji rozwojowych systemów obsługowych wykazano główne kierunki usprawnienia i doskonalenia tych systemów. Zastosowano opracowania matematyczne prezentowanych rozwiązań.

15

Analysis of the precision of determination of aircraft coordinates using EGNOS+SDCM solution

Krasuski Kamil, Lalak Marta, Gołda Paweł, Ciećko Adam, Grunwald Grzegorz, Mrozik Magda, Kozuba Jarosław

Archives of Transport

|

2023

|

Vol. 67, iss. 3

105--117

EN

This paper presents an algorithm for determining the precision parameter for aircraft position coordinates based on a combined GPS/EGNOS and GPS/SDCM solution. The proposed algorithm uses a weighted average model that combines a single GPS/EGNOS and GPS/SDCM position navigation solution to determine the resulting aircraft coordinates. The weighted mean model include the linear coefficients as a function of: the inverse of the number of tracked GPS satellites for which EGNOS and SDCM corrections have been generated, and the inverse of the geometric coefficient of the PDOP (Position Dilution of Precision). The corrections between the single GPS/EGNOS and GPS/SDCM solution to the aircraft's resultant coordinates are then calculated on this basis. Finally, the standard deviation for the aircraft resultant BLh (B-Latitude, L-Longitude, h-ellipsoidal height) coordinates is calculated as a measure of precision. The research experiment used recorded on-board GPS+SBAS data from two GNSS receivers mounted on a Diamond DA 20-C1 aircraft. The test flight was carried out on the Olsztyn-Suwałki-Olsztyn route. The calculations of aircraft position based on GPS/EGNOS and GPS/SDCM solution were performed in the RTKLIB v.2.4.3 program in the RTKPOST module. Next, aircraft resultant coordinates and standard deviations were computed in Scilab v.6.0.0 software package. Based on the tests performed, it was found that for the Trimble Alloy receiver, the standard deviation values for the ellipsoidal coordinates BLh of the aircraft do not exceed 1.77 m. However, for the Septentrio AsterRx2i receiver, the values of standard deviations for the aircraft's ellipsoidal BLh coordinates do not exceed 5.04 m. The use of linear coefficients as the inverse of the number of tracked GPS satellites with SBAS corrections in the GPS/EGNOS+GPS/SDCM positioning model resulted in a reduction in standard deviations of approximately 50-51% relative to the solution with linear coefficients calculated as the inverse of the PDOP parameter. In paper, the standard deviation was also obtained using arithmetic mean model. However the values of standard deviation from weighted mean model are lower than arithmetic mean model.

16

Influence of the bird model shape on the results of numerical analyses of bird models impact against a rigid plate

Kobiałka Ewelina, Ćwiklak Janusz, Goś Artur

Journal of KONBiN

|

2022

|

Vol. 52, iss. 3

77--86

EN

This paper presents results of numerical analyses of different bird models impacting a rigid plate. The results of the study were compared with findings derived from experimental research. The experimental studies were conducted using a dedicated gas gun kit. A gelatine projectile was used as a bird model, giving it a speed of 116 m/s. For the purpose of the numerical investigations, the authors used the LS-DYNA software package. It is a computational code for the analysis of fast-variable phenomena using different methods, such as Lagrange, Arbitrary Lagrange-Euler (ALE), Smoothed Particle Hydrodynamics (SPH). Three cylindrical bird models with different endings were developed using the SPH method. The shape of the end of the bird model was found to exert a significant effect on theHugoniot pressure values.However, it does not affect the maximum value of the impact force. The differences only occurred at the initial moment of impact, which was related with the area of contact between the model end and the target.

PL

Zaprezentowano wyniki analiz numerycznych zderzenia różnych modeli ptaka ze sztywną płytą. Porównano je z wynikami badań eksperymentalnych, które wykonano za pomocą dedykowanego zestawu działa gazowego. Jako model ptaka wykorzystano żelatynowy pocisk, nadając mu prędkość 116 m/s. W badaniach numerycznych wykorzystano pakiet oprogramowania LS-DYNA. Jest to kod obliczeniowy do analizy zjawisk szybkozmiennych metodami Lagrange, sprzężenia Lagrange-Euler (ALE), Smoothed Particle Hydrodynamics (SPH). Metodą SPH opracowano trzy modele w kształcie walca z różnymi zakończeniami. Kształt zakończenia modelu ma istotny wpływ na wartości ciśnienia Hugoniota, natomiast nie wpływa na wartość maksymalną siły uderzenia. Różnice występowały jedynie w początkowej chwili uderzenia, co miało związek z polem powierzchni styku zakończenia modelu z celem.

17

Computer aided design process for hydraulic servo

Ułanowicz Leszek, Sabak Ryszard

Journal of KONBiN

|

2022

|

Vol. 52, iss. 4

11--40

EN

This study presents a method of computer support for the design of a hydraulic servo dedicated to the aircraft control system. A 3D geometric model of the servo was developed, which enabled the simulation of its kinematics. The paper presents a simulation model of a hydraulic servo that enables simulation of the dynamics of its mechanisms. The servomechanism model takes into account the dynamics of the movement of the distributor slider and the dynamics of the actuator piston rod movement under the influence of forces occurring in the servo. As a result of the simulation, step characteristics and static characteristics of the servo response were obtained. The presented model makes it possible to visualize the dynamics of operation of the prototype servo in various modes of its operation with different parameters of its control. It allows you to quickly and conveniently test the concept of an hydraulic servo and evaluate its functioning.

