Rozwój mikrofacji organicznej w profilu litostratygraficznym karbonu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego

Jurczak-Drabek, A.

Artykuł - szczegóły

Tytuł artykułu

Rozwój mikrofacji organicznej w profilu litostratygraficznym karbonu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego

Autorzy

Jurczak-Drabek A.

Wybrane pełne teksty z tego czasopisma

http://geojournals.pgi.gov.pl/bp/

Identyfikatory

Warianty tytułu

The development of organic microfacies in the Carboniferous lithostratigraphic section of the Upper Silesian Coal Basin

Języki publikacji

Abstrakty

Z dotychczasowych danych zawartych w literaturze wynika, że podejmowane badania nad rozpoznaniem warunków facjalnych w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym dotyczyły wybranych pokładów lub obszarów. Materiał analityczny, składający się z ponad 11 tysięcy wyników analiz petrograficznych węgli pochodzących ze 155 otworów wiertniczych, pozwolił na odtworzenie warunków facjalnych panujących w paleotorfowisku karbońskim w ujęciu regionalnym i w profilu litostratygraficznym. Wykazano, że dominujące zawartości witrynitu w badanych węglach dają zgeneralizowany obraz panujących warunków facjalnych - leśnych i trzcinowo-szuwarowych paleotorfowiska karbońskiego w GZW. Określono kierunki rozwoju i zasięgi występowania facji: lądowej, leśnej, trzcinowo-szuwarowej i podwodnej w profilach głębokościowych otworów wiertniczych, w ogniwach litostratygraficznych i w ujęciu regionalnym. Przedstawiono zmienność stopnia uwęglenia pokładów węgla określonego współczynnikiem średniej zdolności odbicia światła witrynitu Ro. Wykazano, że wzrost głębokości wpływa na podwyższenie wartości Ro. Wartości najniższe Ro od 0,52 % związane są z utworami najmłodszymi krakowskiej serii piaskowcowej, a najwyższe, dochodzące do 2,04 %, z utworami najstarszymi serii paralicznej.

Data hitherto existing in literature indicate that investigations performed on the recognition of facies environments within the Upper Silesian Coal Basin have referred to selected coal seams and areas. Analytical material, comprising results of over 11 000 petrographical analyses of coals from 155 boreholes, allowed to reconstruct facies environments which reigned in a Carboniferous peat bog, in both a regional context and lithostratigraphic section. It has been evidenced that the dominant vitrinite contents in the coals provide a generalized image of facies environments - in woodland and reed-rush environments of the Carboniferous peat bog in the Upper Silesian Coal Basin. Expansion directions and distribution of the land, woodland, reed-rush and subaqueous facies have been determined in depth profiles of boreholes, in lithostratigraphic members and in a regional context. Variability of carbonification degree of coal seams expressed by a mean vitrinite reflectance value Ro is shown. It has been proved that the increasing depth results in a higher Ro value. The lowest Ro values, below 0.52 %, are associated with the youngest deposits of the Kraków Sandstone Series, while the highest ones, up to 2.04 %, refer to the oldest deposits of the Paralic Series.

Słowa kluczowe

facje węglowe petrografia węgla Górnośląskie Zagłębie Węglowe

coal facies coal petrography Upper Silesian Coal Basin

Wydawca

Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy

Czasopismo

Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego

Rocznik

2000

Tom

nr 390

Strony

5--33

Opis fizyczny

Bibliogr. 97 poz., rys., tab., wykr.

Twórcy

autor

Jurczak-Drabek A.

Państwowy Instytut Geologiczny, Oddział Górnośląski, ul. Królowej Jadwigi 1, 41-200 Sosnowiec

