Narzędzia help

Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników
cannonical link button

http://yadda.icm.edu.pl:80/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BPW7-0016-0057

Czasopismo

Architectus

Tytuł artykułu

Osiedle patronackie Ksiąiańskiego Zespołu Kopalń na przykładzie osiedla przy szybie "Bolesław Chrobry" w Wałbrzychu

Autorzy Ludwig, B. 
Treść / Zawartość http://www.architectus.arch.pwr.wroc.pl/polski/menu.html
Warianty tytułu
EN Patronat settlement of the Książ Mines' Group exemplified by the settlement adjoining the Bolesław Chrobry mine shaft in Wałbrzych
Języki publikacji PL
Abstrakty
PL Wałbrzyski okręg górniczo-przemysłowy - gwałtownie rozwijający się zwłaszcza w wieku XIX - nieustannie borykał się z problemami mieszkaniowymi. Przeludnienie, złe warunki bytowe, a w XX w. dotkliwa nędza, skłaniały do działań interwencyjnych. Na przełomie wieków XIX i XX w sąsiedztwie kopalń powstawały zespoły zabudowy mieszkaniowej. Część z nich wznosili, posiłkując się pożyczkami hipotecznymi, sami górnicy. Jednak najciekawsze, oparte na przemyślanym rozplanowaniu urbanistycznym, to osiedla patronackie. Zarówno najwcześniejsze, jak i największe powstały przy wsparciu Hochbergów. W artykule omówiono największe z tych założeń, zarazem najbardziej kompleksowe i nowatorskie. Osiedla wałbrzyskie z przełomu XIX i XX w., w przeciwieństwie do zespołów mieszkaniowych wielkich miast -Warszawy, Wrocławia i Poznania czy osiedli górnośląskich, nie doczekały się dotychczas, nie tylko kompleksowego opracowania, ale i wyrywkowych monografii. Wspominały o nich dość wnikliwe monografie historyczne poszczególnych miejscowości, wchodzących w skład aglomeracji wałbrzyskiej.
EN The settlement by the Bolesław Chrobry mine shaft is the largest housing estate from the turn of the 19th and 20,h centuries in Wałbrzych, built due to the subvention of the Hochbergs. It originated by the Bolesław Chrobry mine shaft and the largest cokery and later the chemical plants in the Książ mining and industrial complex (the Fuerstersteiner Consolidierte) and in the nearest neighbourhood of a second mine shaft called Matylda. The dwelling complex was planned around 1900. The buildings come from the first and second decades of the 20th century. The settlement is located on the north side of a rather steep hill on whose summit there stands an eclectic restaurant building called Mathildenhoehe) (built after the construction of the settlement in 1904). The colony constitutes a picturesque, isolated complex, surrounded by greenery, distinguishable in the panorama of the town. Eleven three-storey dwelling buildings, with brick elevations, are situated in three rows parallel to the road. These are large eight-axis buildings, with small gables in the middle of a steep ridge roof. Around the settlement and between the buildings the area has been divided into workers' garden plots. The urban design of the dwelling complex creates an interesting example of various composition systems being linked together. Identical objects regularly situated in rows, designed as a supplement to the buildings existing earlier, due to a suitable arrangement of the surroundings and service buildings obtained a central square - a play ground (by the house situated at the lowest level). Above, behind a successive row of objects an alley was created with the composition axis directed towards the chapel-mortuary, and further towards the mine shaft. Between the remaining buildings there were formed interiors of a courtyard-garden character. The surviving old road running with slight curves in a picturesque manner leads to the dominant of the complex a restaurant at the top of the hill, while at its base it runs to the gate of the plants - the mine and cokery. Just as picturesque, with curves, is the road leading to the interior