PL

W niniejszym studium przedstawiono metodę komputerowego wsparcia procesu projektowania serwomechanizmu hydraulicznego dedykowanego do układu sterowania statku powietrznego. Opracowano model geometryczny 3D serwomechanizmu, który umożliwił symulację jego kinematyki, oraz model symulacyjny umożliwiający symulację dynamiki działania jego mechanizmów. W modelu serwomechanizmu uwzględniono dynamikę ruchu suwaka rozdzielacza oraz dynamikę ruchu tłoczyska siłownika pod wpływem sił występujących w serwomechanizmie. W wyniku symulacji uzyskano charakterystyki skokowe oraz charakterystyki statyczne odpowiedzi serwomechanizmu. Zaprezentowany model umożliwia zobrazowanie dynamiki działania projektowanego serwomechanizmu w różnych trybach jego pracy przy różnych parametrach jego sterowania. Pozwala na szybkie i wygodne przetestowanie koncepcji serwomechanizmu hydraulicznego i ocenę jego funkcjonowania.

18

A two-point approximation approach to determining aircraft aerodynamic force coefficients for a maximal-duration horizontal flight

Goncharenko Andriy Viktorovich

Transactions on Aerospace Research

|

2021

|

Nr 3 (264)

71--80

EN

This paper proposes a two-point approximation approach to determining aircraft aerodynamic force coefficients, and compares it to the traditional methods. A variational concept is used to conduct aircraft flight trials for the maximal duration of quasi-horizontal flights. The advantages of the described optimization theories are demonstrated, in terms of aviation fuel gas savings. The results of a numerical example are presented.

PL

W pracy zaproponowano metodę dwupunktowej aproksymacji do wyznaczania współczynników sił aerodynamicznych samolotu i porównano ją z metodami tradycyjnymi. Koncepcja wariacyjna jest wykorzystywana do prowadzenia prób w locie samolotu dla maksymalnego czasu trwania lotów quasi-horyzontalnych. Przedstawiono zalety opisanych teorii optymalizacyjnych w aspekcie oszczędności paliwa lotniczego. Przedstawiono wyniki przykładu numerycznego.

19

Analysis of the feasibility of replacing fabric skin in half-shell structural designs

Tkaczuk Sławomir, Leszczyński Piotr, Dąbrowski Jarosław

Technologia i Automatyzacja Montażu

|

2021

|

nr 4

3--8

PL

Jednym z wielu zagadnień związanych z eksploatacją statków powietrznych są problemy dotyczące zespołów konstrukcyjnych posiadających płócienne pokrycie. Jako jedno z rozwiązań tych problemów, w artykule zaproponowano zastąpienie dotychczasowego pokrycia płóciennego nowym pokryciem w postaci materiału kompozytowego. Obiektem analizy, jakim dysponowali autorzy był statecznik poziomy śmigłowca Mi-2. W artykule przedstawiono rezultaty badań zmęczeniowych cienkościennej struktury tego statecznika poziomego, przeprowadzone dla dwóch przypadków: (I) z usuniętym pokryciem płóciennym oraz (II) z zamontowanym pokryciem kompozytowym. Podczas badań dokonywano pomiaru wartości odkształceń w wybranych punktach struktury statecznika, z wykorzystaniem tensometrów oporowych typu liniowego oraz w układzie rozety prostokątnej. Wyniki badań potwierdziły możliwość zastąpienia pokrycia płóciennego pokryciem kompozytowym.

EN

One of the many issues associated with aircraft operations is that of structural designs with fabric skin. As one of the solutions addressing these problems, this paper proposes replacing the existing fabric skin with a new covering made of a composite material. The object of analysis available to the authors was a horizontal stabilizer of Mi-2 helicopter. This paper presents the results of fatigue tests applied to the thin-walled structure of the horizontal stabilizer, carried out under two scenarios: (I) with the fabric skin removed and (II) with the composite material skin installed. During the tests, strain values were measured at selected points of the stabilizer structure, using linear type resistance strain gauges and in a rectangular rosette arrangement. The test results confirmed the feasibility of replacing the fabric skin with a composite material skin.

20

Legal aspects regarding liability for shooting down an aircraft

Fortońska Agnieszka

Journal of KONBiN

|

2021

|

Vol. 51, iss. 3

37--48

EN

The author will raise the issue of responsibility for shooting down a civil aircraft. The powers of the state, as well as the responsibilities and obligations that are imposed on the state in this matter will be presented. The paper will also define the notion of sovereignty. Then, international documents which govern the responsibility of the state will be discussed. The author will also indicate the origin of the introduction of regulations on the shooting down of aircraft. The author will also provide examples of such incidents involving civil aircraft. In addition, the paper will include the position of the Constitutional Tribunal regarding the matter of shooting down an aircraft. The work will conclude with considerations regarding the legitimacy and reasons for shooting down aircraft. Can we sacrifice one "good" in the name of another?

PL

Autorka porusza tematykę odpowiedzialności za zestrzelenie cywilnego statku powietrznego. Zostały wskazane uprawnienia państwa, zakres odpowiedzialności oraz obowiązki nałożone na państwo w tej kwestii. Została również zdefiniowana suwerenność. Następnie, wyodrębniono dokumenty międzynarodowe, które regulują odpowiedzialność państwa. Autorka również wskazuje genezę wprowadzenia regulacji dotyczących zestrzelenia samolotów. Ponadto przedstawiła przykłady takich incydentów z udziałem samolotów cywilnych. Oprócz powyższego, przedstawiono stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zestrzelenia samolotów. Prace wieńczą rozważania dotyczące zasadności i celów zestrzelenia statków powietrznych. Czy możemy poświęcić jedno „dobro” w imię innego?