Bibliografia

[1] AMMOSOW I. l., TAN-SIU I., 1961—Stadii imieriienija uglej i parageneticzeskije otnoszenija gorjuczich iskopajemych. Izd. A.N. S.S.S.R. Moskwa.
[2] ARAUJO C. V., CORRA DA SILVA Z. C., RODRIGUES R., 1995 — Petrographic and geochemical study of coals from the Santa Terezmha coalfield, Rio Grande do Sul, Brazil. Asociaction Latinoamericana de Geoquimica Organica, 1, 1: 28-45.
[3] BOCHEŃSKI T., BOLEWSKI A., 1950 — Wpływ nasunięcia karpackiego na jakość węgli Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Biul. Państw. Inst. Geol., 3: 5-24.
[4] BOLEWSKI A., 1948 — Zagadnienie klasyfikacji węgli. Pr:. Górn., 4: 373-388.
[5] CHRUŚCIEL Z., 1976 — Zdolność odbicia światła witrynitów węgli kamiennych i jej korelacja z innymi wskaźnikami stopnia uwęglenia. Prz. Górn., 12: 547-551.
[6] DIESSEL C. F. K., 1965 — Correlation of macro- and micropetrography of some New South Walles coals. In: Proceedings-General vol. 6, 8(h Commonw. Min. Mettal Congr.: 669-677. Melbourne.
[7] DRATH A., 1939 — Badania petrograficzne bogheadu z kopalni Radzionków, Górny Śląsk. Biul. Państw. Inst. Geol., 21.
[8] ECONOMIC Commission for Europe, 1992 — Geological classification of coal. United Nations, New York.
[9] GABZDYL W., 1964 — Przejawy metamorfizmu kontaktowego na kopalni Jastrzębie. Zesz. Nauk. Pol. Śl., 124, Górnic¬two, 12: 107-120.
[10] GABZDYL W., 1966 — Charakter facjalny i budowa petrograficzna pokładów węglowych i skał towarzyszących w ko¬palni Jastrzębie. Praca doktorska, Arch. Pol. Śl. Gliwice.
[11] GABZDYL W., 1967 — Charakterystyka petrograficzna węgli koksowych z kopalni „Jastrzębie". Prz. Górn., 7-8: 377-382.
[12] GABZDYL W., 1969 — Charakterystyka petrograficzno-facjalna pokładów węgla i skał towarzyszących w kopalni Jastrzębie (Rybnicki Okręg Węglowy). PAN, Oddz. Kraków, Komisja Nauk Geol. Prace Geol. Kom. Nauk. Geol. PAN Odd:, w Krakowie, 55: 73-79.
[13] GABZDYL W., 1970 — Pokład 510 w obszarze górniczym kopalni „Kazimierz-Juliusz" na tle rozwoju sedymentacji i litologii warstw siodłowych, jego budowa litologiczna i petrograficzna oraz niektóre właściwości fizyko-chemiczne. lesz. Nauk. Pol. Śl., 294: 3-73.
[14] GABZDYL W., HANAK B., 1982 — Budowa petrograficzna i stopień uwęglenia witrytu z kopalni „Siersza" (GZW). Kwart. Geol, 26, 3/4: 505-523.
[15] GABZDYL W., HANAK B., WINNICKI J., 1984 — Wstępne kryteria oceny petrograficznej węgla przeznaczonego do upłynnienia. Prz. Górn., 1: 25-33.
[16] HACQUEBARD P. A., I993a — The Sydney coalfield of Nova Scotia, Canada. Int. J. Coal Geol., 23, 1-4: 29-73.
[17] HACQUEBARD P. A., 1993b — Petrology and facies studies of the Carboniferous coals at Mabou Mines and Inverness in comparison with those of the Port Hood, St. Rose and Sydney coalfields of Cape Breton Island, Nova Scotia, Canada. Int. J. Coal Geol., 24, 1-4: 7-46.
[18] HACQUEBARD P. A., DONALDSON J. R., 1969 — Carboniferous coal deposition associated with flood plain and limnic environments in Nova Scotia. In. E C. Dapples M. E. Hopkins (Eds ): Environments of Coal Deposition. Geol. Soc. Am. Spec. Pap., 114: 143-191.