of the complex. In these solutions one may perceive the know-how of urban ideas of Stubben (green alleys), and irregular, charming solutions of Sitte. A similar arrangement of buildings - multi-row - was employed in Essen settlements of Krupp. The solution of a settlement complex constituted a difficult task to a mondator and the designer. First was the choice between one-family or multi-family buldings. Decidedly, multi-family buildings were chosen. The mine management motivated such a choice by the lack of building area. Most of the terrain was located above mining excavations. The buildings of this settlement present an example of a typical solution, with certain modifications duplicated in other resolutions and single buildings raised due to the initiative of the Hochbergs. They initiated the style of brick elevations in the neighbourhood of Walbrzych. The planning of the building is a specific innovation. The solution of the staircases in the longitudinal system in protruding projections does not occur in objects designed in settlements of Upper Silesia nor does it occur in the settlements of Krupp plants. The flats were small (around 40 m2) composed of one room and a kitchen. The mining settlements raised in the vicinity of the Hochberg mines, similarly to other settlement complexes from the 19lh century and first half of the 20th century, constitute an essential element in the landscape of Walbrzych and as a result should undergo preservation. Patronal settlements constitute a certain peculiarity in this period of time in Silesia, as an example of seeking a solution to social problems of workers. They also have great values as urban complexes.
Słowa kluczowe
PL osiedle mieszkaniowe   wpływ górnictwa na rozwój miasta   Wałbrzych  
EN patronat settlement   residential   impact of mining on the development of the city   Walbrzych  
Wydawca Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej
Czasopismo Architectus, ISSN 1429-7507
Rocznik 2006
Tom Nr 2(20)
Strony 45--59
Opis fizyczny Bibliogr. 49 poz.
Twórcy
autor Ludwig, B.
  • Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej
Bibliografia
[1] Arbeiter - Fürsorge auf dem Furstensteiner - Gruben Sr. Durchlaucht Des Fürsten von Pless Waldenburg in Schlesien, Insti-tutionis for Promoting the Weifare of the workmen of the Fursten-stein Mines iii, Waldenburg Silesia Germany (Waldenburg 1904), na wystawie w Saint Louis 1904.
[2] Bartsch Heinrich, Aus der Geschichte unseres Waldenburger Berglandes, Waldenburg (1963-1969).
[3] Bartsch H., Der Bergbau in Niederschlesien, [w:] Unvergessene Waldenburger Heimatt, norden 1969, s. 191-250.
[4] Bimler Kurt, Die Industrieanlagen in O/Schlesien, Breslau 1931.
[5] Der Waldenburg-Neuroder Industriebezirk, [w:] Der Bergbau im Osten des Koenigreichs Preussen, t. 3, Waldenburg 1913.
[6] Effenberger Theo, Siedlung und Stadtplanung in Schlesien, II, Ober u. Niederschlesien, Breslau 1926.
[7] Festenberg-Packisch H., Entwiklung, Lage und Zukunft des Niederschlesischen Steinkohlenbergbaues, Breslau 1886.
[8] Jaros Jan, Słownik historyczny kopalń węgla kamiennego na ziemiach polskich, Katowice 1984.
[9] Kleinwaechter Max, Durch Waldenburg Strassen, Waldenburg 1937.
[10] Michalkiewicz Stanislaw, Górnictwo węglowe i położenie robotników w zagłębiu walbrzysko-noworudzkim w pierwszej polowie XIX w., Wrocław 1965.
[II] Michalkiewicz Stanislaw, Przemyśl i robotnicy na Śląsku, Katowice 1984.
[12] Pflug K., Chronik der Stadt Waldenburg in Schlesien, Waldenburg 1908.
[13] Piątek Eufrozyna, Historia dolnośląskiego górnictwa węgla kamiennego odXVdo polowy XVIII w., Wrocław 1989.
[14] Piątek E., Zarys rozwoju dolnośląskiego górnictwa węgla kamiennego do polowy XVIII w., [w:] Górnictwo węgla kamiennego w procesie kształtowania środowiska ludzkiego, Wrocław 1985.
[15] Piątek Eufrozyna, Wałbrzyskie górnictwo węglowe, Wałbrzych 1992.
