Polana Siwica jest rezerwatem powołanym dla ochrony roślinności i fauny śródleśnej polany w Bolimowskim Parku Krajobrazowym. Rezerwat istnieje od 1998 r. i stanowi ważną ostoją różnorodności biologicznej w Polsce Środkowej. Od trzynastu lat jest tam prowadzona aktywna ochrona przyrody. Jest ona jednak wdrażana bez żadnego planu, co zmniejsza jej efektywność. Mimo tego dzięki ochronie czynnej zachowano, a nawet poprawiono, stan ekosystemów łąkowych i szuwarowych polany Siwicy. Niezbędne jest szybkie opracowanie dokumentu pozwalającego prowadzić ochronę czynną zgodnie z rzeczywistymi potrzebami. Polana Siwica może i powinna stać się ważnym poligonem badawczym w zakresie efektywności metod aktywnej ochrony ekosystemów łąkowych. Obecnie na polanie Siwica prowadzone są badania, które pomogą ocenić skuteczność wdrażanej tam ochrony czynnej.
EN
Siwica Glade Reserve was established in 1998 for the protection of plant cover and fauna in the mid-forest clearings of Bolimowski Landscape Park. It is an important reservoir of biodiversity for Central Poland. An act.ive conservation of nature has been continued for thirteen years there. However, it has been implemented without any plan, which reduced its effectiveness. Despite this, condition of meadows and rushes of Siwica Glade was retained and even improved thanks to active conservation. It is necessary to develop a document allowing to lead a conservation in accordance to actual needs. Siwica Glade can and should become an important testing ground for research in the effectiveness of conservation methods for meadow ecosystems. Presently studies in the Siwica Glade Reserve are conducted to evaluate the effectiveness of active conservation implemented there.
Obszar chronionego krajobrazu to kolejna forma ochrony przyrody, jaką można spotkać w Polsce. Obecnie w naszym kraju istnieje ok. 450 tego typu terenów (zwanych często "ochakami" - dla skrócenia długiej nazwy). Zajmują one blisko 23,5% powierzchni Polski, czyli całkiem sporo.
Polska przyroda chroniona jest w ramach dziesięciu opisanych prawem form ochrony. Są to: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe oraz ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów. Wszystkie te formy wymienione są w art. 6 ust. 1 Ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
Parki krajobrazowe to niezmiernie ważny element systemu ochrony przyrody w Polsce. Obecnie jest ich w naszym kraju 120 i zajmują ok. 8% jego powierzchni. Ich historia jest już całkiem długa. Pierwszy polski park krajobrazowy - Suwalski - utworzono w 1976 r.
Rezerwat przyrody to druga co do rangi forma ochrony przyrody na świecie. W Polsce jest obecnie ponad 1400 rezerwatów, o łącznej powierzchni ok. 15 tys. ha, co stanowi w przybliżeniu 0,6% powierzchni naszego kraju. Rezerwat przyrody jest bardzo uniwersalną formą ochrony, czytelną i podobnie postrzeganą na całym świecie.
Po zakończeniu obszernego cyklu poświęconego europejskiej sieci Natura 2000 czas na nowy, tym razem traktujący o ochronie przyrody w Polsce. Warto przyjrzeć się temu zagadnieniu w szerszej, systemowej perspektywie. W poszczególnych artykułach zostaną omówione ważne elementy systemu ochrony przyrody w Polsce w kontekście możliwości trwałego rozwoju lokalnych społeczności.
Ostatnią formą ochrony, którą rozpatrzymy w naszym cyklu, jest prawna ochrona gatunkowa. To bardzo stara forma ochrony, wdrażana od setek lat. Różne gatunki roślin i zwierząt chroniono ze względu na ich rzadkość i cenność. Polska była jednym z pierwszych na świecie państw, w którym stosowano ochronę gatunkową - i to dosyć często. Przykładowo, Bolesław Chrobry objął ochroną bobry, Władysław Jagiełło - cisy i tury, a Zygmunt August - łabędzie nieme, sokoły wędrowne i żubry.
Kolejną formą ochrony przyrody, którą warto omówić w niniejszym cyklu, jest obszar Natura 2000. Z ustawy o ochronie przyrody wynika, iż tereny te mogą występować w dwóch rodzajach: są to obszary "ptasie" (specjalnej ochrony ptaków) i "siedliskowe" (specjalnej ochrony siedlisk). Ich zadaniem jest ochrona, wzmocnienie i odtworzenie europejskiej różnorodności biologicznej. Dlatego też w ramach programu Natura 2000 stworzono sieć takich obszarów.