[19] HAGEMANN H. W., WOLF M., 1987 — New interpretations of the facies of the Rhenish brown coal of West Germany. Int. J. Coal Geol., 7, 4: 335-348.
[20] HAMBERGER K., 1968 — Skały stropowe pokładu 507 w kopalniach: „Sośnica", .,Makoszowy" i .,Zabrze". Pr. Geol. Kom. Nauk Geol PAN, Oddz. w Krakowie, 48: 7-74.
[21] HANAK B., 1993 — Zróżnicowanie petrograficzne i chemiczno-technologiczne węgla płomiennego typu 31 z warstw łaziskich i libiąskich Górnośląskiego Zagłębia Węglowego i jego znaczenie praktyczne. Zesz. Nauk. Pol. SI. Gór¬nictwo, 212: 1-147.
[22] HOFFMANN E., JENKNER A., 1932 — Die Inkohlung und ihre Erkennung im Mikrobild. Verlag Gliickauf, 68.
[23] ICCP, 1994 — Vitrinite — final draft. Oviedo.
[24] INTERNATIONAL Classification of Seam Coals, ECE 1994 — United Nations, Committee on Energy Geneva, October 1994. Geneva.
[25] INTERNATIONAL Handbook of Coal Petrography, 1971— 2nd ed. 1963, Supl. to 2nded. Centre Nat. de Rech. Sci., Paris.
[26] INTERNATIONAL Standard ISO 7404—5,1994 — Methods for the petrographic analysis of bituminous coal andantracite. Part 5: method od determining microscopically the reflectance of vitrinite.
[27] JASIEŃKO S., GERUS-PIASECKA1., 1975 — Zmiany zdolności odbicia światła składników petrograficznych węgli w procesie uwęglenia. Prz. Górn., 6: 256-267.
[28] JURCZAK-DRABEK A., 1985 — Wyniki petrograficznych badań węgla kamiennego z rejonu śląsko-cieszyńskiego: 14-17. Konferencja naukowa na temat Petrologii Węgla. AGH Kraków.
[29] JURCZAK-DRABEK A., 1995 — Synteza badań petrograficznych węgli kamiennych w celu określenia mikrofacji orga¬nicznej w profilu litostratygraficznym karbonu GZW. Arch. Oddz. Górnośl. Państw. Inst. Geol. Sosnowiec.
[30] JURCZAK-DRABEK A., 1996 — Atlas petrograficzny złóż węgla kamiennego Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Skala 1:300 000. Państ. Inst. Geol. Warszawa.
[31] JURCZAK-DRABEK A., PTAK B., 1980 — Skład petrograficzny, a własności fizyczno-techniczne węgli z głębokich poziomów ich występowania w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym: 7-11. Materiały z Sesji Naukowej IG na temat: „Badania węgla kamiennego pod kątem możliwości stosowania nowych technologii jego przetwarzania".
[32] JURCZAK-DRABEK A., RÓŻKOWSKA A., 1985 — Charakterystyka petrograficzna węgla z wybranych rejonów Gór¬nośląskiego Zagłębia Węglowego — rejon „Mikołów". Arch. Oddz. Górnośl. Państw. Inst. Geol. Sosnowiec.
[33] JURCZAK-DRABEK A., SWADOWSKA E., 1989 — CPBR 1.8 Charakterystyka petrograficzna węgla głębokich pozio¬mów karbonu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Arch. Oddz. Górnośl. Państw. Inst. Geol. Sosnowiec.
[34] KARCZEWSKI ST., 1907 — O budowie mikroskopowej węgla kamiennego z Dąbrowy Górniczej. Pamiętnik fizyograficzny, tom XIX, Warszawa.
[35] KARWASIECKA M., 1996 —Atlas geotermiczny Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Skala 1:300 000. Państw. Inst. Geol. Warszawa.
[36] KMIECIK H., KNAFEL S., 1979 — Geneza siodłowych pokładów węgla w rejonie Zabrza (Górnośląskie Zagłębie Węg¬lowe) w świetle badań palinologicznych i petrograficznych, Rozpr. doktorska, Bibl. Państw. Inst. Geol. Sosnowiec.