[16] Piątek Eufrozyna i Zygfryd, Dolnośląskie górnictwo węgla kamiennego w latach 1769-1850, Warszawa 1979.
[17] Piccinato Giorgio, La costruzlone dell'urbanistica, Rzym 1974.
[18] Piotrowski T., Koksownie wałbrzyskie. Kronika Wałbrzyska, 1979, s. 142-163.
[19] Schlesien. Bodenschatze Industrie, Waren- und Firmenkundlisches Handbuch das Schlesische Industrie-Adressbuch, Breslau 1936.
[20] Siedl Kurt, Das Arbeitwohnungswesen in der Oberschlesischen Montanindustrie, Katowitz 1913, reprint 1995.
[21] Skiba Ludwik, Dolnośląskie zagłębie węglowe w organizmie gospodarczym PRL, Warszawa 1979.
[22] Stein E., Monographien Deutschen Staedte, t. 15, Berlin 1925.
[23] Stelter Fridrich, 25 Jahre Beamten-Wohnunsverein zu Waldenburg in Schlesien 1905-1930.
[24] Sturm Hermann, Fabrikarchitektur Villa Arbeitersiedlung, Monachium 1977.
[25] Stubben Johan, Der Städtebau, Darmstadt 1890
[26] „Waldenburger Wochenblatt", 1905, nr 67, s. 18.
[27] Wałbrzych. Zarys monografii miasta na tle regionu, pod. red. Stanisława Michalkiewicza, Wrocław 1993.
[28] Werner, Chronik von Friedland und Umgegend, 1883.
[29] Wrocławskie Archiwum Państwowe Oddz. Kamieniec Ząbkowicki, archiwum miasta Sobięcina, dok. nr 543.
[30] WAP Arch. Hochbergów II nr 685, 688, V od nr 2580 i od 4750.
[31] Zusammengemeindung des Waldenburger Industriebezirks, Siedlungsproblem, opr. Wieszner, Rooge, Waldenburg 1928 Plany
[32] Waiden Burg um 1738, F.G. Schultz, ze zbiorów Muzeum w Wałbrzychu.
[33] Plan von der Kreisstadt Waldenburg im Jahre 1863, 25 Ruthen - 1 dec. Zoll, Hantka, [za:] Pflug, wkładka.
[34] Situation Riss fur die Steinkholen Grube graf Höchberg Zubehör zu Ober Waldenburg, 1866, H. Hantke, skala 1 : 4000, ze zbiorów Muzeum Przemysłu Odz. Górniczy w Wałbrzychu.
[35] Situation Plan von der Stadt Waldenburg, 1885 r„ [za:] Stein, s. 49.
[36] Mertzkarte von den Polygonzugen des. Cons. Furstensteiner Gruben, po 1892, bez opisów, ze zbiorów Muzeum Przemysłu Odz. Górniczy w Wałbrzychu.
[37] Ubersichtkarte der Stadt Waldenburg in Schlesien, 1906, C. Hutter, skala 1 : 5000, WAP, Kart. Rej. Wr. 257.
[38] Karte vom 18 Flöz der cons. Fürstensteiner Gruben, G. Klose, 1906, skała 1 : 5000, ze zbiorów Muzeum Przemysłu Oddz. Górniczy w Wałbrzychu.
[39] Plan der Stadt Waldenburg 1908, 1 : 12500, Meitzer, Knorrn, [za:] Pflug, wkładka.
[40] PlanderStadt Waldenburg 1912, 1 : 12500, Meitzer, Knorrn, WAP, Kart. Rej Wr. 258.
[41] Storugen über Tage der Furstensteiner Gr, 1 : 5000, 1909, ze zbiorów Muzeum Przemysłu Oddz. Górniczy w Wałbrzychu.
[42] Ubersichtkarte der Stadt Waldenburg in Schlesien, 1914, [za:] Stein, s. 50.
[43] Plan der Stadt Waldenburg 1922, 1 : 2500, Angefertigt und Vermessungs buro Geyer in Waldenburg, ze zbiorów Muzeum w Wałbrzychu.
[44] Waldenburg in Schlesien, Koenigl. Preuss. Landes-Aufnahme 1884, Herausgegeben 1886, Einz. Nachtr. 1896, skala 1 : 25 000, ark. 121, WAP, Kart. Rej. Wr. 385.
[45] Waldenburg in Schlesien, Koenigl. Preuss. Landes-Aufnahme 1884, Herausgegeben 1886, (uzup. ok. 1915 - uwaga autorki), Auf. Top. Koheler, skala 1 : 25 000, WAP, Kart. Rej. Wr. 384.
[46] Floz-Karte von dem bei Waldenburg belegenen Teile des Niederschlesisch-Bohemischen Steinkohlenbeckens, Pabel in., 1905, popr. 1928, skala 1:10 000, plan sekcyjny, ze zbiorów Muzeum Przemysłu Odz. Górniczy w Wałbrzychu.
[47] Fuchsstolln Sohle, z pl. sekc., po 1889, 1 : 6000, Kolonie Bahnscht., ze zbiorów Muzeum Przemysłu Oddz. Górniczy w Wałbrzychu.
[48] Verpachtungs Karle der cons. Furstensteiner Gruben, G. Klose, 1900, ze zbiorów Muzeum Przemyślu Oddz. Górniczy w Wałbrzychu.
[49] Lageplan von... Bahnschacht Anlage, przed 1945, skala 1 : 1000, ze zbiorów Muzeum Przemyślu Oddz. Górniczy w Wałbrzychu.
Kolekcja BazTech
Identyfikator YADDA bwmeta1.element.baztech-article-BPW7-0016-0057
Identyfikatory
BazTech ID BPW7-0016-0057