Nie wszędzie istnieją rozległe obszary cenne pod względem przyrodniczym, nie każdy las jest Puszczą Białowieską. Jednak w polskim systemie ochrony przyrody jest miejsce nie tylko dla parków narodowych, obszarów Natura 2000 i innych wielkopowierzchniowych form ochrony przyrody. Istnieją również formy indywidualne. Zaliczamy do nich pomniki przyrody, użytki ekologiczne, stanowiska dokumentacyjne przyrody nieożywionej i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
Dobiegł końca zarówno Miedzynarodowy Rok Różnorodności Biologicznej, jak i cykl artykułów poświęconych poszczególnym siedliskom przyrodniczym, chronionym w Unii Europejskiej w ramach Programu Natura 2000. Mimo ambitnego celu, powziętego przez UE, dziś już wiadomo, iż nie udało się do końca 2010 r. wyeliminować utraty różnorodności biologicznej w Europie. Jednak dzięki Naturze 2000 ten niekorzystny proces znacząco zahamowano.
W poprzednim artykule wyjaśniono liczne niejasności związane z częstym używaniem słowa "siedlisko" w żargonie związanym z ochroną przyrody. Okazało się, że wyraz ten ma w naukach przyrodniczych bardzo wiele znaczeń. W nowej serii artykułów poruszany będzie temat "siedlisk przyrodniczych" w rozumieniu Ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz dyrektywy siedliskowej, czyli rzadkich i cennych w skali całej Europy fitocenoz będących przedmiotem zainteresowania Programu Natura 2000.
"Ziołorośla górskie i ziołorośla nadrzeczne", siedlisko "naturowe" o kodzie 6430, jest w naszym kraju bardzo powszechnie spotykane i nie jest żadnym przyrodniczym ewenementem. Można stwierdzić, iż jest to jedno z najpospolitszych siedlisk, ważnych z punktu widzenia Programu Natura 2000 w Polsce. Jest tak dlatego, iż wciąż istnieje wiele miejsc, gdzie siedlisko to może bez przeszkód funkcjonować. Co więcej, jest ono budowane przez pospolite w naszym kraju gatunki roślin.
W poprzednim artykule omówiono możliwości udziału lokalnych społeczności i jednostek samorządowych w tworzeniu planów ochrony i planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000. Udział ten jest niezmiernie ważny, zgodnie z zasadą "nic o nas bez nas".
Siedlisko przyrodnicze o nazwie "Śródlądowy bór chrobotkowy" to jedno z najciekawszych siedlisk rozpoznanych w szacie roślinnej Polski. Jest to prawdziwa osobliwość przyrodnicza - bardzo rzadko spotykana, lecz gdy ktoś miał okazję ją obserwować, temu nigdy nie umknie z pamięci.
Siedlisko przyrodnicze "Suche wrzosowiska" łatwo rozpoznać w terenie, choć nie jest wcale częste. Co interesujące, siedlisko to jest pochodzenia antropogenicznego, czyli do jego powstania, istnienia i funkcjonowania przyczynił się człowiek. Nie jest to zarzut, gdyż pochodzenie suchych wrzosowisk nie umniejsza ich znaczenia przyrodniczego.
Siedlisko to ma kluczowe znaczenie dla zachowania lokalnej i regionalnej różnorodności biologicznej na terenach swojego występowania, a także, co często idzie w parze (niestety), nierzadko znajduje się w kolizji z planami inwestycyjnymi człowieka. W związku z powyższym specyfika tego siedliska powinna być znana zarówno inwestorom i działaczom samorządowym, jak i urzędnikom, a nie tylko przyrodnikom.
Z poprzednich artykułów można się było dowiedzieć, w jaki sposób Program Natura 2000 funkcjonuje w Polsce i jaki może być jego wpływ na życie lokalnych społeczności. Niniejszy tekst rozpoczyna nowy cykl w tym zakresie. Kolejne będą zawierać informacje odnoszące się do zarządzania siedliskami Natura 2000 oraz przybliżające sposoby postępowania z nimi w ramach działalności gospodarczej.
W poprzednim artykule omówiono wpływ komunikacji społecznej na postrzeganie Programu Natura 2000. Uznać należy, iż komunikacja społeczna przeprowadzona właściwie (czyli bez oszczędzania czasu, wysiłku i pieniędzy) może nie tylko polepszyć postrzeganie Programu, lecz również zaangażować członków lokalnej społeczności w działania związane z zarządzaniem danym obszarem "naturowym".
Na priorytetowe siedlisko Natura 2000, opisywane kodem *91E0, składa się wiele podtypów lasów występujących w dolinach rzek i strumieni, w górach i na niżu. Z poprzedniego artykułu wiemy, iż są to ekosystemy bardzo bogate pod względem różnorodności biologicznej. W związku z powyższym, lasy łęgowe są niezmiernie ważnym składnikiem polskiej i europejskiej przyrody, zwłaszcza że odgrywają znaczącą rolę w cyklach przyrody ożywionej i nieożywionej (m.in. obieg wody, węgla i pierwiastków biogennych).
W poprzednim artykule scharakteryzowano siedlisko Natura 2000 o kodzie 6430 - "Ziołorośla górskie i nadrzeczne". Bieżący materiał traktuje o siedlisku bardzo blisko związanym z poprzednim - o siedlisku o kodzie *91E0 "Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe".
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.