[37] KNAFEL S., KMIECIK H., 1974 — Wpływ warunków facjalnych oraz składu materiału wyjściowego na budowę petro¬graficzną i własności chemiczne węgla (streszczenie ref.). Kwart. Geol., 18, 4: 912-913.
[38] KOTAS A., 1995 — Upper Silesian Coal Basin. In: Carboniferous system in Poland (A. Zdanowski, H. Żakowaeds ). Pr. Państw. Inst. Geol., 148: 124-133.
[39] KRUSZEWSKA K. (red.), 1972 — Wstępne opracowanie charakterystyki węgli koksujących wybranych kopalni pod aspektem oceny ich jakości w przemyśle węglowym i eksporcie. Dokumentacja GIG, Katowice.
[40] KRUSZEWSKA K. (red.), 1973 — Opracowanie charakterystyki petrograficznej sortymentów węgla handlowego z kopalni 1-go Maja. Dokumentacja GIG, Katowice.
[41] KRUSZEWSKA K, 1974 — Stopień przeobrażenia egzynitu w węglach koksujących południowej części Rybnickiego Okręgu Węglowego. Prace GIG. Seria dodatkowa: 1-98.
[42] KRUSZEWSKA K., 1978 — Monografia petrograficzna węgli zagłębia górnośląskiego. Dokumentacja o symbolu 201.02.03.09. Arch. GIG. Katowice.
[43] KRUSZEWSKA K., 1982 — Wstępna ocena przydatności węgli kamiennych Górnośląskiego Zagłębia Węglowego w kokso- i karbochemii w świetle badań petrograficznych. Kwart. Geol., 26, 1: 71-89.
[44] KRUSZEWSKA K., 1983 — Microfacies of coal seams in Upper Silesian Coal Basin. Kwart. Geol., 27, I: 41-58.
[45] KRUSZEWSKA K. J., 1989 — The use of reflectance to determine maceral composition and the reactive-inert ratio of coal components. Fuel, 68: 753-757.
[46] KRUSZEWSKA K., du CANN V. M., 1996 — Detection of the incipient oxidation of coal by petrographic techniques. Fuel, 75, 6: 769-774.
[47] KRUSZEWSKA K., DYBOVA-JACHOWICZ S., 1997 — Zarys petrologii węgla. Wyd. U. Ś1. Katowice.
[48] KRUSZEWSKA K., KRUSZEWSKI T., 1966 — Charakterystyka petrograficzno-mikroflorystyczna węgli. Prace GIG. Komunikat, 38: 1-12.
[49] KRUSZEWSKA K, MAGNES C., OLSZEWSKA K., ŁONAK I., 1973 — Wpływ budowy geologiczno-petrograficznej górotworu w kopalni Szombierki na skłonność do tąpań. Dokumentacja GIG, Katowice.
[50] KUHL J., 1963 — Koks geologiczny (naturalny) z kopalni Jastrzębie-Moszczenica w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym. Prz. Górn., 1: 40-46.
[51] KUHL J., 1980 — Substancja mineralna w węglu. Prz. Górn., 36, 2: 61-66.
[52] KULCZYŃSKI S., 1939-1940 — Torfowiska Polesia. Tom I, II. Kraków.
[53] KULCZYŃSKI S., 1952 — Geneza karbońskich złóż węglowych. Prace Wrocławskiego Tow. Nauk., 64.
[54] KWIECIŃSKA B., 1976 — Możliwości prognozowania własności koksów na podstawie badań petrograficznych węgla. Arch. Oddz. Górnośl. Państw. Inst. Geol. Sosnowiec.
[55] LASKOWSKI T., PANUŚ M., 1951 — Petrografia węgla. Państw. Wyd. Techn. Katowice.
[56] LIPIARSKI I., 1975 — Projekt klasyfikacji litologicznych składników humusowego węgla kamiennego dla potrzeb praktycznej geologii złożowej. Zesz. Nauk. AGH, Geologia, 524, 24: 13-19.
[57] MAGNES C., OLSZEWSKA K, CHRUŚCIEL Z., 1977 — Budowa petrograficzna i metamorfizm węgla w otworach wiertniczych rejonu Warszowice-Pawłowice. Dokumentacja GIG, Katowice.
[58] MAGNES C., OLSZEWSKA K, CHRUŚCIEL Z., 1978 — Budowa petrograficzna i metamorfizm węgla obszarów Bzie-Dębina i Brzezówka-Kaczyce. Dokumentacja GIG, Katowice.
[59] MARCHIONID. L., 1980 — Petrography and depositional environment of the Liddell seam. Upper Hunter Valley, New South Wales. Int. J. Coal Geol., 1: 35-61.
[60] MASTALERZ M., SMYTH M., 1988 — Petrography and depositional conditions of the 64/65 coal seam in the Intrasudetic Basin, SW Poland. Int. J. Coal Geol., 10,4: 309-336.
[61] MASTALERZ M., WILKS K. R., 1992 — Coal seams of Wałbrzych Formation Intrasudetic Basin Poland inferences on changing depositional environment. Int. J. Coal Geol., 20, 3/4: 243-261.
[62] NOWAK G. J., 1992 — Petrologia pokładów węgla warstw żaelerskich w depresji śródsudeckiej (Dolnośląskie Zagłębie Węglowe). Rozprawa doktorska. Arch. Oddz. Dolnośl. Państw. Inst. Geol. Wrocław.
[63] OLSZEWSKA K., MAGNES C., ZIÓŁKOWSKI J., KÜHL J., 1965 — Atlas petrograficzny górnośląskich kamiennych węgli humusowych. Wydawnictwo “Śląsk", Katowice.
[64] OSVALD H., 1937— Myar och myrodling (Peats and their cultivation): Stockholm, Sweden, Kooperativa Förbundels Bokforlag.
[65] POBORSKI C., 1954 — Budowa mikroskopowa i geneza niektórych złóż sapropelitów z Górnośląskiego Zagłębia Wę¬glowego. Arch. Górn. Hut., 2, 2: 202-224.
[66] POLSKA NORMA-92/G-04524 — Węgiel kamienny. Oznaczanie refleksyjności witrynitu. Wyd. Normalizacyjne „Alfa". Warszawa.
[67] POZZI M., PROBIERZ K., 1986 — Zmienność zdolności odbicia światła witrynitu i sporynitu w złożu KWK „Moszcze¬nica" (ROW): 21-24. Konferencja Naukowa na temat Petrologii Węgla. AGH, Kraków.
[68] PROBIERZ K., 1982—Zmienność jakości węgla w złożach kopalń „Borynia", .,Manifest Lipcowy" i .,XXX-lecia PRL" na tle budowy petrograficznej pokładów. Rozprawa doktorska. Bibl. Gł. Pol. Śląskiej, Gliwice.
[69] PROBIERZ K., 1989 — Wpływ metamorfizmu termalnego na stopnień uwęglenia i skład petrograficzny pokładów węgla w obszarze Jastrzębia (GZW). Zesz. Nauk Pol. Śl. 978, Górnictwo, 176: 1-125.
[70] PROBIERZ K., 1994a — Możliwości petrologii węgla w zachowaniu walorów środowiska w procesach przetwórstwa i użytkowania węgla: 45^9. Międz. Symp. Nauk. na temat „Zagadnienia ekologiczne w geologii i petrologii węgla", Gliwice 27-28 października 1994 r. Gliwice.
[71] PROBIERZ K., 1994b — Niektóre aktualne zagadnienia badawcze petrologii węgla GZW. Mat. XVII Symp. Geol. Form. Węglon. Polski.: 105-109. Wyd. AGH, Kraków.
[72] ROBERT P., 1988 — Organic methamorphism and geothermal history. Sediment and petroleum geology. Elf— Aquitaine & D. Riedel Publishing, Dordrecht-Boston-Lancaster-Tokyo.
[73] SEYLERC. A., 1929 — The microscopical examination of coal — D.S.J.R. Fuel Res. Phys. and Chem. Surv. NCR, 16.
[74] SKOWRONEK E., 1987 — Petrograficzna charakterystyka węgli obszaru górniczego Mikołów. Zesz. Nauk. Pol. Śl. Gó¬rnictwo, 155: 7-21.
[75] SKOWRONEK E., 1991 — Zmienność stopnia uwęglenia i składu petrograficznego węgla zachodniej części złoża „Mikołów". Rozprawa doktorska. Bibl. Gl. Pol. Śl. Gliwice.
[76] SMITH A. H. V., 1968 — Seam profiles and seam characters. In: Coal and coal-bearing strata (D. G. Murchison, T. S. Westoll, Eds.): 31-40. Oliver and Boyd, Edinburgh.
[77] SPACKMAN W., COHEN A. D., GIVEN P. H., CASAGRANDE D. J., 1976 — The comparative study of the Okefenokee Swamp and the Everglades mangrove swampmarsh complex of southern Florida the Pensylvanian State University, Short Cource Presentation.
[78] STACH E., MACKOWSKY M. TH., TEICHMULLER M., TAYLOR G. H., CHANDRA D., TEICHMÜLLER R., 1982 — Stach's Textbook of Coal Petrology. Gebrüder Borntraeger. Berlin-Stuttgart.
[79] STOPA S. Z., 1964 — Geologia złóż węgli i torfu. Skrypt AGH, 78. Kraków.
[80] STOPA S.Z., 1967a — O pojęciu formacji węglonośnej i jej genezie (The notion coal-bearing formation and its genesis). Prz. Geol., 3:116-118.
[81] STOPA S. Z., 1967b — Problematyka stratygraficznego podziału karbonu krakowsko-śląskiego w świetle paleobotaniki. Rocznik PTG, 37, 1: 5-27. Kraków.
[82] STOPA S. Z., 1968a — Klasyfikacja antrakogenetyczna formacji węglonośnych. Prace Geol. Kom. Nauk. Geol PAN, Odd-. IV Krakowie, 49: 7-61.
[83] STOPA S. Z., 1968b — Tworzenie się węgla w przyrodzie dzisiaj i niegdyś. Prz. Geol., 16, 1:1-5
[84] STOPES M. C, 1919 — On the four visible ingredients in banded bituminous coal. Proce Roy. Soc. ß , 90: 480-487. Lon¬don.
[85] STREHLAU K., 1990 — Facies and genesis of Carboniferous coal seams of Northwest Germany, int. J. Coal Geol., 15: 245-292.
[86] SWADOWSKA E., 1975 — Opracowanie budowy petrograficznej węgli z otworów wiertniczych obszaru Warszowic-Pawlowic. Dokumentacja geol. Arch. PG, Katowice.
[87] SWADOWSKA E., 1978 — Wyniki badań budowy petrograficznej oraz stopnia metamorfizmu węgli z rejonów Bzie-Dębina. Dokumentacja geol. Arch. PG, Katowice.
[88] SWADOWSKA E., 1985 — Związek składu petrograficznego pokładów węgla z budową litostratygraficzną w obszarze Międzyrzecze-Bieruń (GZW). Geologia., 8: 57-72, U. Śl. Katowice.
[89] TEICHMULLER M., 1950 — Zum petrographischen Aufbau und Werdegang der Weichbraunkohle (mit Beriicksichtigung genetischer Fragen der Steinkohlenpetrographie). Geol. Jahrb., 64: 429-488.
[90] TEICHMÛLLER M., 1962 — Die Genese der Kohle. Com. Ren. 4th Congr. Int. Stratigr. Geol. Carbonifere. Heerlen, 1958,3: 699-722.
[91] TEICHMULLER M., 1989 — The genesis of coal from the viewpoint of coal petrology. Int. J. Coal Geol., 12: 1-87.
[92] VAN KREVELEN D. W., 1961 — Coal: Typology, Chemistry, Physics, Constitution. Elsevier Publishing Company, Am¬sterdam.
[93] ZARĘBIŃSKA J., 1971 — Badania zdolności odbicia światła witrynitu polskich węgli. Koks, Smoła, Ga:, 9: 225-230.
[94] ZARĘBINSKA J., 1972 — Mikroskopowe badania węgli i ich zróżnicowanie genetyczne, a przydatność technologiczna. Praca doktorska. Politechnika Śląska, Gliwice.
[95] ZIÓŁKOWSKI J., 1959 — Fizyczne i chemiczne własności petrograficznych składników strukturalnych węgla. Prace GIG, Komunikat, 229: 1-12.
[96] ZIÓŁKOWSKI J., 1961 — Geneza niektórych macerałów węgli humusowych w świetle stratygraficznej analizy strukturalnej. Prz. Geol., 12: 629-635.
[97] ZIÓŁKOWSKI J., 1962 — Podstawowe macerały w węglu kamiennym i zmiana ich własności fizycznych i chemicznych w zależności od stopnia uwęglenia w GZW. Praca doktorska. Archiwum GIG, Katowice.

Typ dokumentu

Bibliografia

Identyfikator YADDA

bwmeta1.element.baztech-article-AGH5-0015-0106